৩. ৰেনাগপুরসুত্তৰণ্ণনা
৬৪. ততিযে কোসলেসূতি এৰংনামকে জনপদে. চারিকং চরমানোতি অদ্ধানগমনং গচ্ছন্তো. চারিকা চ নামেসা ভগৰতো দুৰিধা হোতি তুরিতচারিকা চ অতুরিতচারিকা চাতি. তত্থ দূরেপি বোধনেয্যপুগ্গলং দিস্ৰা তস্স বোধনত্থায সহসা গমনং তুরিতচারিকা নাম. সা মহাকস্সপপচ্চুগ্গমনাদীসু দট্ঠব্বা. যং পন গামনিগমপটিপাটিযা দেৰসিকং যোজনঅদ্ধযোজনৰসেন পিণ্ডপাতচরিযাদীহি লোকং অনুগ্গণ্হন্তস্স গমনং, অযং অতুরিতচারিকা নাম. ইমং সন্ধাযেতং ৰুত্তং – ‘‘চারিকং চরমানো’’তি. ৰিত্থারেন পন চারিকাকথা সুমঙ্গলৰিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায অম্বট্ঠসুত্তৰণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ১.২৫৪) ৰুত্তা. ব্রাহ্মণগামোতি ব্রাহ্মণানং সমোসরণগামোপি ব্রাহ্মণগামোতি ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণানং ভোগগামোপি. ইধ সমোসরণগামো ব্রাহ্মণৰসনগামোতি অধিপ্পেতো. তদৰসরীতি তত্থ অৰসরি, সম্পত্তোতি অত্থো. ৰিহারো পনেত্থ অনিযামিতো. তস্মা তস্স অৰিদূরে বুদ্ধানং অনুচ্ছৰিকো একো ৰনসণ্ডো অত্থি, সত্থা তং ৰনসণ্ডং গতোতি ৰেদিতব্বো.
অস্সোসুন্তি সুণিংসু উপলভিংসু, সোতদ্ৰারসম্পত্তৰচননিগ্ঘোসানুসারেন জানিংসু. খোতি অৰধারণত্থে, পদপূরণমত্তে ৰা নিপাতো. তত্থ অৰধারণত্থেন ‘‘অস্সোসুং এৰ, ন তেসং কোচি সৰনন্তরাযো অহোসী’’তি অযমত্থো ৰেদিতব্বো. পদপূরণেন ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতামত্তমেৰ.
ইদানি যমত্থং অস্সোসুং, তং পকাসেতুং সমণো খলু, ভো, গোতমোতিআদি ৰুত্তং. তত্থ সমিতপাপত্তা সমণোতি ৰেদিতব্বো. খলূতি অনুস্সৰত্থে নিপাতো. ভোতি তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং আলপনমত্তং. গোতমোতি ভগৰতো গোত্তৰসেন পরিদীপনং, তস্মা ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো’’তি এত্থ সমণো কির, ভো, গোতমগোত্তোতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. সক্যপুত্তোতি ইদং পন ভগৰতো উচ্চাকুলপরিদীপনং. সক্যকুলা পব্বজিতোতি সদ্ধাপব্বজিতভাৰপরিদীপনং, কেনচি পারিজুঞ্ঞেন অনভিভূতো অপরিক্খীণংযেৰ তং কুলং পহায সদ্ধায পব্বজিতোতি ৰুত্তং হোতি. তং খো পনাতি ইত্থম্ভূতাখ্যানত্থে উপযোগৰচনং, তস্স খো পন ভোতো গোতমস্সাতি অত্থো. কল্যাণোতি কল্যাণগুণসমন্নাগতো, সেট্ঠোতি ৰুত্তং হোতি. কিত্তিসদ্দোতি কিত্তিযেৰ, থুতিঘোসো ৰা. অব্ভুগ্গতোতি সদেৰকং লোকং অজ্ঝোত্থরিত্ৰা উগ্গতো. কিন্তি? ইতিপি সো ভগৰা…পে… বুদ্ধো ভগৰাতি. তত্রাযং পদসম্বন্ধো – সো ভগৰা ইতিপি অরহং, ইতিপি সম্মাসম্বুদ্ধো…পে… ইতিপি ভগৰাতি. ইমিনা চ ইমিনা চ কারণেনাতি ৰুত্তং হোতি.
তত্থ ‘‘আরকত্তা, অরীনং অরানঞ্চ হতত্তা, পচ্চযাদীনং অরহত্তা, পাপকরণে রহাভাৰাতি ইমেহি কারণেহি সো ভগৰা অরহন্তি ৰেদিতব্বো’’তিআদিনা নযেন মাতিকং নিক্খিপিত্ৰা সব্বানেৰ এতানি পদানি ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.১২৫-১২৭) বুদ্ধানুস্সতিনিদ্দেসে ৰিত্থারিতানীতি ততো নেসং ৰিত্থারো গহেতব্বো.
সো ইমং লোকন্তি সো ভৰং গোতমো ইমং লোকং, ইদানি ৰত্তব্বং নিদস্সেতি. সদেৰকন্তি সহ দেৰেহি সদেৰকং. এৰং সহ মারেন সমারকং. সহ ব্রহ্মুনা সব্রহ্মকং. সহ সমণব্রাহ্মণেহি সস্সমণব্রাহ্মণিং. পজাতত্তা পজা, তং পজং. সহ দেৰমনুস্সেহি সদেৰমনুস্সং. তত্থ সদেৰকৰচনেন পঞ্চকামাৰচরদেৰগ্গহণং ৰেদিতব্বং, সমারকৰচনেন ছট্ঠকামাৰচরদেৰগ্গহণং, সব্রহ্মকৰচনেন ব্রহ্মকাযিকাদিব্রহ্মগ্গহণং, সস্সমণব্রাহ্মণিৰচনেন সাসনস্স পচ্চত্থিকপচ্চামিত্তসমণব্রাহ্মণগ্গহণং, সমিতপাপবাহিতপাপসমণব্রাহ্মণগ্গহণঞ্চ, পজাৰচনেন সত্তলোকগ্গহণং, সদেৰমনুস্সৰচনেন সম্মুতিদেৰঅৰসেসমনুস্সগ্গহণং. এৰমেত্থ তীহি পদেহি ওকাসলোকেন সদ্ধিং সত্তলোকো, দ্ৰীহি পজাৰসেন সত্তলোকোৰ গহিতোতি ৰেদিতব্বো.
অপরো নযো – সদেৰকগ্গহণেন অরূপাৰচরলোকো গহিতো, সমারকগ্গহণেন ছকামাৰচরদেৰলোকো, সব্রহ্মকগ্গহণেন রূপীব্রহ্মলোকো, সস্সমণব্রাহ্মণাদিগ্গহণেন চতুপরিসৰসেন, সম্মুতিদেৰেহি ৰা সহ মনুস্সলোকো, অৰসেসসব্বসত্তলোকো ৰা. পোরাণা পনাহু – সদেৰকন্তি দেৰতাহি সদ্ধিং অৰসেসলোকং. সমারকন্তি মারেন সদ্ধিং অৰসেসলোকং. সব্রহ্মকন্তি ব্রহ্মেহি সদ্ধিং অৰসেসলোকং. এৰং সব্বেপি তিভৰূপগে সত্তে তীহাকারেহি তীসু পদেসু পক্খিপিত্ৰা পুন দ্ৰীহি পদেহি পরিযাদাতুং সস্সমণব্রাহ্মণিং পজং সদেৰমনুস্সন্তি ৰুত্তং. এৰং পঞ্চহি পদেহি তেন তেনাকারেন তেধাতুকমেৰ পরিযাদিন্নন্তি.
সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেতীতি সযন্তি সামং, অপরনেয্যো হুত্ৰা. অভিঞ্ঞাতি অভিঞ্ঞায, অধিকেন ঞাণেন ঞত্ৰাতি অত্থো. সচ্ছিকত্ৰাতি পচ্চক্খং কত্ৰা, এতেন অনুমানাদিপটিক্খেপো কতো. পৰেদেতীতি বোধেতি ঞাপেতি পকাসেতি.
সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং…পে… পরিযোসানকল্যাণন্তি সো ভগৰা সত্তেসু কারুঞ্ঞতং পটিচ্চ হিত্ৰাপি অনুত্তরং ৰিৰেকসুখং ধম্মং দেসেতি. তঞ্চ খো অপ্পং ৰা বহুং ৰা দেসেন্তো আদিকল্যাণাদিপ্পকারমেৰ দেসেতি, আদিম্হিপি কল্যাণং ভদ্দকং অনৰজ্জমেৰ কত্ৰা দেসেতি, মজ্ঝেপি, পরিযোসানেপি কল্যাণং ভদ্দকং অনৰজ্জমেৰ কত্ৰা দেসেতীতি ৰুত্তং হোতি.
তত্থ অত্থি দেসনায আদিমজ্ঝপরিযোসানং, অত্থি সাসনস্স. দেসনায তাৰ চতুপ্পদিকাযপি গাথায পঠমপাদো আদি নাম, ততো দ্ৰে মজ্ঝং নাম, অন্তে একো পরিযোসানং নাম. একানুসন্ধিকস্স সুত্তস্স নিদানং আদি, ইদমৰোচাতি পরিযোসানং, উভিন্নং অন্তরা মজ্ঝং. অনেকানুসন্ধিকস্স সুত্তস্স পঠমানুসন্ধি আদি, অন্তে অনুসন্ধি পরিযোসানং, মজ্ঝে একো ৰা দ্ৰে ৰা বহূ ৰা মজ্ঝমেৰ.
সাসনস্স সীলসমাধিৰিপস্সনা আদি নাম. ৰুত্তম্পি চেতং – ‘‘কো চাদি কুসলানং ধম্মানং, সীলঞ্চ সুৰিসুদ্ধং দিট্ঠি চ উজুকা’’তি (সং. নি. ৫.৩৬৯). ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, মজ্ঝিমা পটিপদা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা’’তি এৰং ৰুত্তো পন অরিযমগ্গো মজ্ঝং নাম. ফলঞ্চেৰ নিব্বানঞ্চ পরিযোসানং নাম. ‘‘তস্মাতিহ ত্ৰং, ব্রাহ্মণ, ব্রহ্মচরিযং এতংপারং এতংপরিযোসান’’ন্তি এত্থ ফলং পরিযোসনন্তি ৰুত্তং. ‘‘নিব্বানোগধঞ্হি, আৰুসো ৰিসাখ, ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতি নিব্বানপরাযণং নিব্বানপরিযোসান’’ন্তি (ম. নি. ১.৪৬৬) এত্থ নিব্বানং পরিযোসানন্তি ৰুত্তং. ইধ পন দেসনায আদিমজ্ঝপরিযোসানং অধিপ্পেতং. ভগৰা হি ধম্মং দেসেন্তো আদিম্হি সীলং দস্সেত্ৰা মজ্ঝে মগ্গং পরিযোসানে নিব্বানং দস্সেতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণ’’ন্তি. তস্মা অঞ্ঞোপি ধম্মকথিকো ধম্মং কথেন্তো –
‘‘আদিম্হি সীলং দস্সেয্য, মজ্ঝে মগ্গং ৰিভাৰযে;
পরিযোসানম্হি নিব্বানং, এসা কথিকসণ্ঠিতী’’তি.
সাত্থং সব্যঞ্জনন্তি যস্স হি যাগুভত্তইত্থিপুরিসাদিৰণ্ণনানিস্সিতা দেসনা হোতি, ন সো সাত্থং দেসেতি. ভগৰা পন তথারূপং দেসনং পহায চতুসতিপট্ঠানাদিনিস্সিতং দেসনং দেসেতি. তস্মা ‘‘সাত্থং দেসেতী’’তি ৰুচ্চতি. যস্স পন দেসনা একব্যঞ্জনাদিযুত্তা ৰা সব্বনিরোট্ঠব্যঞ্জনা ৰা সব্বৰিস্সট্ঠব্যঞ্জনা ৰা সব্বনিগ্গহিতব্যঞ্জনা ৰা, তস্স দমিল়কিরাতযৰনাদিমিলক্খানং ভাসা ৰিয ব্যঞ্জনপারিপূরিযা অভাৰতো অব্যঞ্জনা নাম দেসনা হোতি. ভগৰা পন –
‘‘সিথিলং ধনিতঞ্চ দীঘরস্সং, লহুকং গরুকঞ্চ নিগ্গহীতং;
সম্বন্ধং ৰৰত্থিতং ৰিমুত্তং, দসধা ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা পভেদো’’তি. –
এৰং ৰুত্তং দসৰিধং ব্যঞ্জনং অমক্খেত্ৰা পরিপুণ্ণব্যঞ্জনমেৰ কত্ৰা ধম্মং দেসেতি. তস্মা ‘‘সব্যঞ্জনং কত্ৰা দেসেতী’’তি ৰুচ্চতি. কেৰলপরিপুণ্ণন্তি এত্থ কেৰলন্তি সকলাধিৰচনং. পরিপুণ্ণন্তি অনূনাধিকৰচনং. ইদং ৰুত্তং হোতি – সকলপরিপুণ্ণমেৰ দেসেতি, একদেসনাপি অপরিপুণ্ণা নত্থীতি. পরিসুদ্ধন্তি নিরুপক্কিলেসং. যো হি ‘‘ইমং ধম্মদেসনং নিস্সায লাভং ৰা সক্কারং ৰা লভিস্সামী’’তি দেসেতি, তস্স অপরিসুদ্ধা দেসনা নাম হোতি. ভগৰা পন লোকামিসনিরপেক্খো হিতফরণেনেৰ মেত্তাভাৰনায মুদুহদযো উল্লুম্পনসভাৰসণ্ঠিতেন চিত্তেন দেসেতি. তস্মা পরিসুদ্ধং দেসেতীতি ৰুচ্চতি. ব্রহ্মচরিযং পকাসেতীতি এত্থ ব্রহ্মচরিযন্তি সিক্খত্তযসঙ্গহিতং সকলং সাসনং. তস্মা ব্রহ্মচরিযং পকাসেতীতি সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং…পে… পরিসুদ্ধং, এৰং দেসেন্তো চ সিক্খত্তযসঙ্গহিতং সকলসাসনব্রহ্মচরিযং পকাসেতীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ব্রহ্মচরিযন্তি সেট্ঠট্ঠেন ব্রহ্মভূতং চরিযং, ব্রহ্মভূতানং ৰা বুদ্ধাদীনং চরিযন্তি ৰুত্তং হোতি.
সাধু খো পনাতি সুন্দরং খো পন, অত্থাৰহং সুখাৰহন্তি ৰুত্তং হোতি. তথারূপানং অরহতন্তি যথারূপো সো ভৰং গোতমো, এৰরূপানং অনেকেহিপি কপ্পকোটিসতসহস্সেহি দুল্লভদস্সনানং ব্যামপ্পভাপরিক্খিত্তেহি অসীতিঅনুব্যঞ্জনপটিমণ্ডিতেহি দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণৰরেহি সমাকিণ্ণমনোরমসরীরানং অনপ্পকদস্সনানং অতিমধুরধম্মনিগ্ঘোসানং যথাভূতগুণাধিগমেন লোকে অরহন্তোতি লদ্ধসদ্দানং অরহতং. দস্সনং হোতীতি পসাদসোম্মানি অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা দস্সনমত্তম্পি সাধু হোতি. সচে পন অট্ঠঙ্গসমন্নাগতেন ব্রহ্মস্সরেন ধম্মং দেসেন্তস্স একপদম্পি সোতুং লভিস্সাম, সাধুতরংযেৰ ভৰিস্সতীতি এৰং অজ্ঝাসযং কত্ৰা. যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসূতি সব্বকিচ্চানি পহায তুট্ঠমানসা অগমংসু. অঞ্জলিং পণামেত্ৰাতি এতে উভতোপক্খিকা, তে এৰং চিন্তেসুং – ‘‘সচে নো মিচ্ছাদিট্ঠিকা চোদেস্সন্তি ‘কস্মা তুম্হে সমণং গোতমং ৰন্দিত্থা’তি, তেসং ‘কিং অঞ্জলিকরণমত্তেনাপি ৰন্দিতং হোতী’তি ৰক্খাম. সচে নো সম্মাদিট্ঠিকা চোদেস্সন্তি ‘কস্মা ভগৰন্তং ন ৰন্দিত্থা’তি, ‘কিং সীসেন ভূমিং পহরন্তেনেৰ ৰন্দিতং হোতি. ননু অঞ্জলিকম্মম্পি ৰন্দনা এৰা’তি ৰক্খামা’’তি.
নামগোত্তন্তি, ‘‘ভো গোতম, অহং অসুকস্স পুত্তো দত্তো নাম মিত্তো নাম ইধাগতো’’তি ৰদন্তা নামং সাৰেন্তি নাম. ‘‘ভো গোতম, অহং ৰাসেট্ঠো নাম কচ্চানো নাম ইধাগতো’’তি ৰদন্তা গোত্তং সাৰেন্তি নাম. এতে কির দলিদ্দা জিণ্ণকুলপুত্তা ‘‘পরিসমজ্ঝে নামগোত্তৰসেন পাকটা ভৰিস্সামা’’তি এৰং অকংসু. যে পন তুণ্হীভূতা নিসীদিংসু, তে কেরাটিকা চেৰ অন্ধবালা চ. তত্থ কেরাটিকা ‘‘একং দ্ৰে কথাসল্লাপে করোন্তে ৰিস্সাসিকো হোতি, অথ ৰিস্সাসে সতি একং দ্ৰে ভিক্খা অদাতুং ন যুত্ত’’ন্তি ততো অত্তানং মোচেন্তা তুণ্হীভূতা নিসীদন্তি. অন্ধবালা অঞ্ঞাণতাযেৰ অৰক্খিত্তমত্তিকাপিণ্ডা ৰিয যত্থ কত্থচি তুণ্হীভূতা নিসীদন্তি.
ৰেনাগপুরিকোতি ৰেনাগপুরৰাসী. এতদৰোচাতি পাদন্ততো পট্ঠায যাৰ কেসগ্গা তথাগতস্স সরীরং ওলোকেন্তো অসীতিঅনুব্যঞ্জনসমুজ্জলেহি দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণেহি পটিমণ্ডিতং সরীরা নিক্খমিত্ৰা সমন্ততো অসীতিহত্থপ্পদেসং অজ্ঝোত্থরিত্ৰা ঠিতাহি ছব্বণ্ণাহি ঘনবুদ্ধরংসীহি সম্পরিৰারিতং তথাগতস্স সরীরং দিস্ৰা সঞ্জাতৰিম্হযো ৰণ্ণং ভণন্তো এতং ‘‘অচ্ছরিযং, ভো গোতমা’’তিআদিৰচনং অৰোচ.
তত্থ যাৰঞ্চিদন্তি অধিমত্তপ্পমাণপরিচ্ছেদৰচনমেতং. তস্স ৰিপ্পসন্নপদেন সদ্ধিং সম্বন্ধো. যাৰঞ্চ ৰিপ্পসন্নানি অধিমত্তৰিপ্পসন্নানীতি অত্থো. ইন্দ্রিযানীতি চক্খাদীনি ছ ইন্দ্রিযানি. তস্স হি পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং পতিট্ঠিতোকাসস্স ৰিপ্পসন্নতং দিস্ৰা তেসং ৰিপ্পসন্নতা পাকটা অহোসি. যস্মা পন সা মনে ৰিপ্পসন্নেযেৰ হোতি, অৰিপ্পসন্নচিত্তানঞ্হি ইন্দ্রিযপ্পসাদো নাম নত্থি, তস্মাস্স মনিন্দ্রিযপ্পসাদোপি পাকটো অহোসি. তং এস ৰিপ্পসন্নতং গহেত্ৰা ‘‘ৰিপ্পসন্নানি ইন্দ্রিযানী’’তি আহ. পরিসুদ্ধোতি নিম্মলো. পরিযোদাতোতি পভস্সরো. সারদং বদরপণ্ডুন্তি সরদকালে জাতং নাতিসুপরিপক্কং বদরং. তঞ্হি পরিসুদ্ধঞ্চেৰ হোতি পরিযোদাতঞ্চ. তালপক্কন্তি সুপরিপক্কতালফলং. সম্পতি বন্ধনা পমুত্তন্তি তংখণঞ্ঞেৰ বন্ধনা পমুত্তং. তস্স হি বন্ধনমূলং অপনেত্ৰা পরমুখং কত্ৰা ফলকে ঠপিতস্স চতুরঙ্গুলমত্তং ঠানং ওলোকেন্তানং পরিসুদ্ধং পরিযোদাতং হুত্ৰা খাযতি. তং সন্ধাযেৰমাহ. নেক্খং জম্বোনদন্তি সুরত্তৰণ্ণস্স জম্বোনদসুৰণ্ণস্স ঘটিকা. দক্খকম্মারপুত্তসুপরিকম্মকতন্তি দক্খেন সুৰণ্ণকারপুত্তেন সুট্ঠু কতপরিকম্মং. উক্কামুখে সুকুসলসম্পহট্ঠন্তি সুৰণ্ণকারউদ্ধনে পচিত্ৰা সুকুসলেন সুৰণ্ণকারেন ঘট্টনপরিমজ্জনহংসনেন সুট্ঠু পহট্ঠং সুপরিমদ্দিতন্তি অত্থো. পণ্ডুকম্বলে নিক্খিত্তন্তি অগ্গিনা পচিত্ৰা দীপিদাঠায ঘংসিত্ৰা গেরুকপরিকম্মং কত্ৰা রত্তকম্বলে ঠপিতং. ভাসতেতি সঞ্জাতওভাসতায ভাসতে. তপতেতি অন্ধকারৰিদ্ধংসনতায তপতে. ৰিরোচতীতি ৰিজ্জোতমানং হুত্ৰা ৰিরোচতি, সোভতীতি অত্থো.
উচ্চাসযনমহাসযনানীতি এত্থ অতিক্কন্তপ্পমাণং উচ্চাসযনং নাম, আযতৰিত্থতং অকপ্পিযভণ্ডং মহাসযনং নাম. ইদানি তানি দস্সেন্তো সেয্যথিদং, আসন্দীতিআদিমাহ. তত্থ আসন্দীতি অতিক্কন্তপ্পমাণং আসনং. পল্লঙ্কোতি পাদেসু ৰাল়রূপানি ঠপেত্ৰা কতো. গোনকোতি দীঘলোমকো মহাকোজৰো. চতুরঙ্গুলাধিকানি কির তস্স লোমানি. চিত্তকোতি ৰানচিত্তং উণ্ণামযত্থরণং. পটিকাতি উণ্ণামযো সেতত্থরকো. পটলিকাতি ঘনপুপ্ফো উণ্ণামযত্থরকো, যো আমলকপট্টোতিপি ৰুচ্চতি. তূলিকাতি তিণ্ণং তূলানং অঞ্ঞতরপুণ্ণা তূলিকা. ৰিকতিকাতি সীহব্যগ্ঘাদিরূপৰিচিত্রো উণ্ণামযত্থরকো. উদ্দলোমীতি উভতোদসং উণ্ণামযত্থরণং. কেচি একতো উগ্গতপুপ্ফন্তি ৰদন্তি. একন্তলোমীতি একতোদসং উণ্ণামযত্থরণং. কেচি উভতো উগ্গতপুপ্ফন্তি ৰদন্তি. কট্টিস্সন্তি রতনপরিসিব্বিতং কোসেয্যকট্টিস্সমযং পচ্চত্থরণং. কোসেয্যন্তি রতনপরিসিব্বিতমেৰ কোসিযসুত্তমযং পচ্চত্থরণং. কুত্তকন্তি সোল়সন্নং নাটকিত্থীনং ঠত্ৰা নচ্চনযোগ্গং উণ্ণামযত্থরণং. হত্থত্থরাদযো হত্থিপিট্ঠাদীসু অত্থরণকঅত্থরকা চেৰ হত্থিরূপাদীনি দস্সেত্ৰা কতঅত্থরকা চ. অজিনপ্পৰেণীতি অজিনচম্মেহি মঞ্চপ্পমাণেন সিব্বিত্ৰা কতপ্পৰেণী. সেসং হেট্ঠা ৰুত্তত্থমেৰ.
নিকামলাভীতি অতিকামলাভী ইচ্ছিতিচ্ছিতলাভী. অকিচ্ছলাভীতি অদুক্খলাভী. অকসিরলাভীতি ৰিপুললাভী মহন্তলাভী, উল়ারুল়ারানেৰ লভতি মঞ্ঞেতি সন্ধায ৰদতি. অযং কির ব্রাহ্মণো সযনগরুকো, সো ভগৰতো ৰিপ্পসন্নিন্দ্রিযাদিতং দিস্ৰা ‘‘অদ্ধা এস এৰরূপেসু উচ্চাসযনমহাসযনেসু নিসীদতি চেৰ নিপজ্জতি চ. তেনস্স ৰিপ্পসন্নানি ইন্দ্রিযানি, পরিসুদ্ধো ছৰিৰণ্ণো পরিযোদাতো’’তি মঞ্ঞমানো ইমং সেনাসনৰণ্ণং কথেসি.
লদ্ধা চ পন ন কপ্পন্তীতি এত্থ কিঞ্চি কিঞ্চি কপ্পতি. সুদ্ধকোসেয্যঞ্হি মঞ্চেপি অত্থরিতুং ৰট্টতি, গোনকাদযো চ ভূমত্থরণপরিভোগেন, আসন্দিযা পাদে ছিন্দিত্ৰা, পল্লঙ্কস্স ৰাল়ে ভিন্দিত্ৰা, তূলিকং ৰিজটেত্ৰা ‘‘বিম্বোহনঞ্চ কাতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৯৭) ৰচনতো ইমানিপি একেন ৰিধানেন কপ্পন্তি. অকপ্পিযং পন উপাদায সব্বানেৰ ন কপ্পন্তীতি ৰুত্তানি.
ৰনন্তঞ্ঞেৰ পৰিসামীতি অরঞ্ঞংযেৰ পৰিসামি. যদেৰাতি যানিযেৰ. পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰাতি সমন্ততো ঊরুবদ্ধাসনং বন্ধিত্ৰা. উজুং কাযং পণিধাযাতি অট্ঠারস পিট্ঠিকণ্টকে কোটিযা কোটিং পটিপাদেন্তো উজুং কাযং ঠপেত্ৰা. পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰাতি কম্মট্ঠানাভিমুখং সতিং ঠপেত্ৰা, পরিগ্গহিতনিয্যানং ৰা কত্ৰাতি অত্থো. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘পরীতি পরিগ্গহট্ঠো. মুখন্তি নিয্যানট্ঠো. সতীতি উপট্ঠানট্ঠো. তেন ৰুচ্চতি পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা’’তি (পটি. ম. ১.১৬৪). উপসম্পজ্জ ৰিহরামীতি পটিলভিত্ৰা পচ্চক্খং কত্ৰা ৰিহরামি. এৰংভূতোতি এৰং পঠমজ্ঝানাদীসু অঞ্ঞতরসমঙ্গী হুত্ৰা. দিব্বো মে এসো তস্মিং সমযে চঙ্কমো হোতীতি চত্তারি হি রূপজ্ঝানানি সমাপজ্জিত্ৰা চঙ্কমন্তস্স চঙ্কমো দিব্বচঙ্কমো নাম হোতি, সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায চঙ্কমন্তস্সাপি চঙ্কমো দিব্বচঙ্কমোযেৰ. ঠানাদীসুপি এসেৰ নযো. তথা ইতরেসু দ্ৰীসু ৰিহারেসু.
সো এৰং পজানামি ‘‘রাগো মে পহীনো’’তি মহাবোধিপল্লঙ্কে অরহত্তমগ্গেন পহীনরাগমেৰ দস্সেন্তো ‘‘সো এৰং পজানামি রাগো মে পহীনো’’তি আহ. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. ইমিনা পন কিং কথিতং হোতীতি? পচ্চৰেক্খণা কথিতা, পচ্চৰেক্খণায ফলসমাপত্তি কথিতা. ফলসমাপত্তিঞ্হি সমাপন্নস্সপি সমাপত্তিতো ৰুট্ঠিতস্সাপি চঙ্কমাদযো অরিযচঙ্কমাদযো হোন্তি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.