২. রথকারৰগ্গো
১. ঞাতসুত্তৰণ্ণনা
১১. দুতিযস্স পঠমে ঞাতোতি পঞ্ঞাতো পাকটো. অননুলোমিকেতি সাসনস্স ন অনুলোমেতীতি অননুলোমিকং, তস্মিং অননুলোমিকে. কাযকম্মেতি পাণাতিপাতাদিম্হি কাযদুচ্চরিতে. ওল়ারিকং ৰা এতং, ন এৰরূপে সমাদপেতুং সক্কোতি. দিসা নমস্সিতুং ৰট্টতি, ভূতবলিং কাতুং ৰট্টতীতি এৰরূপে সমাদপেতি গণ্হাপেতি. ৰচীকম্মেপি মুসাৰাদাদীনি ওল়ারিকানি, অত্তনো সন্তকং পরস্স অদাতুকামেন ‘‘নত্থী’’তি অযং ৰঞ্চনমুসাৰাদো নাম ৰত্তুং ৰট্টতীতি এৰরূপে সমাদপেতি. মনোকম্মেপি অভিজ্ঝাদযো ওল়ারিকা, কম্মট্ঠানং ৰিসংৰাদেত্ৰা কথেন্তো পন অননুলোমিকেসু ধম্মেসু সমাদপেতি নাম দক্খিণৰিহারৰাসিত্থেরো ৰিয. তং কির থেরং একো উপট্ঠাকো অমচ্চপুত্তো উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘মেত্তাযন্তেন পঠমং কীদিসে পুগ্গলে মেত্তাযিতব্ব’’ন্তি পুচ্ছি. থেরো সভাগৰিসভাগং অনাচিক্খিত্ৰা ‘‘পিযপুগ্গলে’’তি আহ. তস্স চ ভরিযা পিযা হোতি মনাপা, সো তং আরব্ভ মেত্তাযন্তো উম্মাদং পাপুণি. কথং পনেস বহুজনঅহিতায পটিপন্নো হোতীতি? এৰরূপস্স হি সদ্ধিৰিহারিকাদযো চেৰ উপট্ঠাকাদযো চ তেসং আরক্খদেৰতা আদিং কত্ৰা তাসং তাসং মিত্তভূতা যাৰ ব্রহ্মলোকা সেসদেৰতা চ ‘‘অযং ভিক্খু ন অজানিত্ৰা করিস্সতী’’তি তেন কতমেৰ করোন্তি, এৰমেস বহুজনঅহিতায পটিপন্নো হোতি.
সুক্কপক্খে পাণাতিপাতা ৰেরমণিআদীনংযেৰ ৰসেন কাযকম্মৰচীকম্মানি ৰেদিতব্বানি. কম্মট্ঠানং পন অৰিসংৰাদেত্ৰা কথেন্তো অনুলোমিকেসু ধম্মেসু সমাদপেতি নাম কোল়িতৰিহারৰাসী চতুনিকাযিকতিস্সত্থেরো ৰিয. তস্স কির জেট্ঠভাতা নন্দাভযত্থেরো নাম পোতলিযৰিহারে ৰসন্তো একস্মিং রোগে সমুট্ঠিতে কনিট্ঠং পক্কোসাপেত্ৰা আহ – ‘‘আৰুসো, ময্হং সল্লহুকং কত্ৰা একং কম্মট্ঠানং কথেহী’’তি. কিং, ভন্তে, অঞ্ঞেন কম্মট্ঠানেন, কবল়ীকারাহারং পরিগ্গণ্হিতুং ৰট্টতীতি? কিমত্থিকো এস, আৰুসোতি? ভন্তে, কবল়ীকারাহারো উপাদারূপং, একস্মিঞ্চ উপাদারূপে দিট্ঠে তেৰীসতি উপাদারূপানি পাকটানি হোন্তীতি. সো ‘‘ৰট্টিস্সতি, আৰুসো, এত্তক’’ন্তি তং উয্যোজেত্ৰা কবল়ীকারাহারং পরিগ্গণ্হিত্ৰা উপাদারূপং সল্লক্খেত্ৰা ৰিৰট্টেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. অথ নং থেরং বহিৰিহারা অনিক্খন্তমেৰ পক্কোসিত্ৰা, ‘‘আৰুসো, মহাঅৰস্সযোসি ময্হং জাতো’’তি কনিট্ঠত্থেরস্স অত্তনা পটিলদ্ধগুণং আরোচেসি. বহুজনহিতাযাতি এতস্সপি হি সদ্ধিৰিহারিকাদযো ‘‘অযং ন অজানিত্ৰা করিস্সতী’’তি তেন কতমেৰ করোন্তীতি বহুজনহিতায পটিপন্নো নাম হোতীতি.
২. সারণীযসুত্তৰণ্ণনা
১২. দুতিযে খত্তিযস্সাতি জাতিযা খত্তিযস্স. মুদ্ধাৰসিত্তস্সাতি রাজাভিসেকেন মুদ্ধনি অভিসিত্তস্স. সারণীযানি ভৰন্তীতি সরিতব্বানি অসম্মুস্সনীযানি হোন্তি. জাতোতি নিব্বত্তো. যাৰজীৰং সারণীযন্তি দহরকালে জানিতুম্পি ন সক্কা, অপরভাগে পন মাতাপিতুআদীহি ঞাতকেহি ৰা দাসাদীহি ৰা ‘‘ত্ৰং অসুকজনপদে অসুকনগরে অসুকদিৰসে অসুকনক্খত্তে জাতো’’তি আচিক্খিতে সুত্ৰা ততো পট্ঠায যাৰজীৰং সরতি ন সম্মুস্সতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘যাৰজীৰং সারণীযং হোতী’’তি.
ইদং, ভিক্খৰে, দুতিযন্তি অভিসেকট্ঠানং নাম রঞ্ঞো বলৰতুট্ঠিকরং হোতি, তেনস্স তং যাৰজীৰং সারণীযং. সঙ্গামৰিজযট্ঠানেপি এসেৰ নযো. এত্থ পন সঙ্গামন্তি যুদ্ধং. অভিৰিজিনিত্ৰাতি জিনিত্ৰা সত্তুমদ্দনং কত্ৰা. তমেৰ সঙ্গামসীসন্তি তমেৰ সঙ্গামট্ঠানং. অজ্ঝাৰসতীতি অভিভৰিত্ৰা আৰসতি.
ইদানি যস্মা সম্মাসম্বুদ্ধস্স রঞ্ঞো জাতিট্ঠানাদীহি কত্তব্বকিচ্চং নত্থি, ইমস্মিং পন সাসনে তপ্পটিভাগে তযো পুগ্গলে দস্সেতুং ইদং কারণং আভতং, তস্মা তে দস্সেন্তো এৰমেৰ খো, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্থ অনগারিযং পব্বজিতো হোতীতি এত্থ চতুপারিসুদ্ধিসীলম্পি পব্বজ্জানিস্সিতমেৰাতি ৰেদিতব্বং. সারণীযং হোতীতি ‘‘অহং অসুকরট্ঠে অসুকজনপদে অসুকৰিহারে অসুকমাল়কে অসুকদিৰাট্ঠানে অসুকচঙ্কমে অসুকরুক্খমূলে পব্বজিতো’’তি এৰং যাৰজীৰং সরিতব্বমেৰ হোতি ন সম্মুস্সিতব্বং.
ইদং দুক্খন্তি এত্তকং দুক্খং, ন ইতো উদ্ধং দুক্খং অত্থি. অযং দুক্খসমুদযোতি এত্তকো দুক্খসমুদযো, ন ইতো উদ্ধং দুক্খসমুদযো অত্থীতি. সেসপদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. এৰমেত্থ চতূহি সচ্চেহি সোতাপত্তিমগ্গো কথিতো. কসিণপরিকম্মৰিপস্সনাঞাণানি পন মগ্গসন্নিস্সিতানেৰ হোন্তি. সারণীযং হোতীতি ‘‘অহং অসুকরট্ঠে…পে… অসুকরুক্খমূলে সোতাপন্নো জাতো’’তি যাৰজীৰং সারণীযং হোতি অসম্মুস্সনীযং.
আসৰানং খযাতি আসৰানং খযেন. চেতোৰিমুত্তিন্তি ফলসমাধিং. পঞ্ঞাৰিমুত্তিন্তি ফলপঞ্ঞং. সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰাতি অত্তনাৰ অভিৰিসিট্ঠায পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৰা. উপসম্পজ্জ ৰিহরতীতি পটিলভিত্ৰা ৰিহরতি. সারণীযন্তি ‘‘মযা অসুকরট্ঠে…পে… অসুকরুক্খমূলে অরহত্তং পত্ত’’ন্তি অত্তনো অরহত্তপত্তিট্ঠানং নাম যাৰজীৰং সারণীযং হোতি অসম্মুস্সনীযন্তি যথানুসন্ধিনাৰ দেসনং নিট্ঠপেসি.
৩. আসংসসুত্তৰণ্ণনা
১৩. ততিযে সন্তোতি অত্থি উপলব্ভন্তি. সংৰিজ্জমানাতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. লোকস্মিন্তি সত্তলোকে. নিরাসোতি অনাসো অপত্থনো. আসংসোতি আসংসমানো পত্থযমানো. ৰিগতাসোতি অপগতাসো. চণ্ডালকুলেতি চণ্ডালানং কুলে. ৰেনকুলেতি ৰিলীৰকারকুলে. নেসাদকুলেতি মিগলুদ্দকানং কুলে. রথকারকুলেতি চম্মকারকুলে. পুক্কুসকুলেতি পুপ্ফচ্ছড্ডককুলে.
এত্তাৰতা কুলৰিপত্তিং দস্সেত্ৰা ইদানি যস্মা নীচকুলে জাতোপি একচ্চো অড্ঢো হোতি মহদ্ধনো, অযং পন ন তাদিসো, তস্মাস্স ভোগৰিপত্তিং দস্সেতুং দলিদ্দেতিআদিমাহ. তত্থ দলিদ্দেতি দালিদ্দিযেন সমন্নাগতে. অপ্পন্নপানভোজনেতি পরিত্তকঅন্নপানভোজনে. কসিরৰুত্তিকেতি দুক্খজীৰিকে, যত্থ ৰাযামেন পযোগেন জীৰিতৰুত্তিং সাধেন্তি, তথারূপেতি অত্থো. যত্থ কসিরেন ঘাসচ্ছাদো লব্ভতীতি যস্মিং কুলে দুক্খেন যাগুভত্তঘাসো চ কোপীনমত্তং অচ্ছাদনঞ্চ লব্ভতি.
ইদানি যস্মা একচ্চো নীচকুলে জাতোপি উপধিসম্পন্নো হোতি অত্তভাৰসমিদ্ধিযং ঠিতো, অযঞ্চ ন তাদিসো, তস্মাস্স সরীরৰিপত্তিম্পি দস্সেতুং সো চ হোতি দুব্বণ্ণোতিআদিমাহ. তত্থ দুব্বণ্ণোতি পংসুপিসাচকো ৰিয ঝামখাণুৰণ্ণো. দুদ্দসিকোতি ৰিজাতমাতুযাপি অমনাপদস্সনো. ওকোটিমকোতি লকুণ্ডকো. কাণোতি একক্খিকাণো ৰা উভযক্খিকাণো ৰা. কুণীতি একহত্থকুণী ৰা উভযহত্থকুণী ৰা. খঞ্জোতি একপাদখঞ্জো ৰা উভযপাদখঞ্জো ৰা. পক্খহতোতি হতপক্খো পীঠসপ্পী. পদীপেয্যস্সাতি ৰট্টিতেলকপল্লকাদিনো পদীপউপকরণস্স. তস্স ন এৰং হোতীতি. কস্মা ন হোতি? নীচকুলে জাতত্তা.
জেট্ঠোতি অঞ্ঞস্মিং জেট্ঠে সতি কনিট্ঠো আসং ন করোতি, তস্মা জেট্ঠোতি আহ. আভিসেকোতি জেট্ঠোপি ন অভিসেকারহো আসং ন করোতি, তস্মা আভিসেকোতি আহ. অনভিসিত্তোতি অভিসেকারহোপি কাণকুণিআদিদোসরহিতো সকিং অভিসিত্তো পুন অভিসেকে আসং ন করোতি, তস্মা অনভিসিত্তোতি আহ. অচলপ্পত্তোতি জেট্ঠোপি আভিসেকো অনভিসিত্তো মন্দো উত্তানসেয্যকো, সোপি অভিসেকে আসং ন করোতি. সোল়সৰস্সুদ্দেসিকো পন পঞ্ঞাযমানমস্সুভেদো অচলপ্পত্তো নাম হোতি, মহন্তম্পি রজ্জং ৰিচারেতুং সমত্থো, তস্মা ‘‘অচলপ্পত্তো’’তি আহ. তস্স এৰং হোতীতি কস্মা হোতি? মহাজাতিতায.
দুস্সীলোতি নিস্সীলো. পাপধম্মোতি লামকধম্মো. অসুচীতি অসুচীহি কাযকম্মাদীহি সমন্নাগতো. সঙ্কস্সরসমাচারোতি সঙ্কাহি সরিতব্বসমাচারো, কিঞ্চিদেৰ অসারুপ্পং দিস্ৰা ‘‘ইদং ইমিনা কতং ভৰিস্সতী’’তি এৰং পরেসং আসঙ্কনীযসমাচারো, অত্তনাযেৰ ৰা সঙ্কাহি সরিতব্বসমাচারো, সাসঙ্কসমাচারোতি অত্থো. তস্স হি দিৰাট্ঠানাদীসু সন্নিপতিত্ৰা কিঞ্চিদেৰ মন্তযন্তে ভিক্খূ দিস্ৰা ‘‘ইমে একতো হুত্ৰা মন্তেন্তি, কচ্চি নু খো মযা কতকম্মং জানিত্ৰা মন্তেন্তী’’তি এৰং সাসঙ্কসমাচারো হোতি. পটিচ্ছন্নকম্মন্তোতি পটিচ্ছাদেতব্বযুত্তকেন পাপকম্মেন সমন্নাগতো. অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞোতি অস্সমণো হুত্ৰাৰ সমণপতিরূপকতায ‘‘সমণো অহ’’ন্তি এৰং পটিঞ্ঞো. অব্রহ্মচারী ব্রহ্মচারিপটিঞ্ঞোতি অঞ্ঞে ব্রহ্মচারিনো সুনিৰত্থে সুপারুতে সুম্ভকপত্তধরে গামনিগমরাজধানীসু পিণ্ডায চরিত্ৰা জীৰিকং কপ্পেন্তে দিস্ৰা সযম্পি তাদিসেন আকারেন তথা পটিপজ্জনতো ‘‘অহং ব্রহ্মচারী’’তি পটিঞ্ঞং দেন্তো ৰিয হোতি. ‘‘অহং ভিক্খূ’’তি ৰত্ৰা উপোসথগ্গাদীনি পৰিসন্তো পন ব্রহ্মচারিপটিঞ্ঞো হোতিযেৰ, তথা সঙ্ঘিকং লাভং গণ্হন্তো. অন্তোপূতীতি পূতিনা কম্মেন অন্তো অনুপৰিট্ঠো. অৰস্সুতোতি রাগাদীহি তিন্তো. কসম্বুজাতোতি সঞ্জাতরাগাদিকচৰরো. তস্স ন এৰং হোতীতি. কস্মা ন হোতি? লোকুত্তরধম্মউপনিস্সযস্স নত্থিতায. তস্স এৰং হোতীতি. কস্মা হোতি? মহাসীলস্মিং পরিপূরকারিতায.
৪. চক্কৰত্তিসুত্তৰণ্ণনা
১৪. চতুত্থে চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি জনং রঞ্জেতীতি রাজা. চক্কং ৰত্তেতীতি চক্কৰত্তী. ৰত্তিতং ৰা অনেন চক্কন্তি চক্কৰত্তী. ধম্মো অস্স অত্থীতি ধম্মিকো. ধম্মেনেৰ দসৰিধেন চক্কৰত্তিৰত্তেন রাজা জাতোতি ধম্মরাজা. সোপি ন অরাজকন্তি সোপি অঞ্ঞং নিস্সযরাজানং অলভিত্ৰা চক্কং নাম ৰত্তেতুং ন সক্কোতীতি অত্থো. ইতি সত্থা দেসনং পট্ঠপেত্ৰা যথানুসন্ধিং অপাপেত্ৰাৰ তুণ্হী অহোসি. কস্মা? অনুসন্ধিকুসলা উট্ঠহিত্ৰা অনুসন্ধিং পুচ্ছিস্সন্তি, বহূ হি ইমস্মিং ঠানে তথারূপা ভিক্খূ, অথাহং তেহি পুট্ঠো দেসনং ৰড্ঢেস্সামীতি. অথেকো অনুসন্ধিকুসলো ভিক্খু ভগৰন্তং পুচ্ছন্তো কো পন, ভন্তেতিআদিমাহ. ভগৰাপিস্স ব্যাকরোন্তো ধম্মো ভিক্খূতিআদিমাহ.
তত্থ ধম্মোতি দসকুসলকম্মপথধম্মো. ধম্মন্তি তমেৰ ৰুত্তপ্পকারং ধম্মং. নিস্সাযাতি তদধিট্ঠানেন চেতসা তমেৰ নিস্সযং কত্ৰা. ধম্মং সক্করোন্তোতি যথা কতো সো ধম্মো সুট্ঠু কতো হোতি, এৰমেতং করোন্তো. ধম্মং গরুং করোন্তোতি তস্মিং গারৰুপ্পত্তিযা তং গরুকরোন্তো. ধম্মং অপচাযমানোতি তস্সেৰ ধম্মস্স অঞ্জলিকরণাদীহি নীচৰুত্তিতং করোন্তো. ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতূতি তং ধম্মং ধজমিৰ পুরক্খত্ৰা কেতুমিৰ উক্খিপিত্ৰা পৰত্তিযা ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু চ হুত্ৰাতি অত্থো. ধম্মাধিপতেয্যোতি ধম্মাধিপতিভূতাগতভাৰেন ধম্মৰসেনেৰ চ সব্বকিরিযানং করণেন ধম্মাধিপতেয্যো হুত্ৰা. ধম্মিকং রক্খাৰরণগুত্তিং সংৰিদহতীতি ধম্মো অস্সা অত্থীতি ধম্মিকা, রক্খা চ আৰরণঞ্চ গুত্তি চ রক্খাৰরণগুত্তি. তত্থ ‘‘পরং রক্খন্তো অত্তানং রক্খতী’’তি ৰচনতো খন্তিআদযো রক্খা. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পরং রক্খন্তো অত্তানং রক্খতি. খন্তিযা অৰিহিংসায মেত্তচিত্ততায অনুদ্দযাযা’’তি (সং. নি. ৫.৩৮৫). নিৰাসনপারুপনগেহাদীনি আৰরণং. চোরাদিউপদ্দৰনিৰারণত্থং গোপাযনা গুত্তি. তং সব্বম্পি সুট্ঠু ৰিদহতি পৰত্তেতি ঠপেতীতি অত্থো.
ইদানি যত্থ সা সংৰিদহিতব্বা, তং দস্সেন্তো অন্তোজনস্মিন্তিআদিমাহ. তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – অন্তোজনসঙ্খাতং পুত্তদারং সীলসংৰরে পতিট্ঠাপেন্তো ৰত্থগন্ধমালাদীনি চস্স দদমানো সব্বোপদ্দৰে চস্স নিৰারযমানো ধম্মিকং রক্খাৰরণগুত্তিং সংৰিদহতি নাম. খত্তিযাদীসুপি এসেৰ নযো. অযং পন ৰিসেসো – অভিসিত্তখত্তিযা ভদ্রঅস্সাজানীযাদিরতনসম্পদানেনপি উপগণ্হিতব্বা, অনুযন্তা খত্তিযা তেসং অনুরূপযানৰাহনসম্পদানেনপি পরিতোসেতব্বা, বলকাযো কালং অনতিক্কমেত্ৰা ভত্তৰেতনসম্পদানেনপি অনুগ্গহেতব্বো, ব্রাহ্মণা অন্নপানৰত্থাদিনা দেয্যধম্মেন, গহপতিকা ভত্তবীজনঙ্গলবলিবদ্দাদিসম্পদানেন, তথা নিগমৰাসিনো নেগমা জনপদৰাসিনো চ জানপদা. সমিতপাপবাহিতপাপা পন সমণব্রাহ্মণা সমণপরিক্খারসম্পদানেন সক্কাতব্বা, মিগপক্খিনো অভযদানেন সমস্সাসেতব্বা.
ধম্মেনেৰ চক্কং ৰত্তেতীতি দসকুসলকম্মপথধম্মেনেৰ চক্কং পৰত্তেতি. তং হোতি চক্কং অপ্পটিৰত্তিযন্তি তং তেন এৰং পৰত্তিতং আণাচক্কং অপ্পটিৰত্তিযং হোতি. কেনচি মনুস্সভূতেনাতি দেৰতা নাম অত্তনা ইচ্ছিতিচ্ছিতমেৰ করোন্তি, তস্মা তা অগ্গণ্হিত্ৰা ‘‘মনুস্সভূতেনা’’তি ৰুত্তং. পচ্চত্থিকেনাতি পটিঅত্থিকেন, পটিসত্তুনাতি অত্থো. ধম্মিকোতি চক্কৰত্তী দসকুসলকম্মপথৰসেন ধম্মিকো, তথাগতো পন নৰলোকুত্তরধম্মৰসেন. ধম্মরাজাতি নৰহি লোকুত্তরধম্মেহি মহাজনং রঞ্জেতীতি ধম্মরাজা. ধম্মংযেৰাতি নৰলোকুত্তরধম্মমেৰ নিস্সায তমেৰ সক্করোন্তো তং গরুকরোন্তো তং অপচাযমানো. সোৰস্স ধম্মো অব্ভুগ্গতট্ঠেন ধজোতি ধম্মদ্ধজো. সোৰস্স কেতূতি ধম্মকেতু. তমেৰ অধিপতিং জেট্ঠকং কত্ৰা ৰিহরতীতি ধম্মাধিপতেয্যো. ধম্মিকং রক্খাৰরণগুত্তিন্তি লোকিযলোকুত্তরধম্মদাযিকরক্খঞ্চ আৰরণঞ্চ গুত্তিঞ্চ. সংৰিদহতীতি ঠপেতি পঞ্ঞপেতি. এৰরূপন্তি তিৰিধং কাযদুচ্চরিতং ন সেৰিতব্বং, সুচরিতং সেৰিতব্বন্তি এৰং সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. সংৰিদহিত্ৰাতি ঠপেত্ৰা কথেত্ৰা. ধম্মেনেৰ অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তেতীতি নৰলোকুত্তরধম্মেনেৰ অসদিসং ধম্মচক্কং পৰত্তেতি. তং হোতি চক্কং অপ্পটিৰত্তিযন্তি তং এৰং পৰত্তিতং ধম্মচক্কং এতেসু সমণাদীসু একেনপি পটিৰত্তেতুং পটিবাহিতুং ন সক্কা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
৫. সচেতনসুত্তৰণ্ণনা
১৫. পঞ্চমে ইসিপতনেতি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসঙ্খাতানং ইসীনং ধম্মচক্কপ্পৰত্তনত্থায চেৰ উপোসথকরণত্থায চ আগন্ত্ৰা পতনে, সন্নিপাতট্ঠানেতি অত্থো. পদনেতিপি পাঠো, অযমেৰ অত্থো. মিগদাযেতি মিগানং অভযত্থায দিন্নে. ছহি মাসেহি ছারত্তূনেহীতি সো কির রঞ্ঞা আণত্তদিৰসেযেৰ সব্বূপকরণানি সজ্জেত্ৰা অন্তেৰাসিকেহি সদ্ধিং অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা গামদ্ৰারগামমজ্ঝদেৰকুলসুসানাদীসু ঠিতরুক্খে চেৰ ঝামপতিতসুক্খরুক্খে চ ৰিৰজ্জেত্ৰা সম্পন্নপদেসে ঠিতে সব্বদোসৰিৰজ্জিতে নাভিঅরনেমীনং অনুরূপে রুক্খে গহেত্ৰা তং চক্কং অকাসি. তস্স রুক্খে ৰিচিনিত্ৰা গণ্হন্তস্স চেৰ করোন্তস্স চ এত্তকো কালো ৰীতিৰত্তো. তেন ৰুত্তং – ‘‘ছহি মাসেহি ছারত্তূনেহী’’তি. নানাকরণন্তি নানত্তং. নেসন্তি ন এসং. অত্থেসন্তি অত্থি এসং. অভিসঙ্খারস্স গতীতি পযোগস্স গমনং. চিঙ্গুলাযিত্ৰাতি পরিব্ভমিত্ৰা. অক্খাহতং মঞ্ঞেতি অক্খে পৰেসেত্ৰা ঠপিতমিৰ.
সদোসাতি সগণ্ডা উণ্ণতোণতট্ঠানযুত্তা. সকসাৰাতি পূতিসারেন চেৰ ফেগ্গুনা চ যুত্তা. কাযৰঙ্কাতিআদীনি কাযদুচ্চরিতাদীনং নামানি. এৰং পপতিতাতি এৰং গুণপতনেন পতিতা. এৰং পতিট্ঠিতাতি এৰং গুণেহি পতিট্ঠিতা. তত্থ লোকিযমহাজনা পপতিতা নাম, সোতাপন্নাদযো পতিট্ঠিতা নাম. তেসুপি পুরিমা তযো কিলেসানং সমুদাচারক্খণে পপতিতা নাম, খীণাসৰা পন একন্তেনেৰ পতিট্ঠিতা নাম. তস্মাতি যস্মা অপ্পহীনকাযৰঙ্কাদযো পপতন্তি, পহীনকাযৰঙ্কাদযো পতিট্ঠহন্তি, তস্মা. কাযৰঙ্কাদীনং পন এৰং পহানং ৰেদিতব্বং – পাণাতিপাতো অদিন্নাদানং মিচ্ছাচারো মুসাৰাদো পিসুণাৰাচা মিচ্ছাদিট্ঠীতি ইমে তাৰ ছ সোতাপত্তিমগ্গেন পহীযন্তি, ফরুসাৰাচা ব্যাপাদোতি দ্ৰে অনাগামিমগ্গেন, অভিজ্ঝা সম্ফপ্পলাপোতি দ্ৰে অরহত্তমগ্গেনাতি.
৬. অপণ্ণকসুত্তৰণ্ণনা
১৬. ছট্ঠে অপণ্ণকপটিপদন্তি অৰিরদ্ধপটিপদং একংসপটিপদং নিয্যানিকপটিপদং কারণপটিপদং সারপটিপদং মণ্ডপটিপদং অপচ্চনীকপটিপদং অনুলোমপটিপদং ধম্মানুধম্মপটিপদং পটিপন্নো হোতি, ন তক্কগ্গাহেন ৰা নযগ্গাহেন ৰা. এৰং গহেত্ৰা পটিপন্নো হি ভিক্খু ৰা ভিক্খুনী ৰা উপাসকো ৰা উপাসিকা ৰা মনুস্সদেৰনিব্বানসম্পত্তীহি হাযতি পরিহাযতি, অপণ্ণকপটিপদং পটিপন্নো পন তাহি সম্পত্তীহি ন পরিহাযতি. অতীতে কন্তারদ্ধানমগ্গং পটিপন্নেসু দ্ৰীসু সত্থৰাহেসু যক্খস্স ৰচনং গহেত্ৰা বালসত্থৰাহো সদ্ধিং সত্থেন অনযব্যসনং পত্তো, যক্খস্স ৰচনং অগ্গহেত্ৰা ‘‘উদকদিট্ঠট্ঠানে উদকং ছড্ডেস্সামা’’তি সত্থকে সঞ্ঞাপেত্ৰা মগ্গং পটিপন্নো পণ্ডিতসত্থৰাহো ৰিয. যং সন্ধায ৰুত্তং –
‘‘অপণ্ণকং ঠানমেকে, দুতিযং আহু তক্কিকা;
এতদঞ্ঞায মেধাৰী, তং গণ্হে যদপণ্ণক’’ন্তি. (জা. ১.১.১);
যোনি চস্স আরদ্ধা হোতীতি এত্থ যোনীতি খন্ধকোট্ঠাসস্সপি কারণস্সপি পস্সাৰমগ্গস্সপি নামং. ‘‘চতস্সো খো ইমা, সারিপুত্ত, যোনিযো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.১৫২) হি খন্ধকোট্ঠাসো যোনি নাম. ‘‘যোনি হেসা ভূমিজ ফলস্স অধিগমাযা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.২২৬) কারণং. ‘‘ন চাহং ব্রাহ্মণং ব্রূমি, যোনিজং মত্তিসম্ভৰ’’ন্তি (ম. নি. ২.৪৫৭; ধ. প. ৩৯৬) চ ‘‘তমেনং কম্মজৰাতা নিৰত্তিত্ৰা উদ্ধংপাদং অধোসিরং সম্পরিৰত্তেত্ৰা মাতু যোনিমুখে সম্পটিপাদেন্তী’’তি চ আদীসু পস্সাৰমগ্গো. ইধ পন কারণং অধিপ্পেতং. আরদ্ধাতি পগ্গহিতা পরিপুণ্ণা.
আসৰানং খযাযাতি এত্থ আসৰন্তীতি আসৰা, চক্খুতোপি…পে… মনতোপি সন্দন্তি পৰত্তন্তীতি ৰুত্তং হোতি. ধম্মতো যাৰ গোত্রভু, ওকাসতো যাৰ ভৰগ্গা সৰন্তীতি ৰা আসৰা, এতে ধম্মে এতঞ্চ ওকাসং অন্তোকরিত্ৰা পৰত্তন্তীতি অত্থো. অন্তোকরণত্থো হি অযং আকারো. চিরপারিৰাসিযট্ঠেন মদিরাদযো আসৰা, আসৰা ৰিযাতিপি আসৰা. লোকস্মিম্পি হি চিরপারিৰাসিকা মদিরাদযো আসৰাতি ৰুচ্চন্তি, যদি চ চিরপারিৰাসিযট্ঠেন আসৰা, এতেযেৰ ভৰিতুমরহন্তি. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘পুরিমা, ভিক্খৰে, কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৰিজ্জায, ইতো পুব্বে অৰিজ্জা নাহোসী’’তিআদি (অ. নি. ১০.৬১). আযতং ৰা সংসারদুক্খং সৰন্তি পসৰন্তীতিপি আসৰা. পুরিমানি চেত্থ নিব্বচনানি যত্থ কিলেসা আসৰাতি আগচ্ছন্তি, তত্থ যুজ্জন্তি, পচ্ছিমং কম্মেপি. ন কেৰলঞ্চ কম্মকিলেসাযেৰ আসৰা, অপিচ খো নানপ্পকারা উপদ্দৰাপি. সুত্তেসু হি ‘‘নাহং, চুন্দ, দিট্ঠধম্মিকানংযেৰ আসৰানং সংৰরায ধম্মং দেসেমী’’তি (দী. নি. ৩.১৮২) এত্থ ৰিৰাদমূলভূতা কিলেসা আসৰাতি আগতা.
‘‘যেন দেৰূপপত্যস্স, গন্ধব্বো ৰা ৰিহঙ্গমো;
যক্খত্তং যেন গচ্ছেয্যং, মনুস্সত্তঞ্চ অব্বজে;
তে ময্হং আসৰা খীণা, ৰিদ্ধস্তা ৰিনল়ীকতা’’তি. (অ. নি. ৪.৩৬) –
এত্থ তেভূমকং চ কম্মং অৰসেসা চ অকুসলা ধম্মা. ‘‘দিট্ঠধম্মিকানং আসৰানং সংৰরায সম্পরাযিকানং আসৰানং পটিঘাতাযা’’তি (পারা. ৩৯; অ. নি. ২.২০২-২৩০) এত্থ পরূপৰাদৰিপ্পটিসারৰধবন্ধাদযো চেৰ অপাযদুক্খভূতা চ নানপ্পকারা উপদ্দৰা.
তে পনেতে আসৰা যত্থ যথা আগতা, তত্থ তথা ৰেদিতব্বা. এতে হি ৰিনযে তাৰ ‘‘দিট্ঠধম্মিকানং আসৰানং সংৰরায, সম্পরাযিকানং আসৰানং পটিঘাতাযা’’তি (পারা. ৩৯; অ. নি. ২.২০২-২৩০) দ্ৰেধা আগতা. সল়াযতনে ‘‘তযো মে, আৰুসো, আসৰা কামাসৰো ভৰাসৰো অৰিজ্জাসৰো’’তি (সং. নি. ৪.৩২১) তিধা আগতা. অঞ্ঞেসু চ সুত্তন্তেসু (চূল়নি. জতুকণ্ণিমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো ৬৯; পটি. ম. ১.১০৭) অভিধম্মে (ধ. স. ১১০২-১১০৬; ৰিভ. ৯৩৭) চ তেযেৰ দিট্ঠাসৰেন সহ চতুধা আগতা. নিব্বেধিকপরিযাযেন ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, আসৰা নিরযগামিনিযা, অত্থি আসৰা তিরচ্ছানযোনিগামিনিযা, অত্থি আসৰা পেত্তিৰিসযগামিনিযা, অত্থি আসৰা মনুস্সলোকগামিনিযা, অত্থি আসৰা দেৰলোকগামিনিযা’’তি (অ. নি. ৬.৬৩) পঞ্চধা আগতা. কম্মমেৰ চেত্থ আসৰাতি ৰুত্তং. ছক্কনিপাতে ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, আসৰা সংৰরাপহাতব্বা’’তিআদিনা (অ. নি. ৬.৫৮) নযেন ছধা আগতা. সব্বাসৰপরিযাযে (ম. নি. ১.১৪ আদযো) তেযেৰ দস্সনেন পহাতব্বেহি সদ্ধিং সত্তধা আগতা. ইধ পন অভিধম্মনযেন চত্তারো আসৰা অধিপ্পেতাতি ৰেদিতব্বা.
খযাযাতি এত্থ পন আসৰানং সরসভেদোপি খীণাকারোপি মগ্গফলনিব্বানানিপি ‘‘আসৰক্খযো’’তি ৰুচ্চতি. ‘‘যো আসৰানং খযো ৰযো ভেদো পরিভেদো অনিচ্চতা অন্তরধান’’ন্তি এত্থ হি আসৰানং সরসভেদো ‘‘আসৰক্খযো’’তি ৰুত্তো. ‘‘জানতো অহং, ভিক্খৰে, পস্সতো আসৰানং খযং ৰদামী’’তি (ম. নি. ১.১৫; সং. নি. ২.২৩; ইতিৰু. ১০২) এত্থ আসৰপ্পহানং আসৰানং অচ্চন্তক্খযো অসমুপ্পাদো খীণাকারো নত্থিভাৰো ‘‘আসৰক্খযো’’তি ৰুত্তো.
‘‘সেখস্স সিক্খমানস্স, উজুমগ্গানুসারিনো;
খযস্মিং পঠমং ঞাণং, ততো অঞ্ঞা অনন্তরা’’তি. (ইতিৰু. ৬২) –
এত্থ মগ্গো ‘‘আসৰক্খযো’’তি ৰুত্তো. ‘‘আসৰানং খযা সমণো হোতী’’তি (ম. নি. ১.৪৩৮) এত্থ ফলং.
‘‘পরৰজ্জানুপস্সিস্স, নিচ্চং উজ্ঝানসঞ্ঞিনো;
আসৰা তস্স ৰড্ঢন্তি, আরা সো আসৰক্খযা’’তি. (ধ. প. ২৫৩) –
এত্থ নিব্বানং. ইমস্মিং পন সুত্তে ফলং সন্ধায ‘‘আসৰানং খযাযা’’তি আহ, অরহত্তফলত্থাযাতি অত্থো.
ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারোতি মনচ্ছট্ঠেসু ইন্দ্রিযেসু পিহিতদ্ৰারো. ভোজনে মত্তঞ্ঞূতি ভোজনস্মিং পমাণঞ্ঞূ, পটিগ্গহণপরিভোগপচ্চৰেক্খণমত্তং জানাতি পজানাতীতি অত্থো. জাগরিযং অনুযুত্তোতি রত্তিন্দিৰং ছ কোট্ঠাসে কত্ৰা পঞ্চসু কোট্ঠাসেসু জাগরণভাৰং অনুযুত্তো, জাগরণেযেৰ যুত্তপ্পযুত্তোতি অত্থো.
এৰং মাতিকং ঠপেত্ৰা ইদানি তমেৰ ঠপিতপটিপাটিযা ৰিভজন্তো কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূতিআদিমাহ. তত্থ চক্খুনা রূপং দিস্ৰাতিআদীনং অত্থো ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.১৫) ৰিত্থারিতো, তথা পটিসঙ্খা যোনিসো আহারং আহারেতি নেৰ দৰাযাতিআদীনং (ৰিসুদ্ধি. ১.১৮). আৰরণীযেহি ধম্মেহীতি পঞ্চহি নীৰরণেহি ধম্মেহি. নীৰরণানি হি চিত্তং আৰরিত্ৰা তিট্ঠন্তি, তস্মা আৰরণীযা ধম্মাতি ৰুচ্চন্তি. সীহসেয্যং কপ্পেতীতি সীহো ৰিয সেয্যং কপ্পেতি. পাদে পাদং অচ্চাধাযাতি ৰামপাদং দক্খিণপাদে অতিআধায. সমং ঠপিতে হি পাদে জাণুকেন জাণুকং গোপ্ফকেন চ গোপ্ফকং ঘটীযতি, ততো ৰেদনা উট্ঠহন্তি. তস্মা তস্স দোসস্স পরিৰজ্জনত্থং থোকং অতিক্কমিত্ৰা এস পাদং ঠপেতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘পাদে পাদং অচ্চাধাযা’’তি.
সতো সম্পজানোতি সতিযা চেৰ সম্পজঞ্ঞেন চ সমন্নাগতো. কথং পনেস নিদ্দাযন্তো সতো সম্পজানো নাম হোতীতি? পুরিমপ্পৰত্তিৰসেন. অযং হি চঙ্কমে চঙ্কমন্তো নিদ্দায ওক্কমনভাৰং ঞত্ৰা পৰত্তমানং কম্মট্ঠানং ঠপেত্ৰা মঞ্চে ৰা ফলকে ৰা নিপন্নো নিদ্দং উপগন্ত্ৰা পুন পবুজ্ঝমানো কম্মট্ঠানং ঠিতট্ঠানে গণ্হন্তোযেৰ পবুজ্ঝতি. তস্মা নিদ্দাযন্তোপি সতো সম্পজানো নাম হোতি. অযং তাৰ মূলকম্মট্ঠানে নযোৰ. পরিগ্গহকম্মট্ঠানৰসেনাপি পনেস সতো সম্পজানো নাম হোতি. কথং? অযং হি চঙ্কমন্তো নিদ্দায ওক্কমনভাৰং ঞত্ৰা পাসাণফলকে ৰা মঞ্চে ৰা দক্খিণেন পস্সেন নিপজ্জিত্ৰা পচ্চৰেক্খতি – ‘‘অচেতনো কাযো অচেতনে মঞ্চে পতিট্ঠিতো, অচেতনো মঞ্চো অচেতনায পথৰিযা, অচেতনা পথৰী অচেতনে উদকে, অচেতনং উদকং অচেতনে ৰাতে, অচেতনো ৰাতো অচেতনে আকাসে পতিট্ঠিতো. তত্থ আকাসম্পি ‘অহং ৰাতং উক্খিপিত্ৰা ঠিত’ন্তি ন জানাতি, ৰাতোপি ‘অহং আকাসে পতিট্ঠিতো’তি ন জানাতি. তথা ৰাতো ন জানাতি. ‘অহং উদকং উক্খিপিত্ৰা ঠিতো’তি…পে… মঞ্চো ন জানাতি, ‘অহং কাযং উক্খিপিত্ৰা ঠিতো’তি, কাযো ন জানাতি ‘অহং মঞ্চে পতিট্ঠিতো’তি. ন হি তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগো ৰা সমন্নাহারো ৰা মনসিকারো ৰা চেতনা ৰা পত্থনা ৰা অত্থী’’তি. তস্স এৰং পচ্চৰেক্খতো তং পচ্চৰেক্খণচিত্তং ভৰঙ্গে ওতরতি. এৰং নিদ্দাযন্তোপি সতো সম্পজানো নাম হোতীতি.
উট্ঠানসঞ্ঞং মনসিকরিত্ৰাতি ‘‘এত্তকং ঠানং গতে চন্দে ৰা তারকায ৰা উট্ঠহিস্সামী’’তি উট্ঠানকালপরিচ্ছেদিকং সঞ্ঞং মনসিকরিত্ৰা, চিত্তে ঠপেত্ৰাতি অত্থো. এৰং করিত্ৰা সযিতো হি যথাপরিচ্ছিন্নেযেৰ কালে উট্ঠহতি.
৭. অত্তব্যাবাধসুত্তৰণ্ণনা
১৭. সত্তমে অত্তব্যাবাধাযাতি অত্তদুক্খায. পরব্যাবাধাযাতি পরদুক্খায. কাযসুচরিতন্তিআদীনি পুব্বভাগে দসকুসলকম্মপথৰসেন আগতানি, উপরি পন যাৰ অরহত্তা অৰারিতানেৰ.
৮. দেৰলোকসুত্তৰণ্ণনা
১৮. অট্ঠমে অট্টীযেয্যাথাতি অট্টা পীল়িতা ভৰেয্যাথ. হরাযেয্যাথাতি লজ্জেয্যাথ. জিগুচ্ছেয্যাথাতি গূথে ৰিয তস্মিং ৰচনে সঞ্জাতজিগুচ্ছা ভৰেয্যাথ. ইতি কিরাতি এত্থ ইতীতি পদসন্ধিব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা, কিরাতি অনুস্সৰত্থে নিপাতো. দিব্বেন কির আযুনা অট্টীযথাতি এৰমস্স সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. পগেৰ খো পনাতি পঠমতরংযেৰ.
৯. পঠমপাপণিকসুত্তৰণ্ণনা
১৯. নৰমে পাপণিকোতি আপণিকো, আপণং উগ্ঘাটেত্ৰা ভণ্ডৰিক্কাযকস্স ৰাণিজস্সেতং অধিৰচনং. অভব্বোতি অভাজনভূতো. ন সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতীতি যথা অধিট্ঠিতং সুঅধিট্ঠিতং হোতি, এৰং সযং অত্তপচ্চক্খং করোন্তো নাধিট্ঠাতি. তত্থ পচ্চূসকালে পদসদ্দেন উট্ঠায দীপং জালেত্ৰা ভণ্ডং পসারেত্ৰা অনিসীদন্তো পুব্বণ্হসমযং ন সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি নাম. অযং হি যং চোরা রত্তিং ভণ্ডং হরিত্ৰা ‘‘ইদং অম্হাকং হত্থতো ৰিস্সজ্জেস্সামা’’তি আপণং গন্ত্ৰা অপ্পেন অগ্ঘেন দেন্তি, যম্পি বহুৰেরিনো মনুস্সা রত্তিং নগরে ৰসিত্ৰা পাতোৰ আপণং গন্ত্ৰা ভণ্ডং গণ্হন্তি, যং ৰা পন জনপদং গন্তুকামা মনুস্সা পাতোৰ আপণং গন্ত্ৰা ভণ্ডং কিণন্তি, তপ্পচ্চযস্স লাভস্স অস্সামিকো হোতি.
অঞ্ঞেসং ভোজনৰেলায পন ভুঞ্জিতুং আগন্ত্ৰা পাতোৰ ভণ্ডং পটিসামেত্ৰা ঘরং গন্ত্ৰা ভুঞ্জিত্ৰা নিদ্দাযিত্ৰা সাযং পুন আপণং আগচ্ছন্তো মজ্ঝন্হিকসমযং ন সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি নাম. সো হি যং চোরা পাতোৰ ৰিস্সজ্জেতুং ন সম্পাপুণিংসু, দিৰাকালে পন পরেসং অসঞ্চারক্খণে আপণং গন্ত্ৰা অপ্পগ্ঘেন দেন্তি, যঞ্চ ভোজনৰেলায পুঞ্ঞৰন্তো ইস্সরা ‘‘আপণতো ইদঞ্চিদঞ্চ লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি পহিণিত্ৰা আহরাপেন্তি, তপ্পচ্চযস্স লাভস্স অস্সামিকো হোতি.
যাৰ যামভেরিনিক্খমনা পন অন্তোআপণে দীপং জালাপেত্ৰা অনিসীদন্তো সাযন্হসমযং ন সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি নাম. সো হি যং চোরা পাতোপি দিৰাপি ৰিস্সজ্জেতুং ন সম্পাপুণিংসু, সাযং পন আপণং গন্ত্ৰা অপ্পগ্ঘেন দেন্তি, তপ্পচ্চযস্স লাভস্স অস্সামিকো হোতি.
ন সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতীতি সক্কচ্চকিরিযায সমাধিং ন সমাপজ্জতি. এত্থ চ পাতোৰ চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণেসু ৰত্তং কত্ৰা সেনাসনং পৰিসিত্ৰা যাৰ ভিক্খাচারৰেলা, তাৰ সমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা অনিসীদন্তো পুব্বণ্হসমযং ন সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি নাম. পচ্ছাভত্তং পন পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানং পৰিসিত্ৰা যাৰ সাযন্হসমযা সমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা অনিসীদন্তো মজ্ঝন্হিকসমযং ন সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি নাম. সাযং পন চেতিযং ৰন্দিত্ৰা থেরূপট্ঠানং কত্ৰা সেনাসনং পৰিসিত্ৰা পঠমযামং সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰা অনিসীদন্তো সাযন্হসমযং ন সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি নাম. সুক্কপক্খো ৰুত্তপটিপক্খনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. অপিচেত্থ ‘‘সমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা’’তি ৰুত্তট্ঠানে সমাপত্তিযা অসতি ৰিপস্সনাপি ৰট্টতি, সমাধিনিমিত্তন্তি চ সমাধিআরম্মণম্পি ৰট্টতিযেৰ. ৰুত্তম্পি চেতং – ‘‘সমাধিপি সমাধিনিমিত্তং, সমাধারম্মণম্পি সমাধিনিমিত্ত’’ন্তি.
১০. দুতিযপাপণিকসুত্তৰণ্ণনা
২০. দসমে চক্খুমাতি পঞ্ঞাচক্খুনা চক্খুমা হোতি. ৰিধুরোতি ৰিসিট্ঠধুরো উত্তমধুরো ঞাণসম্পযুত্তেন ৰীরিযেন সমন্নাগতো. নিস্সযসম্পন্নোতি অৰস্সযসম্পন্নো পতিট্ঠানসম্পন্নো. পণিযন্তি ৰিক্কাযিকভণ্ডং. এত্তকং মূলং ভৰিস্সতি এত্তকো উদযোতি তস্মিং ‘‘এৰং কীতং এৰং ৰিক্কাযমান’’ন্তি ৰুত্তপণিযে যেন কযেন তং কীতং, তং কযসঙ্খাতং মূলং এত্তকং ভৰিস্সতি. যো চ তস্মিং ৰিক্কযমানে ৰিক্কযো, তস্মিং ৰিক্কযে এত্তকো উদযো ভৰিস্সতি, এত্তিকা ৰড্ঢীতি অত্থো.
কুসলো হোতি পণিযং কেতুঞ্চ ৰিক্কেতুঞ্চাতি সুলভট্ঠানং গন্ত্ৰা কিণন্তো দুল্লভট্ঠানং গন্ত্ৰা ৰিক্কিণন্তো চ এত্থ কুসলো নাম হোতি, দসগুণম্পি ৰীসতিগুণম্পি লাভং লভতি.
অড্ঢাতি ইস্সরা বহুনা নিক্খিত্তধনেন সমন্নাগতা. মহদ্ধনাতি ৰল়ঞ্জনকৰসেন মহদ্ধনা. মহাভোগাতি উপভোগপরিভোগভণ্ডেন মহাভোগা. পটিবলোতি কাযবলেন চেৰ ঞাণবলেন চ সমন্নাগতত্তা সমত্থো. অম্হাকঞ্চ কালেন কালং অনুপ্পদাতুন্তি অম্হাকঞ্চ গহিতধনমূলিকং ৰড্ঢিং কালেন কালং অনুপ্পদাতুং. নিপতন্তীতি নিমন্তেন্তি. নিপাতেন্তীতিপি পাঠো, অযমেৰ অত্থো.
কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদাযাতি কুসলধম্মানং সম্পাদনত্থায পটিলাভত্থায. থামৰাতি ঞাণথামেন সমন্নাগতো. দল়্হপরক্কমোতি থিরেন ঞাণপরক্কমেন সমন্নাগতো. অনিক্খিত্তধুরোতি ‘‘অগ্গমগ্গং অপাপুণিত্ৰা ইমং ৰীরিযধুরং ন ঠপেস্সামী’’তি এৰং অট্ঠপিতধুরো.
বহুস্সুতাতি একনিকাযাদিৰসেন বহু বুদ্ধৰচনং সুতং এতেসন্তি বহুস্সুতা. আগতাগমাতি একো নিকাযো একো আগমো নাম, দ্ৰে নিকাযা দ্ৰে আগমা নাম, পঞ্চ নিকাযা পঞ্চ আগমা নাম, এতেসু আগমেসু যেসং একোপি আগমো আগতো পগুণো পৰত্তিতো, তে আগতাগমা নাম. ধম্মধরাতি সুত্তন্তপিটকধরা. ৰিনযধরাতি ৰিনযপিটকধরা. মাতিকাধরাতি দ্ৰেমাতিকাধরা. পরিপুচ্ছতীতি অত্থানত্থং কারণাকারণং পুচ্ছতি. পরিপঞ্হতীতি ‘‘ইমং নাম পুচ্ছিস্সামী’’তি অঞ্ঞাতি তুলেতি পরিগ্গণ্হাতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰ.
ইমস্মিং পন সুত্তে পঠমং পঞ্ঞা আগতা, পচ্ছা ৰীরিযঞ্চ কল্যাণমিত্তসেৰনা চ. তত্থ পঠমং অরহত্তং পত্ৰা পচ্ছা ৰীরিযং কত্ৰা কল্যাণমিত্তা সেৰিতব্বাতি ন এৰং অত্থো দট্ঠব্বো, দেসনায নাম হেট্ঠিমেন ৰা পরিচ্ছেদো হোতি উপরিমেন ৰা দ্ৰীহিপি ৰা কোটীহি. ইধ পন উপরিমেন পরিচ্ছেদো ৰেদিতব্বো. তস্মা কথেন্তেন পঠমং কল্যাণমিত্তউপনিস্সযং দস্সেত্ৰা মজ্ঝে ৰীরিযং দস্সেত্ৰা পচ্ছা অরহত্তং কথেতব্বন্তি.
রথকারৰগ্গো দুতিযো.