.নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.
অঙ্গুত্তরনিকাযে
দুকনিপাত-অট্ঠকথা
১. পঠমপণ্ণাসকং
১. কম্মকারণৰগ্গো
১. ৰজ্জসুত্তৰণ্ণনা
১. দুকনিপাতস্স পঠমে ৰজ্জানীতি দোসা অপরাধা. দিট্ঠধম্মিকন্তি দিট্ঠেৰ ধম্মে ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে উপ্পন্নফলং. সম্পরাযিকন্তি সম্পরাযে অনাগতে অত্তভাৰে উপ্পন্নফলং. আগুচারিন্তি পাপকারিং অপরাধকারকং. রাজানো গহেত্ৰা ৰিৰিধা কম্মকারণা কারেন্তেতি চোরং গহেত্ৰা ৰিৰিধা কম্মকারণা রাজপুরিসা করোন্তি, রাজানো পন তা কারেন্তি নাম. তং চোরং এৰং কম্মকারণা কারিযমানং এস পস্সতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘পস্সতি চোরং আগুচারিং রাজানো গহেত্ৰা ৰিৰিধা কম্মকারণা কারেন্তে’’তি. অদ্ধদণ্ডকেহীতি মুগ্গরেহি, পহারসাধনত্থং ৰা চতুহত্থদণ্ডং দ্ৰেধা ছেত্ৰা গহিতদণ্ডকেহি. বিলঙ্গথালিকন্তি কঞ্জিযউক্খলিককম্মকারণং. তং করোন্তা সীসকটাহং উপ্পাটেত্ৰা তত্তং অযোগুল়ং সণ্ডাসেন গহেত্ৰা তত্থ পক্খিপন্তি, তেন মত্থলুঙ্গং পক্কুথিত্ৰা উত্তরতি. সঙ্খমুণ্ডিকন্তি সঙ্খমুণ্ডকম্মকারণং. তং করোন্তা উত্তরোট্ঠউভতোকণ্ণচূল়িকগলৰাটকপরিচ্ছেদেন চম্মং ছিন্দিত্ৰা সব্বকেসে একতো গণ্ঠিং কত্ৰা দণ্ডকেন ৰেঠেত্ৰা উপ্পাটেন্তি, সহ কেসেহি চম্মং উট্ঠহতি. ততো সীসকটাহং থূলসক্খরাহি ঘংসিত্ৰা ধোৰন্তা সঙ্খৰণ্ণং করোন্তি. রাহুমুখন্তি রাহুমুখকম্মকারণং. তং করোন্তা সঙ্কুনা মুখং ৰিৰরিত্ৰা অন্তোমুখে দীপং জালেন্তি, কণ্ণচূল়িকাহি ৰা পট্ঠায মুখং নিখাদনেন খনন্তি, লোহিতং পগ্ঘরিত্ৰা মুখং পূরেতি.
জোতিমালিকন্তি সকলসরীরং তেলপিলোতিকায ৰেঠেত্ৰা আলিম্পেন্তি. হত্থপজ্জোতিকন্তি হত্থে তেলপিলোতিকায ৰেঠেত্ৰা দীপং ৰিয পজ্জালেন্তি. এরকৰত্তিকন্তি এরকৰত্তকম্মকারণং. তং করোন্তা হেট্ঠাগীৰতো পট্ঠায চম্মৰট্টে কন্তিত্ৰা গোপ্ফকে ঠপেন্তি, অথ নং যোত্তেহি বন্ধিত্ৰা কড্ঢন্তি. সো অত্তনো চম্মৰট্টে অক্কমিত্ৰা অক্কমিত্ৰা পততি. চীরকৰাসিকন্তি চীরকৰাসিককম্মকারণং. তং করোন্তা তথেৰ চম্মৰট্টে কন্তিত্ৰা কটিযং ঠপেন্তি, কটিতো পট্ঠায কন্তিত্ৰা গোপ্ফকেসু ঠপেন্তি, উপরিমেহি হেট্ঠিমসরীরং চীরকনিৰাসননিৰত্থং ৰিয হোতি. এণেয্যকন্তি এণেয্যককম্মকারণং. তং করোন্তা উভোসু কপ্পরেসু চ উভোসু জাণুকেসু চ অযৰলযানি দত্ৰা অযসূলানি কোট্টেন্তি. সো চতূহি অযসূলেহি ভূমিযং পতিট্ঠহতি. অথ নং পরিৰারেত্ৰা অগ্গিং করোন্তি. ‘‘এণেয্যকো জোতিপরিগ্গহো যথা’’তি আগতট্ঠানেপি ইদমেৰ ৰুত্তং. তং কালেন কালং সূলানি অপনেত্ৰা চতূহি অট্ঠিকোটীহিযেৰ ঠপেন্তি. এৰরূপা কম্মকারণা নাম নত্থি.
বল়িসমংসিকন্তি উভতোমুখেহি বল়িসেহি পহরিত্ৰা চম্মমংসন্হারূনি উপ্পাটেন্তি. কহাপণিকন্তি সকলসরীরং তিণ্হাহি ৰাসীহি কোটিতো পট্ঠায কহাপণমত্তং, কহাপণমত্তং পাতেন্তা কোট্টেন্তি. খারাপতচ্ছিকন্তি সরীরং তত্থ তত্থ আৰুধেহি পহরিত্ৰা কোচ্ছেহি খারং ঘংসন্তি, চম্মমংসন্হারূনি পগ্ঘরিত্ৰা অট্ঠিকসঙ্খলিকাৰ তিট্ঠতি. পলিঘপরিৰত্তিকন্তি একেন পস্সেন নিপজ্জাপেত্ৰা কণ্ণচ্ছিদ্দেন অযসূলং কোট্টেত্ৰা পথৰিযা একাবদ্ধং করোন্তি. অথ নং পাদে গহেত্ৰা আৰিঞ্ছন্তি. পলালপীঠকন্তি ছেকো কারণিকো ছৰিচম্মং অচ্ছিন্দিত্ৰা নিসদপোতেহি অট্ঠীনি ভিন্দিত্ৰা কেসেসু গহেত্ৰা উক্খিপতি, মংসরাসিযেৰ হোতি. অথ নং কেসেহেৰ পরিযোনন্ধিত্ৰা গণ্হন্তি, পলালৰট্টিং ৰিয কত্ৰা পুন ৰেঠেন্তি. সুনখেহিপীতি কতিপযানি দিৰসানি আহারং অদত্ৰা ছাতকসুনখেহি খাদাপেন্তি. তে মুহুত্তেন অট্ঠিকসঙ্খলিকমেৰ করোন্তি. সূলে উত্তাসেন্তেতি সূলে আরোপেন্তে.
ন পরেসং পাভতং ৰিলুম্পন্তো চরতীতি পরেসং সন্তকং ভণ্ডং পরম্মুখং আভতং অন্তমসো অন্তরৰীথিযং পতিতং সহস্সভণ্ডিকম্পি দিস্ৰা ‘‘ইমিনা জীৰিস্সামী’’তি ৰিলুম্পন্তো ন ৰিচরতি, কো ইমিনা অত্থোতি পিট্ঠিপাদেন ৰা পৰট্টেত্ৰা গচ্ছতি.
পাপকোতি লামকো. দুক্খোতি অনিট্ঠো. কিঞ্চ তন্তি কিং নাম তং কারণং ভৰেয্য. যাহন্তি যেন অহং. কাযদুচ্চরিতন্তি পাণাতিপাতাদি তিৰিধং অকুসলং কাযকম্মং. কাযসুচরিতন্তি তস্স পটিপক্খভূতং তিৰিধং কুসলকম্মং. ৰচীদুচ্চরিতন্তি মুসাৰাদাদি চতুব্বিধং অকুসলং ৰচীকম্মং. ৰচীসুচরিতন্তি তস্স পটিপক্খভূতং চতুব্বিধং কুসলকম্মং. মনোদুচ্চরিতন্তি অভিজ্ঝাদি তিৰিধং অকুসলকম্মং. মনোসুচরিতন্তি তস্স পটিপক্খভূতং তিৰিধং কুসলকম্মং. সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতীতি এত্থ দুৰিধা সুদ্ধি – পরিযাযতো চ নিপ্পরিযাযতো চ. সরণগমনেন হি পরিযাযেন সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতি নাম. তথা পঞ্চহি সীলেহি, দসহি সীলেহি – চতুপারিসুদ্ধিসীলেন, পঠমজ্ঝানেন…পে… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনেন, সোতাপত্তিমগ্গেন, সোতাপত্তিফলেন…পে… অরহত্তমগ্গেন পরিযাযেন সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতি নাম. অরহত্তফলে পতিট্ঠিতো পন খীণাসৰো ছিন্নমূলকে পঞ্চক্খন্ধে ন্হাপেন্তোপি খাদাপেন্তোপি ভুঞ্জাপেন্তোপি নিসীদাপেন্তোপি নিপজ্জাপেন্তোপি নিপ্পরিযাযেনেৰ সুদ্ধং নিম্মলং অত্তানং পরিহরতি পটিজগ্গতীতি ৰেদিতব্বো.
তস্মাতি যস্মা ইমানি দ্ৰে ৰজ্জানেৰ, নো ন ৰজ্জানি, তস্মা. ৰজ্জভীরুনোতি ৰজ্জভীরুকা. ৰজ্জভযদস্সাৰিনোতি ৰজ্জানি ভযতো দস্সনসীলা. এতং পাটিকঙ্খন্তি এতং ইচ্ছিতব্বং, এতং অৰস্সংভাৰীতি অত্থো. যন্তি নিপাতমত্তং, কারণৰচনং ৰা যেন কারণেন পরিমুচ্চিস্সতি সব্বৰজ্জেহি. কেন পন কারণেন পরিমুচ্চিস্সতীতি? চতুত্থমগ্গেন চেৰ চতুত্থফলেন চ. মগ্গেন হি পরিমুচ্চতি নাম, ফলং পত্তো পরিমুত্তো নাম হোতীতি. কিং পন খীণাসৰস্স অকুসলং ন ৰিপচ্চতীতি? ৰিপচ্চতি, তং পন খীণাসৰভাৰতো পুব্বে কতং. তঞ্চ খো ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে, সম্পরাযে পনস্স কম্মফলং নাম নত্থীতি. পঠমং.
২. পধানসুত্তৰণ্ণনা
২. দুতিযে পধানানীতি ৰীরিযানি. ৰীরিযঞ্হি পদহিতব্বতো পধানভাৰকরণতো ৰা পধানন্তি ৰুচ্চতি. দুরভিসম্ভৰানীতি দুস্সহানি দুপ্পূরিযানি, দুক্করানীতি অত্থো. অগারং অজ্ঝাৰসতন্তি অগারে ৰসন্তানং. চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানুপ্পদানত্থং পধানন্তি এতেসং চীৰরাদীনং চতুন্নং পচ্চযানং অনুপ্পদানত্থায পধানং নাম দুরভিসম্ভৰন্তি দস্সেতি. চতুরতনিকম্পি হি পিলোতিকং, পসততণ্ডুলমত্তং ৰা ভত্তং, চতুরতনিকং ৰা পণ্ণসালং, তেলসপ্পিনৰনীতাদীসু ৰা অপ্পমত্তকম্পি ভেসজ্জং পরেসং দেথাতি ৰত্তুম্পি নীহরিত্ৰা দাতুম্পি দুক্করং উভতোব্যূল়্হসঙ্গামপ্পৰেসনসদিসং. তেনাহ ভগৰা –
‘‘দানঞ্চ যুদ্ধঞ্চ সমানমাহু,
অপ্পাপি সন্তা বহুকে জিনন্তি;
অপ্পম্পি চে সদ্দহানো দদাতি,
তেনেৰ সো হোতি সুখী পরত্থা’’তি. (জা. ১.৮.৭২; সং. নি. ১.৩৩);
অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতানন্তি গেহতো নিক্খমিত্ৰা অগারস্স ঘরাৰাসস্স হিতাৰহেহি কসিগোরক্খাদীহি ৰিরহিতং অনগারিযং পব্বজ্জং উপগতানং. সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গত্থায পধানন্তি সব্বেসং খন্ধূপধিকিলেসূপধিঅভিসঙ্খারূপধিসঙ্খাতানং উপধীনং পটিনিস্সগ্গসঙ্খাতস্স নিব্বানস্স অত্থায ৰিপস্সনায চেৰ মগ্গেন চ সহজাতৰীরিযং. তস্মাতি যস্মা ইমানি দ্ৰে পধানানি দুরভিসম্ভৰানি, তস্মা. দুতিযং.
৩. তপনীযসুত্তৰণ্ণনা
৩. ততিযে তপনীযাতি ইধ চেৰ সম্পরাযে চ তপন্তীতি তপনীযা. তপ্পতীতি চিত্তসন্তাপেন তপ্পতি অনুসোচতি কাযদুচ্চরিতং কত্ৰা নন্দযক্খো ৰিয নন্দমাণৰো ৰিয নন্দগোঘাতকো ৰিয দেৰদত্তো ৰিয দ্ৰেভাতিকা ৰিয চ. তে কির গাৰং ৰধিত্ৰা মংসং দ্ৰে কোট্ঠাসে অকংসু. ততো কনিট্ঠো জেট্ঠকং আহ – ‘‘ময্হং দারকা বহূ, ইমানি মে অন্তানি দেহী’’তি. অথ নং সো ‘‘সব্বং মংসং দ্ৰেধা ৰিভত্তং, পুন কিং মগ্গসী’’তি পহরিত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেসি. নিৰত্তিত্ৰা চ নং ওলোকেন্তো মতং দিস্ৰা ‘‘ভারিযং মে কম্মং কত’’ন্তি চিত্তং উপ্পাদেসি. অথস্স বলৰসোকো উপ্পজ্জি. সো ঠিতট্ঠানেপি নিসিন্নট্ঠানেপি তদেৰ কম্মং আৰজ্জেতি, চিত্তস্সাদং ন লভতি. অসিতপীতখাযিতসাযিতম্পিস্স সরীরে ওজং ন ফরতি, অট্ঠিচম্মমত্তমেৰ অহোসি. অথ নং একো থেরো দিস্ৰা – ‘‘উপাসক, ত্ৰং পহূতঅন্নপানো, অট্ঠিচম্মমত্তমেৰ তে অৰসিট্ঠং, অত্থি নু খো তে কিঞ্চি তপনীযকম্ম’’ন্তি? সো ‘‘আম, ভন্তে’’তি সব্বং আরোচেসি. অথ নং থেরো ‘‘ভারিযং তে উপাসক কম্মং কতং, অনপরাধট্ঠানে অপরদ্ধ’’ন্তি আহ. সো তেনেৰ কম্মেন কালং কত্ৰা নিরযে নিব্বত্তো. ৰচীদুচ্চরিতেন সুপ্পবুদ্ধসক্ককোকালিকচিঞ্চমাণৰিকাদযো ৰিয তপ্পতি. সেসমেত্থ চতুত্থে চ উত্তানত্থমেৰ. ততিযং.
৫. উপঞ্ঞাতসুত্তৰণ্ণনা
৫. পঞ্চমে দ্ৰিন্নাহন্তি দ্ৰিন্নং অহং. উপঞ্ঞাসিন্তি উপগন্ত্ৰা গুণং অঞ্ঞাসিং, জানিং পটিৰিজ্ঝিন্তি অত্থো. ইদানি তে ধম্মে দস্সেন্তো যা চ অসন্তুট্ঠিতাতিআদিমাহ. ইমঞ্হি ধম্মদ্ৰযং নিস্সায সত্থা সব্বঞ্ঞুতং পত্তো, তস্মা তস্সানুভাৰং দস্সেন্তো এৰমাহ. তত্থ অসন্তুট্ঠিতা কুসলেসু ধম্মেসূতি ইমিনা ইমং দীপেতি – ‘‘অহং ঝানমত্তকেন ৰা ওভাসনিমিত্তমত্তকেন ৰা অসন্তুট্ঠো হুত্ৰা অরহত্তমগ্গমেৰ উপ্পাদেসিং. যাৰ সো ন উপ্পজ্জি, ন তাৰাহং সন্তুট্ঠো অহোসিং. পধানস্মিং চ অনুক্কণ্ঠিতো হুত্ৰা অনোসক্কনায ঠত্ৰাযেৰ পধানকিরিযং অকাসি’’ন্তি ইমমত্থং দস্সেন্তো যা চ অপ্পটিৰানিতাতিআদিমাহ. তত্থ অপ্পটিৰানিতাতি অপ্পটিক্কমনা অনোসক্কনা. অপ্পটিৰানী সুদাহং, ভিক্খৰে, পদহামীতি এত্থ সুদন্তি নিপাতমত্তং. অহং, ভিক্খৰে, অনোসক্কনাযং ঠিতো বোধিসত্তকালে সব্বঞ্ঞুতং পত্থেন্তো পধানমকাসিন্তি অযমেত্থ অত্থো.
ইদানি যথা তেন তং পধানং কতং, তং দস্সেন্তো কামং তচো চাতিআদিমাহ. তত্থ পত্তব্বন্তি ইমিনা পত্তব্বং গুণজাতং দস্সেতি. পুরিসথামেনাতিআদিনা পুরিসস্স ঞাণথামো ঞাণৰীরিযং ঞাণপরক্কমো চ কথিতো. সণ্ঠানন্তি ঠপনা অপ্পৰত্তনা ওসক্কনা, পটিপ্পস্সদ্ধীতি অত্থো. এত্তাৰতা তেন চতুরঙ্গসমন্নাগতং ৰীরিযাধিট্ঠানং নাম কথিতং. এত্থ হি কামং তচো চাতি একং অঙ্গং, ন্হারু চাতি একং, অট্ঠি চাতি একং, মংসলোহিতন্তি একং, ইমানি চত্তারি অঙ্গানি. পুরিসথামেনাতিআদীনি অধিমত্তৰীরিযাধিৰচনানি. ইতি পুরিমেহি চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতেন হুত্ৰা এৰং অধিট্ঠিতং ৰীরিযং চতুরঙ্গসমন্নাগতং ৰীরিযাধিট্ঠানং নামাতি ৰেদিতব্বং. এত্তাৰতা তেন বোধিপল্লঙ্কে অত্তনো আগমনীযপটিপদা কথিতা.
ইদানি তায পটিপদায পটিলদ্ধগুণং কথেতুং তস্স ময্হং, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্থ অপ্পমাদাধিগতাতি সতিঅৰিপ্পৰাসসঙ্খাতেন অপ্পমাদেন অধিগতা, ন সুত্তপ্পমত্তেন লদ্ধা. সম্বোধীতি চতুমগ্গঞাণঞ্চেৰ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্চ. ন হি সক্কা এতং সুত্তপ্পমত্তেন অধিগন্তুন্তি. তেনাহ – ‘‘অপ্পমাদাধিগতা সম্বোধী’’তি. অনুত্তরো যোগক্খেমোতি ন কেৰলং বোধিযেৰ, অরহত্তফলনিব্বানসঙ্খাতো অনুত্তরো যোগক্খেমোপি অপ্পমাদাধিগতোৰ.
ইদানি অত্তনা পটিলদ্ধগুণেসু ভিক্খুসঙ্ঘং সমাদপেন্তো তুম্হে চেপি ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্থ যস্সত্থাযাতি যস্স অত্থায, যং উপসম্পজ্জ ৰিহরিতুকামা হুত্ৰাতি অত্থো. তদনুত্তরন্তি তং অনুত্তরং. ব্রহ্মচরিযপরিযোসানন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযস্স পরিযোসানভূতং অরিযফলং. অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰাতি অভিঞ্ঞায উত্তমপঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৰা. উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সথাতি পটিলভিত্ৰা পাপুণিত্ৰা ৰিহরিস্সথ. তস্মাতি যস্মা অপ্পটিৰানপধানং নামেতং বহূপকারং উত্তমত্থসাধকং, তস্মা. পঞ্চমং.
৬. সংযোজনসুত্তৰণ্ণনা
৬. ছট্ঠে সংযোজনিযেসু ধম্মেসূতি দসন্নং সংযোজনানং পচ্চযভূতেসু তেভূমকধম্মেসু. অস্সাদানুপস্সিতাতি অস্সাদতো পস্সিতা পস্সনভাৰোতি অত্থো. নিব্বিদানুপস্সিতাতি নিব্বিদাৰসেন উক্কণ্ঠনৰসেন পস্সনভাৰো. জাতিযাতি খন্ধনিব্বত্তিতো. জরাযাতি খন্ধপরিপাকতো. মরণেনাতি খন্ধভেদতো. সোকেহীতি অন্তোনিজ্ঝাযনলক্খণেহি সোকেহি. পরিদেৰেহীতি তন্নিস্সিতলালপ্পিতলক্খণেহি পরিদেৰেহি. দুক্খেহীতি কাযপটিপীল়নদুক্খেহি. দোমনস্সেহীতি মনোৰিঘাতদোমনস্সেহি. উপাযাসেহীতি অধিমত্তাযাসলক্খণউপাযাসেহি. দুক্খস্মাতি সকলৰট্টদুক্খতো. পজহতীতি মগ্গেন পজহতি. পহাযাতি এত্থ পন ফলক্খণো কথিতো. ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টৰিৰট্টং কথিতং. ছট্ঠং.
৭. কণ্হসুত্তৰণ্ণনা
৭. সত্তমে কণ্হাতি ন কাল়ৰণ্ণতায কণ্হা, কণ্হতায পন উপনেন্তীতি নিপ্ফত্তিকাল়তায কণ্হা. সরসেনাপি ৰা সব্বাকুসলধম্মা কণ্হা এৰ. ন হি তেসং উপ্পত্তিযা চিত্তং পভস্সরং হোতি. অহিরিকন্তি অহিরিকভাৰো. অনোত্তপ্পন্তি অনোত্তাপিভাৰো. সত্তমং.
৮. সুক্কসুত্তৰণ্ণনা
৮. অট্ঠমে সুক্কাতি ন ৰণ্ণসুক্কতায সুক্কা, সুক্কতায পন উপনেন্তীতি নিপ্ফত্তিসুক্কতায সুক্কা. সরসেনাপি ৰা সব্বকুসলধম্মা সুক্কা এৰ. তেসং হি উপ্পত্তিযা চিত্তং পভস্সরং হোতি. হিরী চ ওত্তপ্পঞ্চাতি এত্থ পাপতো জিগুচ্ছনলক্খণা হিরী, ভাযনলক্খণং ওত্তপ্পং. যং পনেত্থ ৰিত্থারতো ৰত্তব্বং সিযা, তং ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তমেৰ. অট্ঠমং.
৯. চরিযসুত্তৰণ্ণনা
৯. নৰমে লোকং পালেন্তীতি লোকং সন্ধারেন্তি ঠপেন্তি রক্খন্তি. নযিধ পঞ্ঞাযেথ মাতাতি ইমস্মিং লোকে জনিকা মাতা ‘‘অযং মে মাতা’’তি গরুচিত্তীকারৰসেন ন পঞ্ঞাযেথ. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. সম্ভেদন্তি সঙ্করং মরিযাদভেদং ৰা. যথা অজেল়কাতিআদীসু এতে হি সত্তা ‘‘অযং মে মাতা’’তি ৰা ‘‘মাতুচ্ছা’’তি ৰা গরুচিত্তীকারৰসেন ন জানন্তি. যং ৰত্থুং নিস্সায উপ্পন্না, তত্থেৰ ৰিপ্পটিপজ্জন্তি. তস্মা উপমং আহরন্তো ‘‘যথা অজেল়কা’’তিআদিমাহ. নৰমং.
১০. ৰস্সূপনাযিকসুত্তৰণ্ণনা
১০. দসমং অট্ঠুপ্পত্তিযং ৰুত্তং. কতরঅট্ঠুপ্পত্তিযং? মনুস্সানং উজ্ঝাযনে. ভগৰতা হি পঠমবোধিযং ৰীসতি ৰস্সানি ৰস্সূপনাযিকা অপ্পঞ্ঞত্তা অহোসি. ভিক্খূ অনিবদ্ধৰাসা ৰস্সেপি উতুৰস্সেপি যথাসুখং ৰিচরিংসু. তে দিস্ৰা মনুস্সা ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা হেমন্তম্পি গিম্হম্পি ৰস্সম্পি চারিকং চরিস্সন্তি হরিতানি তিণানি সম্মদ্দন্তা একিন্দ্রিযং জীৰং ৰিহেঠেন্তা বহূ খুদ্দকে পাণে সঙ্ঘাতং আপাদেন্তা. ইমে হি নাম অঞ্ঞতিত্থিযা দুরক্খাতধম্মা ৰস্সাৰাসং অল্লীযিস্সন্তি সংকসাযিস্সন্তি, ইমে নাম সকুণা রুক্খগ্গেসু কুলাৰকানি কত্ৰা ৰস্সাৰাসং অল্লীযিস্সন্তি সংকসাযিস্সন্তী’’তিআদীনি ৰত্ৰা উজ্ঝাযিংসু. তমত্থং ভিক্খূ ভগৰতো আরোচেসুং. ভগৰা তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা ইমং সুত্তং দেসেন্তো পঠমং তাৰ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰস্সং উপগন্তু’’ন্তি (মহাৰ. ১৮৪) এত্তকমেৰাহ. অথ ভিক্খূনং ‘‘কদা নু খো ৰস্সং উপগন্তব্ব’’ন্তি উপ্পন্নং ৰিতক্কং সুত্ৰা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰস্সানে ৰস্সং উপগন্তু’’ন্তি আহ. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কতি নু খো ৰস্সূপনাযিকা’’তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. তং সুত্ৰা সকলম্পি ইদং সুত্তং দেসেন্তো দ্ৰেমা, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্থ ৰস্সূপনাযিকাতি ৰস্সূপগমনানি. পুরিমিকাতি অপরজ্জুগতায আসাল়্হিযা উপগন্তব্বা পুরিমকত্তিকপুণ্ণমিপরিযোসানা পঠমা তেমাসী. পচ্ছিমিকাতি মাসগতায আসাল়্হিযা উপগন্তব্বা পচ্ছিমকত্তিকপরিযোসানা পচ্ছিমা তেমাসীতি. দসমং.
কম্মকারণৰগ্গো পঠমো.
২. অধিকরণৰগ্গৰণ্ণনা
১১. দুতিযস্স পঠমে বলানীতি কেনট্ঠেন বলানি. অকম্পিযট্ঠেন বলানি নাম, তথা দুরভিভৰনট্ঠেন অনজ্ঝোমদ্দনট্ঠেন চ. পটিসঙ্খানবলন্তি পচ্চৰেক্খণবলং. ভাৰনাবলন্তি ব্রূহনবলং ৰড্ঢনবলং. সুদ্ধং অত্তানন্তি ইদং হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. তত্রাতি তেসু দ্ৰীসু বলেসু. যমিদন্তি যং ইদং. সেখানমেতং বলন্তি সত্তন্নং সেখানং ঞাণবলমেতং. সেখঞ্হি সো, ভিক্খৰে, বলং আগম্মাতি সত্তন্নং সেখানং ঞাণবলং আরব্ভ সন্ধায পটিচ্চ. পজহতীতি মগ্গেন পজহতি. পহাযাতি ইমিনা পন ফলং কথিতং. যং পাপন্তি যং পাপকং লামকং. যস্মা পনেতানি দ্ৰেপি ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি, তস্মা এত্থ এতদগ্গং নাগতন্তি ৰেদিতব্বং.
১২. দুতিযে সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতীতিআদীসু অযং হেট্ঠা অনাগতানং পদানং ৰসেন অত্থৰণ্ণনা – ৰিৰেকনিস্সিতন্তি ৰিৰেকং নিস্সিতং. ৰিৰেকোতি ৰিৰিত্ততা. স্ৰাযং তদঙ্গৰিৰেকো ৰিক্খম্ভন-সমুচ্ছেদ-পটিপ্পস্সদ্ধি-নিস্সরণৰিৰেকোতি পঞ্চৰিধো. তস্মিং পঞ্চৰিধে ৰিৰেকে. ৰিৰেকনিস্সিতন্তি তদঙ্গৰিৰেকনিস্সিতং, সমুচ্ছেদৰিৰেকনিস্সিতং, নিস্সরণৰিৰেকনিস্সিতঞ্চ সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতীতি অযমত্থো ৰেদিতব্বো. তথা হি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গভাৰনানুযুত্তো যোগী ৰিপস্সনাক্খণে কিচ্চতো তদঙ্গৰিৰেকনিস্সিতং, অজ্ঝাসযতো নিস্সরণৰিৰেকনিস্সিতং, মগ্গকালে পন কিচ্চতো সমুচ্ছেদৰিৰেকনিস্সিতং, আরম্মণতো নিস্সরণৰিৰেকনিস্সিতং সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি. পঞ্চৰিধৰিৰেকনিস্সিতম্পীতি একে. তে হি ন কেৰলং বলৰৰিপস্সনামগ্গফলক্খণেসুযেৰ বোজ্ঝঙ্গে উদ্ধরন্তি, ৰিপস্সনাপাদককসিণজ্ঝানআনাপানাসুভব্রহ্মৰিহারজ্ঝানেসুপি উদ্ধরন্তি, ন চ পটিসিদ্ধা অট্ঠকথাচরিযেহি. তস্মা তেসং মতেন এতেসং ঝানানং পৰত্তিক্খণে কিচ্চতো এৰ ৰিক্খম্ভনৰিৰেকনিস্সিতং. যথা চ ‘‘ৰিপস্সনাক্খণে অজ্ঝাসযতো নিস্সরণৰিৰেকনিস্সিত’’ন্তি ৰুত্তং, এৰং ‘‘পটিপ্পস্সদ্ধিৰিৰেকনিস্সিতম্পি ভাৰেতী’’তি ৰত্তুং ৰট্টতি. এস নযো ৰিরাগনিস্সিতন্তিআদীসু. ৰিৰেকত্থা এৰ হি ৰিরাগাদযো.
কেৰলং হেত্থ ৰোস্সগ্গো দুৰিধো পরিচ্চাগৰোস্সগ্গো চ পক্খন্দনৰোস্সগ্গো চাতি. তত্থ পরিচ্চাগৰোস্সগ্গোতি ৰিপস্সনাক্খণে চ তদঙ্গৰসেন, মগ্গক্খণে চ সমুচ্ছেদৰসেন কিলেসপ্পহানং. পক্খন্দনৰোস্সগ্গোতি ৰিপস্সনাক্খণে তন্নিন্নভাৰেন, মগ্গক্খণে পন আরম্মণকরণেন নিব্বানপক্খন্দনং. তদুভযম্পি ইমস্মিং লোকিযলোকুত্তরমিস্সকে অত্থৰণ্ণনানযে ৰট্টতি. তথা হি অযং সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো যথাৰুত্তেন পকারেন কিলেসে পরিচ্চজতি, নিব্বানঞ্চ পক্খন্দতি. ৰোস্সগ্গপরিণামিন্তি ইমিনা পন সকলেন ৰচনেন ৰোস্সগ্গত্থং পরিণমন্তং পরিণতঞ্চ, পরিপচ্চন্তং পরিপক্কঞ্চাতি ইদং ৰুত্তং হোতি. অযঞ্হি বোজ্ঝঙ্গভাৰনানুযুত্তো ভিক্খু যথা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো কিলেসপরিচ্চাগৰোস্সগ্গত্থং নিব্বানপক্খন্দনৰোস্সগ্গত্থঞ্চ পরিপচ্চতি, যথা চ পরিপক্কো হোতি, তথা নং ভাৰেতীতি. এস নযো সেসবোজ্ঝঙ্গেসু.
ইধ পন নিব্বানংযেৰ সব্বসঙ্খতেহি ৰিৰিত্তত্তা ৰিৰেকো, সব্বেসং ৰিরাগভাৰতো ৰিরাগো, নিরোধভাৰতো নিরোধোতি ৰুত্তং. মগ্গো এৰ চ ৰোস্সগ্গপরিণামী, তস্মা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকং আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তিযা ৰিৰেকনিস্সিতং, তথা ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং. তঞ্চ খো অরিযমগ্গক্খণুপ্পত্তিযা কিলেসানং সমুচ্ছেদতো পরিচ্চাগভাৰেন চ নিব্বানপক্খন্দনভাৰেন চ পরিণতং পরিপক্কন্তি অযমেৰ অত্থো দট্ঠব্বো. এস নযো সেসবোজ্ঝঙ্গেসু. ইতি ইমে সত্ত বোজ্ঝঙ্গা লোকিযলোকুত্তরমিস্সকা কথিতা. ইমেসুপি দ্ৰীসু বলেসু এতদগ্গভাৰো ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.
১৩. ততিযে ৰিৰিচ্চেৰ কামেহীতিআদীনং চতুন্নং ঝানানং পাল়িঅত্থো চ ভাৰনানযো চ সব্বো সব্বাকারেন ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.৬৯-৭০) ৰিত্থারিতোযেৰ. ইমানি পন চত্তারি ঝানানি একো ভিক্খু চিত্তেকগ্গত্থায ভাৰেতি, একো ৰিপস্সনাপাদকত্থায, একো অভিঞ্ঞাপাদকত্থায, একো নিরোধপাদকত্থায, একো ভৰৰিসেসত্থায. ইধ পন তানিপি ৰিপস্সনাপাদকানি অধিপ্পেতানি. অযং হি ভিক্খু ইমানি ঝানানি সমাপজ্জিত্ৰা সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায সঙ্খারে সম্মসিত্ৰা হেতুপচ্চযপরিগ্গহং কত্ৰা সপ্পচ্চযং নামরূপঞ্চ ৰৰত্থপেত্ৰা ইন্দ্রিযবলবোজ্ঝঙ্গানি সমোধানেত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি. এৰমেতানি ঝানানি লোকিযলোকুত্তরমিস্সকানেৰ কথিতানি. ইমস্মিম্পি বলদ্ৰযে এতদগ্গভাৰো ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.
১৪. চতুত্থে সংখিত্তেন চ ৰিত্থারেন চাতি সংখিত্তধম্মদেসনা ৰিত্থারধম্মদেসনা চাতি দ্ৰেযেৰ ধম্মদেসনাতি দস্সেতি. তত্থ মাতিকং উদ্দিসিত্ৰা কথিতা দেসনা সংখিত্তদেসনা নাম. তমেৰ মাতিকং ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা কথিতা ৰিত্থারদেসনা নাম. মাতিকং ৰা ঠপেত্ৰাপি অট্ঠপেত্ৰাপি ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা কথিতা ৰিত্থারদেসনা নাম. তাসু সংখিত্তদেসনা নাম মহাপঞ্ঞস্স পুগ্গলস্স ৰসেন কথিতা, ৰিত্থারদেসনা নাম মন্দপঞ্ঞস্স. মহাপঞ্ঞস্স হি ৰিত্থারদেসনা অতিপপঞ্চো ৰিয হোতি. মন্দপঞ্ঞস্স সঙ্খেপদেসনা সসকস্স উপ্পতনং ৰিয হোতি, নেৰ অন্তং ন কোটিং পাপুণিতুং সক্কোতি. সঙ্খেপদেসনা চ উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স ৰসেন কথিতা, ৰিত্থারদেসনা ইতরেসং তিণ্ণং ৰসেন. সকলম্পি হি তেপিটকং সঙ্খেপদেসনা ৰিত্থারদেসনাতি এত্থেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.
১৫. পঞ্চমে যস্মিং, ভিক্খৰে, অধিকরণেতি ৰিৰাদাধিকরণং, অনুৰাদাধিকরণং, আপত্তাধিকরণং, কিচ্চাধিকরণন্তি ইমেসং চতুন্নং অধিকরণানং যস্মিং অধিকরণে. আপন্নো চ ভিক্খূতি আপত্তিং আপন্নো ভিক্খু চ. তস্মেতন্তি তস্মিং এতং. দীঘত্তাযাতি দীঘং অদ্ধানং তিট্ঠনত্থায. খরত্তাযাতি দাস-কোণ্ড-চণ্ডাল-ৰেনাতি এৰং খরৰাচাপৰত্তনত্থায. ৰাল়ত্তাযাতি পাণি লেড্ডুদণ্ডাদীহি পহরণৰসেন কক্খল়ভাৰত্থায. ভিক্খূ চ ন ফাসুং ৰিহরিস্সন্তীতি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিৰাদাপন্নে ভিক্খুসঙ্ঘে যেপি উদ্দেসং ৰা পরিপুচ্ছং ৰা গহেতুকামা পধানং ৰা অনুযুঞ্জিতুকামা, তে ফাসুং ন ৰিহরিস্সন্তি. ভিক্খুসঙ্ঘস্মিং হি উপোসথপৰারণায ঠিতায উদ্দেসাদীহি অত্থিকা উদ্দেসাদীনি গহেতুং ন সক্কোন্তি, ৰিপস্সকানং চিত্তুপ্পাদো ন একগ্গো হোতি, ততো ৰিসেসং নিব্বত্তেতুং ন সক্কোন্তি. এৰং ভিক্খূ চ ন ফাসুং ৰিহরিস্সন্তি. ন দীঘত্তাযাতিআদীসু ৰুত্তপটিপক্খনযেন অত্থো ৰেদিতব্বো.
ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. ইতি পটিসঞ্চিক্খতীতি এৰং পচ্চৰেক্খতি. অকুসলং আপন্নোতি এত্থ অকুসলন্তি আপত্তি অধিপ্পেতা, আপত্তিং আপন্নোতি অত্থো. কঞ্চিদেৰ দেসন্তি ন সব্বমেৰ আপত্তিং, আপত্তিযা পন কঞ্চিদেৰ দেসং অঞ্ঞতরং আপত্তিন্তি অত্থো. কাযেনাতি করজকাযেন. অনত্তমনোতি অতুট্ঠচিত্তো. অনত্তমনৰাচন্তি অতুট্ঠৰাচং. মমেৰাতি মংযেৰ. তত্থাতি তস্মিং অধিকরণে. অচ্চযো অচ্চগমাতি অপরাধো অতিক্কমিত্ৰা মদ্দিত্ৰা গতো, অহমেৰেত্থ অপরাধিকো. সুঙ্কদাযকংৰ ভণ্ডস্মিন্তি যথা সুঙ্কট্ঠানং পরিহরিত্ৰা নীতে ভণ্ডস্মিং সুঙ্কদাযকং অপরাধো অভিভৰতি, সো চ তত্থ অপরাধিকো হোতি, ন রাজানো ন রাজপুরিসাতি অত্থো.
ইদং ৰুত্তং হোতি – যো হি রঞ্ঞা ঠপিতং সুঙ্কট্ঠানং পরিহরিত্ৰা ভণ্ডং হরতি, তং সহ ভণ্ডসকটেন আনেত্ৰা রঞ্ঞো দস্সেন্তি. তত্থ নেৰ সুঙ্কট্ঠানস্স দোসো অত্থি, ন রঞ্ঞো ন রাজপুরিসানং, পরিহরিত্ৰা গতস্সেৰ পন দোসো, এৰমেৰং যং সো ভিক্খু আপত্তিং আপন্নো, তত্থ নেৰ আপত্তিযা দোসো, ন চোদকস্স. তীহি পন কারণেহি তস্সেৰ ভিক্খুনো দোসো. তস্স হি আপত্তিং আপন্নভাৰেনপি দোসো, চোদকে অনত্তমনতাযপি দোসো, অনত্তমনস্স সতো পরেসং আরোচনেনপি দোসো. চোদকস্স পন যং সো তং আপত্তিং আপজ্জন্তং অদ্দস, তত্থ দোসো নত্থি. অনত্তমনতায চোদনায পন দোসো. তম্পি অমনসিকরিত্ৰা অযং ভিক্খু অত্তনোৰ দোসং পচ্চৰেক্খন্তো ‘‘ইতি মমেৰ তত্থ অচ্চযো অচ্চগমা সুঙ্কদাযকংৰ ভণ্ডস্মি’’ন্তি এৰং পটিসঞ্চিক্খতীতি অত্থো. দুতিযৰারে চোদকস্স অনত্তমনতা চ অনত্তমনতায চোদিতভাৰো চাতি দ্ৰে দোসা, তেসং ৰসেন ‘‘অচ্চযো অচ্চগমা’’তি এত্থ যোজনা কাতব্বা. সেসমেত্থ উত্তানমেৰাতি.
১৬. ছট্ঠে অঞ্ঞতরোতি একো অপাকটনামো ব্রাহ্মণো. যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমীতি যেনাতি ভুম্মত্থে করণৰচনং. তস্মা যত্থ ভগৰা, তত্থ উপসঙ্কমীতি এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. যেন ৰা কারণেন ভগৰা দেৰমনুস্সেহি উপসঙ্কমিতব্বো, তেন কারণেন উপসঙ্কমীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. কেন চ কারণেন ভগৰা উপসঙ্কমিতব্বো? নানপ্পকারগুণৰিসেসাধিগমাধিপ্পাযেন, সাদুফলূপভোগাধিপ্পাযেন দিজগণেহি নিচ্চফলিতমহারুক্খো ৰিয. উপসঙ্কমীতি গতোতি ৰুত্তং হোতি. উপসঙ্কমিত্ৰাতি উপসঙ্কমনপরিযোসানদীপনং. অথ ৰা এৰং গতো ততো আসন্নতরং ঠানং ভগৰতো সমীপসঙ্খাতং গন্ত্ৰাতিপি ৰুত্তং হোতি.
ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদীতি যথা চ খমনীযাদীনি পুচ্ছন্তো ভগৰা তেন, এৰং সোপি ভগৰতা সদ্ধিং সমপ্পৰত্তমোদো অহোসি, সীতোদকং ৰিয উণ্হোদকেন সম্মোদিতং একীভাৰং অগমাসি. যায চ ‘‘কচ্চি, ভো গোতম, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি ভোতো গোতমস্স চ সাৰকানঞ্চ অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারো’’তিআদিকায কথায সম্মোদি, তং পীতিপামোজ্জসঙ্খাতস্স সম্মোদস্স জননতো সম্মোদিতুং যুত্তভাৰতো চ সম্মোদনীযং, অত্থব্যঞ্জনমধুরতায সুচিরম্পি কালং সারেতুং নিরন্তরং পৰত্তেতুং অরহরূপতো সরিতব্বভাৰতো চ সারণীযং. সুয্যমানসুখতো ৰা সম্মোদনীযং, অনুস্সরিযমানসুখতো সারণীযং, তথা ব্যঞ্জনপরিসুদ্ধতায সম্মোদনীযং, অত্থপরিসুদ্ধতায সারণীযন্তি এৰং অনেকেহি পরিযাযেহি সম্মোদনীযং সারণীযং কথং ৰীতিসারেত্ৰা পরিযোসাপেত্ৰা নিট্ঠপেত্ৰা যেনত্থেন আগতো, তং পুচ্ছিতুকামো একমন্তং নিসীদি.
একমন্তন্তি ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো ‘‘ৰিসমং চন্দিমসূরিযা পরিৰত্তন্তী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৭০) ৰিয. তস্মা যথা নিসিন্নো একমন্তং নিসিন্নো হোতি, তথা নিসীদীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ভুম্মত্থে ৰা এতং উপযোগৰচনং. নিসীদীতি উপাৰিসি. পণ্ডিতা হি পুরিসা গরুট্ঠানীযং উপসঙ্কমিত্ৰা আসনকুসলতায একমন্তং নিসীদন্তি. অযঞ্চ নেসং অঞ্ঞতরো, তস্মা একমন্তং নিসীদি.
কথং নিসিন্নো পন একমন্তং নিসিন্নো হোতীতি? ছ নিসজ্জদোসে ৰজ্জেত্ৰা. সেয্যথিদং – অতিদূরং, অচ্চাসন্নং, উপরিৰাতং, উন্নতপ্পদেসং, অতিসম্মুখং অতিপচ্ছাতি. অতিদূরে নিসিন্নো হি সচে কথেতুকামো হোতি, উচ্চাসদ্দেন কথেতব্বং হোতি. অচ্চাসন্নে নিসিন্নো সঙ্ঘট্টনং করোতি. উপরিৰাতে নিসিন্নো সরীরগন্ধেন বাধতি. উন্নতপ্পদেসে নিসিন্নো অগারৰং পকাসেতি. অতিসম্মুখা নিসিন্নো সচে দট্ঠুকামো হোতি, চক্খুনা চক্খুং আহচ্চ দট্ঠব্বং হোতি. অতিপচ্ছা নিসিন্নো সচে দট্ঠুকামো হোতি, গীৰং পসারেত্ৰা দট্ঠব্বং হোতি. তস্মা অযম্পি এতে ছ নিসজ্জদোসে ৰজ্জেত্ৰা নিসীদি. তেন ৰুত্তং ‘‘একমন্তং নিসীদী’’তি.
এতদৰোচাতি দুৰিধা হি পুচ্ছা – অগারিকপুচ্ছা, অনগারিকপুচ্ছা চ. তত্থ ‘‘কিং, ভন্তে, কুসলং, কিং অকুসল’’ন্তি (ম. নি. ৩.২৯৬) ইমিনা নযেন অগারিকপুচ্ছা আগতা. ‘‘ইমে নু খো, ভন্তে, পঞ্চুপাদানক্খন্ধা’’তি (ম. নি. ৩.৮৬) ইমিনা নযেন অনগারিকপুচ্ছা. অযং পন অত্তনো অনুরূপং অগারিকপুচ্ছং পুচ্ছন্তো এতং ‘‘কো নু খো, ভো গোতম, হেতু কো পচ্চযো’’তিআদিৰচনং অৰোচ. তত্থ হেতু পচ্চযোতি উভযম্পেতং কারণৰেৰচনমেৰ. অধম্মচরিযাৰিসমচরিযাহেতূতি অধম্মচরিযাসঙ্খাতায ৰিসমচরিযায হেতু, তংকারণা তপ্পচ্চযাতি অত্থো. তত্রাযং পদত্থো – অধম্মস্স চরিযা অধম্মচরিযা, অধম্মকারণন্তি অত্থো. ৰিসমং চরিযা, ৰিসমস্স ৰা কম্মস্স চরিযাতি ৰিসমচরিযা. অধম্মচরিযা চ সা ৰিসমচরিযা চাতি অধম্মচরিযাৰিসমচরিযা. এতেনুপাযেন সুক্কপক্খেপি অত্থো ৰেদিতব্বো. অত্থতো পনেত্থ অধম্মচরিযাৰিসমচরিযা নাম দস অকুসলকম্মপথা, ধম্মচরিযাসমচরিযা নাম দস কুসলকম্মপথাতি ৰেদিতব্বা.
অভিক্কন্তং, ভো গোতমাতি এত্থ অযং অভিক্কন্তসদ্দো খযসুন্দরাভিরূপঅব্ভনুমোদনেসু দিস্সতি. ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, রত্তি, নিক্খন্তো পঠমো যামো, চিরনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো’’তিআদীসু (উদা. ৪৫; চূল়ৰ. ৩৮৩; অ. নি. ৮.২০) হি খযে দিস্সতি. ‘‘অযং ইমেসং চতুন্নং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.১০০) সুন্দরে.
‘‘কো মে ৰন্দতি পাদানি, ইদ্ধিযা যসসা জলং;
অভিক্কন্তেন ৰণ্ণেন, সব্বা ওভাসযং দিসা’’তি. –
আদীসু (ৰি. ৰ. ৮৫৭) অভিরূপে. ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে’’তিআদীসু (দী. নি. ১.২৫০; পারা. ১৫) অব্ভনুমোদনে. ইধাপি অব্ভনুমোদনেযেৰ. যস্মা চ অব্ভনুমোদনে, তস্মা সাধু সাধু, ভো গোতমাতি ৰুত্তং হোতীতি ৰেদিতব্বং.
‘‘ভযে কোধে পসংসাযং, তুরিতে কোতূহলচ্ছরে;
হাসে সোকে পসাদে চ, করে আমেডিতং বুধো’’তি. –
ইমিনা চ লক্খণেন ইধ পসাদৰসেন পসংসাৰসেন চাযং দ্ৰিক্খত্তুং ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো. অথ ৰা অভিক্কন্তন্তি অভিক্কন্তং অতিইট্ঠং অতিমনাপং, অতিসুন্দরন্তি ৰুত্তং হোতি.
তত্থ একেন অভিক্কন্তসদ্দেন দেসনং থোমেতি, একেন অত্তনো পসাদং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – অভিক্কন্তং, ভো গোতম, যদিদং ভোতো গোতমস্স ধম্মদেসনা, অভিক্কন্তং যদিদং ভোতো গোতমস্স ধম্মদেসনং আগম্ম মম পসাদোতি. ভগৰতোযেৰ ৰা ৰচনং দ্ৰে দ্ৰে অত্থে সন্ধায থোমেতি – ভোতো গোতমস্স ৰচনং অভিক্কন্তং দোসনাসনতো, অভিক্কন্তং গুণাধিগমনতো, তথা সদ্ধাজননতো, পঞ্ঞাজননতো, সাত্থতো, সব্যঞ্জনতো, উত্তানপদতো, গম্ভীরত্থতো, কণ্ণসুখতো, হদযঙ্গমতো, অনত্তুক্কংসনতো, অপরৰম্ভনতো, করুণাসীতলতো, পঞ্ঞাৰদাততো, আপাথরমণীযতো, ৰিমদ্দক্খমতো, সুয্যমানসুখতো, ৰীমংসিযমানহিততোতি এৰমাদীহি যোজেতব্বং.
ততো পরম্পি চতূহি উপমাহি দেসনংযেৰ থোমেতি. তত্থ নিক্কুজ্জিতন্তি অধোমুখঠপিতং, হেট্ঠামুখজাতং ৰা. উক্কুজ্জেয্যাতি উপরিমুখং করেয্য. পটিচ্ছন্নন্তি তিণপণ্ণাদিছাদিতং. ৰিৰরেয্যাতি উগ্ঘাটেয্য. মূল়্হস্সাতি দিসামূল়্হস্স. মগ্গং আচিক্খেয্যাতি হত্থে গহেত্ৰা ‘‘এস মগ্গো’’তি ৰদেয্য. অন্ধকারেতি কাল়পক্খচাতুদ্দসীঅড্ঢরত্তঘনৰনসণ্ডমেঘপটলেহি চতুরঙ্গে তমে. অযং তাৰ অনুত্তানপদত্থো.
অযং পন অধিপ্পাযযোজনা – যথা কোচি নিক্কুজ্জিতং উক্কুজ্জেয্য, এৰং সদ্ধম্মৰিমুখং অসদ্ধম্মে পতিতং মং অসদ্ধম্মা ৰুট্ঠাপেন্তেন, যথা পটিচ্ছন্নং ৰিৰরেয্য, এৰং কস্সপস্স ভগৰতো সাসনন্তরধানতো পভুতি মিচ্ছাদিট্ঠিগহনপটিচ্ছন্নং সাসনং ৰিৰরন্তেন, যথা মূল়্হস্স মগ্গং আচিক্খেয্য, এৰং কুম্মগ্গমিচ্ছামগ্গপ্পটিপন্নস্স মে সগ্গমোক্খমগ্গং আৰিকরোন্তেন, যথা অন্ধকারে তেলপজ্জোতং ধারেয্য, এৰং মোহন্ধকারে নিমুগ্গস্স মে বুদ্ধাদিরতনরূপানি অপস্সতো তপ্পটিচ্ছাদকমোহন্ধকারৰিদ্ধংসকদেসনাপজ্জোতধারণেন ময্হং ভোতা গোতমেন এতেহি পরিযাযেহি পকাসিতত্তা অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতোতি.
এৰং দেসনং থোমেত্ৰা ইমায দেসনায রতনত্তযে পসন্নচিত্তো পসন্নাকারং করোন্তো এসাহন্তিআদিমাহ. তত্থ এসাহন্তি এসো অহং. ভৰন্তং গোতমং সরণং গচ্ছামীতি ভৰং মে গোতমো সরণং পরাযণং অঘস্স তাতা হিতস্স চ ৰিধাতাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ভৰন্তং গোতমং গচ্ছামি ভজামি সেৰামি পযিরুপাসামি, এৰং ৰা জানামি বুজ্ঝামীতি. যেসঞ্হি ধাতূনং গতি অত্থো, বুদ্ধিপি তেসং অত্থো. তস্মা গচ্ছামীতি ইমস্স জানামি বুজ্ঝামীতি অযমত্থো ৰুত্তো. ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চাতি এত্থ পন অধিগতমগ্গে সচ্ছিকতনিরোধে যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানে চ চতূসু অপাযেসু অপতমানে ধারেতীতি ধম্মো. সো অত্থতো অরিযমগ্গো চেৰ নিব্বানঞ্চ. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, ধম্মা সঙ্খতা, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি (অ. নি. ৪.৩৪) ৰিত্থারো. ন কেৰলঞ্চ অরিযমগ্গো চেৰ নিব্বানঞ্চ, অপিচ খো অরিযফলেহি সদ্ধিং পরিযত্তিধম্মোপি. ৰুত্তঞ্হেতং ছত্তমাণৰকৰিমানে –
‘‘রাগৰিরাগমনেজমসোকং, ধম্মমসঙ্খতমপ্পটিকূলং;
মধুরমিমং পগুণং সুৰিভত্তং, ধম্মমিমং সরণত্থমুপেহী’’তি. (ৰি. ৰ. ৮৮৭);
এত্থ রাগৰিরোগোতি মগ্গো কথিতো. অনোজমসোকন্তি ফলং. ধম্মমসঙ্খতন্তি নিব্বানং. অপ্পটিকূলং মধুরমিমং পগুণং সুৰিভত্তন্তি পিটকত্তযেন ৰিভত্তা সব্বধম্মক্খন্ধাতি. দিট্ঠিসীলসঙ্ঘাতেন সংহতোতি সঙ্ঘো. সো অত্থতো অট্ঠঅরিযপুগ্গলসমূহো. ৰুত্তঞ্হেতং তস্মিযেৰ ৰিমানে –
‘‘যত্থ চ দিন্নমহপ্ফলমাহু, চতূসু সুচীসু পুরিসযুগেসু;
অট্ঠ চ পুগ্গলধম্মদসা তে, সঙ্ঘমিমং সরণত্থমুপেহী’’তি. (ৰি. ৰ. ৮৮৮);
ভিক্খূনং সঙ্ঘো ভিক্খুসঙ্ঘো. এত্তাৰতা ব্রাহ্মণো তীণি সরণগমনানি পটিৰেদেসি.
ইদানি তেসু সরণগমনেসু কোসল্লত্থং সরণং, সরণগমনং, যো চ সরণং গচ্ছতি, সরণগমনপ্পভেদো, সরণগমনফলং, সংকিলেসো, ভেদোতি অযং ৰিধি ৰেদিতব্বো.
সেয্যথিদং – পদত্থতো তাৰ হিংসতীতি সরণং, সরণগতানং তেনেৰ সরণগমনেন ভযং সন্তাসং দুক্খং দুগ্গতিপরিকিলেসং হনতি ৰিনাসেতীতি অত্থো, রতনত্তযস্সেৰেতং অধিৰচনং. অথ ৰা হিতে পৰত্তনেন অহিতা চ নিৰত্তনেন সত্তানং ভযং হিংসতীতি বুদ্ধো, ভৰকন্তারা উত্তারণেন লোকস্স অস্সাসদানেন চ ধম্মো, অপ্পকানম্পি কারানং ৰিপুলফলপটিলাভকরণেন সঙ্ঘো. তস্মা ইমিনাপি পরিযাযেন রতনত্তযং সরণং. তপ্পসাদতগ্গরুতাহি ৰিহতকিলেসো তপ্পরাযণতাকারপ্পৰত্তো চিত্তুপ্পাদো সরণগমনং. তংসমঙ্গীসত্তো সরণং গচ্ছতি, ৰুত্তপ্পকারেন চিত্তুপ্পাদেন ‘‘এতানি মে তীণি রতনানি সরণং, এতানি পরাযণ’’ন্তি এৰং উপেতীতি অত্থো. এৰং তাৰ সরণং সরণগমনং যো চ সরণং গচ্ছতি ইদং তযং ৰেদিতব্বং.
সরণগমনপ্পভেদে পন দুৰিধং সরণগমনং লোকুত্তরং লোকিযঞ্চাতি. তত্থ লোকুত্তরং দিট্ঠসচ্চানং মগ্গক্খণে সরণগমনুপক্কিলেসসমুচ্ছেদেন আরম্মণতো নিব্বানারম্মণং হুত্ৰা কিচ্চতো সকলেপি রতনত্তযে ইজ্ঝতি. লোকিযং পুথুজ্জনানং সরণগমনুপক্কিলেসৰিক্খম্ভনেন আরম্মণতো বুদ্ধাদিগুণারম্মণং হুত্ৰা ইজ্ঝতি. তং অত্থতো বুদ্ধাদীসু ৰত্থূসু সদ্ধাপটিলাভো, সদ্ধামূলিকা চ সম্মাদিট্ঠি দসসু পুঞ্ঞকিরিযাৰত্থূসু দিট্ঠিজুকম্মন্তি ৰুচ্চতি.
তযিদং চতুধা পৰত্ততি অত্তসন্নিয্যাতনেন তপ্পরাযণতায সিস্সভাৰূপগমনেন পণিপাতেনাতি. তত্থ অত্তসন্নিয্যাতনং নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৰা অহং অত্তানং বুদ্ধস্স নিয্যাতেমি, ধম্মস্স, সঙ্ঘস্সা’’তি এৰং বুদ্ধাদীনং অত্তপরিচ্চজনং. তপ্পরাযণতা নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৰা অহং বুদ্ধপরাযণো, ধম্মপরাযণো, সঙ্ঘপরাযণো ইতি মং ধারেথা’’তি এৰং তপ্পরাযণভাৰো. সিস্সভাৰূপগমনং নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৰা অহং বুদ্ধস্স অন্তেৰাসিকো, ধম্মস্স, সঙ্ঘস্স ইতি মং ধারেথা’’তি এৰং সিস্সভাৰূপগমো. পণিপাতো নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৰা অহং অভিৰাদন-পচ্চুট্ঠান-অঞ্জলিকম্ম-সামীচিকম্মং বুদ্ধাদীনংযেৰ তিণ্ণং ৰত্থূনং করোমি ইতি মং ধারেথা’’তি এৰং বুদ্ধাদীসু পরমনিপচ্চকারো. ইমেসঞ্হি চতুন্নম্পি আকারানং অঞ্ঞতরম্পি করোন্তেন গহিতংযেৰ হোতি সরণগমনং.
অপিচ ‘‘ভগৰতো অত্তানং পরিচ্চজামি, ধম্মস্স, সঙ্ঘস্স অত্তানং পরিচ্চজামি, জীৰিতং পরিচ্চজামি, পরিচ্চত্তোযেৰ মে অত্তা, পরিচ্চত্তংযেৰ মে জীৰিতং, জীৰিতপরিযন্তিকং বুদ্ধং সরণং গচ্ছামি, বুদ্ধো মে সরণং লেণং তাণ’’ন্তি এৰম্পি অত্তসন্নিয্যাতনং ৰেদিতব্বং. ‘‘সত্থারঞ্চ ৰতাহং পস্সেয্যং, ভগৰন্তমেৰ পস্সেয্যং, সুগতঞ্চ ৰতাহং পস্সেয্যং, ভগৰন্তমেৰ পস্সেয্যং, সম্মাসম্বুদ্ধঞ্চ ৰতাহং পস্সেয্যং, ভগৰন্তমেৰ পস্সেয্য’’ন্তি (সং. নি. ২.১৫৪) এৰম্পি মহাকস্সপস্স সরণগমনে ৰিয সিস্সভাৰূপগমনং দট্ঠব্বং.
‘‘সো অহং ৰিচরিস্সামি, গামা গামং পুরা পুরং;
নমস্সমানো সম্বুদ্ধং, ধম্মস্স চ সুধম্মত’’ন্তি. (সু. নি. ১৯৪; সং. নি. ১.২৪৬);
এৰম্পি আল়ৰকাদীনং সরণগমনং ৰিয তপ্পরাযণতা ৰেদিতব্বা. ‘‘অথ খো ব্রহ্মাযু ব্রাহ্মণো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা ভগৰতো পাদেসু সিরসা নিপতিত্ৰা ভগৰতো পাদানি মুখেন চ পরিচুম্বতি, পাণীহি চ পরিসম্বাহতি, নামঞ্চ সাৰেতি – ‘ব্রহ্মাযু অহং, ভো গোতম, ব্রাহ্মণো; ব্রহ্মাযু অহং, ভো গোতম, ব্রাহ্মণো’’’তি (ম. নি. ২.৩৯৪) এৰম্পি পণিপাতো ৰেদিতব্বো.
সো পনেস ঞাতিভযাচরিযদক্খিণেয্যৰসেন চতুব্বিধো হোতি. তত্থ দক্খিণেয্যপণিপাতেন সরণগমনং হোতি, ন ইতরেহি. সেট্ঠৰসেনেৰ হি সরণং গণ্হাতি, সেট্ঠৰসেন চ ভিজ্জতি. তস্মা যো সাকিযো ৰা কোলিযো ৰা ‘‘বুদ্ধো অম্হাকং ঞাতকো’’তি ৰন্দতি, অগ্গহিতমেৰ হোতি সরণং. যো ৰা ‘‘সমণো গোতমো রাজপূজিতো মহানুভাৰো অৰন্দিযমানো অনত্থম্পি করেয্যা’’তি ভযেন ৰন্দতি, অগ্গহিতমেৰ হোতি সরণং. যো ৰা বোধিসত্তকালে ভগৰতো সন্তিকে কিঞ্চি উগ্গহিতং সরমানো বুদ্ধকালে ৰা –
‘‘একেন ভোগে ভুঞ্জেয্য, দ্ৰীহি কম্মং পযোজযে;
চতুত্থঞ্চ নিধাপেয্য, আপদাসু ভৰিস্সতী’’তি. (দী. নি. ৩.২৬৫) –
এৰরূপং অনুসাসনিং উগ্গহেত্ৰা ‘‘আচরিযো মে’’তি ৰন্দতি, অগ্গহিতমেৰ হোতি সরণং. যো পন ‘‘অযং লোকে অগ্গদক্খিণেয্যো’’তি ৰন্দতি, তেনেৰ গহিতং হোতি সরণং.
এৰং গহিতসরণস্স চ উপাসকস্স ৰা উপাসিকায ৰা অঞ্ঞতিত্থিযেসু পব্বজিতম্পি ঞাতিং ‘‘ঞাতকো মে অয’’ন্তি ৰন্দতো সরণগমনং ন ভিজ্জতি, পগেৰ অপব্বজিতং. তথা রাজানং ভযৰসেন ৰন্দতো. সো হি রট্ঠপূজিতত্তা অৰন্দিযমানো অনত্থম্পি করেয্যাতি. তথা যং কিঞ্চি সিপ্পং সিক্খাপকং তিত্থিযং ‘‘আচরিযো মে অয’’ন্তি ৰন্দতোপি ন ভিজ্জতীতি এৰং সরণগমনপ্পভেদো ৰেদিতব্বো.
এত্থ চ লোকুত্তরস্স সরণগমনস্স চত্তারি সামঞ্ঞফলানি ৰিপাকফলং, সব্বদুক্খক্খযো আনিসংসফলং. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘যো চ বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ, সঙ্ঘঞ্চ সরণং গতো;
চত্তারি অরিযসচ্চানি, সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতি. (ধ. প. ১৯০);
‘‘দুক্খং দুক্খসমুপ্পাদং, দুক্খস্স চ অতিক্কমং;
অরিযঞ্চট্ঠঙ্গিকং মগ্গং, দুক্খূপসমগামিনং. (ধ. প. ১৯১);
‘‘এতং খো সরণং খেমং, এতং সরণমুত্তমং;
এতং সরণমাগম্ম, সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি. (ধ. প. ১৯২);
অপিচ নিচ্চতো অনুপগমনাদিৰসেনপেতস্স আনিসংসফলং ৰেদিতব্বং. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৰে, অনৰকাসো, যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো কঞ্চি সঙ্খারং নিচ্চতো উপগচ্ছেয্য, সুখতো উপগচ্ছেয্য, কঞ্চি ধম্মং অত্ততো উপগচ্ছেয্য, মাতরং জীৰিতা ৰোরোপেয্য, পিতরং, অরহন্তং জীৰিতা ৰোরোপেয্য, পদুট্ঠচিত্তো তথাগতস্স লোহিতং উপ্পাদেয্য, সঙ্ঘং ভিন্দেয্য, অঞ্ঞং সত্থারং উদ্দিসেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’’তি (ম. নি. ৩.১২৮-১৩০; অ. নি. ১.২৭২-২৭৭).
লোকিযস্স পন সরণগমনস্স ভৰসম্পদাপি ভোগসম্পদাপি ফলমেৰ. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘যে কেচি বুদ্ধং সরণং গতাসে,
ন তে গমিস্সন্তি অপাযভূমিং;
পহায মানুসং দেহং,
দেৰকাযং পরিপূরেস্সন্তী’’তি. (সং. নি. ১.৩৭);
অপরম্পি ৰুত্তং –
‘‘অথ খো সক্কো দেৰানমিন্দো অসীতিযা দেৰতাসহস্সেহি সদ্ধিং যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং ঠিতং খো সক্কং দেৰানমিন্দং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো এতদৰোচ – ‘সাধু খো, দেৰানমিন্দ, বুদ্ধসরণগমনং হোতি. বুদ্ধসরণগমনহেতু খো দেৰানমিন্দ এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. তে অঞ্ঞে দেৰে দসহি ঠানেহি অধিগণ্হন্তি দিব্বেন আযুনা দিব্বেন ৰণ্ণেন সুখেন যসেন আধিপতেয্যেন দিব্বেহি রূপেহি সদ্দেহি গন্ধেহি রসেহি ফোট্ঠব্বেহী’’’তি (সং. নি. ৪.৩৪১).
এসেৰ নযো ধম্মে সঙ্ঘে চ. অপিচ ৰেলামসুত্তাদিৰসেনাপি (অ. নি. ৯.২০ আদযো) সরণগমনস্স ফলৰিসেসো ৰেদিতব্বো. এৰং সরণগমনফলং ৰেদিতব্বং.
তত্থ লোকিযসরণগমনং তীসু ৰত্থূসু অঞ্ঞাণসংসযমিচ্ছাঞাণাদীহি সংকিলিস্সতি, ন মহাজুতিকং হোতি ন মহাৰিপ্ফারং. লোকুত্তরস্স নত্থি সংকিলেসো. লোকিযস্স চ সরণগমনস্স দুৰিধো ভেদো সাৰজ্জো অনৰজ্জো চ. তত্থ সাৰজ্জো অঞ্ঞসত্থারাদীসু অত্তসন্নিয্যাতনাদীহি হোতি, সো অনিট্ঠফলো. অনৰজ্জো কালকিরিযায, সো অৰিপাকত্তা অফলো. লোকুত্তরস্স পন নেৰত্থি ভেদো. ভৰন্তরেপি হি অরিযসাৰকো অঞ্ঞং সত্থারং ন উদ্দিসতীতি এৰং সরণগমনস্স সংকিলেসো চ ভেদো চ ৰেদিতব্বো.
উপাসকং মং ভৰং গোতমো ধারেতূতি মং ভৰং গোতমো ‘‘উপাসকো অয’’ন্তি এৰং ধারেতু, জানাতূতি অত্থো. উপাসকৰিধিকোসল্লত্থং পনেত্থ কো উপাসকো, কস্মা উপাসকোতি ৰুচ্চতি, কিমস্স সীলং, কো আজীৰো, কা ৰিপত্তি, কা সম্পত্তীতি ইদং পকিণ্ণকং ৰেদিতব্বং.
তত্থ কো উপাসকোতি যো কোচি সরণগতো গহট্ঠো. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘যতো খো, মহানাম, উপাসকো বুদ্ধং সরণং গতো হোতি, ধম্মং সরণং গতো, সঙ্ঘং সরণং গতো হোতি. এত্তাৰতা খো, মহানাম, উপাসকো হোতী’’তি (সং. নি. ৫.১০৩৩).
কস্মা উপাসকোতি. রতনত্তযস্স উপাসনতো. সো হি বুদ্ধং উপাসতীতি উপাসকো. ধম্মং, সঙ্ঘং উপাসতীতি উপাসকোতি.
কিমস্স সীলন্তি. পঞ্চ ৰেরমণিযো. যথাহ –
‘‘যতো খো, মহানাম, উপাসকো পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, অদিন্নাদানা, কামেসুমিচ্ছাচারা, মুসাৰাদা, সুরামেরযমজ্জপ্পমাদট্ঠানা পটিৰিরতো হোতি. এত্তাৰতা খো, মহানাম, উপাসকো সীলৰা হোতী’’তি (সং. নি. ৫.১০৩৩).
কো আজীৰোতি. পঞ্চ মিচ্ছাৰণিজ্জা পহায ধম্মেন সমেন জীৰিককপ্পনং. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘পঞ্চিমা, ভিক্খৰে, ৰণিজ্জা উপাসকেন অকরণীযা. কতমা পঞ্চ. সত্থৰণিজ্জা, সত্তৰণিজ্জা, মংসৰণিজ্জা, মজ্জৰণিজ্জা, ৰিসৰণিজ্জা. ইমা খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ ৰণিজ্জা উপাসকেন অকরণীযা’’তি (অ. নি. ৫.১৭৭).
কা ৰিপত্তীতি. যা তস্সেৰ সীলস্স চ আজীৰস্স চ ৰিপত্তি, অযমস্স ৰিপত্তি. অপিচ যায এস চণ্ডালো চেৰ হোতি মলঞ্চ পতিকুট্ঠো চ, সাপি তস্স ৰিপত্তীতি ৰেদিতব্বা. তে চ অত্থতো অস্সদ্ধিযাদযো পঞ্চ ধম্মা হোন্তি. যথাহ –
‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো উপাসকো উপাসকচণ্ডালো চ হোতি উপাসকমলঞ্চ উপাসকপতিকুট্ঠো চ. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো হোতি, দুস্সীলো হোতি, কোতূহলমঙ্গলিকো হোতি, মঙ্গলং পচ্চেতি নো কম্মং, ইতো চ বহিদ্ধা দক্খিণেয্যং পরিযেসতি, তত্থ চ পুব্বকারং করোতী’’তি (অ. নি. ৫.১৭৫).
কা সম্পত্তীতি. যা চস্স সীলসম্পদা চ আজীৰসম্পদা চ, সা সম্পত্তি. যে চস্স রতনভাৰাদিকরা সদ্ধাদযো পঞ্চ ধম্মা. যথাহ –
‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো উপাসকো উপাসকরতনঞ্চ হোতি উপাসকপদুমঞ্চ উপাসকপুণ্ডরীকঞ্চ. কতমেহি পঞ্চহি? সদ্ধো হোতি, সীলৰা হোতি, ন কোতূহলমঙ্গলিকো হোতি, কম্মং পচ্চেতি নো মঙ্গলং, ন ইতো বহিদ্ধা দক্খিণেয্যং গৰেসতি, ইধ চ পুব্বকারং করোতী’’তি (অ. নি. ৫.১৭৫).
অজ্জতগ্গেতি এত্থ অযং অগ্গসদ্দো আদিকোটিকোট্ঠাসসেট্ঠেসু দিস্সতি. ‘‘অজ্জতগ্গে সম্ম, দোৰারিক, আৰরামি দ্ৰারং নিগণ্ঠানং নিগণ্ঠীন’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ২.৭০) হি আদিম্হি দিস্সতি. ‘‘তেনেৰ অঙ্গুলগ্গেন তং অঙ্গুলগ্গং পরামসেয্য (কথা. ৪৪১). উচ্ছগ্গং ৰেল়গ্গ’’ন্তিআদীসু কোটিযং. ‘‘অম্বিলগ্গং ৰা মধুরগ্গং ৰা তিত্তকগ্গং ৰা (সং. নি. ৫.৩৭৪), অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰিহারগ্গেন ৰা পরিৰেণগ্গেন ৰা ভাজেতু’’ন্তিআদীসু (চূল়ৰ. ৩১৮) কোট্ঠাসে. ‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, সত্তা অপদা ৰা…পে… তথাগতো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৩৪) সেট্ঠে. ইধ পনাযং আদিম্হি দট্ঠব্বো. তস্মা অজ্জতগ্গেতি অজ্জতং আদিং কত্ৰাতি এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. অজ্জতন্তি অজ্জভাৰং. অজ্জদগ্গেতি ৰা পাঠো, দকারো পদসন্ধিকরো, অজ্জ অগ্গং কত্ৰাতি অত্থো.
পাণুপেতন্তি পাণেহি উপেতং, যাৰ মে জীৰিতং পৰত্ততি, তাৰ উপেতং, অনঞ্ঞসত্থুকং তীহি সরণগমনেহি সরণং গতং উপাসকং কপ্পিযকারকং মং ভৰং গোতমো ধারেতু জানাতু. অহঞ্হি সচেপি মে তিখিণেন অসিনা সীসং ছিন্দেয্য, নেৰ বুদ্ধং ‘‘ন বুদ্ধো’’তি ৰা ধম্মং ‘‘ন ধম্মো’’তি ৰা সঙ্ঘং ‘‘ন সঙ্ঘো’’তি ৰা ৰদেয্যন্তি এৰং অত্তসন্নিয্যাতনেন সরণং গন্ত্ৰা চতূহি চ পচ্চযেহি পৰারেত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামীতি.
১৭. সত্তমে জাণুস্সোণীতি জাণুস্সোণিঠানন্তরং কির নামেকং ঠানন্তরং, তং যেন কুলেন লদ্ধং, তং জাণুস্সোণিকুলন্তি ৰুচ্চতি. অযং তস্মিং কুলে জাতত্তা রঞ্ঞো সন্তিকে চ লদ্ধজাণুস্সোণিসক্কারত্তা জাণুস্সোণীতি ৰুচ্চতি. তেনুপসঙ্কমীতি ‘‘সমণো কির গোতমো পণ্ডিতো ব্যত্তো বহুস্সুতো’’তি সুত্ৰা ‘‘সচে সো লিঙ্গৰিভত্তিকারকাদিভেদং জানিস্সতি, অম্হেহি ঞাতমেৰ জানিস্সতি, অঞ্ঞাতং কিং জানিস্সতি. ঞাতমেৰ কথেস্সতি, অঞ্ঞাতং কিং কথেস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা মানদ্ধজং পগ্গয্হ সিঙ্গং উক্খিপিত্ৰা মহাপরিৰারেহি পরিৰুতো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি. কতত্তা চ, ব্রাহ্মণ, অকতত্তা চাতি সত্থা তস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘অযং ব্রাহ্মণো ইধ আগচ্ছন্তো ন জানিতুকামো অত্থগৰেসী হুত্ৰা আগতো, মানং পন পগ্গয্হ সিঙ্গং উক্খিপিত্ৰা আগতো. কিং নু খ্ৰস্স যথা পঞ্হস্স অত্থং জানাতি, এৰং কথিতে ৰড্ঢি ভৰিস্সতি, উদাহু যথা ন জানাতী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘যথা ন জানাতি, এৰং কথিতে ৰড্ঢি ভৰিস্সতী’’তি ঞত্ৰা ‘‘কতত্তা চ, ব্রাহ্মণ, অকতত্তা চা’’তি আহ.
ব্রাহ্মণো তং সুত্ৰা ‘‘সমণো গোতমো কতত্তাপি অকতত্তাপি নিরযে নিব্বত্তিং ৰদতি, ইদং উভযকারণেনাপি একট্ঠানে নিব্বত্তিযা কথিতত্তা দুজ্জানং মহন্ধকারং, নত্থি ময্হং এত্থ পতিট্ঠা. সচে পনাহং এত্তকেনেৰ তুণ্হী ভৰেয্যং, ব্রাহ্মণানং মজ্ঝে কথনকালেপি মং এৰং ৰদেয্যুং – ‘ত্ৰং সমণস্স গোতমস্স সন্তিকং মানং পগ্গয্হ সিঙ্গং উক্খিপিত্ৰা গতোসি, একৰচনেনেৰ তুণ্হী হুত্ৰা কিঞ্চি ৰত্তুং নাসক্খি, ইমস্মিং ঠানে কস্মা কথেসী’তি. তস্মা পরাজিতোপি অপরাজিতসদিসো হুত্ৰা পুন সগ্গগমনপঞ্হং পুচ্ছিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা কো নু খো, ভো গোতমাতি ইমং দুতিযপঞ্হং আরভি.
এৰম্পি তস্স অহোসি – ‘‘উপরিপঞ্হেন হেট্ঠাপঞ্হং জানিস্সামি, হেট্ঠাপঞ্হেন উপরিপঞ্হ’’ন্তি. তস্মাপি ইমং পঞ্হং পুচ্ছি. সত্থা পুরিমনযেনেৰ চিন্তেত্ৰা যথা ন জানাতি, এৰমেৰ কথেন্তো পুনপি ‘‘কতত্তা চ, ব্রাহ্মণ, অকতত্তা চা’’তি আহ. ব্রাহ্মণো তস্মিম্পি পতিট্ঠাতুং অসক্কোন্তো ‘‘অলং, ভো, ন ঈদিসস্স পুরিসস্স সন্তিকং আগতেন অজানিত্ৰা গন্তুং ৰট্টতি, সকৰাদং পহায সমণং গোতমং অনুৰত্তিত্ৰা ময্হং অত্থং গৰেসিস্সামি, পরলোকমগ্গং সোধেস্সামী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা সত্থারং আযাচন্তো ন খো অহন্তিআদিমাহ. অথস্স নিহতমানতং ঞত্ৰা সত্থা উপরি দেসনং ৰড্ঢেন্তো তেন হি, ব্রাহ্মণাতিআদিমাহ. তত্থ তেন হীতি কারণনিদ্দেসো. যস্মা সংখিত্তেন ভাসিতস্স অত্থং অজানন্তো ৰিত্থারদেসনং যাচসি, তস্মাতি অত্থো. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.
১৮. অট্ঠমে আযস্মাতি পিযৰচনমেতং. আনন্দোতি তস্স থেরস্স নামং. একংসেনাতি একন্তেন. অনুৰিচ্চাতি অনুপৰিসিত্ৰা. ৰিঞ্ঞূতি পণ্ডিতা. গরহন্তীতি নিন্দন্তি, অৰণ্ণং ভাসন্তি. সেসমেত্থ নৰমে চ সব্বং উত্তানত্থমেৰ.
২০. দসমে দুন্নিক্খিত্তঞ্চ পদব্যঞ্জনন্তি উপ্পটিপাটিযা গহিতপাল়িপদমেৰ হি অত্থস্স ব্যঞ্জনত্তা ব্যঞ্জনন্তি ৰুচ্চতি. উভযমেতং পাল়িযাৰ নামং. অত্থো চ দুন্নীতোতি পরিৰত্তেত্ৰা উপ্পটিপাটিযা গহিতা অট্ঠকথা. দুন্নিক্খিত্তস্স, ভিক্খৰে, পদব্যঞ্জনস্স অত্থোপি দুন্নযো হোতীতি পরিৰত্তেত্ৰা উপ্পটিপাটিযা গহিতায পাল়িযা অট্ঠকথা নাম দুন্নযা দুন্নীহারা দুক্কথা নাম হোতি. একাদসমে ৰুত্তপটিপক্খনযেন অত্থো ৰেদিতব্বোতি.
অধিকরণৰগ্গো দুতিযো.
৩. বালৰগ্গৰণ্ণনা
২২. ততিযস্স পঠমে অচ্চযং অচ্চযতো ন পস্সতীতি ‘‘অপরজ্ঝিত্ৰা অপরদ্ধং মযা’’তি অত্তনো অপরাধং ন পস্সতি, অপরদ্ধং মযাতি ৰত্ৰা দণ্ডকম্মং আহরিত্ৰা ন খমাপেতীতি অত্থো. অচ্চযং দেসেন্তস্সাতি এৰং ৰত্ৰা দণ্ডকম্মং আহরিত্ৰা খমাপেন্তস্স. যথাধম্মং নপ্পটিগ্গণ্হাতীতি ‘‘পুন এৰং ন করিস্সামি, খমথ মে’’তি ৰুচ্চমানো অচ্চযং ইমং যথাধম্মং যথাসভাৰং ন পটিগ্গণ্হাতি. ‘‘ইতো পট্ঠায পুন এৰরূপং মা অকাসি, খমামি তুয্হ’’ন্তি ন ৰদতি. সুক্কপক্খো ৰুত্তপটিপক্খনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.
২৩. দুতিযে অব্ভাচিক্খন্তীতি অভিভৰিত্ৰা আচিক্খন্তি, অভূতেন ৰদন্তি. দোসন্তরোতি অন্তরে পতিতদোসো. এৰরূপো হি ‘‘নত্থি সমণস্স গোতমস্স উত্তরিমনুস্সধম্মো’’তিআদীনি ৰদন্তো সুনক্খত্তো ৰিয তথাগতং অব্ভাচিক্খতি. সদ্ধো ৰা দুগ্গহিতেনাতি যো হি ঞাণৰিরহিতায সদ্ধায অতিসদ্ধো হোতি মুদ্ধপ্পসন্নো, সোপি ‘‘বুদ্ধো নাম সব্বলোকুত্তরো, সব্বে তস্স কেসাদযো বাত্তিংস কোট্ঠাসা লোকুত্তরাযেৰা’’তিআদিনা নযেন দুগ্গহিতং গণ্হিত্ৰা তথাগতং অব্ভাচিক্খতি. ততিযং উত্তানত্থমেৰাতি.
২৫. চতুত্থে নেয্যত্থং সুত্তন্তন্তি যস্স অত্থো নেতব্বো, তং নেতব্বত্থং সুত্তন্তং. নীতত্থো সুত্তন্তোতি দীপেতীতি কথিতত্থো অযং সুত্তন্তোতি ৰদতি. তত্থ ‘‘একপুগ্গলো, ভিক্খৰে, দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা, তযোমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা, চত্তারোমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা’’তি এৰরূপো সুত্তন্তো নেয্যত্থো নাম. এত্থ হি কিঞ্চাপি সম্মাসম্বুদ্ধেন ‘‘একপুগ্গলো, ভিক্খৰে’’তিআদি ৰুত্তং, পরমত্থতো পন পুগ্গলো নাম নত্থীতি এৰমস্স অত্থো নেতব্বোৰ হোতি. অযং পন অত্তনো বালতায নীতত্থো অযং সুত্তন্তোতি দীপেতি. পরমত্থতো হি পুগ্গলে অসতি ন তথাগতো ‘‘একপুগ্গলো, ভিক্খৰে’’তিআদীনি ৰদেয্য. যস্মা পন তেন ৰুত্তং, তস্মা পরমত্থতো অত্থি পুগ্গলোতি গণ্হন্তো তং নেয্যত্থং সুত্তন্তং নীতত্থো সুত্তন্তোতি দীপেতি. নীতত্থন্তি অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি এৰং কথিতত্থং. এত্থ হি অনিচ্চমেৰ দুক্খমেৰ অনত্তাযেৰাতি অত্থো. অযং পন অত্তনো বালতায ‘‘নেয্যত্থো অযং সুত্তন্তো, অত্থমস্স আহরিস্সামী’’তি ‘‘নিচ্চং নাম অত্থি, সুখং নাম অত্থি, অত্তা নাম অত্থী’’তি গণ্হন্তো নীতত্থং সুত্তন্তং নেয্যত্থো সুত্তন্তোতি দীপেতি নাম. পঞ্চমং উত্তানত্থমেৰাতি.
২৭. ছট্ঠে পটিচ্ছন্নকম্মন্তস্সাতি পাপকম্মস্স. পাপং হি পটিচ্ছাদেত্ৰা করোন্তি. নো চেপি পটিচ্ছাদেত্ৰা করোন্তি, পাপকম্মং পটিচ্ছন্নমেৰাতি ৰুচ্চতি. নিরযোতি সহোকাসকা খন্ধা. তিরচ্ছানযোনিযং খন্ধাৰ লব্ভন্তি. সত্তমট্ঠমানি উত্তানত্থানেৰ.
৩০. নৰমে পটিগ্গাহাতি পটিগ্গাহকা, দুস্সীলং পুগ্গলং দ্ৰে ঠানানি পটিগ্গণ্হন্তীতি অত্থো.
৩১. দসমে অত্থৰসেতি কারণানি. অরঞ্ঞৰনপত্থানীতি অরঞ্ঞানি চ ৰনপত্থানি চ. তত্থ কিঞ্চাপি অভিধম্মে নিপ্পরিযাযেন ‘‘নিক্খমিত্ৰা বহি ইন্দখীলা, সব্বমেতং অরঞ্ঞ’’ন্তি (ৰিভ. ৫২৯) ৰুত্তং, তথাপি যং তং ‘‘পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিম’’ন্তি (পারা. ৬৫৪) আরঞ্ঞকঙ্গনিপ্ফাদকং সেনাসনং ৰুত্তং, তদেৰ অধিপ্পেতন্তি ৰেদিতব্বং. ৰনপত্থন্তি গামন্তং অতিক্কমিত্ৰা মনুস্সানং অনুপচারট্ঠানং, যত্থ ন কসীযতি ন ৰপীযতি. পন্তানীতি পরিযন্তানি অতিদূরানি, দিট্ঠধম্মসুখৰিহারন্তি লোকিযলোকুত্তরং ফাসুৰিহারং. পচ্ছিমঞ্চ জনতং অনুকম্পমানোতি পচ্ছিমে মম সাৰকে অনুকম্পন্তো.
৩২. একাদসমে ৰিজ্জাভাগিযাতি ৰিজ্জাকোট্ঠাসিকা. সমথোতি চিত্তেকগ্গতা. ৰিপস্সনাতি সঙ্খারপরিগ্গাহকঞাণং. কমত্থমনুভোতীতি কতমং অত্থং আরাধেতি সম্পাদেতি পরিপূরেতি. চিত্তং ভাৰীযতীতি মগ্গচিত্তং ভাৰীযতি ব্রূহীযতি ৰড্ঢীযতি. যো রাগো, সো পহীযতীতি যো রজ্জনকৰসেন রাগো, সো পহীযতি. রাগো হি মগ্গচিত্তস্স পচ্চনীকো, মগ্গচিত্তং রাগস্স চ. রাগক্খণে মগ্গচিত্তং নত্থি, মগ্গচিত্তক্খণে রাগো নত্থি. যদা পন রাগো উপ্পজ্জতি, তদা মগ্গচিত্তস্স উপ্পত্তিং নিৰারেতি, পদং পচ্ছিন্দতি. যদা পন মগ্গচিত্তং উপ্পজ্জতি, তদা রাগং সমূলকং উব্বট্টেত্ৰা সমুগ্ঘাতেন্তমেৰ উপ্পজ্জতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘রাগো পহীযতী’’তি.
ৰিপস্সনা, ভিক্খৰে, ভাৰিতাতি ৰিপস্সনাঞাণং ব্রূহিতং ৰড্ঢিতং. পঞ্ঞা ভাৰীযতীতি মগ্গপঞ্ঞা ভাৰীযতি ব্রূহীযতি ৰড্ঢীযতি. যা অৰিজ্জা, সা পহীযতীতি অট্ঠসু ঠানেসু ৰট্টমূলিকা মহাঅৰিজ্জা পহীযতি. অৰিজ্জা হি মগ্গপঞ্ঞায পচ্চনীকা, মগ্গপঞ্ঞা অৰিজ্জায. অৰিজ্জাক্খণে মগ্গপঞ্ঞা নত্থি, মগ্গপঞ্ঞাক্খণে অৰিজ্জা নত্থি. যদা পন অৰিজ্জা উপ্পজ্জতি, তদা মগ্গপঞ্ঞায উপ্পত্তিং নিৰারেতি, পদং পচ্ছিন্দতি. যদা মগ্গপঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, তদা অৰিজ্জং সমূলিকং উব্বট্টেত্ৰা সমুগ্ঘাতযমানাৰ উপ্পজ্জতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অৰিজ্জা পহীযতী’’তি. ইতি মগ্গচিত্তং মগ্গপঞ্ঞাতি দ্ৰেপি সহজাতধম্মাৰ কথিতা.
রাগুপক্কিলিট্ঠং ৰা, ভিক্খৰে, চিত্তং ন ৰিমুচ্চতীতি রাগেন উপক্কিলিট্ঠত্তা মগ্গচিত্তং ন ৰিমুচ্চতীতি দস্সেতি. অৰিজ্জুপক্কিলিট্ঠা ৰা পঞ্ঞা ন ভাৰীযতীতি অৰিজ্জায উপক্কিলিট্ঠত্তা মগ্গপঞ্ঞা ন ভাৰীযতীতি দস্সেতি. ইতি খো, ভিক্খৰেতি এৰং খো, ভিক্খৰে. রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তীতি রাগস্স খযৰিরাগেন চেতোৰিমুত্তি নাম হোতি. ফলসমাধিস্সেতং নামং. অৰিজ্জাৰিরাগা পঞ্ঞাৰিমুত্তীতি অৰিজ্জায খযৰিরাগেন পঞ্ঞাৰিমুত্তি নাম হোতি. ইমস্মিং সুত্তে নানাক্খণিকা সমাধিৰিপস্সনা কথিতাতি.
বালৰগ্গো ততিযো.
৪. সমচিত্তৰগ্গৰণ্ণনা
৩৩. চতুত্থস্স পঠমে অসপ্পুরিসভূমীতি অসপ্পুরিসানং পতিট্ঠানট্ঠানং. সপ্পুরিসভূমিযম্পি এসেৰ নযো. অকতঞ্ঞূতি কতং ন জানাতি. অকতৰেদীতি কতং পাকটং কত্ৰা ন জানাতি. উপঞ্ঞাতন্তি ৰণ্ণিতং থোমিতং পসত্থং. যদিদন্তি যা অযং. অকতঞ্ঞুতা অকতৰেদিতাতি পরেন কতস্স উপকারস্স অজাননঞ্চেৰ পাকটং কত্ৰা অজাননঞ্চ. কেৰলাতি সকলা. সুক্কপক্খেপি ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো.
৩৪. দুতিযে মাতু চ পিতু চাতি জনকমাতু চ জনকপিতু চ. একেন, ভিক্খৰে, অংসেন মাতরং পরিহরেয্যাতি একস্মিং অংসকূটে ঠপেত্ৰা মাতরং পটিজগ্গেয্য. একেন অংসেন পিতরং পরিহরেয্যাতি একস্মিং অংসকূটে ঠপেত্ৰা পিতরং পটিজগ্গেয্য. ৰস্সসতাযুকো ৰস্সসতজীৰীতি ৰস্সসতাযুককালে জাতো সকলং ৰস্সসতং জীৰন্তো. ইদং ৰুত্তং হোতি – সচে পুত্তো নাম ‘‘মাতাপিতূনং পটিকরিস্সামী’’তি উট্ঠায সমুট্ঠায দক্খিণে অংসকূটে মাতরং, ৰামে পিতরং ঠপেত্ৰা ৰস্সসতাযুকো সকলম্পি ৰস্সসতং জীৰমানো পরিহরেয্য. সো চ নেসং উচ্ছাদনপরিমদ্দনন্হাপনসম্বাহনেনাতি সো চ পুত্তো নেসং মাতাপিতূনং অংসকূটেসু ঠিতানংযেৰ দুগ্গন্ধপটিৰিনোদনত্থং সুগন্ধকরণেন উচ্ছাদনেন, পরিস্সমৰিনোদনত্থং হত্থপরিমদ্দনেন, সীতুণ্হকালে চ উণ্হোদকসীতোদকন্হাপনেন, হত্থপাদাদীনং আকড্ঢনপরিকড্ঢনসঙ্খাতেন সম্বাহনেন উপট্ঠানং করেয্য. তে চ তত্থেৰাতি তে চ মাতাপিতরো তত্থেৰ তস্স অংসকূটেসু নিসিন্নাৰ মুত্তকরীসং চজেয্যুং. নত্ৰেৰ ,ভিক্খৰেতি, ভিক্খৰে, এৰম্পি নত্ৰেৰ মাতাপিতূনং কতং ৰা হোতি পটিকতং ৰা.
ইস্সরাধিপচ্চে রজ্জেতি চক্কৰত্তিরজ্জং সন্ধাযেৰমাহ. আপাদকাতি ৰড্ঢকা অনুপালকা. পুত্তা হি মাতাপিতূহি ৰড্ঢিতা চেৰ অনুপালিতা চ. পোসকাতি হত্থপাদে ৰড্ঢেত্ৰা হদযলোহিতং পাযেত্ৰা পোসকা. পুত্তা হি মাতাপিতূহি পুট্ঠা ভতা অন্নপানাদীহি পটিজগ্গিতা. ইমস্স লোকস্স দস্সেতারোতি সচে হি মাতাপিতরো জাতদিৰসেযেৰ পুত্তং পাদে গহেত্ৰা অরঞ্ঞে ৰা নদিযং ৰা পপাতে ৰা খিপেয্যুং, ইমস্মিং লোকে ইট্ঠানিট্ঠারম্মণং ন পস্সেয্য. এৰং অকত্ৰা আপাদিতত্তা পোসিতত্তা এস ইমস্মিং লোকে ইট্ঠানিট্ঠারম্মণং মাতাপিতরো নিস্সায পস্সতীতি ত্যাস্স ইমস্স লোকস্স দস্সেতারো নাম হোন্তি. সমাদপেতীতি গণ্হাপেতি. ইমস্মিং সুত্তে সদ্ধাসীলচাগপঞ্ঞা লোকিযলোকুত্তরমিস্সকা কথিতা. ধম্মসেনাপতিসারিপুত্তত্থেরসদিসোৰ ভিক্খু তেসু পতিট্ঠাপেতি নামাতি ৰেদিতব্বো.
৩৫. ততিযে তেনুপসঙ্কমীতি সো হি ব্রাহ্মণো ‘‘সমণো কির গোতমো কথিতং ৰিস্সজ্জেতি, পুচ্ছাযস্স ৰিরজ্ঝনং নাম নত্থি. অহমস্স ৰিরজ্ঝনপঞ্হং অভিসঙ্খরিস্সামী’’তি পণীতভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা গব্ভদ্ৰারং পিদহিত্ৰা নিসিন্নো চিন্তেতুং আরভি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘ইমস্মিং ঠানে উচ্চাসদ্দমহাসদ্দো ৰত্ততি, চিত্তং ন একগ্গং হোতি, ভূমিঘরং কারেস্সামী’’তি ভূমিঘরং কারেত্ৰা তত্থ পৰিসিত্ৰা – ‘‘এৰং পুট্ঠো এৰং কথেস্সতি, এৰং পুট্ঠো এৰং কথেস্সতী’’তি একং গণ্হিত্ৰা একং ৰিস্সজ্জেন্তো সকলদিৰসং কিঞ্চি পস্সিতুং নাসক্খি. তস্স ইমিনাৰ নীহারেন চত্তারো মাসা ৰীতিৰত্তা. সো চতুন্নং মাসানং অচ্চযেন উভতোকোটিকং পঞ্হং নাম অদ্দস. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘অহং সমণং গোতমং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘কিংৰাদী ভৰ’ন্তি পুচ্ছিস্সামি. সচে ‘কিরিযৰাদিম্হী’তি ৰক্খতি, ‘সব্বাকুসলানং নাম তুম্হে কিরিযং ৰদেথা’তি নং নিগ্গণ্হিস্সামি. সচে ‘অকিরিযৰাদিম্হী’তি ৰক্খতি, ‘কুসলধম্মানং নাম তুম্হে অকিরিযং ৰদেথা’তি নং নিগ্গণ্হিস্সামি. ইদঞ্হি উভতোকোটিকং পঞ্হং পুট্ঠো নেৰ উগ্গিলিতুং সক্খিস্সতি ন নিগ্গিলিতুং. এৰং মম জযো ভৰিস্সতি, সমণস্স গোতমস্স পরাজযো’’তি উট্ঠায অপ্ফোটেত্ৰা ভূমিঘরা নিক্খম্ম ‘‘এৰরূপং পঞ্হং পুচ্ছন্তেন ন এককেন গন্তুং ৰট্টতী’’তি নগরে ঘোসনং কারেত্ৰা সকলনাগরেহি পরিৰুতো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি. কিংৰাদীতি কিংলদ্ধিকো. কিমক্খাযীতি কিং নাম সাৰকানং পটিপদং অক্খাযীতি পুচ্ছি. অথস্স ভগৰা চতূহি মাসেহি পঞ্হং অভিসঙ্খরিত্ৰা ‘‘দিট্ঠো মে সমণস্স গোতমস্স পরাজযপঞ্হো’’তি মানং পগ্গয্হ আগতভাৰং ঞত্ৰা একপদেনেৰ তং পঞ্হং ভিন্দন্তো কিরিযৰাদী চাহং, ব্রাহ্মণাতিআদিমাহ. অথ ব্রাহ্মণো অত্তনো মানং অপনেত্ৰা ভগৰন্তং আযাচন্তো যথাকথং পনাতিআদিমাহ. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.
৩৬. চতুত্থে দক্খিণেয্যাতি দক্খিণা ৰুচ্চতি দানং, তস্স পটিগ্গহণযুত্তা কতি পুগ্গলাতি পুচ্ছতি. সেখোতি ইমিনা সত্ত সেক্খে দস্সেতি. এত্থ চ সীলৰন্তপুথুজ্জনোপি সোতাপন্নেনেৰ সঙ্গহিতো. আহুনেয্যা যজমানানং হোন্তীতি দানং দদন্তানং আহুনস্স অরহা দানপটিগ্গাহকা নাম হোন্তীতি অত্থো. খেত্তন্তি ৰত্থু পতিট্ঠা, পুঞ্ঞস্স ৰিরুহনট্ঠানন্তি অত্থো.
৩৭. পঞ্চমে পুব্বারামেতি সাৰত্থিতো পুরত্থিমদিসাভাগে আরামে. মিগারমাতুপাসাদেতি ৰিসাখায উপাসিকায পাসাদে. সা হি মিগারসেট্ঠিনা মাতুট্ঠানে ঠপিতত্তাপি, সব্বজেট্ঠকস্স পুত্তস্স অয্যকসেট্ঠিনোৰ সমাননামকত্তাপি মিগারমাতাতি ৰুচ্চতি. তায কারিতো সহস্সগব্ভো পাসাদো মিগারমাতুপাসাদো নাম. থেরো তস্মিং ৰিহরতি. তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তোতি তস্মিং পাসাদে ৰিহরন্তো ধম্মসেনাপতিসারিপুত্তত্থেরো.
ভিক্খূ আমন্তেসীতি কস্মিং কালে আমন্তেসি? কানিচি হি সুত্তানি পুরেভত্তে ভাসিতানি অত্থি, কানিচি পচ্ছাভত্তে, কানিচি পুরিমযামে, কানিচি মজ্ঝিমযামে, কানিচি পচ্ছিমযামে. ইদং পন সমচিত্তপটিপদাসুত্তং পচ্ছাভত্তে ভাসিতং. তস্মা সাযন্হসমযে আমন্তেসি.
ন কেৰলং চেতং থেরেনেৰ ভাসিতং, তথাগতেনাপি ভাসিতং. কত্থ নিসীদিত্ৰাতি? ৰিসাখায রতনপাসাদে নিসীদিত্ৰা. তথাগতো হি পঠমবোধিযং ৰীসতি ৰস্সানি অনিবদ্ধৰাসো হুত্ৰা যত্থ যত্থ ফাসুকং হোতি, তত্থ তত্থেৰ গন্ত্ৰা ৰসি. পঠমং অন্তোৰস্সঞ্হি ইসিপতনে ধম্মচক্কং পৰত্তেত্ৰা অট্ঠারস মহাব্রহ্মকোটিযো অমতপানং পাযেত্ৰা বারাণসিং উপনিস্সায ইসিপতনে ৰসি. দুতিযং অন্তোৰস্সং রাজগহং উপনিস্সায ৰেল়ুৰনে, ততিযচতুত্থানিপি তত্থেৰ, পঞ্চমং অন্তোৰস্সং ৰেসালিং উপনিস্সায মহাৰনে কূটাগারসালাযং, ছট্ঠং অন্তোৰস্সং মকুলপব্বতে, সত্তমং তাৰতিংসভৰনে, অট্ঠমং ভগ্গে সুসুমারগিরং নিস্সায ভেসকল়াৰনে, নৰমং কোসম্বিযং, দসমং পালিলেয্যকে ৰনসণ্ডে, একাদসমং নালাযং ব্রাহ্মণগামে, দ্ৰাদসমং ৰেরঞ্জাযং, তেরসমং চালিযপব্বতে, চুদ্দসমং জেতৰনে, পঞ্চদসমং কপিলৰত্থুস্মিং, সোল়সমং আল়ৰকং দমেত্ৰা চতুরাসীতিপাণসহস্সানি অমতপানং পাযেত্ৰা আল়ৰিযং, সত্তরসমং রাজগহেযেৰ, অট্ঠারসমং চালিযপব্বতেযেৰ, তথা একূনৰীসতিমং, ৰীসতিমং পন অন্তোৰস্সং রাজগহংযেৰ উপনিস্সায ৰসি. এৰং ৰীসতি ৰস্সানি অনিবদ্ধৰাসো হুত্ৰা যত্থ যত্থ ফাসুকং হোতি, তত্থ তত্থেৰ ৰসি.
ততো পট্ঠায পন দ্ৰে সেনাসনানি ধুৰপরিভোগানি অকাসি. কতরানি দ্ৰে? জেতৰনঞ্চ পুব্বারামঞ্চ. কস্মা? দ্ৰিন্নং কুলানং গুণমহন্ততায. অনাথপিণ্ডিকস্স হি ৰিসাখায চ গুণং সন্ধায গুণং পটিচ্চ সত্থা তানি সেনাসনানি ধুৰপরিভোগেন পরিভুঞ্জি. উতুৰস্সং চারিকং চরিত্ৰাপি হি অন্তোৰস্সে দ্ৰীসুযেৰ সেনাসনেসু ৰসতি. এৰং ৰসন্তো পন জেতৰনে রত্তিং ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো দক্খিণদ্ৰারেন সাৰত্থিং পিণ্ডায পৰিসিত্ৰা পাচীনদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা পুব্বারামে দিৰাৰিহারং করোতি. পুব্বারামে রত্তিং ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে পাচীনদ্ৰারেন সাৰত্থিং পিণ্ডায পৰিসিত্ৰা দক্খিণদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা জেতৰনে দিৰাৰিহারং করোতি. তস্মিং পন দিৰসে সম্মাসম্বুদ্ধো জেতৰনেযেৰ ৰসি. যত্থ কত্থচি ৰসন্তস্স চস্স পঞ্চৰিধকিচ্চং অৰিজহিতমেৰ হোতি. তং হেট্ঠা ৰিত্থারিতমেৰ. তেসু কিচ্চেসু পচ্ছিমযামকিচ্চকালে ভগৰা লোকং ওলোকেন্তো সাৰত্থিৰাসীনঞ্চ সমন্তা চ সাৰত্থিযা গাৰুতঅড্ঢযোজনযোজনপরমে ঠানে অপরিমাণানং সত্তানং অভিসমযভাৰং অদ্দস.
ততো ‘‘কস্মিং নু খো কালে অভিসমযো ভৰিস্সতী’’তি ওলোকেন্তো ‘‘সাযন্হসমযে’’তি দিস্ৰা ‘‘মযি নু খো কথেন্তে অভিসমযো ভৰিস্সতি, সাৰকে কথেন্তে ভৰিস্সতী’’তি ‘‘সারিপুত্তত্থেরে কথেন্তে ভৰিস্সতী’’তি অদ্দস. ততো ‘‘কত্থ নিসীদিত্ৰা কথেন্তে ভৰিস্সতী’’তি ওলোকেন্তো ‘‘ৰিসাখায রতনপাসাদে নিসীদিত্ৰা’’তি দিস্ৰা ‘‘বুদ্ধানং নাম তযো সাৰকসন্নিপাতা হোন্তি, অগ্গসাৰকানং একো. তেসু অজ্জ ধম্মসেনাপতিসারিপুত্তত্থেরস্স সাৰকসন্নিপাতো ভৰিস্সতী’’তি অদ্দস. দিস্ৰা পাতোৰ সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা নিৰত্থনিৰাসনো সুগতচীৰরং পারুপিত্ৰা সেলমযপত্তং আদায ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো দক্খিণদ্ৰারেন নগরং পৰিসিত্ৰা পিণ্ডায চরন্তো ভিক্খুসঙ্ঘস্স সুলভপিণ্ডপাতং কত্ৰা ৰাতপ্পহতা ৰিয নাৰা পটিনিৰত্তিত্ৰা দক্খিণদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা বহিদ্ৰারে অট্ঠাসি. ততো অসীতি মহাসাৰকা ভিক্খুনিপরিসা উপাসকপরিসা উপাসিকাপরিসাতি চতস্সো পরিসা সত্থারং পরিৰারযিংসু.
সত্থা সারিপুত্তত্থেরং আমন্তেসি – ‘‘সারিপুত্ত, তযা পুব্বারামং গন্তুং ৰট্টতি, তৰ চ পরিসং গহেত্ৰা গচ্ছাহী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি থেরো অত্তনো পরিৰারেহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি পরিৰুতো পুব্বারামং অগমাসি. এতেনেৰ নিযামেন অসীতি মহাসাৰকে পুব্বারামমেৰ পেসেত্ৰা সযং একেন আনন্দত্থেরেনেৰ সদ্ধিং জেতৰনং অগমাসি. আনন্দত্থেরোপি ৰিহারে সত্থু ৰত্তং কত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘পুব্বারামং গচ্ছামি, ভন্তে’’তি আহ. এৰং করোহি আনন্দাতি. সত্থারং ৰন্দিত্ৰা তত্থেৰ অগমাসি. সত্থা এককোৰ জেতৰনে ওহীনো.
তং দিৰসঞ্হি চতস্সো পরিসা থেরস্সেৰ ধম্মকথং সোতুকামা অহেসুং. কোসলমহারাজাপি বলকাযেন পরিৰুতো পুব্বারামমেৰ গতো. তথা পঞ্চসতউপাসকপরিৰারো অনাথপিণ্ডিকো. ৰিসাখা পন মহাউপাসিকা দ্ৰীহি জঙ্ঘসহস্সেহি পরিৰুতো অগমাসি. সত্তপণ্ণাসায কুলসতসহস্সানং ৰসনট্ঠানে সাৰত্থিনগরে গেহপালকদারকে ঠপেত্ৰা সেসজনো গন্ধচুণ্ণমালাদীনি গহেত্ৰা পুব্বারামমেৰ অগমাসি. চতূসু দ্ৰারগামেসু গাৰুতঅড্ঢযোজনযোজনপরমট্ঠানে সব্বেযেৰ মনুস্সা গন্ধচুণ্ণমালাদিহত্থা পুব্বারামমেৰ অগমংসু. সকলৰিহারো মিস্সকপুপ্ফেহি অভিকিণ্ণো ৰিয অহোসি.
ধম্মসেনাপতিসারিপুত্তত্থেরোপি খো ৰিহারং গন্ত্ৰা ৰিহারপরিৰেণে অঙ্গণট্ঠানে অট্ঠাসি. ভিক্খূ থেরস্স আসনং পঞ্ঞাপযিংসু. থেরো তত্থ নিসীদিত্ৰা উপট্ঠাকত্থেরেন ৰত্তে কতে ভিক্খুসঙ্ঘস্স ওৰাদং কত্ৰা গন্ধকুটিং পৰিসিত্ৰা সমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা নিসীদি. সো পরিচ্ছিন্নকালৰসেন সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায অচিরৰতিং গন্ত্ৰা রজোজল্লং পৰাহেত্ৰা পটিপ্পস্সদ্ধদরথো ওতিণ্ণতিত্থেনেৰ উত্তরিত্ৰা নিৰত্থনিৰাসনো সঙ্ঘাটিং পারুপিত্ৰা অট্ঠাসি. ভিক্খুসঙ্ঘোপি সম্মুখসম্মুখট্ঠানেন ওতরিত্ৰা সরীরে রজোজল্লং পৰাহেত্ৰা পচ্চুত্তরিত্ৰা থেরং পরিৰারযিংসু. অন্তোৰিহারেপি থেরস্স ধম্মাসনং পঞ্ঞাপযিংসু. চতস্সোপি পরিসা অত্তনো অত্তনো ওকাসং ঞত্ৰা মগ্গং ঠপেত্ৰা নিসীদিংসু. সারিপুত্তত্থেরোপি পঞ্চভিক্খুসতপরিৰারো ধম্মসভং আগন্ত্ৰা সীহমত্থকপ্পতিট্ঠিতে সমুস্সিতসেতচ্ছত্তে রতনপল্লঙ্কে চিত্তবীজনিং গহেত্ৰা পুরত্থাভিমুখো নিসীদি. নিসীদিত্ৰা পরিসং ওলোকেত্ৰা – ‘‘মহতী ৰতাযং পরিসা, ইমিস্সা ন অপ্পমত্তিকা পরিত্তকধম্মদেসনা অনুচ্ছৰিকা, কতরধম্মদেসনা নু খো অনুচ্ছৰিকা ভৰিস্সতী’’তি তীণি পিটকানি আৰজ্জমানো ইমং সংযোজনপরিযায ধম্মদেসনং অদ্দস.
এৰং দেসনং সল্লক্খেত্ৰা তং দেসেতুকামো ভিক্খূ আমন্তেসি আৰুসো, ভিক্খৰেতি. আৰুসোতি হি অৰত্ৰা, ভিক্খৰেতি ৰচনং বুদ্ধালাপো নাম হোতি, অযং পনাযস্মা ‘‘দসবলেন সমানং আলপনং ন করিস্সামী’’তি সত্থু গারৰৰসেন সাৰকালাপং করোন্তো, ‘‘আৰুসো ভিক্খৰে’’তি আহ. এতদৰোচাতি এতং ‘‘অজ্ঝত্তসংযোজনঞ্চ, আৰুসো, পুগ্গলং দেসেস্সামি বহিদ্ধাসংযোজনঞ্চা’’তি ধম্মদেসনাপদং অৰোচ.
তস্মিং পন রতনপাসাদে অধিৰত্থো একো সোতাপন্নো দেৰপুত্তো অত্থি, সো বুদ্ধেহি ৰা সাৰকেহি ৰা দেসনায আরদ্ধমত্তাযযেৰ জানাতি – ‘‘অযং দেসনা উত্তানিকা ভৰিস্সতি, অযং গম্ভীরা. অযং ঝাননিস্সিতা ভৰিস্সতি, অযং ৰিপস্সনানিস্সিতা. অযং মগ্গনিস্সিতা অযং ফলনিস্সিতা, অযং নিব্বাননিস্সিতা’’তি. সো তস্মিম্পি দিৰসে থেরেন দেসনায আরদ্ধমত্তায এৰং অঞ্ঞাসি – ‘‘যেন নীহারেন ময্হং অয্যেন ধম্মসেনাপতিনা সারিপুত্তত্থেরেন দেসনা আরদ্ধা, অযং দেসনা ৰিপস্সনাগাল়্হা ভৰিস্সতি, ছহি মুখেহি ৰিপস্সনং কথেস্সতি. দেসনাপরিযোসানে কোটিসতসহস্সদেৰতা অরহত্তং পাপুণিস্সন্তি, সোতাপন্নাদীনং পন দেৰমনুস্সানং পরিচ্ছেদো ন ভৰিস্সতি. দেসনায অনুচ্ছৰিকং কত্ৰা ময্হং অয্যস্স সাধুকারং দস্সামী’’তি দেৰানুভাৰেন মহন্তং সদ্দং কত্ৰা – ‘‘সাধু সাধু অয্যা’’তি আহ.
দেৰরাজেন সাধুকারে দিন্নে পরিৰারকপাসাদসহস্সে অধিৰত্থা দেৰতা সব্বাৰ সাধুকারং অদংসু. তাসং সাধুকারসদ্দেন সব্বা পুব্বারামে ৰসনদেৰতা, তাসং সদ্দেন গাৰুতমত্তে দেৰতা, ততো অড্ঢযোজনে যোজনেতি এতেনুপাযেন একচক্কৰাল়ে, দ্ৰীসু চক্কৰাল়েসু, তীসু চক্কৰাল়েসূতি দসসহস্সচক্কৰাল়েসু দেৰতা সাধুকারমদংসু. তাসং সাধুকারসদ্দেন পথৰিট্ঠকনাগা চ আকাসট্ঠকদেৰতা চ. ততো অব্ভৰলাহকা, উণ্হৰলাহকা, সীতৰলাহকা, ৰস্সৰলাহকা, চাতুমহারাজিকা চত্তারো মহারাজানো, তাৰতিংসা দেৰতা, সক্কো দেৰরাজা, যামা দেৰতা, সুযামো দেৰরাজা, তুসিতা দেৰতা, সন্তুসিতো দেৰরাজা, নিম্মানরতী দেৰতা, সুনিম্মিতো দেৰরাজা, ৰসৰত্তী দেৰতা, ৰসৰত্তী দেৰরাজা, ব্রহ্মপারিসজ্জা, ব্রহ্মপুরোহিতা, মহাব্রহ্মানো, পরিত্তাভা, অপ্পমাণাভা, আভস্সরা, পরিত্তসুভা, অপ্পমাণসুভা, সুভকিণ্হা, ৰেহপ্ফলা, অৰিহা, অতপ্পা, সুদস্সা, সুদস্সী, অকনিট্ঠা দেৰতাতি অসঞ্ঞে চ অরূপাৰচরসত্তে চ ঠপেত্ৰা সোতাযতনপৰত্তিট্ঠানে সব্বা দেৰতা সাধুকারমদংসু.
ততো খীণাসৰমহাব্রহ্মানো – ‘‘মহা ৰতাযং সাধুকারসদ্দো, পথৰিতলতো পট্ঠায যাৰ অকনিট্ঠলোকং আগতো, কিমত্থং নু খো এসো’’তি আৰজ্জেন্তো ‘‘ধম্মসেনাপতিসারিপুত্তত্থেরো পুব্বারামে ৰিসাখায রতনপাসাদে নিসীদিত্ৰা সংযোজনপরিযাযধম্মদেসনমারভি, অম্হেহিপি তত্থ কাযসক্খীহি ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা তত্থ অগমংসু. পুব্বারামো দেৰতাহি পরিপুণ্ণো, সমন্তা পুব্বারামস্স গাৰুতং অড্ঢযোজনং, যোজনন্তি সকলচক্কৰাল়ং হেট্ঠা পথৰিতলেন তিরিযং চক্কৰাল়পরিযন্তেন পরিচ্ছিন্নং দসহি চক্কৰাল়সহস্সেহি সন্নিপতিতাহি দেৰতাহি নিরন্তরমহোসি, আরগ্গনিতুদনমত্তে ঠানে উপরিমকোটিযা সট্ঠি দেৰতা সুখুমত্তভাৰে মাপেত্ৰা অট্ঠংসু.
অথাযস্মা সারিপুত্তো ‘‘মহন্তং ৰতিদং হলাহলং, কিং নু খো এত’’ন্তি আৰজ্জেন্তো দসসহস্সচক্কৰাল়ে ঠিতানং দেৰতানং একচক্কৰাল়ে সন্নিপতিতভাৰং অদ্দস. অথ যস্মা বুদ্ধানং অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি, পরিসপরিমাণেনেৰ পস্সন্তি চেৰ সদ্দঞ্চ সাৰেন্তি. সাৰকানং পন অধিট্ঠানং ৰট্টতি. তস্মা থেরো সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰা সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায মহগ্গতচিত্তেন অধিট্ঠাসি – ‘‘চক্কৰাল়পরিযন্তা পরিসা সব্বাপি মং পস্সতু, ধম্মঞ্চ মে দেসেন্তস্স সদ্দং সুণাতূ’’তি. অধিট্ঠিতকালতো পট্ঠায দক্খিণজাণুপস্সে চ চক্কৰাল়মুখৰট্টিযঞ্চ নিসীদিত্ৰা ‘‘ধম্মসেনাপতিসারিপুত্তত্থেরো নাম কীদিসো দীঘো রস্সো সামো ওদাতো’’তি ৰত্তব্বকারণং নাহোসি, সব্বেসম্পি সব্বদিসাসু নিসিন্নানং অভিমুখেযেৰ পঞ্ঞাযিত্থ, নভমজ্ঝে ঠিতচন্দো ৰিয অহোসি. ধম্মং দেসেন্তস্সাপিস্স দক্খিণজাণুপস্সে চ চক্কৰাল়মুখৰট্টিযঞ্চ নিসিন্না সব্বে এককংসেনেৰ সদ্দং সুণিংসু.