১. বালৰগ্গো

১. ভযসুত্তৰণ্ণনা

১. তিকনিপাতস্স পঠমে ভযানীতিআদীসু ভযন্তি চিত্তুত্রাসো. উপদ্দৰোতি অনেকগ্গতাকারো. উপসগ্গোতি উপসট্ঠাকারো তত্থ তত্থ লগ্গনাকারো.

তেসং এৰং নানত্তং ৰেদিতব্বং – পব্বতৰিসমনিস্সিতা চোরা জনপদৰাসীনং পেসেন্তি – ‘‘মযং অসুকদিৰসে নাম তুম্হাকং গামং পহরিস্সামা’’তি. তে তং পৰত্তিং সুতকালতো পট্ঠায ভযং সন্তাসং আপজ্জন্তি. অযং চিত্তুত্রাসো নাম. ‘‘যথা নো তে চোরা কুপিতা অনত্থম্পি আৰহেয্যু’’ন্তি হত্থসারং গহেত্ৰা দ্ৰিপদচতুপ্পদেহি সদ্ধিং অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা তত্থ তত্থ ভূমিযং নিপজ্জন্তি ডংসমকসাদীহি খজ্জমানা, গুম্বন্তরানি পৰিসন্তা খাণুকণ্টকে মদ্দন্তি. তেসং এৰং ৰিচরন্তানং ৰিক্খিত্তভাৰো অনেকগ্গতাকারো নাম. ততো চোরেসু যথাৰুত্তে দিৰসে অনাগচ্ছন্তেসু ‘‘তুচ্ছকসাসনং ভৰিস্সতি, গামং পৰিসিস্সামা’’তি সপরিক্খারা গামং পৰিসন্তি. অথ তেসং পৰিট্ঠভাৰং ঞত্ৰা গামং পরিৰারেত্ৰা দ্ৰারে অগ্গিং দত্ৰা মনুস্সে ঘাতেত্ৰা চোরা সব্বং ৰিভৰং ৰিলুম্পিত্ৰা গচ্ছন্তি. তেসু ঘাতিতাৰসেসা অগ্গিং নিব্বাপেত্ৰা কোট্ঠকচ্ছাযাভিত্তিচ্ছাযাদীসু তত্থ তত্থ লগ্গিত্ৰা নিসীদন্তি নট্ঠং অনুসোচমানা. অযং উপসট্ঠাকারো লগ্গনাকারো নাম.

নল়াগারাতি নল়েহি ছন্নপটিচ্ছন্নঅগারা. সেসসম্ভারা পনেত্থ রুক্খমযা হোন্তি. তিণাগারেপি এসেৰ নযো. কূটাগারানীতি কূটসঙ্গহিতানি অগারানি. উল্লিত্তাৰলিত্তানীতি অন্তো চ বহি চ লিত্তানি. নিৰাতানীতি নিৰারিতৰাতপ্পৰেসানি. ফুসিতগ্গল়ানীতি ছেকেহি ৰড্ঢকীহি কতত্তা পিট্ঠসঙ্ঘাটম্হি সুট্ঠু ফুসিতকৰাটানি. পিহিতৰাতপানানীতি যুত্তৰাতপানানি. ইমিনা পদদ্ৰযেন কৰাটৰাতপানানং নিচ্চপিহিততং অকথেত্ৰা সম্পত্তিযেৰ কথিতা. ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে পন তানি পিধীযন্তি চ ৰিৰরীযন্তি চ.

বালতো উপ্পজ্জন্তীতি বালমেৰ নিস্সায উপ্পজ্জন্তি. বালো হি অপণ্ডিতপুরিসো রজ্জং ৰা ওপরজ্জং ৰা অঞ্ঞং ৰা পন মহন্তং ঠানং পত্থেন্তো কতিপযে অত্তনা সদিসে ৰিধৰপুত্তে মহাধুত্তে গহেত্ৰা ‘‘এথ অহং তুম্হে ইস্সরে করিস্সামী’’তি পব্বতগহনাদীনি নিস্সায অন্তমন্তে গামে পহরন্তো দামরিকভাৰং জানাপেত্ৰা অনুপুব্বেন নিগমেপি জনপদেপি পহরতি. মনুস্সা গেহানি ছড্ডেত্ৰা খেমট্ঠানং পত্থযমানা পক্কমন্তি. তে নিস্সায ৰসন্তা ভিক্খূপি ভিক্খুনিযোপি অত্তনো অত্তনো ৰসনট্ঠানানি পহায পক্কমন্তি. গতগতট্ঠানে ভিক্খাপি সেনাসনম্পি দুল্লভং হোতি. এৰং চতুন্নম্পি পরিসানং ভযং আগতমেৰ হোতি. পব্বজ্জিতেসুপি দ্ৰে বালা ভিক্খূ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিৰাদং পট্ঠপেত্ৰা চোদনং আরভন্তি. ইতি কোসম্বিৰাসিকানং ৰিয মহাকলহো উপ্পজ্জতি. চতুন্নং পরিসানং ভযং আগতমেৰ হোতীতি এৰং যানি কানিচি ভযানি উপ্পজ্জন্তি, সব্বানি তানি বালতো উপ্পজ্জন্তীতি যথানুসন্ধিনা দেসনং নিট্ঠপেসি.

২. লক্খণসুত্তৰণ্ণনা

২. দুতিযে কাযদ্ৰারাদিপৰত্তং কম্মং লক্খণং সঞ্জাননকারণং অস্সাতি কম্মলক্খণো. অপদানসোভনী পঞ্ঞাতি যা পঞ্ঞা নাম অপদানেন সোভতি, বালা চ পণ্ডিতা চ অত্তনো অত্তনো চরিতেনেৰ পাকটা হোন্তীতি অত্থো. বালেন হি গতমগ্গো রুক্খগচ্ছগামনিগমাদীনি ঝাপেত্ৰা গচ্ছন্তস্স ইন্দগ্গিনো গতমগ্গো ৰিয হোতি, ঝামট্ঠানমত্তমেৰ অঙ্গারমসিছারিকাসমাকুলং পঞ্ঞাযতি. পণ্ডিতেন গতমগ্গো কুসোব্ভাদযো পূরেত্ৰা ৰিৰিধসস্সসম্পদং আৰহমানেন চতুদীপিকমেঘেন গতমগ্গো ৰিয হোতি. যথা তেন গতমগ্গে উদকপূরানি চেৰ ৰিৰিধসস্সফলাফলানি চ তানি তানি ঠানানি পঞ্ঞাযন্তি, এৰং পণ্ডিতেন গতমগ্গে সম্পত্তিযোৰ পঞ্ঞাযন্তি নো ৰিপত্তিযোতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰ.

৩. চিন্তীসুত্তৰণ্ণনা

৩. ততিযে বাললক্খণানীতি ‘‘বালো অয’’ন্তি এতেহি লক্খীযতি ঞাযতীতি বাললক্খণানি. তানেৰস্স সঞ্জাননকারণানীতি বালনিমিত্তানি. বালাপদানানীতি বালস্স অপদানানি. দুচ্চিন্তিতচিন্তীতি চিন্তযন্তো অভিজ্ঝাব্যাপাদমিচ্ছাদস্সনৰসেন দুচ্চিন্তিতমেৰ চিন্তেতি. দুব্ভাসিতভাসীতি ভাসমানোপি মুসাৰাদাদিভেদং দুব্ভাসিতমেৰ ভাসতি. দুক্কটকম্মকারীতি করোন্তোপি পাণাতিপাতাদিৰসেন দুক্কটকম্মমেৰ করোতি. পণ্ডিতলক্খণানীতিআদি ৰুত্তানুসারেনেৰ ৰেদিতব্বং. সুচিন্তিতচিন্তীতিআদীনি চেত্থ মনোসুচরিতাদীনং ৰসেন যোজেতব্বানি.

৪. অচ্চযসুত্তৰণ্ণনা

৪. চতুত্থে অচ্চযং অচ্চযতো ন পস্সতীতি অত্তনো অপরাধং অপরাধতো ন পস্সতি. অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং নপ্পটিকরোতীতি ‘‘অপরদ্ধং মযা’’তি ঞত্ৰাপি যো ধম্মো, তং ন করোতি, দণ্ডকম্মং আহরিত্ৰা অচ্চযং ন দেসেতি নক্খমাপেতি. অচ্চযং দেসেন্তস্স যথাধম্মং নপ্পটিগ্গণ্হাতীতি পরস্স ‘‘ৰিরদ্ধং মযা’’তি ঞত্ৰা দণ্ডকম্মং আহরিত্ৰা খমাপেন্তস্স নক্খমতি. সুক্কপক্খো ৰুত্তপটিপক্খতো ৰেদিতব্বো.

৫. অযোনিসোসুত্তৰণ্ণনা

৫. পঞ্চমে অযোনিসো পঞ্হং কত্তা হোতীতি ‘‘কতি নু খো, উদাযি, অনুস্সতিট্ঠানানী’’তি ৰুত্তে ‘‘পুব্বেনিৰাসো অনুস্সতিট্ঠানং ভৰিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা লাল়ুদাযিত্থেরো ৰিয অনুপাযচিন্তায অপঞ্হমেৰ পঞ্হন্তি কত্তা হোতি. অযোনিসো পঞ্হং ৰিস্সজ্জেতা হোতীতি এৰং চিন্তিতং পন পঞ্হং ৰিস্সজ্জেন্তোপি ‘‘ইধ, ভন্তে, ভিক্খু অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি. সেয্যথিদং, একম্পি জাতি’’ন্তিআদিনা নযেন সোযেৰ থেরো ৰিয অযোনিসো ৰিস্সজ্জেতা হোতি, অপঞ্হমেৰ পঞ্হন্তি কথেতি. পরিমণ্ডলেহি পদব্যঞ্জনেহীতি এত্থ পদমেৰ অত্থস্স ব্যঞ্জনতো পদব্যঞ্জনং. তং অক্খরপারিপূরিং কত্ৰা দসৰিধং ব্যঞ্জনবুদ্ধিং অপরিহাপেত্ৰা ৰুত্তং পরিমণ্ডলং নাম হোতি, এৰরূপেহি পদব্যঞ্জনেহীতি অত্থো. সিলিট্ঠেহীতি পদসিলিট্ঠতায সিলিট্ঠেহি. উপগতেহীতি অত্থঞ্চ কারণঞ্চ উপগতেহি. নাব্ভনুমোদিতাতি এৰং যোনিসো সব্বং কারণসম্পন্নং কত্ৰাপি ৰিস্সজ্জিতং পরস্স পঞ্হং নাভিনুমোদতি নাভিনন্দতি সারিপুত্তত্থেরস্স পঞ্হং লাল়ুদাযিত্থেরো ৰিয. যথাহ –

‘‘অট্ঠানং খো এতং, আৰুসো সারিপুত্ত, অনৰকাসো, যং সো অতিক্কম্মেৰ কবল়ীকারাহারভক্খানং দেৰানং সহব্যতং অঞ্ঞতরং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৰুট্ঠহেয্যাপি, নত্থেতং ঠান’’ন্তি (অ. নি. ৫.১৬৬).

যোনিসো পঞ্হং কত্তাতিআদীসু আনন্দত্থেরো ৰিয যোনিসোৰ পঞ্হং চিন্তেত্ৰা যোনিসো ৰিস্সজ্জিতা হোতি. থেরো হি ‘‘কতি নু খো, আনন্দ, অনুস্সতিট্ঠানানী’’তি পুচ্ছিতো ‘‘অযং পঞ্হো ভৰিস্সতী’’তি যোনিসো চিন্তেত্ৰা যোনিসো ৰিস্সজ্জেন্তো আহ – ‘‘ইধ, ভন্তে, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… চতুত্থজ্ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ইদং, ভন্তে, অনুস্সতিট্ঠানং এৰংভাৰিতং এৰংবহুলীকতং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারায সংৰত্ততী’’তি. অব্ভনুমোদিতা হোতীতি তথাগতো ৰিয যোনিসো অব্ভনুমোদিতা হোতি. তথাগতো হি আনন্দত্থেরেন পঞ্হে ৰিস্সজ্জিতে ‘‘সাধু সাধু, আনন্দ, তেন হি ত্ৰং, আনন্দ, ইমম্পি ছট্ঠং অনুস্সতিট্ঠানং ধারেহি. ইধানন্দ, ভিক্খু সতোৰ অভিক্কমতি সতোৰ পটিক্কমতী’’তিআদিমাহ. ছট্ঠাদীনি উত্তানত্থানেৰ.

৯. খতসুত্তৰণ্ণনা

৯. নৰমে সুক্কপক্খো পুব্বভাগে দসহিপি কুসলকম্মপথেহি পরিচ্ছিন্নো, উপরি যাৰ অরহত্তমগ্গা লব্ভতি. বহুঞ্চ পুঞ্ঞং পসৰতীতি এত্থ লোকিযলোকুত্তরমিস্সকপুঞ্ঞং কথিতং.

১০. মলসুত্তৰণ্ণনা

১০. দসমে দুস্সীলভাৰো দুস্সীল্যং, দুস্সীল্যমেৰ মলং দুস্সীল্যমলং. কেনট্ঠেন মলন্তি? অনুদহনট্ঠেন দুগ্গন্ধট্ঠেন কিলিট্ঠকরণট্ঠেন চ. তঞ্হি নিরযাদীসু অপাযেসু অনুদহতীতি অনুদহনট্ঠেনপি মলং. তেন সমন্নাগতো পুগ্গলো মাতাপিতূনম্পি সন্তিকে ভিক্খুসঙ্ঘস্সাপি অন্তরে বোধিচেতিযট্ঠানেসুপি জিগুচ্ছনীযো হোতি, সব্বদিসাসু চস্স ‘‘এৰরূপং কির তেন পাপকম্মং কত’’ন্তি অৰণ্ণগন্ধো ৰাযতীতি দুগ্গন্ধট্ঠেনপি মলং. তেন চ সমন্নাগতো পুগ্গলো গতগতট্ঠানে উপতাপঞ্চেৰ লভতি, কাযকম্মাদীনি চস্স অসুচীনি হোন্তি অপভস্সরানীতি কিলিট্ঠকরণট্ঠেনপি মলং. অপিচ তং দেৰমনুস্সসম্পত্তিযো চেৰ নিব্বানসম্পত্তিঞ্চ মিলাপেতীতি মিলাপনট্ঠেনপি মলন্তি ৰেদিতব্বং. ইস্সামলমচ্ছেরমলেসুপি এসেৰ নযো.

বালৰগ্গো পঠমো.