৪. চক্কৰত্তিসুত্তৰণ্ণনা
১৪. চতুত্থে চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি জনং রঞ্জেতীতি রাজা. চক্কং ৰত্তেতীতি চক্কৰত্তী. ৰত্তিতং ৰা অনেন চক্কন্তি চক্কৰত্তী. ধম্মো অস্স অত্থীতি ধম্মিকো. ধম্মেনেৰ দসৰিধেন চক্কৰত্তিৰত্তেন রাজা জাতোতি ধম্মরাজা. সোপি ন অরাজকন্তি সোপি অঞ্ঞং নিস্সযরাজানং অলভিত্ৰা চক্কং নাম ৰত্তেতুং ন সক্কোতীতি অত্থো. ইতি সত্থা দেসনং পট্ঠপেত্ৰা যথানুসন্ধিং অপাপেত্ৰাৰ তুণ্হী অহোসি. কস্মা? অনুসন্ধিকুসলা উট্ঠহিত্ৰা অনুসন্ধিং পুচ্ছিস্সন্তি, বহূ হি ইমস্মিং ঠানে তথারূপা ভিক্খূ, অথাহং তেহি পুট্ঠো দেসনং ৰড্ঢেস্সামীতি. অথেকো অনুসন্ধিকুসলো ভিক্খু ভগৰন্তং পুচ্ছন্তো কো পন, ভন্তেতিআদিমাহ. ভগৰাপিস্স ব্যাকরোন্তো ধম্মো ভিক্খূতিআদিমাহ.
তত্থ ধম্মোতি দসকুসলকম্মপথধম্মো. ধম্মন্তি তমেৰ ৰুত্তপ্পকারং ধম্মং. নিস্সাযাতি তদধিট্ঠানেন চেতসা তমেৰ নিস্সযং কত্ৰা. ধম্মং সক্করোন্তোতি যথা কতো সো ধম্মো সুট্ঠু কতো হোতি, এৰমেতং করোন্তো. ধম্মং গরুং করোন্তোতি তস্মিং গারৰুপ্পত্তিযা তং গরুকরোন্তো. ধম্মং অপচাযমানোতি তস্সেৰ ধম্মস্স অঞ্জলিকরণাদীহি নীচৰুত্তিতং করোন্তো. ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতূতি তং ধম্মং ধজমিৰ পুরক্খত্ৰা কেতুমিৰ উক্খিপিত্ৰা পৰত্তিযা ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু চ হুত্ৰাতি অত্থো. ধম্মাধিপতেয্যোতি ধম্মাধিপতিভূতাগতভাৰেন ধম্মৰসেনেৰ চ সব্বকিরিযানং করণেন ধম্মাধিপতেয্যো হুত্ৰা. ধম্মিকং রক্খাৰরণগুত্তিং সংৰিদহতীতি ধম্মো অস্সা অত্থীতি ধম্মিকা, রক্খা চ আৰরণঞ্চ গুত্তি চ রক্খাৰরণগুত্তি. তত্থ ‘‘পরং রক্খন্তো অত্তানং রক্খতী’’তি ৰচনতো খন্তিআদযো রক্খা. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পরং রক্খন্তো অত্তানং রক্খতি. খন্তিযা অৰিহিংসায মেত্তচিত্ততায অনুদ্দযাযা’’তি (সং. নি. ৫.৩৮৫). নিৰাসনপারুপনগেহাদীনি আৰরণং. চোরাদিউপদ্দৰনিৰারণত্থং গোপাযনা গুত্তি. তং সব্বম্পি সুট্ঠু ৰিদহতি পৰত্তেতি ঠপেতীতি অত্থো.
ইদানি যত্থ সা সংৰিদহিতব্বা, তং দস্সেন্তো অন্তোজনস্মিন্তিআদিমাহ. তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – অন্তোজনসঙ্খাতং পুত্তদারং সীলসংৰরে পতিট্ঠাপেন্তো ৰত্থগন্ধমালাদীনি চস্স দদমানো সব্বোপদ্দৰে চস্স নিৰারযমানো ধম্মিকং রক্খাৰরণগুত্তিং সংৰিদহতি নাম. খত্তিযাদীসুপি এসেৰ নযো. অযং পন ৰিসেসো – অভিসিত্তখত্তিযা ভদ্রঅস্সাজানীযাদিরতনসম্পদানেনপি উপগণ্হিতব্বা, অনুযন্তা খত্তিযা তেসং অনুরূপযানৰাহনসম্পদানেনপি পরিতোসেতব্বা, বলকাযো কালং অনতিক্কমেত্ৰা ভত্তৰেতনসম্পদানেনপি অনুগ্গহেতব্বো, ব্রাহ্মণা অন্নপানৰত্থাদিনা দেয্যধম্মেন, গহপতিকা ভত্তবীজনঙ্গলবলিবদ্দাদিসম্পদানেন, তথা নিগমৰাসিনো নেগমা জনপদৰাসিনো চ জানপদা. সমিতপাপবাহিতপাপা পন সমণব্রাহ্মণা সমণপরিক্খারসম্পদানেন সক্কাতব্বা, মিগপক্খিনো অভযদানেন সমস্সাসেতব্বা.
ধম্মেনেৰ চক্কং ৰত্তেতীতি দসকুসলকম্মপথধম্মেনেৰ চক্কং পৰত্তেতি. তং হোতি চক্কং অপ্পটিৰত্তিযন্তি তং তেন এৰং পৰত্তিতং আণাচক্কং অপ্পটিৰত্তিযং হোতি. কেনচি মনুস্সভূতেনাতি দেৰতা নাম অত্তনা ইচ্ছিতিচ্ছিতমেৰ করোন্তি, তস্মা তা অগ্গণ্হিত্ৰা ‘‘মনুস্সভূতেনা’’তি ৰুত্তং. পচ্চত্থিকেনাতি পটিঅত্থিকেন, পটিসত্তুনাতি অত্থো. ধম্মিকোতি চক্কৰত্তী দসকুসলকম্মপথৰসেন ধম্মিকো, তথাগতো পন নৰলোকুত্তরধম্মৰসেন. ধম্মরাজাতি নৰহি লোকুত্তরধম্মেহি মহাজনং রঞ্জেতীতি ধম্মরাজা. ধম্মংযেৰাতি নৰলোকুত্তরধম্মমেৰ নিস্সায তমেৰ সক্করোন্তো তং গরুকরোন্তো তং অপচাযমানো. সোৰস্স ধম্মো অব্ভুগ্গতট্ঠেন ধজোতি ধম্মদ্ধজো. সোৰস্স কেতূতি ধম্মকেতু. তমেৰ অধিপতিং জেট্ঠকং কত্ৰা ৰিহরতীতি ধম্মাধিপতেয্যো. ধম্মিকং রক্খাৰরণগুত্তিন্তি লোকিযলোকুত্তরধম্মদাযিকরক্খঞ্চ আৰরণঞ্চ গুত্তিঞ্চ. সংৰিদহতীতি ঠপেতি পঞ্ঞপেতি. এৰরূপন্তি তিৰিধং কাযদুচ্চরিতং ন সেৰিতব্বং, সুচরিতং সেৰিতব্বন্তি এৰং সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. সংৰিদহিত্ৰাতি ঠপেত্ৰা কথেত্ৰা. ধম্মেনেৰ অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তেতীতি নৰলোকুত্তরধম্মেনেৰ অসদিসং ধম্মচক্কং পৰত্তেতি. তং হোতি চক্কং অপ্পটিৰত্তিযন্তি তং এৰং পৰত্তিতং ধম্মচক্কং এতেসু সমণাদীসু একেনপি পটিৰত্তেতুং পটিবাহিতুং ন সক্কা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.