৪. চক্কৰগ্গো
১. চক্কসুত্তৰণ্ণনা
৩১. চতুত্থস্স পঠমে চক্কানীতি সম্পত্তিযো. চতুচক্কং ৰত্ততীতি চত্তারি সম্পত্তিচক্কানি ৰত্তন্তি ঘটিযন্তিযেৰাতি অত্থো. পতিরূপদেসৰাসোতি যত্থ চতস্সো পরিসা সন্দিস্সন্তি, এৰরূপে অনুচ্ছৰিকে দেসে ৰাসো. সপ্পুরিসাৰস্সযোতি বুদ্ধাদীনং সপ্পুরিসানং অৰস্সযনং সেৰনং ভজনং, ন রাজানং. অত্তসম্মাপণিধীতি অত্তনো সম্মা ঠপনং, সচে পুব্বে অস্সদ্ধাদীহি সমন্নাগতো হোতি, তানি পহায সদ্ধাদীসু পতিট্ঠাপনং. পুব্বে চ কতপুঞ্ঞতাতি পুব্বে উপচিতকুসলতা. ইদমেৰ চেত্থ পমাণং. যেন হি ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন কুসলকম্মং কতং হোতি, তদেৰ কুসলং তং পুরিসং পতিরূপদেসে উপনেতি, সপ্পুরিসে ভজাপেতি, সো এৰ চ পুগ্গলো অত্তানং সম্মা ঠপেতি. পুঞ্ঞকতোতি কতপুঞ্ঞো. সুখঞ্চেতংধিৰত্ততীতি সুখঞ্চ এতং পুগ্গলং অধিৰত্ততি, অৰত্থরতীতি অত্থো.
২. সঙ্গহসুত্তৰণ্ণনা
৩২. দুতিযে সঙ্গহৰত্থূনীতি সঙ্গণ্হনকারণানি. দানঞ্চাতিআদীসু একচ্চো হি দানেনেৰ সঙ্গণ্হিতব্বো হোতি, তস্স দানমেৰ দাতব্বং. পেয্যৰজ্জন্তি পিযৰচনং. একচ্চো হি ‘‘অযং দাতব্বং নাম দেতি, একেকেন পন ৰচনেন সব্বং মক্খেত্ৰা নাসেতি, কিং তস্স দান’’ন্তি ৰত্তা হোতি. একচ্চো ‘‘অযং কিঞ্চাপি দানং ন দেতি, কথেন্তো পন তেলেন ৰিয মক্খেতি. এস দেতু ৰা মা ৰা, ৰচনমেৰস্স সহস্সং অগ্ঘতী’’তি ৰত্তা হোতি. এৰরূপো পুগ্গলো দানং ন পচ্চাসীসতি, পিযৰচনমেৰ পচ্চাসীসতি. তস্স পিযৰচনমেৰ ৰত্তব্বং. অত্থচরিযাতি অত্থৰড্ঢনকথা. একচ্চো হি নেৰ দানং, ন পিযৰচনং পচ্চাসীসতি, অত্তনো হিতকথং ৰড্ঢিকথমেৰ পচ্চাসীসতি. এৰরূপস্স পুগ্গলস্স ‘‘ইদং তে কাতব্বং, ইদং ন কাতব্বং, এৰরূপো পুগ্গলো সেৰিতব্বো, এৰরূপো ন সেৰিতব্বো’’তি এৰং অত্থচরিযকথাৰ কথেতব্বা. সমানত্ততাতি সমানসুখদুক্খভাৰো. একচ্চো হি দানাদীসু একম্পি ন পচ্চাসীসতি, একাসনে নিসজ্জং, একপল্লঙ্কে সযনং, একতো ভোজনন্তি এৰং সমানসুখদুক্খতং পচ্চাসীসতি. সো সচে গহট্ঠস্স জাতিযা পব্বজিতস্স সীলেন সদিসো হোতি, তস্সাযং সমানত্ততা কাতব্বা. তত্থ তত্থ যথারহন্তি তেসু তেসু ধম্মেসু যথানুচ্ছৰিকং সমানত্ততাতি অত্থো. রথস্সাণীৰ যাযতোতি যথা রথস্স গচ্ছতো আণি সঙ্গহো নাম হোতি, সা রথং সঙ্গণ্হাতি, এৰমিমে সঙ্গহা লোকং সঙ্গণ্হন্তি. ন মাতা পুত্তকারণাতি যদি মাতা এতে সঙ্গহে পুত্তস্স ন করেয্য, পুত্তকারণা মানং ৰা পূজং ৰা ন লভেয্য. সঙ্গহা এতেতি উপযোগৰচনে পচ্চত্তং. সঙ্গহে এতেতি ৰা পাঠো. সমৰেক্খন্তীতি সম্মা পেক্খন্তি. পাসংসা চ ভৰন্তীতি পসংসনীযা চ ভৰন্তি.
৩. সীহসুত্তৰণ্ণনা
৩৩. ততিযে সীহোতি চত্তারো সীহা – তিণসীহো, কাল়সীহো, পণ্ডুসীহো, কেসরসীহোতি. তেসু তিণসীহো কপোতৰণ্ণগাৰিসদিসো তিণভক্খো চ হোতি. কাল়সীহো কাল়গাৰিসদিসো তিণভক্খোযেৰ. পণ্ডুসীহো পণ্ডুপলাসৰণ্ণগাৰিসদিসো মংসভক্খো. কেসরসীহো লাখাপরিকম্মকতেনেৰ মুখেন অগ্গনঙ্গুট্ঠেন চতূহি চ পাদপরিযন্তেহি সমন্নাগতো, মত্থকতোপিস্স পট্ঠায লাখাতূলিকায কতা ৰিয তিস্সো রাজিযো পিট্ঠিমজ্ঝেন গন্ত্ৰা অন্তরসত্থিম্হি দক্খিণাৰত্তা হুত্ৰা ঠিতা. খন্ধে পনস্স সতসহস্সগ্ঘনিককম্বলপরিক্খেপো ৰিয কেসরভারো হোতি, অৰসেসট্ঠানং পরিসুদ্ধসালিপিণ্ডসঙ্খচুণ্ণপিণ্ডৰণ্ণং হোতি. ইমেসু চতূসু সীহেসু অযং কেসরসীহো ইধ অধিপ্পেতো.
মিগরাজাতি সব্বমিগগণস্স রাজা. আসযাতি ৰসনট্ঠানতো, সুৰণ্ণগুহতো ৰা রজতমণিফলিকমনোসিলাগুহতো ৰা নিক্খমতীতি ৰুত্তং হোতি. নিক্খমমানো পনেস চতূহি কারণেহি নিক্খমতি অন্ধকারপীল়িতো ৰা আলোকত্থায, উচ্চারপস্সাৰপীল়িতো ৰা তেসং ৰিস্সজ্জনত্থায, জিঘচ্ছাপীল়িতো ৰা গোচরত্থায, সম্ভৰপীল়িতো ৰা অস্সদ্ধম্মপটিসেৰনত্থায. ইধ পন গোচরত্থায নিক্খমন্তো অধিপ্পেতো.
ৰিজম্ভতীতি সুৰণ্ণতলে ৰা রজতমণিফলিকমনোসিলাতলানং ৰা অঞ্ঞতরস্মিং দ্ৰে পচ্ছিমপাদে সমং পতিট্ঠাপেত্ৰা পুরিমপাদে পুরতো পসারেত্ৰা সরীরস্স পচ্ছাভাগং আকড্ঢিত্ৰা পুরিমভাগং অভিহরিত্ৰা পিট্ঠিং নামেত্ৰা গীৰং উক্খিপিত্ৰা অসনিসদ্দং করোন্তো ৰিয নাসপুটানি পোথেত্ৰা সরীরলগ্গং রজং ৰিধুনন্তো ৰিজম্ভতি. ৰিজম্ভনভূমিযঞ্চ পন তরুণৰচ্ছকো ৰিয অপরাপরং জৰতি, জৰতো পনস্স সরীরং অন্ধকারে পরিব্ভমন্তং অলাতং ৰিয খাযতি.
অনুৰিলোকেতীতি কস্মা অনুৰিলোকেতি? পরানুদ্দযতায. তস্মিং কির সীহনাদং নদন্তে পপাতাৰাটাদীসু ৰিসমট্ঠানেসু চরন্তা হত্থিগোকণ্ণমহিংসাদযো পাণা পপাতেপি আৰাটেপি পতন্তি, তেসং অনুদ্দযায অনুৰিলোকেতি. কিং পনস্স লুদ্দস্স পরমংসখাদিনো অনুদ্দযা নাম অত্থীতি? আম অত্থি. তথা হি ‘‘কিং মে বহূহি ঘাতিতেহী’’তি অত্তনো গোচরত্থাযাপি খুদ্দকে পাণে ন গণ্হাতি. এৰং অনুদ্দযং করোতি, ৰুত্তম্পি চেতং – ‘‘মাহং খুদ্দকে পাণে ৰিসমগতে সঙ্ঘাতং আপাদেসি’’ন্তি (অ. নি. ১০.২১).
সীহনাদং নদতীতি তিক্খত্তুং তাৰ অভীতনাদং নদতি. এৰঞ্চ পনস্স ৰিজম্ভনভূমিযং ঠত্ৰা নদন্তস্স সদ্দো সমন্তা তিযোজনপদেসং একনিন্নাদং করোতি, তমস্স নিন্নাদং সুত্ৰা তিযোজনব্ভন্তরগতা দ্ৰিপদচতুপ্পদগণা যথাঠানে ঠাতুং ন সক্কোন্তি. গোচরায পক্কমতীতি আহারত্থায গচ্ছতি. কথং? সো হি ৰিজম্ভনভূমিযং ঠত্ৰা দক্খিণতো ৰা ৰামতো ৰা উপ্পতন্তো উসভমত্তং ঠানং গণ্হাতি, উদ্ধং উপ্পতন্তো চত্তারিপি অট্ঠপি উসভট্ঠানানি উপ্পততি, সমে ঠানে উজুকং পক্খন্দন্তো সোল়সউসভমত্তম্পি ৰীসতিউসভমত্তম্পি ঠানং পক্খন্দতি, থলা ৰা পব্বতা ৰা পক্খন্দন্তো সট্ঠিউসভমত্তম্পি অসীতিউসভমত্তম্পি ঠানং পক্খন্দতি, অন্তরামগ্গে রুক্খং ৰা পব্বতং ৰা দিস্ৰা তং পরিহরন্তো ৰামতো ৰা দক্খিণতো ৰা উদ্ধং ৰা উসভমত্তং অপক্কমতি. ততিযং পন সীহনাদং নদিত্ৰা তেনেৰ সদ্ধিং তিযোজনে ঠানে পঞ্ঞাযতি, তিযোজনং গন্ত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা ঠিতো অত্তনোৰ নাদস্স অনুনাদং সুণাতি. এৰং সীঘেন জৰেন পক্কমতি.
যেভুয্যেনাতি পাযেন. ভযং সন্তাসং সংৰেগন্তি সব্বং চিত্তুত্রাসস্সেৰ নামং. সীহস্স হি সদ্দং সুত্ৰা বহূ ভাযন্তি, অপ্পকা ন ভাযন্তি. কে পন তেতি? সমসীহো হত্থাজানীযো অস্সাজানীযো উসভাজানীযো পুরিসাজানীযো খীণাসৰোতি. কস্মা পনেতে ন ভাযন্তীতি? সমসীহো তাৰ ‘‘জাতিগোত্তকুলসূরভাৰেহি সমানোস্মী’’তি ন ভাযতি, হত্থাজানীযাদযো অত্তনো সক্কাযদিট্ঠিবলৰতায ন ভাযন্তি, খীণাসৰো সক্কাযদিট্ঠিযা পহীনত্তা ন ভাযতি.
বিলাসযাতি বিলে সযন্তা বিলৰাসিনো অহিনকুলগোধাদযো. উদকাসযাতি উদকৰাসিনো মচ্ছকচ্ছপাদযো. ৰনাসযাতি ৰনৰাসিনো হত্থিঅস্সগোকণ্ণমিগাদযো. পৰিসন্তীতি ‘‘ইদানি আগন্ত্ৰা গণ্হিস্সতী’’তি মগ্গং ওলোকেত্ৰা পৰিসন্তি. দল়্হেহীতি থিরেহি. ৰরত্তেহীতি চম্মরজ্জূহি. মহিদ্ধিকোতিআদীসু ৰিজম্ভনভূমিযং ঠত্ৰা দক্খিণপস্সাদীহি উসভমত্তং, উজুং ৰীসতিউসভমত্তাদিলঙ্ঘনৰসেন মহিদ্ধিকতা, সেসমিগানং অধিপতিভাৰেন মহেসক্খতা, সমন্তা তিযোজনট্ঠানে সদ্দং সুত্ৰা পলাযন্তানং ৰসেন মহানুভাৰতা ৰেদিতব্বা.
এৰমেৰ খোতি ভগৰা তেসু তেসু সুত্তন্তেসু তথা তথা অত্তানং কথেসি. ‘‘সীহোতি খো, ভিক্খৰে, তথাগতস্সেতং অধিৰচনং অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি (অ. নি. ৫.৯৯; ১০.২১) ইমস্মিং তাৰ সুত্তে সীহসদিসং অত্তানং কথেসি. ‘‘ভিসক্কো সল্লকত্তোতি খো, সুনক্খত্ত, তথাগতস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি (ম. নি. ৩.৬৫) ইমস্মিং ৰেজ্জসদিসং, ‘‘ব্রাহ্মণোতি খো, ভিক্খৰে, তথাগতস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি (অ. নি. ৮.৮৫) ইমস্মিং ব্রাহ্মণসদিসং, ‘‘পুরিসো মগ্গকুসলোতি খো, তিস্স, তথাগতস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি (সং. নি. ৩.৮৪) ইমস্মিং মগ্গদেসকপুরিসসদিসং, ‘‘রাজাহমস্মি, সেলা’’তি (সু. নি. ৫৫৯; ম. নি. ২.৩৯৯) ইমস্মিং রাজসদিসং. ইমস্মিং পন সুত্তে সীহসদিসমেৰ কত্ৰা অত্তানং কথেন্তো এৰমাহ.
তত্রাযং সদিসতা – সীহস্স কঞ্চনগুহাদীসু ৰসনকালো ৰিয হি তথাগতস্স দীপঙ্করপাদমূলে কতাভিনীহারস্স অপরিমিতকালং পারমিযো পূরেত্ৰা পচ্ছিমভৰে পটিসন্ধিগ্গহণেন চেৰ মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমনেন চ দসসহস্সিলোকধাতুং কম্পেত্ৰা ৰুদ্ধিমন্ৰায দিব্বসম্পত্তিসদিসং সম্পত্তিং অনুভৰমানস্স তীসু পাসাদেসু নিৰাসকালো দট্ঠব্বো. সীহস্স কঞ্চনগুহাদিতো নিক্খন্তকালো ৰিয তথাগতস্স একূনতিংসসংৰচ্ছরে ৰিৰটেন দ্ৰারেন কণ্ডকং আরুয্হ ছন্নসহাযস্স নিক্খমিত্ৰা তীণি রজ্জানি অতিক্কমিত্ৰা অনোমানদীতীরে ব্রহ্মুনা দিন্নানি কাসাযানি পরিদহিত্ৰা পব্বজিতস্স সত্তমে দিৰসে রাজগহং গন্ত্ৰা তত্থ পিণ্ডায চরিত্ৰা পণ্ডৰগিরিপব্ভারে কতভত্তকিচ্চস্স সম্মাসম্বোধিং পত্ৰা পঠমমেৰ মগধরট্ঠং আগমনত্থায যাৰ রঞ্ঞো পটিঞ্ঞাদানকালো.
সীহস্স ৰিজম্ভনকালো ৰিয তথাগতস্স দিন্নপটিঞ্ঞস্স আল়ারকালামউপসঙ্কমনং আদিং কত্ৰা যাৰ সুজাতায দিন্নপাযাসস্স একূনপণ্ণাসায পিণ্ডেহি পরিভুত্তকালো ৰেদিতব্বো. সীহস্স সরীরৰিধুননং ৰিয সাযন্হসমযে সোত্তিযেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৰা দসসহস্সচক্কৰাল়দেৰতাহি থোমিযমানস্স গন্ধাদীহি পূজিযমানস্স তিক্খত্তুং বোধিং পদক্খিণং কত্ৰা বোধিমণ্ডং আরুয্হ চুদ্দসহত্থুব্বেধে ঠানে তিণসন্থরং অত্থরিত্ৰা চতুরঙ্গৰীরিযং অধিট্ঠায নিসিন্নস্স তংখণঞ্ঞেৰ মারবলং ৰিধমেত্ৰা তীসু যামেসু তিস্সো ৰিজ্জা ৰিসোধেত্ৰা অনুলোমপ্পটিলোমং পটিচ্চসমুপ্পাদমহাসমুদ্দং যমকঞাণমন্থনেন মন্থেন্তস্স সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে পটিৰিদ্ধে তদনুভাৰেন দসসহস্সিলোকধাতুকম্পনং ৰেদিতব্বং.
সীহস্স চতুদিসাৰিলোকনং ৰিয পটিৰিদ্ধসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স সত্তসত্তাহং বোধিমণ্ডে ৰিহরিত্ৰা পরিভুত্তমধুপিণ্ডিকাহারস্স অজপালনিগ্রোধমূলে মহাব্রহ্মুনো ধম্মদেসনাযাচনং পটিগ্গহেত্ৰা তত্থ ৰিহরন্তস্স একাদসমে দিৰসে ‘‘স্ৰে আসাল়্হিপুণ্ণমা ভৰিস্সতী’’তি পচ্চূসসমযে ‘‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্য’’ন্তি আল়ারুদকানং কালকতভাৰং ঞত্ৰা ধম্মদেসনত্থায পঞ্চৰগ্গিযানং ওলোকনং দট্ঠব্বং. সীহস্স গোচরত্থায তিযোজনং গমনকালো ৰিয অত্তনো পত্তচীৰরং আদায ‘‘পঞ্চৰগ্গিযানং ধম্মচক্কং পৰত্তেস্সামী’’তি পচ্ছাভত্তে অজপালনিগ্রোধতো ৰুট্ঠিতস্স অট্ঠারসযোজনমগ্গং গমনকালো.
সীহস্স সীহনাদকালো ৰিয তথাগতস্স অট্ঠারসযোজনমগ্গং গন্ত্ৰা পঞ্চৰগ্গিযে সঞ্ঞাপেত্ৰা অচলপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স দসহি চক্কৰাল়সহস্সেহি সন্নিপতিতেন দেৰগণেন পরিৰুতস্স ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, অন্তা পব্বজিতেন ন সেৰিতব্বা’’তিআদিনা নযেন ধম্মচক্কপ্পৰত্তনকালো ৰেদিতব্বো. ইমস্মিং চ পন পদে দেসিযমানে তথাগতসীহস্স ধম্মঘোসো হেট্ঠা অৰীচিং উপরি ভৰগ্গং গহেত্ৰা দসসহস্সিলোকধাতুং পটিচ্ছাদেসি. সীহস্স সদ্দেন খুদ্দকপাণানং সন্তাসাপজ্জনকালো ৰিয তথাগতস্স তীণি লক্খণানি দীপেত্ৰা চত্তারি সচ্চানি সোল়সহাকারেহি সট্ঠিযা চ নযসহস্সেহি ৰিভজিত্ৰা ধম্মং কথেন্তস্স দীঘাযুকানং দেৰানং ঞাণসন্তাসস্স উপ্পত্তিকালো ৰেদিতব্বো.
অপরো নযো – সীহো ৰিয সব্বঞ্ঞুতং পত্তো তথাগতো, আসযভূতায কনকগুহায নিক্খমনং ৰিয গন্ধকুটিতো নিক্খমনকালো, ৰিজম্ভনং ৰিয ধম্মসভং উপসঙ্কমনকালো, দিসাৰিলোকনং ৰিয পরিসাৰিলোকনং, সীহনাদনদনং ৰিয ধম্মদেসনাকালো, গোচরায পক্কমনং ৰিয পরৰাদনিম্মদ্দনত্থায গমনং.
অপরো নযো – সীহো ৰিয তথাগতো, হিমৰন্তনিস্সিতায কঞ্চনগুহায নিক্খমনং ৰিয আরম্মণৰসেন নিব্বাননিস্সিতায ফলসমাপত্তিযা ৰুট্ঠানং, ৰিজম্ভনং ৰিয পচ্চৰেক্খণঞাণং, দিসাৰিলোকনং ৰিয ৰেনেয্যসত্তৰিলোকনং, সীহনাদো ৰিয সম্পত্তপরিসায ধম্মদেসনা, গোচরায পক্কমনং ৰিয অসম্পত্তানং ৰেনেয্যসত্তানং সন্তিকূপসঙ্কমনং ৰেদিতব্বং.
যদাতি যস্মিং কালে. তথাগতোতি হেট্ঠা ৰুত্তেহি অট্ঠহি কারণেহি তথাগতো. লোকেতি সত্তলোকে. উপ্পজ্জতীতি অভিনীহারতো পট্ঠায যাৰ বোধিপল্লঙ্কা ৰা অরহত্তমগ্গঞাণা ৰা উপ্পজ্জতি নাম, অরহত্তফলে পন পত্তে উপ্পন্নো নাম. অরহং সম্মাসম্বুদ্ধোতিআদীনি ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.১২৪ আদযো) বুদ্ধানুস্সতিনিদ্দেসে ৰিত্থারিতানি.
ইতি সক্কাযোতি অযং সক্কাযো, এত্তকো সক্কাযো, ন ইতো ভিয্যো সক্কাযো অত্থীতি. এত্তাৰতা সভাৰতো সরসতো পরিযন্ততো পরিচ্ছেদতো পরিৰটুমতো সব্বেপি পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দস্সিতা হোন্তি. ইতি সক্কাযসমুদযোতি অযং সক্কাযস্স সমুদযো নাম. এত্তাৰতা ‘‘আহারসমুদযা রূপসমুদযো’’তিআদি সব্বং দস্সিতং হোতি. ইতি সক্কাযস্স অত্থঙ্গমোতি অযং সক্কাযস্স অত্থঙ্গমো. ইমিনাপি ‘‘আহারনিরোধা রূপনিরোধো’’তিআদি সব্বং দস্সিতং হোতি.
ৰণ্ণৰন্তোতি সরীরৰণ্ণেন ৰণ্ণৰন্তো. ধম্মদেসনং সুত্ৰাতি পঞ্চসু খন্ধেসু পণ্ণাসলক্খণপ্পটিমণ্ডিতং তথাগতস্স ধম্মদেসনং সুত্ৰা. যেভুয্যেনাতি ইধ কে ঠপেতি? অরিযসাৰকে দেৰে. তেসং হি খীণাসৰত্তা চিত্তুত্রাসভযম্পি ন উপ্পজ্জতি, সংৰিগ্গস্স যোনিসো পধানেন পত্তব্বং পত্ততায ঞাণসংৰেগোপি. ইতরাসং পন দেৰতানং ‘‘তাসো হেসো, ভিক্খৰে, অনিচ্চ’’ন্তি মনসিকরোন্তানং চিত্তুত্রাসভযম্পি, বলৰৰিপস্সনাকালে ঞাণভযম্পি উপ্পজ্জতি. ভোতি ধম্মালপনমত্তমেতং. সক্কাযপরিযাপন্নাতি পঞ্চক্খন্ধপরিযাপন্না. ইতি তেসং সম্মাসম্বুদ্ধে ৰট্টদোসং দস্সেত্ৰা তিলক্খণাহতং কত্ৰা ধম্মং দেসেন্তে ঞাণভযং নাম ওক্কমতি.
অভিঞ্ঞাযাতি জানিত্ৰা. ধম্মচক্কন্তি পটিৰেধঞাণম্পি দেসনাঞাণম্পি. পটিৰেধঞাণং নাম যেন ঞাণেন বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নো চত্তারি সচ্চানি সোল়সহাকারেহি সট্ঠিযা চ নযসহস্সেহি পটিৰিজ্ঝি. দেসনাঞাণং নাম যেন ঞাণেন তিপরিৰট্টং দ্ৰাদসাকারং ধম্মচক্কং পৰত্তেসি. উভযম্পেতং দসবলস্স উরে জাতঞাণমেৰ. তেসু ধম্মদেসনাঞাণং গহেতব্বং. তং পনেস যাৰ অট্ঠারসব্রহ্মকোটীহি সদ্ধিং অঞ্ঞাকোণ্ডঞ্ঞত্থেরস্স সোতাপত্তিফলং ন উপ্পজ্জতি, তাৰ পৰত্তেতি নাম. তস্মিং উপ্পন্নে পৰত্তিতং নাম হোতীতি ৰেদিতব্বং. অপ্পটিপুগ্গলোতি সদিসপুগ্গলরহিতো. যসস্সিনোতি পরিৰারসম্পন্না. তাদিনোতি লাভালাভাদীহি একসদিসস্স.
৪. পসাদসুত্তৰণ্ণনা
৩৪. চতুত্থে অগ্গেসু পসাদা, অগ্গা ৰা পসাদাতি অগ্গপ্পসাদা. যাৰতাতি যত্তকা. অপদাতি নিপ্পদা অহিমচ্ছাদযো. দ্ৰিপদাতি মনুস্সপক্খিআদযো. চতুপ্পদাতি হত্থিঅস্সাদযো. বহুপ্পদাতি সতপদিআদযো. নেৰসঞ্ঞিনাসঞ্ঞিনোতি ভৰগ্গে নিব্বত্তসত্তা. অগ্গমক্খাযতীতি গুণেহি অগ্গো উত্তমো সেট্ঠোতি অক্খাযতি. অসঙ্খতাতি নিব্বানমেৰ গহেত্ৰা ৰুত্তং. ৰিরাগোতিআদীনি নিব্বানস্সেৰ নামানি. তঞ্হি আগম্ম সব্বকিলেসা ৰিরজ্জন্তি, সব্বে রাগমদাদযো মদা নিম্মদা হোন্তি, অভাৰং গচ্ছন্তি, সব্বা পিপাসা ৰিনযং উপেন্তি, সব্বে আলযা সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তি, ৰট্টানি উপচ্ছিজ্জন্তি, তণ্হা খীযন্তি, ৰট্টদুক্খা নিরুজ্ঝন্তি, সব্বে পরিল়াহা নিব্বাযন্তি. তস্মা এতানি নামানি লভতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.
৫. ৰস্সকারসুত্তৰণ্ণনা
৩৫. পঞ্চমে অনুস্সরিতাতি অনুগন্ত্ৰা সরিতা, অপরাপরং সরিতুং সমত্থোতি অত্থো. দক্খোতি ছেকো. তত্রুপাযাযাতি ‘‘ইমস্মিং কালে ইমং নাম কত্তব্ব’’ন্তি এৰং তত্থ তত্থ উপাযভূতায পঞ্ঞায সমন্নাগতো. অনুমোদিতব্বন্তি অভিনন্দিতব্বং. পটিক্কোসিতব্বন্তি পটিক্খিপিতব্বং. নেৰ খো ত্যাহন্তি নেৰ খো তে অহং. কস্মা পনেতং ভগৰা নাভিনন্দতি, নপ্পটিক্খিপতীতি? লোকিযত্তা নাভিনন্দতি, লোকিযং অত্থং গহেত্ৰা ঠিতত্তা নপ্পটিক্কোসতি. বহুস্স জনতাতি বহু অস্স জনতা. ইদঞ্চ করণত্থে সামিৰচনং ৰেদিতব্বং. অরিযে ঞাযেতি সহৰিপস্সনকে মগ্গে. কল্যাণধম্মতা কুসলধম্মতাতিপি তস্সেৰ নামানি. যং ৰিতক্কন্তি নেক্খম্মৰিতক্কাদীসু অঞ্ঞতরং. ন তং ৰিতক্কং ৰিতক্কেতীতি কামৰিতক্কাদীসু একম্পি ন ৰিতক্কেতি. ইতরং তস্সেৰ ৰেৰচনং. ৰিতক্কপথেতি এত্থ ৰিতক্কোযেৰ ৰিতক্কপথো. অহঞ্হি ব্রাহ্মণাতিআদীসু পঠমনযেন খীণাসৰস্স সীলঞ্চেৰ বাহুসচ্চঞ্চ কথিতং, দুতিযততিযেহি খীণাসৰস্স কিরিযৰিতক্কানি চেৰ কিরিযজ্ঝানানি চ, চতুত্থেন খীণাসৰভাৰো কথিতোতি ৰেদিতব্বো.
মচ্চুপাসপ্পমোচনন্তি মচ্চুপাসা পমোচনকং মগ্গং. ঞাযং ধম্মন্তি সহৰিপস্সনকং মগ্গং. দিস্ৰা চ সুত্ৰা চাতি ঞাণেনেৰ পস্সিত্ৰা চ সুণিত্ৰা চ. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
৬. দোণসুত্তৰণ্ণনা
৩৬. ছট্ঠে অন্তরা চ উক্কট্ঠং অন্তরা চ সেতব্যন্তি এত্থ উক্কট্ঠাতি উক্কাহি ধারীযমানাহি মাপিতত্তা এৰংলদ্ধৰোহারং নগরং. সেতব্যন্তি অতীতে কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধস্স জাতনগরং. অন্তরাসদ্দো পন কারণখণচিত্তৰেমজ্ঝৰিৰরাদীসু ৰত্ততি. ‘‘তদন্তরং কো জানেয্য অঞ্ঞত্র তথাগতা’’তি (অ. নি. ৬.৪৪; ১০.৭৫) চ, ‘‘জনা সঙ্গম্ম মন্তেন্তি, মঞ্চ তঞ্চ কিমন্তর’’ন্তি চ আদীসু (সং. নি. ১.২২৮) কারণে. ‘‘অদ্দসা মং, ভন্তে, অঞ্ঞতরা ইত্থী ৰিজ্জন্তরিকায ভাজনং ধোৰন্তী’’তিআদীসু (ম. নি. ২.১৪৯) খণে. ‘‘যস্সন্তরতো ন সন্তি কোপা’’তিআদীসু (উদা. ২০) চিত্তে. ‘‘অন্তরাৰোসানমাপাদী’’তিআদীসু ৰেমজ্ঝে. ‘‘অপিচাযং তপোদা দ্ৰিন্নং মহানিরযানং অন্তরিকায আগচ্ছতী’’তিআদীসু (পারা. ২৩১) ৰিৰরে. স্ৰাযমিধ ৰিৰরে ৰত্ততি. তস্মা উক্কট্ঠায চ সেতব্যস্স চ ৰিৰরেতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. অন্তরাসদ্দেন পন যুত্তত্তা উপযোগৰচনং কতং. ঈদিসেসু চ ঠানেসু অক্খরচিন্তকা ‘‘অন্তরা গামঞ্চ নদিঞ্চ যাতী’’তি এৰং একমেৰ অন্তরাসদ্দং পযুঞ্জন্তি, সো দুতিযপদেনপি যোজেতব্বো হোতি, অযোজিযমানে উপযোগৰচনং ন পাপুণাতি. ইধ পন যোজেত্ৰা এৰ ৰুত্তো.
অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো হোতীতি অদ্ধানসঙ্খাতং মগ্গং পটিপন্নো হোতি, দীঘমগ্গন্তি অত্থো. কস্মা পটিপন্নোতি? তং দিৰসং কির ভগৰা ইদং অদ্দস ‘‘মযি তং মগ্গং পটিপন্নে দোণো ব্রাহ্মণো মম পদচেতিযানি পস্সিত্ৰা পদানুপদিকো হুত্ৰা মম নিসিন্নট্ঠানং আগন্ত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছিস্সতি. অথস্সাহং একং সচ্চধম্মং দেসেস্সামি. ব্রাহ্মণো তীণি সামঞ্ঞফলানি পটিৰিজ্ঝিত্ৰা দ্ৰাদসপদসহস্সপরিমাণং দোণগজ্জিতং নাম ৰণ্ণং ৰত্ৰা মযি পরিনিব্বুতে সকলজম্বুদীপে উপ্পন্নং মহাকলহং ৰূপসমেত্ৰা ধাতুযো ভাজেস্সতী’’তি. ইমিনা কারণেন পটিপন্নো. দোণোপি সুদং ব্রাহ্মণোতি দোণো ব্রাহ্মণোপি তযো ৰেদে পগুণে কত্ৰা পঞ্চসতে মাণৰকে সিপ্পং ৰাচেন্তো তংদিৰসং পাতোৰ উট্ঠায সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা সতগ্ঘনকং নিৰাসেত্ৰা পঞ্চসতগ্ঘনকং একংসৰরগতং কত্ৰা আমুত্তযঞ্ঞসুত্তো রত্তৰট্টিকা উপাহনা আরোহিত্ৰা পঞ্চসতমাণৰকপরিৰারো তমেৰ মগ্গং পটিপজ্জি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.
পাদেসূতি পাদেহি অক্কন্তট্ঠানেসু. চক্কানীতি লক্খণচক্কানি. কিং পন ভগৰতো গচ্ছন্তস্স অক্কন্তট্ঠানে পদং পঞ্ঞাযতীতি? ন পঞ্ঞাযতি. কস্মা? সুখুমত্তা মহাবলত্তা মহাজনানুগ্গহেন চ. বুদ্ধানঞ্হি সুখুমচ্ছৰিতায অক্কন্তট্ঠানং তূলপিচুনো পতিট্ঠিতট্ঠানং ৰিয হোতি, পদৰল়ঞ্জো ন পঞ্ঞাযতি. যথা চ বলৰতো ৰাতজৰসিন্ধৰস্স পদুমিনিপত্তেপি অক্কন্তমত্তমেৰ হোতি, এৰং মহাবলতায তথাগতেন অক্কন্তট্ঠানং অক্কন্তমত্তমেৰ হোতি, ন তত্থ পদৰল়ঞ্জো পঞ্ঞাযতি. বুদ্ধানঞ্চ অনুপদং মহাজনকাযো গচ্ছতি, তস্স সত্থু পদৰল়ঞ্জং দিস্ৰা মদ্দিতুং অৰিসহন্তস্স গমনৰিচ্ছেদো ভৰেয্য. তস্মা অক্কন্তঅক্কন্তট্ঠানে যোপি পদৰল়ঞ্জো ভৰেয্য, সো অন্তরধাযতেৰ. দোণো পন ব্রাহ্মণো তথাগতস্স অধিট্ঠানৰসেন পস্সি. ভগৰা হি যস্স পদচেতিযং দস্সেতুকামো হোতি, তং আরব্ভ ‘‘অসুকো নাম পস্সতূ’’তি অধিট্ঠাতি. তস্মা মাগণ্ডিযব্রাহ্মণো ৰিয অযম্পি ব্রাহ্মণো তথাগতস্স অধিট্ঠানৰসেন অদ্দস.
পাসাদিকন্তি পসাদজনকং. ইতরং তস্সেৰ ৰেৰচনং. উত্তমদমথসমথমনুপ্পত্তন্তি এত্থ উত্তমদমথো নাম অরহত্তমগ্গো, উত্তমসমথো নাম অরহত্তমগ্গসমাধি, তদুভযং পত্তন্তি অত্থো. দন্তন্তি নিব্বিসেৰনং. গুত্তন্তি গোপিতং. সংযতিন্দ্রিযন্তি রক্খিতিন্দ্রিযং. নাগন্তি ছন্দাদীহি অগচ্ছনতো, পহীনকিলেসে পুন অনাগচ্ছনতো, আগুং অকরণতো, বলৰন্তট্ঠেনাতি চতূহি কারণেহি নাগং.
দেৰো নো ভৰং ভৰিস্সতীতি এত্থ ‘‘দেৰো নো ভৰ’’ন্তি এত্তাৰতাপি পুচ্ছা নিট্ঠিতা ভৰেয্য, অযং পন ব্রাহ্মণো ‘‘অনাগতে মহেসক্খো একো দেৰরাজা ভৰিস্সতী’’তি অনাগতৰসেন পুচ্ছাসভাগেনেৰ কথেন্তো এৰমাহ. ভগৰাপিস্স পুচ্ছাসভাগেনেৰ কথেন্তো ন খো অহং, ব্রাহ্মণ, দেৰো ভৰিস্সামীতি আহ. এস নযো সব্বত্থ. আসৰানন্তি কামাসৰাদীনং চতুন্নং. পহীনাতি বোধিপল্লঙ্কে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণাধিগমেনেৰ পহীনা. অনুপলিত্তো লোকেনাতি তণ্হাদিট্ঠিলেপানং পহীনত্তা সঙ্খারলোকেন অনুপলিত্তো. বুদ্ধোতি চতুন্নং সচ্চানং বুদ্ধত্তা বুদ্ধো ইতি মং ধারেহি.
যেনাতি যেন আসৰেন. দেৰূপপত্যস্সাতি দেৰূপপত্তি অস্স ময্হং ভৰেয্য. ৰিহঙ্গমোতি আকাসচরো গন্ধব্বকাযিকদেৰো. ৰিদ্ধস্তাতি ৰিধমিতা. ৰিনল়ীকতাতি ৰিগতনল়া ৰিগতবন্ধনা কতা. ৰগ্গূতি সুন্দরং. তোযেন নুপলিপ্পতীতি উদকতো রতনমত্তং অচ্চুগ্গম্ম ঠিতং সরং সোভযমানং ভমরগণং হাসযমানং তোযেন ন লিপ্পতি. তস্মা বুদ্ধোস্মি ব্রাহ্মণাতি দেসনাপরিযোসানে তীণি মগ্গফলানি পাপুণিত্ৰা দ্ৰাদসহি পদসহস্সেহি দোণগজ্জিতং নাম ৰণ্ণং কথেসি, তথাগতে চ পরিনিব্বুতে জম্বুদীপতলে উপ্পন্নং মহাকলহং ৰূপসমেত্ৰা ধাতুযো ভাজেসীতি.
৭. অপরিহানিযসুত্তৰণ্ণনা
৩৭. সত্তমে নিব্বানস্সেৰ সন্তিকেতি নিব্বানসন্তিকেযেৰ চরতি. সীলে পতিট্ঠিতোতি পাতিমোক্খসীলে পতিট্ঠিতো. এৰং ৰিহারীতি এৰং ৰিহরন্তো. আতাপীতি আতাপেন ৰীরিযেন সমন্নাগতো. যোগক্খেমস্সাতি চতূহি যোগেহি খেমস্স নিব্বানস্স. পমাদে ভযদস্সিৰাতি পমাদং ভযতো পস্সন্তো.
৮. পতিলীনসুত্তৰণ্ণনা
৩৮. অট্ঠমে পনুণ্ণপচ্চেকসচ্চোতি ‘‘ইদমেৰ দস্সনং সচ্চং, ইদমেৰ সচ্চ’’ন্তি এৰং পাটিএক্কং গহিতত্তা পচ্চেকসঙ্খাতানি দিট্ঠিসচ্চানি পনুণ্ণানি নীহটানি পহীনানি অস্সাতি পনুণ্ণপচ্চেকসচ্চো. সমৰযসট্ঠেসনোতি এত্থ অৰযাতি অনূনা, সট্ঠাতি ৰিস্সট্ঠা, সম্মা অৰযা সট্ঠা এসনা অস্সাতি সমৰযসট্ঠেসনো, সম্মা ৰিস্সট্ঠসব্বএসনোতি অত্থো. পতিলীনোতি নিলীনো একীভাৰং উপগতো. পুথুসমণব্রাহ্মণানন্তি বহূনং সমণব্রাহ্মণানং. এত্থ চ সমণাতি পব্বজ্জূপগতা, ব্রাহ্মণাতি ভোৰাদিনো. পুথুপচ্চেকসচ্চানীতি বহূনি পাটেক্কসচ্চানি. নুণ্ণানীতি নীহটানি. পনুণ্ণানীতি সুট্ঠু নীহটানি. চত্তানীতি ৰিস্সট্ঠানি. ৰন্তানীতি ৰমিতানি. মুত্তানীতি ছিন্নবন্ধনানি কতানি. পহীনানীতি পজহিতানি. পটিনিস্সট্ঠানীতি যথা ন পুন চিত্তং আরোহন্তি, এৰং পটিনিস্সজ্জিতানি. সব্বানেৰেতানি গহিতগহণস্স ৰিস্সট্ঠভাৰৰেৰচনানি.
কামেসনা পহীনা হোতীতি অনাগামিমগ্গেন পহীনা. ভৰেসনা পন অরহত্তমগ্গেন পহীযতি. ‘‘ব্রহ্মচরিযং এসিস্সামি গৰেসিস্সামী’’তি এৰং পৰত্তজ্ঝাসযসঙ্খাতা ব্রহ্মচরিযেসনাপি অরহত্তমগ্গেনেৰ পটিপ্পস্সদ্ধিং ৰূপসমং গচ্ছতি. দিট্ঠিব্রহ্মচরিযেসনা পন সোতাপত্তিমগ্গেনেৰ পটিপ্পসম্ভতীতি ৰেদিতব্বা. এৰং খো, ভিক্খৰেতি এৰং চতুত্থজ্ঝানেন পস্সদ্ধকাযসঙ্খারো ৰূপসন্তঅস্সাসপস্সাসো নাম হোতি. অস্মিমানোতি অস্মীতি উপ্পজ্জনকো নৰৰিধমানো.
গাথাসু কামেসনা ভৰেসনাতি এতা দ্ৰে এসনা, ব্রহ্মচরিযেসনা সহাতি তাহিযেৰ সহ ব্রহ্মচরিযেসনাতি তিস্সোপি এতা. ইধ ঠত্ৰা এসনা পটিনিস্সট্ঠাতি ইমিনা পদেন সদ্ধিং যোজনা কাতব্বা. ইতি সচ্চপরামাসো, দিট্ঠিট্ঠানা সমুস্সযাতি ‘‘ইতি সচ্চং ইতি সচ্চ’’ন্তি গহণপরামাসো চ দিট্ঠিসঙ্খাতাযেৰ দিট্ঠিট্ঠানা চ যে সমুস্সিতত্তা উগ্গন্ত্ৰা ঠিতত্তা সমুস্সযাতি ৰুচ্চন্তি, তে সব্বেপি. ইধ ঠত্ৰা দিট্ঠিট্ঠানা সমূহতাতি ইমিনা পদেন সদ্ধিং যোজনা কাতব্বা. কস্স পন এতা এসনা পটিনিস্সট্ঠা, এতে চ দিট্ঠিট্ঠানা সমূহতাতি? সব্বরাগৰিরত্তস্স তণ্হাক্খযৰিমুত্তিনো. যো হি সব্বরাগেহিপি ৰিরত্তো, তণ্হাক্খযে চ নিব্বানে পৰত্তায অরহত্তফলৰিমুত্তিযা সমন্নাগতো, এতস্স এসনা পটিনিস্সট্ঠা, দিট্ঠিট্ঠানা চ সমূহতা. স ৰে সন্তোতি সো এৰরূপো কিলেসসন্ততায সন্তো. পস্সদ্ধোতি দ্ৰীহি কাযচিত্তপস্সদ্ধীহি পস্সদ্ধো. অপরাজিতোতি সব্বকিলেসে জিনিত্ৰা ঠিতত্তা কেনচি অপরাজিতো. মানাভিসমযাতি মানস্স পহানাভিসমযেন. বুদ্ধোতি চত্তারি সচ্চানি বুজ্ঝিত্ৰা ঠিতো. ইতি ইমস্মিং সুত্তেপি গাথাসুপি খীণাসৰোৰ কথিতোতি.
৯. উজ্জযসুত্তৰণ্ণনা
৩৯. নৰমে সঙ্ঘাতং আপজ্জন্তীতি ৰধং মরণং আপজ্জন্তি. নিচ্চদানন্তি সলাকভত্তং. অনুকুলযঞ্ঞন্তি অম্হাকং পিতূহি পিতামহেহি দিন্নত্তা এৰং কুলানুকুলৰসেন যজিতব্বং, দাতব্বন্তি অত্থো. অস্সমেধন্তিআদীসু অস্সমেত্থ মেধন্তীতি অস্সমেধো, দ্ৰীহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স একৰীসতিযূপস্স ঠপেত্ৰা ভূমিঞ্চ পুরিসে চ অৰসেসসব্বৰিভৰদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. পুরিসমেত্থ মেধন্তীতি পুরিসমেধো, চতূহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা অস্সমেধে ৰুত্তৰিভৰদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. সম্মমেত্থ পাসন্তীতি সম্মাপাসো, দিৰসে দিৰসে সম্মং খিপিত্ৰা তস্স পতিতোকাসে ৰেদিং কত্ৰা সংহারিমেহি যূপাদীহি সরস্সতিনদিযা নিমুগ্গোকাসতো পভুতি পটিলোমং গচ্ছন্তেন যজিতব্বস্স সব্বযাগস্সেতং অধিৰচনং. ৰাজমেত্থ পিৰন্তীতি ৰাজপেয্যং, একেন পরিযঞ্ঞেন সত্তরসহি পসূহি যজিতব্বস্স বেলুৰযূপস্স সত্তরসকদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. নত্থি এত্থ অগ্গল়াতি নিরগ্গল়ো. নৰহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা পুরিসেহি চ অস্সমেধে ৰুত্তৰিভৰদক্খিণস্স সব্বমেধপরিযাযনামস্স অস্সমেধৰিকপ্পস্সেতং অধিৰচনং. মহারম্ভাতি মহাকিচ্চা মহাকরণীযা. অপিচ পাণাতিপাতসমারম্ভস্স মহন্ততাযপি মহারম্ভাযেৰ. ন তে হোন্তি মহপ্ফলাতি এত্থ নিরৰসেসত্থে সাৰসেসরূপনং কতং. তস্মা ইট্ঠফলেন নিপ্ফলাৰ হোন্তীতি অত্থো. ইদঞ্চ পাণাতিপাতসমারম্ভমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. যং পন তত্থ অন্তরন্তরা দানং দিয্যতি, তং ইমিনা সমারম্ভেন উপহতত্তা মহপ্ফলং ন হোতি, মন্দফলং হোতীতি অত্থো. হঞ্ঞরেতি হঞ্ঞন্তি. যজন্তি অনুকুলং সদাতি যে অঞ্ঞে অনুকুলং যজন্তি, পুব্বপুরিসেহি যিট্ঠত্তা পচ্ছিমপুরিসাপি যজন্তীতি অত্থো. সেয্যো হোতীতি ৰিসেসোৰ হোতি. ন পাপিযোতি পাপং কিঞ্চি ন হোতি.
১০. উদাযিসুত্তৰণ্ণনা
৪০. দসমে অভিসঙ্খতন্তি রাসিকতং. নিরারম্ভন্তি পাণসমারম্ভরহিতং. যঞ্ঞন্তি দেয্যধম্মং. তঞ্হি যজিতব্বত্তা যঞ্ঞন্তি ৰুচ্চতি. কালেনাতি যুত্তপ্পত্তকালেন. উপসংযন্তীতি উপগচ্ছন্তি. কুলং গতিন্তি ৰট্টকুলঞ্চেৰ ৰট্টগতিঞ্চ অতিক্কন্তা. যঞ্ঞস্স কোৰিদাতি চতুভূমকযঞ্ঞে কুসলা. যঞ্ঞেতি পকতিদানে. সদ্ধেতি মতকদানে. হব্যং কত্ৰাতি হুনিতব্বং দেয্যধম্মং উপকপ্পেত্ৰা. সুখেত্তে ব্রহ্মচারিসূতি ব্রহ্মচারিসঙ্খাতে সুখেত্তম্হীতি অত্থো. সুপ্পত্তন্তি সুট্ঠু পত্তং. দক্খিণেয্যেসু যং কতন্তি যং দক্খিণায অনুচ্ছৰিকেসু উপকপ্পিতং, তং সুহুতং সুযিট্ঠং সুপ্পত্তন্তি অত্থো. সদ্ধোতি বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণানং সদ্দহনতায সদ্ধো. মুত্তেন চেতসাতি ৰিস্সট্ঠেন চিত্তেন. ইমিনাস্স মুত্তচাগং দীপেতীতি.
চক্কৰগ্গো চতুত্থো.