৫. পরিসৰগ্গৰণ্ণনা
৪৩. পঞ্চমস্স পঠমে উত্তানাতি পাকটা অপ্পটিচ্ছন্না. গম্ভীরাতি গুল়্হা পটিচ্ছন্না. উদ্ধতাতি উদ্ধচ্চেন সমন্নাগতা. উন্নল়াতি উগ্গতনল়া, উট্ঠিততুচ্ছমানাতি ৰুত্তং হোতি. চপলাতি পত্তচীৰরমণ্ডনাদিনা চাপল্লেন যুত্তা. মুখরাতি মুখখরা খরৰচনা. ৰিকিণ্ণৰাচাতি অসংযতৰচনা দিৰসম্পি নিরত্থকৰচনপলাপিনো. মুট্ঠস্সতীতি ৰিস্সট্ঠসতিনো. অসম্পজানাতি নিপ্পঞ্ঞা. অসমাহিতাতি চিত্তেকগ্গতামত্তস্সাপি অলাভিনো. পাকতিন্দ্রিযাতি পকতিযা ঠিতেহি ৰিৰটেহি অরক্খিতেহি ইন্দ্রিযেহি সমন্নাগতা. সুক্কপক্খো ৰুত্তৰিপল্লাসেন ৰেদিতব্বো.
৪৪. দুতিযে ভণ্ডনজাতাতি ভণ্ডনং ৰুচ্চতি কলহস্স পুব্বভাগো, তং তেসং জাতন্তি ভণ্ডনজাতা. তথা ‘‘মযং তুম্হে দণ্ডাপেস্সাম বন্ধাপেস্সামা’’তিআদিৰচনপ্পৰত্তিযা সঞ্জাতকলহা. অযং তাৰ গিহীসু নযো. পব্বজিতা পন আপত্তিৰীতিক্কমৰাচং ৰদন্তা কলহজাতা নাম. ৰিৰাদাপন্নাতি ৰিরুদ্ধৰাদং আপন্না. মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তাতি গুণানং ছিন্দনট্ঠেন দুব্ভাসিতা ৰাচা মুখসত্তিযোতি ৰুচ্চন্তি, তাহি ৰিতুদন্তা ৰিজ্ঝন্তা. সমগ্গাতি এককম্মং একুদ্দেসো সমসিক্খতাতি এতেসং করণেন সমগ্গতায সহিতা. পিযচক্খূহীতি মেত্তাচক্খূহি.
৪৫. ততিযে অগ্গৰতীতি উত্তমপুগ্গলৰতী, অগ্গায ৰা উত্তমায পটিপত্তিযা সমন্নাগতা. ততো ৰিপরীতা অনগ্গৰতী. বাহুলিকাতি চীৰরাদিবাহুল্লায পটিপন্না. সাসনং সিথিলং গণ্হন্তীতি সাথলিকা. ওক্কমনে পুব্বঙ্গমাতি এত্থ ওক্কমনং ৰুচ্চতি অৰগমনট্ঠেন পঞ্চ নীৰরণানি, তেন পঞ্চনীৰরণপূরণে পুব্বঙ্গমাতি ৰুত্তং হোতি. পৰিৰেকেতি উপধিৰিৰেকে নিব্বানে. নিক্খিত্তধুরাতি তিৰিধেপি ৰিৰেকে ওরোপিতধুরা. ন ৰীরিযং আরভন্তীতি দুৰিধম্পি ৰীরিযং ন করোন্তি. অপ্পত্তস্স পত্তিযাতি পুব্বে অপ্পত্তস্স ঝানৰিপস্সনামগ্গফলৰিসেসস্স পত্তিঅত্থায. ইতরং পদদ্ৰযং তস্সেৰ ৰেৰচনং. পচ্ছিমা জনতাতি সদ্ধিৰিহারিকঅন্তেৰাসিকজনো. দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতীতি আচরিযুপজ্ঝাযেহি কতং অনুকরোন্তো দিট্ঠস্স তেসং আচারস্স অনুগতিং আপজ্জতি নাম. সেসং ৰুত্তপটিপক্খনযেন ৰেদিতব্বং.
৪৬. চতুত্থে অরিযাতি অরিযসাৰকপরিসা. অনরিযাতি পুথুজ্জনপরিসা. ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানন্তীতি ঠপেত্ৰা তণ্হং তেভূমকা পঞ্চক্খন্ধা দুক্খসচ্চং নাম, এত্তকমেৰ দুক্খং, ইতো উদ্ধং দুক্খং নত্থীতি যথাসভাৰতো নপ্পজানন্তি. এস নযো সব্বত্থ. সেসপদেসু পন তস্স দুক্খস্স সমুট্ঠাপিকা পুরিমতণ্হা সমুদযো নাম, তস্সাযেৰ তণ্হায, দ্ৰিন্নম্পি ৰা তেসং সচ্চানং অচ্চন্তক্খযো অসমুপ্পত্তি দুক্খনিরোধো নাম, অট্ঠঙ্গিকো অরিযমগ্গো দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা নামাতি এৰং ইমস্মিং সুত্তে চতূহি সচ্চেহি চত্তারো মগ্গা চ চত্তারি চ ফলানি কথিতানি.
৪৭. পঞ্চমে পরিসাকসটোতি কসটপরিসা কচৰরপরিসা পলাপপরিসাতি অত্থো. পরিসামণ্ডোতি পসন্নপরিসা সারপরিসাতি অত্থো. ছন্দাগতিং গচ্ছন্তীতি ছন্দেন অগতিং গচ্ছন্তি, অকত্তব্বং করোন্তীতি অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. ইমানি পন চত্তারি অগতিগমনানি ভণ্ডভাজনীযে চ ৰিনিচ্ছযট্ঠানে চ লব্ভন্তি. তত্থ ভণ্ডভাজনীযে তাৰ অত্তনো ভারভূতানং ভিক্খূনং অমনাপে ভণ্ডকে পত্তে তং পরিৰত্তেত্ৰা মনাপং দেন্তো ছন্দাগতিং গচ্ছতি নাম. অত্তনো পন অভারভূতানং মনাপে ভণ্ডকে পত্তে তং পরিৰত্তেত্ৰা অমনাপং দেন্তো দোসাগতিং গচ্ছতি নাম. ভণ্ডকভাজনীযৰত্থুঞ্চ ঠিতিকঞ্চ অজানন্তো মোহাগতিং গচ্ছতি নাম. মুখরানং ৰা রাজাদিনিস্সিতানং ৰা ‘‘ইমে মে অমনাপে ভণ্ডকে দিন্নে অনত্থম্পি করেয্যু’’ন্তি ভযেন পরিৰত্তেত্ৰা মনাপং দেন্তো ভযাগতিং গচ্ছতি নাম. যো পন এৰং ন গচ্ছতি, সব্বেসং তুলাভূতো পমাণভূতো মজ্ঝত্তো হুত্ৰা যং যস্স পাপুণাতি, তঞ্ঞেৰ তস্স দেতি, অযং চতুব্বিধম্পি অগতিগমনং ন গচ্ছতি নাম. ৰিনিচ্ছযট্ঠানে পন অত্তনো ভারভূতস্স গরুকাপত্তিং লহুকাপত্তীতি কত্ৰা কথেন্তো ছন্দাগতিং গচ্ছতি নাম. ইতরস্স লহুকাপত্তিং গরুকাপত্তীতি কত্ৰা কথেন্তো দোসাগতিং গচ্ছতি নাম. আপত্তিৰুট্ঠানং পন সমুচ্চযক্খন্ধকঞ্চ অজানন্তো মোহাগতিং গচ্ছতি নাম. মুখরস্স ৰা রাজপূজিতস্স ৰা ‘‘অযং মে গরুকং কত্ৰা আপত্তিং কথেন্তস্স অনত্থম্পি করেয্যা’’তি গরুকমেৰ লহুকাতি কত্ৰা কথেন্তো ভযাগতিং গচ্ছতি নাম. যো পন সব্বেসং যথাভূতমেৰ কথেতি, অযং চতুব্বিধম্পি অগতিগমনং ন গচ্ছতি নাম.
৪৮. ছট্ঠে ওক্কাচিতৰিনীতাতি দুব্বিনীতা. নো পটিপুচ্ছাৰিনীতাতি ন পুচ্ছিত্ৰা ৰিনীতা. গম্ভীরাতি পাল়িৰসেন গম্ভীরা সল্লসুত্তসদিসা. গম্ভীরত্থাতি অত্থৰসেন গম্ভীরা মহাৰেদল্লসুত্তসদিসা. লোকুত্তরাতি লোকুত্তরঅত্থদীপকা. সুঞ্ঞতাপটিসংযুত্তাতি সত্তসুঞ্ঞং ধম্মমত্তমেৰ পকাসকা অসঙ্খতসংযুত্তসদিসা. ন অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তীতি ৰিজাননত্থায চিত্তং ন উপট্ঠপেন্তি, নিদ্দাযন্তি ৰা অঞ্ঞৰিহিতা ৰা হোন্তি. উগ্গহেতব্বং পরিযাপুণিতব্বন্তি উগ্গহেতব্বে চ পরিযাপুণিতব্বে চ. কৰিতাতি কৰীহি কতা. ইতরং তস্সেৰ ৰেৰচনং. চিত্তক্খরাতি ৰিচিত্রঅক্খরা. ইতরং তস্সেৰ ৰেৰচনং. বাহিরকাতি সাসনতো বহিভূতা. সাৰকভাসিতাতি তেসং তেসং সাৰকেহি ভাসিতা. সুস্সূসন্তীতি অক্খরচিত্ততায চেৰ সরসম্পত্তিযা চ অত্তমনা হুত্ৰা সুণন্তি. ন চেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিপুচ্ছন্তীতি অঞ্ঞমঞ্ঞং অত্থং ৰা অনুসন্ধিং ৰা পুব্বাপরং ৰা ন পুচ্ছন্তি. ন চ পটিৰিচরন্তীতি পুচ্ছনত্থায চারিকং ন ৰিচরন্তি. ইদং কথন্তি ইদং ব্যঞ্জনং কথং রোপেতব্বং কিন্তি রোপেতব্বং? ইমস্স কো অত্থোতি ইমস্স ভাসিতস্স কো অত্থো, কা অনুসন্ধি, কিং পুব্বাপরং? অৰিৰটন্তি পটিচ্ছন্নং. ন ৰিৰরন্তীতি ন উগ্ঘাটেন্তি. অনুত্তানীকতন্তি অপাকটং কতং. ন উত্তানিং করোন্তীতি পাকটং ন করোন্তি. কঙ্খাঠানিযেসূতি কঙ্খায কারণভূতেসু. সুক্কপক্খো ৰুত্তৰিপল্লাসেন ৰেদিতব্বো.
৪৯. সত্তমে আমিসগরূতি চতুপচ্চযগরুকা লোকুত্তরধম্মং লামকতো গহেত্ৰা ঠিতপরিসা. সদ্ধম্মগরূতি নৰ লোকুত্তরধম্মে গরুকে কত্ৰা চত্তারো পচ্চযে লামকতো গহেত্ৰা ঠিতপরিসা. উভতোভাগৰিমুত্তোতি দ্ৰীহি ভাগেহি ৰিমুত্তো. পঞ্ঞাৰিমুত্তোতি পঞ্ঞায ৰিমুত্তো সুক্খৰিপস্সকখীণাসৰো. কাযসক্খীতি কাযেন ঝানফস্সং ফুসিত্ৰা পচ্ছা নিরোধং নিব্বানং সচ্ছিকত্ৰা ঠিতো. দিট্ঠিপ্পত্তোতি দিট্ঠন্তং পত্তো. ইমে দ্ৰেপি ছসু ঠানেসু লব্ভন্তি. সদ্ধাৰিমুত্তোতি সদ্দহন্তো ৰিমুত্তো. অযম্পি ছসু ঠানেসু লব্ভতি. ধম্মং অনুস্সরতীতি ধম্মানুসারী. সদ্ধং অনুস্সরতীতি সদ্ধানুসারী. ইমে দ্ৰেপি পঠমমগ্গসমঙ্গিনো. কল্যাণধম্মোতি সুন্দরধম্মো. দুস্সীলো পাপধম্মোতি নিস্সীলো লামকধম্মো. ইমং কস্মা গণ্হন্তি? সব্বেসু হি একসদিসেসু জাতেসু সীলৰন্তেসু বলৰগারৰং ন হোতি, একচ্চেসু পন দুস্সীলেসু সতি সীলৰন্তানং উপরি বলৰগারৰং হোতীতি মঞ্ঞন্তা গণ্হন্তি. তে তেন লাভং লভন্তীতি তে ভিক্খূ একচ্চানং ৰণ্ণং একচ্চানং অৰণ্ণং কথেত্ৰা চত্তারো পচ্চযে লভন্তি. গথিতাতি তণ্হায গন্থিতা. মুচ্ছিতাতি তণ্হাৰসেনেৰ মুচ্ছিতা. অজ্ঝোপন্নাতি অজ্ঝোসায গিলিত্ৰা পরিনিট্ঠপেত্ৰা ঠিতা. অনাদীনৰদস্সাৰিনোতি অপচ্চৰেক্খিতপরিভোগে আদীনৰং অপস্সন্তা. অনিস্সরণপঞ্ঞাতি চতূসু পচ্চযেসু ছন্দরাগঅপকড্ঢনায নিস্সরণপঞ্ঞায ৰিরহিতা ইদমত্থং এতন্তি অজানন্তা. পরিভুঞ্জন্তীতি সচ্ছন্দরাগা হুত্ৰা পরিভুঞ্জন্তি.
সুক্কপক্খে উভতোভাগৰিমুত্তোতিআদীসু অযং সত্তন্নম্পি অরিযপুগ্গলানং সঙ্খেপপকাসনা – একো ভিক্খু পঞ্ঞাধুরেন অভিনিৰিট্ঠো অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৰা সোতাপত্তিমগ্গং পাপুণাতি. সো তস্মিং খণে ধম্মানুসারী নাম হোতি, সোতাপত্তিফলাদীসু ছসু ঠানেসু কাযসক্খি নাম, অরহত্তফলক্খণে উভতোভাগৰিমুত্তো নাম. সমাপত্তীহি ৰিক্খম্ভনৰিমুত্তিযা মগ্গেন সমুচ্ছেদৰিমুত্তিযাতি দ্ৰিক্খত্তুং ৰা দ্ৰীহি ৰা ভাগেহি ৰিমুত্তোতি অত্থো. অপরো পঞ্ঞাধুরেন অভিনিৰিট্ঠো সমাপত্তিযো নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তো সুক্খৰিপস্সকোৰ হুত্ৰা সোতাপত্তিমগ্গং পাপুণাতি. সো তস্মিং খণে ধম্মানুসারী নাম হোতি, সোতাপত্তিফলাদীসু ছসু ঠানেসু দিট্ঠিপ্পত্তো নাম, অরহত্তফলক্খণে পঞ্ঞাৰিমুত্তো নাম. অপরো সদ্ধাধুরেন অভিনিৰিট্ঠো অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৰা সোতাপত্তিমগ্গং পাপুণাতি. সো তস্মিং খণে সদ্ধানুসারী নাম হোতি, সোতাপত্তিফলাদীসু ছসু ঠানেসু কাযসক্খি নাম, অরহত্তফলক্খণে উভতোভাগৰিমুত্তো নাম. অপরো সদ্ধাধুরেন অভিনিৰিট্ঠো সমাপত্তিযো নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তো সুক্খৰিপস্সকোৰ হুত্ৰা সোতাপত্তিমগ্গং পাপুণাতি. সো তস্মিং খণে সদ্ধানুসারী নাম হোতি, সোতাপত্তিফলাদীসু ছসু ঠানেসু সদ্ধাৰিমুত্তো নাম, অরহত্তফলক্খণে পঞ্ঞাৰিমুত্তো নাম.
৫০. অট্ঠমে ৰিসমাতি সপক্খলনট্ঠেন ৰিসমা. সমাতি নিপক্খলনট্ঠেন সমা. অধম্মকম্মানীতি উদ্ধম্মানি কম্মানি. অৰিনযকম্মানীতি উব্বিনযানি কম্মানি.
৫১. নৰমে অধম্মিকাতি নিদ্ধম্মা. ধম্মিকাতি ধম্মযুত্তা.
৫২. দসমে অধিকরণন্তি ৰিৰাদাধিকরণাদিচতুব্বিধং অধিকরণং. আদিযন্তীতি গণ্হন্তি. সঞ্ঞাপেন্তীতি জানাপেন্তি. ন চ সঞ্ঞত্তিং উপগচ্ছন্তীতি সঞ্ঞাপনত্থং ন সন্নিপতন্তি. ন চ নিজ্ঝাপেন্তীতি ন পেক্খাপেন্তি. ন চ নিজ্ঝত্তিং উপগচ্ছন্তীতি অঞ্ঞমঞ্ঞং নিজ্ঝাপনত্থায ন সন্নিপতন্তি. অসঞ্ঞত্তিবলাতি অসঞ্ঞত্তিযেৰ বলং এতেসন্তি অসঞ্ঞত্তিবলা. অপ্পটিনিস্সগ্গমন্তিনোতি যেসং হি এৰং হোতি – ‘‘সচে অম্হেহি গহিতং অধিকরণং ধম্মিকং ভৰিস্সতি, গণ্হিস্সাম. সচে অধম্মিকং, ৰিস্সজ্জেস্সামা’’তি, তে পটিনিস্সগ্গমন্তিনো নাম হোন্তি. ইমে পন ন তথা মন্তেন্তীতি অপ্পটিনিস্সগ্গমন্তিনো. থামসা পরামাসা অভিনিৰিস্সাতি দিট্ঠিথামেন চ দিট্ঠিপরামাসেন চ অভিনিৰিসিত্ৰা. ইদমেৰ সচ্চন্তি ইদং অম্হাকং ৰচনমেৰ সচ্চং. মোঘমঞ্ঞন্তি অৰসেসানং ৰচনং মোঘং তুচ্ছং. সুক্কপক্খো উত্তানত্থোযেৰাতি.
পরিসৰগ্গো পঞ্চমো.