৪. সমচিত্তৰগ্গৰণ্ণনা
৩৩. চতুত্থস্স পঠমে অসপ্পুরিসভূমীতি অসপ্পুরিসানং পতিট্ঠানট্ঠানং. সপ্পুরিসভূমিযম্পি এসেৰ নযো. অকতঞ্ঞূতি কতং ন জানাতি. অকতৰেদীতি কতং পাকটং কত্ৰা ন জানাতি. উপঞ্ঞাতন্তি ৰণ্ণিতং থোমিতং পসত্থং. যদিদন্তি যা অযং. অকতঞ্ঞুতা অকতৰেদিতাতি পরেন কতস্স উপকারস্স অজাননঞ্চেৰ পাকটং কত্ৰা অজাননঞ্চ. কেৰলাতি সকলা. সুক্কপক্খেপি ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো.
৩৪. দুতিযে মাতু চ পিতু চাতি জনকমাতু চ জনকপিতু চ. একেন, ভিক্খৰে, অংসেন মাতরং পরিহরেয্যাতি একস্মিং অংসকূটে ঠপেত্ৰা মাতরং পটিজগ্গেয্য. একেন অংসেন পিতরং পরিহরেয্যাতি একস্মিং অংসকূটে ঠপেত্ৰা পিতরং পটিজগ্গেয্য. ৰস্সসতাযুকো ৰস্সসতজীৰীতি ৰস্সসতাযুককালে জাতো সকলং ৰস্সসতং জীৰন্তো. ইদং ৰুত্তং হোতি – সচে পুত্তো নাম ‘‘মাতাপিতূনং পটিকরিস্সামী’’তি উট্ঠায সমুট্ঠায দক্খিণে অংসকূটে মাতরং, ৰামে পিতরং ঠপেত্ৰা ৰস্সসতাযুকো সকলম্পি ৰস্সসতং জীৰমানো পরিহরেয্য. সো চ নেসং উচ্ছাদনপরিমদ্দনন্হাপনসম্বাহনেনাতি সো চ পুত্তো নেসং মাতাপিতূনং অংসকূটেসু ঠিতানংযেৰ দুগ্গন্ধপটিৰিনোদনত্থং সুগন্ধকরণেন উচ্ছাদনেন, পরিস্সমৰিনোদনত্থং হত্থপরিমদ্দনেন, সীতুণ্হকালে চ উণ্হোদকসীতোদকন্হাপনেন, হত্থপাদাদীনং আকড্ঢনপরিকড্ঢনসঙ্খাতেন সম্বাহনেন উপট্ঠানং করেয্য. তে চ তত্থেৰাতি তে চ মাতাপিতরো তত্থেৰ তস্স অংসকূটেসু নিসিন্নাৰ মুত্তকরীসং চজেয্যুং. নত্ৰেৰ ,ভিক্খৰেতি, ভিক্খৰে, এৰম্পি নত্ৰেৰ মাতাপিতূনং কতং ৰা হোতি পটিকতং ৰা.
ইস্সরাধিপচ্চে রজ্জেতি চক্কৰত্তিরজ্জং সন্ধাযেৰমাহ. আপাদকাতি ৰড্ঢকা অনুপালকা. পুত্তা হি মাতাপিতূহি ৰড্ঢিতা চেৰ অনুপালিতা চ. পোসকাতি হত্থপাদে ৰড্ঢেত্ৰা হদযলোহিতং পাযেত্ৰা পোসকা. পুত্তা হি মাতাপিতূহি পুট্ঠা ভতা অন্নপানাদীহি পটিজগ্গিতা. ইমস্স লোকস্স দস্সেতারোতি সচে হি মাতাপিতরো জাতদিৰসেযেৰ পুত্তং পাদে গহেত্ৰা অরঞ্ঞে ৰা নদিযং ৰা পপাতে ৰা খিপেয্যুং, ইমস্মিং লোকে ইট্ঠানিট্ঠারম্মণং ন পস্সেয্য. এৰং অকত্ৰা আপাদিতত্তা পোসিতত্তা এস ইমস্মিং লোকে ইট্ঠানিট্ঠারম্মণং মাতাপিতরো নিস্সায পস্সতীতি ত্যাস্স ইমস্স লোকস্স দস্সেতারো নাম হোন্তি. সমাদপেতীতি গণ্হাপেতি. ইমস্মিং সুত্তে সদ্ধাসীলচাগপঞ্ঞা লোকিযলোকুত্তরমিস্সকা কথিতা. ধম্মসেনাপতিসারিপুত্তত্থেরসদিসোৰ ভিক্খু তেসু পতিট্ঠাপেতি নামাতি ৰেদিতব্বো.
৩৫. ততিযে তেনুপসঙ্কমীতি সো হি ব্রাহ্মণো ‘‘সমণো কির গোতমো কথিতং ৰিস্সজ্জেতি, পুচ্ছাযস্স ৰিরজ্ঝনং নাম নত্থি. অহমস্স ৰিরজ্ঝনপঞ্হং অভিসঙ্খরিস্সামী’’তি পণীতভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা গব্ভদ্ৰারং পিদহিত্ৰা নিসিন্নো চিন্তেতুং আরভি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘ইমস্মিং ঠানে উচ্চাসদ্দমহাসদ্দো ৰত্ততি, চিত্তং ন একগ্গং হোতি, ভূমিঘরং কারেস্সামী’’তি ভূমিঘরং কারেত্ৰা তত্থ পৰিসিত্ৰা – ‘‘এৰং পুট্ঠো এৰং কথেস্সতি, এৰং পুট্ঠো এৰং কথেস্সতী’’তি একং গণ্হিত্ৰা একং ৰিস্সজ্জেন্তো সকলদিৰসং কিঞ্চি পস্সিতুং নাসক্খি. তস্স ইমিনাৰ নীহারেন চত্তারো মাসা ৰীতিৰত্তা. সো চতুন্নং মাসানং অচ্চযেন উভতোকোটিকং পঞ্হং নাম অদ্দস. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘অহং সমণং গোতমং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘কিংৰাদী ভৰ’ন্তি পুচ্ছিস্সামি. সচে ‘কিরিযৰাদিম্হী’তি ৰক্খতি, ‘সব্বাকুসলানং নাম তুম্হে কিরিযং ৰদেথা’তি নং নিগ্গণ্হিস্সামি. সচে ‘অকিরিযৰাদিম্হী’তি ৰক্খতি, ‘কুসলধম্মানং নাম তুম্হে অকিরিযং ৰদেথা’তি নং নিগ্গণ্হিস্সামি. ইদঞ্হি উভতোকোটিকং পঞ্হং পুট্ঠো নেৰ উগ্গিলিতুং সক্খিস্সতি ন নিগ্গিলিতুং. এৰং মম জযো ভৰিস্সতি, সমণস্স গোতমস্স পরাজযো’’তি উট্ঠায অপ্ফোটেত্ৰা ভূমিঘরা নিক্খম্ম ‘‘এৰরূপং পঞ্হং পুচ্ছন্তেন ন এককেন গন্তুং ৰট্টতী’’তি নগরে ঘোসনং কারেত্ৰা সকলনাগরেহি পরিৰুতো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি. কিংৰাদীতি কিংলদ্ধিকো. কিমক্খাযীতি কিং নাম সাৰকানং পটিপদং অক্খাযীতি পুচ্ছি. অথস্স ভগৰা চতূহি মাসেহি পঞ্হং অভিসঙ্খরিত্ৰা ‘‘দিট্ঠো মে সমণস্স গোতমস্স পরাজযপঞ্হো’’তি মানং পগ্গয্হ আগতভাৰং ঞত্ৰা একপদেনেৰ তং পঞ্হং ভিন্দন্তো কিরিযৰাদী চাহং, ব্রাহ্মণাতিআদিমাহ. অথ ব্রাহ্মণো অত্তনো মানং অপনেত্ৰা ভগৰন্তং আযাচন্তো যথাকথং পনাতিআদিমাহ. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.
৩৬. চতুত্থে দক্খিণেয্যাতি দক্খিণা ৰুচ্চতি দানং, তস্স পটিগ্গহণযুত্তা কতি পুগ্গলাতি পুচ্ছতি. সেখোতি ইমিনা সত্ত সেক্খে দস্সেতি. এত্থ চ সীলৰন্তপুথুজ্জনোপি সোতাপন্নেনেৰ সঙ্গহিতো. আহুনেয্যা যজমানানং হোন্তীতি দানং দদন্তানং আহুনস্স অরহা দানপটিগ্গাহকা নাম হোন্তীতি অত্থো. খেত্তন্তি ৰত্থু পতিট্ঠা, পুঞ্ঞস্স ৰিরুহনট্ঠানন্তি অত্থো.
৩৭. পঞ্চমে পুব্বারামেতি সাৰত্থিতো পুরত্থিমদিসাভাগে আরামে. মিগারমাতুপাসাদেতি ৰিসাখায উপাসিকায পাসাদে. সা হি মিগারসেট্ঠিনা মাতুট্ঠানে ঠপিতত্তাপি, সব্বজেট্ঠকস্স পুত্তস্স অয্যকসেট্ঠিনোৰ সমাননামকত্তাপি মিগারমাতাতি ৰুচ্চতি. তায কারিতো সহস্সগব্ভো পাসাদো মিগারমাতুপাসাদো নাম. থেরো তস্মিং ৰিহরতি. তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তোতি তস্মিং পাসাদে ৰিহরন্তো ধম্মসেনাপতিসারিপুত্তত্থেরো.
ভিক্খূ আমন্তেসীতি কস্মিং কালে আমন্তেসি? কানিচি হি সুত্তানি পুরেভত্তে ভাসিতানি অত্থি, কানিচি পচ্ছাভত্তে, কানিচি পুরিমযামে, কানিচি মজ্ঝিমযামে, কানিচি পচ্ছিমযামে. ইদং পন সমচিত্তপটিপদাসুত্তং পচ্ছাভত্তে ভাসিতং. তস্মা সাযন্হসমযে আমন্তেসি.
ন কেৰলং চেতং থেরেনেৰ ভাসিতং, তথাগতেনাপি ভাসিতং. কত্থ নিসীদিত্ৰাতি? ৰিসাখায রতনপাসাদে নিসীদিত্ৰা. তথাগতো হি পঠমবোধিযং ৰীসতি ৰস্সানি অনিবদ্ধৰাসো হুত্ৰা যত্থ যত্থ ফাসুকং হোতি, তত্থ তত্থেৰ গন্ত্ৰা ৰসি. পঠমং অন্তোৰস্সঞ্হি ইসিপতনে ধম্মচক্কং পৰত্তেত্ৰা অট্ঠারস মহাব্রহ্মকোটিযো অমতপানং পাযেত্ৰা বারাণসিং উপনিস্সায ইসিপতনে ৰসি. দুতিযং অন্তোৰস্সং রাজগহং উপনিস্সায ৰেল়ুৰনে, ততিযচতুত্থানিপি তত্থেৰ, পঞ্চমং অন্তোৰস্সং ৰেসালিং উপনিস্সায মহাৰনে কূটাগারসালাযং, ছট্ঠং অন্তোৰস্সং মকুলপব্বতে, সত্তমং তাৰতিংসভৰনে, অট্ঠমং ভগ্গে সুসুমারগিরং নিস্সায ভেসকল়াৰনে, নৰমং কোসম্বিযং, দসমং পালিলেয্যকে ৰনসণ্ডে, একাদসমং নালাযং ব্রাহ্মণগামে, দ্ৰাদসমং ৰেরঞ্জাযং, তেরসমং চালিযপব্বতে, চুদ্দসমং জেতৰনে, পঞ্চদসমং কপিলৰত্থুস্মিং, সোল়সমং আল়ৰকং দমেত্ৰা চতুরাসীতিপাণসহস্সানি অমতপানং পাযেত্ৰা আল়ৰিযং, সত্তরসমং রাজগহেযেৰ, অট্ঠারসমং চালিযপব্বতেযেৰ, তথা একূনৰীসতিমং, ৰীসতিমং পন অন্তোৰস্সং রাজগহংযেৰ উপনিস্সায ৰসি. এৰং ৰীসতি ৰস্সানি অনিবদ্ধৰাসো হুত্ৰা যত্থ যত্থ ফাসুকং হোতি, তত্থ তত্থেৰ ৰসি.
ততো পট্ঠায পন দ্ৰে সেনাসনানি ধুৰপরিভোগানি অকাসি. কতরানি দ্ৰে? জেতৰনঞ্চ পুব্বারামঞ্চ. কস্মা? দ্ৰিন্নং কুলানং গুণমহন্ততায. অনাথপিণ্ডিকস্স হি ৰিসাখায চ গুণং সন্ধায গুণং পটিচ্চ সত্থা তানি সেনাসনানি ধুৰপরিভোগেন পরিভুঞ্জি. উতুৰস্সং চারিকং চরিত্ৰাপি হি অন্তোৰস্সে দ্ৰীসুযেৰ সেনাসনেসু ৰসতি. এৰং ৰসন্তো পন জেতৰনে রত্তিং ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো দক্খিণদ্ৰারেন সাৰত্থিং পিণ্ডায পৰিসিত্ৰা পাচীনদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা পুব্বারামে দিৰাৰিহারং করোতি. পুব্বারামে রত্তিং ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে পাচীনদ্ৰারেন সাৰত্থিং পিণ্ডায পৰিসিত্ৰা দক্খিণদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা জেতৰনে দিৰাৰিহারং করোতি. তস্মিং পন দিৰসে সম্মাসম্বুদ্ধো জেতৰনেযেৰ ৰসি. যত্থ কত্থচি ৰসন্তস্স চস্স পঞ্চৰিধকিচ্চং অৰিজহিতমেৰ হোতি. তং হেট্ঠা ৰিত্থারিতমেৰ. তেসু কিচ্চেসু পচ্ছিমযামকিচ্চকালে ভগৰা লোকং ওলোকেন্তো সাৰত্থিৰাসীনঞ্চ সমন্তা চ সাৰত্থিযা গাৰুতঅড্ঢযোজনযোজনপরমে ঠানে অপরিমাণানং সত্তানং অভিসমযভাৰং অদ্দস.
ততো ‘‘কস্মিং নু খো কালে অভিসমযো ভৰিস্সতী’’তি ওলোকেন্তো ‘‘সাযন্হসমযে’’তি দিস্ৰা ‘‘মযি নু খো কথেন্তে অভিসমযো ভৰিস্সতি, সাৰকে কথেন্তে ভৰিস্সতী’’তি ‘‘সারিপুত্তত্থেরে কথেন্তে ভৰিস্সতী’’তি অদ্দস. ততো ‘‘কত্থ নিসীদিত্ৰা কথেন্তে ভৰিস্সতী’’তি ওলোকেন্তো ‘‘ৰিসাখায রতনপাসাদে নিসীদিত্ৰা’’তি দিস্ৰা ‘‘বুদ্ধানং নাম তযো সাৰকসন্নিপাতা হোন্তি, অগ্গসাৰকানং একো. তেসু অজ্জ ধম্মসেনাপতিসারিপুত্তত্থেরস্স সাৰকসন্নিপাতো ভৰিস্সতী’’তি অদ্দস. দিস্ৰা পাতোৰ সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা নিৰত্থনিৰাসনো সুগতচীৰরং পারুপিত্ৰা সেলমযপত্তং আদায ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো দক্খিণদ্ৰারেন নগরং পৰিসিত্ৰা পিণ্ডায চরন্তো ভিক্খুসঙ্ঘস্স সুলভপিণ্ডপাতং কত্ৰা ৰাতপ্পহতা ৰিয নাৰা পটিনিৰত্তিত্ৰা দক্খিণদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা বহিদ্ৰারে অট্ঠাসি. ততো অসীতি মহাসাৰকা ভিক্খুনিপরিসা উপাসকপরিসা উপাসিকাপরিসাতি চতস্সো পরিসা সত্থারং পরিৰারযিংসু.
সত্থা সারিপুত্তত্থেরং আমন্তেসি – ‘‘সারিপুত্ত, তযা পুব্বারামং গন্তুং ৰট্টতি, তৰ চ পরিসং গহেত্ৰা গচ্ছাহী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি থেরো অত্তনো পরিৰারেহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি পরিৰুতো পুব্বারামং অগমাসি. এতেনেৰ নিযামেন অসীতি মহাসাৰকে পুব্বারামমেৰ পেসেত্ৰা সযং একেন আনন্দত্থেরেনেৰ সদ্ধিং জেতৰনং অগমাসি. আনন্দত্থেরোপি ৰিহারে সত্থু ৰত্তং কত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘পুব্বারামং গচ্ছামি, ভন্তে’’তি আহ. এৰং করোহি আনন্দাতি. সত্থারং ৰন্দিত্ৰা তত্থেৰ অগমাসি. সত্থা এককোৰ জেতৰনে ওহীনো.
তং দিৰসঞ্হি চতস্সো পরিসা থেরস্সেৰ ধম্মকথং সোতুকামা অহেসুং. কোসলমহারাজাপি বলকাযেন পরিৰুতো পুব্বারামমেৰ গতো. তথা পঞ্চসতউপাসকপরিৰারো অনাথপিণ্ডিকো. ৰিসাখা পন মহাউপাসিকা দ্ৰীহি জঙ্ঘসহস্সেহি পরিৰুতো অগমাসি. সত্তপণ্ণাসায কুলসতসহস্সানং ৰসনট্ঠানে সাৰত্থিনগরে গেহপালকদারকে ঠপেত্ৰা সেসজনো গন্ধচুণ্ণমালাদীনি গহেত্ৰা পুব্বারামমেৰ অগমাসি. চতূসু দ্ৰারগামেসু গাৰুতঅড্ঢযোজনযোজনপরমট্ঠানে সব্বেযেৰ মনুস্সা গন্ধচুণ্ণমালাদিহত্থা পুব্বারামমেৰ অগমংসু. সকলৰিহারো মিস্সকপুপ্ফেহি অভিকিণ্ণো ৰিয অহোসি.
ধম্মসেনাপতিসারিপুত্তত্থেরোপি খো ৰিহারং গন্ত্ৰা ৰিহারপরিৰেণে অঙ্গণট্ঠানে অট্ঠাসি. ভিক্খূ থেরস্স আসনং পঞ্ঞাপযিংসু. থেরো তত্থ নিসীদিত্ৰা উপট্ঠাকত্থেরেন ৰত্তে কতে ভিক্খুসঙ্ঘস্স ওৰাদং কত্ৰা গন্ধকুটিং পৰিসিত্ৰা সমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা নিসীদি. সো পরিচ্ছিন্নকালৰসেন সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায অচিরৰতিং গন্ত্ৰা রজোজল্লং পৰাহেত্ৰা পটিপ্পস্সদ্ধদরথো ওতিণ্ণতিত্থেনেৰ উত্তরিত্ৰা নিৰত্থনিৰাসনো সঙ্ঘাটিং পারুপিত্ৰা অট্ঠাসি. ভিক্খুসঙ্ঘোপি সম্মুখসম্মুখট্ঠানেন ওতরিত্ৰা সরীরে রজোজল্লং পৰাহেত্ৰা পচ্চুত্তরিত্ৰা থেরং পরিৰারযিংসু. অন্তোৰিহারেপি থেরস্স ধম্মাসনং পঞ্ঞাপযিংসু. চতস্সোপি পরিসা অত্তনো অত্তনো ওকাসং ঞত্ৰা মগ্গং ঠপেত্ৰা নিসীদিংসু. সারিপুত্তত্থেরোপি পঞ্চভিক্খুসতপরিৰারো ধম্মসভং আগন্ত্ৰা সীহমত্থকপ্পতিট্ঠিতে সমুস্সিতসেতচ্ছত্তে রতনপল্লঙ্কে চিত্তবীজনিং গহেত্ৰা পুরত্থাভিমুখো নিসীদি. নিসীদিত্ৰা পরিসং ওলোকেত্ৰা – ‘‘মহতী ৰতাযং পরিসা, ইমিস্সা ন অপ্পমত্তিকা পরিত্তকধম্মদেসনা অনুচ্ছৰিকা, কতরধম্মদেসনা নু খো অনুচ্ছৰিকা ভৰিস্সতী’’তি তীণি পিটকানি আৰজ্জমানো ইমং সংযোজনপরিযায ধম্মদেসনং অদ্দস.
এৰং দেসনং সল্লক্খেত্ৰা তং দেসেতুকামো ভিক্খূ আমন্তেসি আৰুসো, ভিক্খৰেতি. আৰুসোতি হি অৰত্ৰা, ভিক্খৰেতি ৰচনং বুদ্ধালাপো নাম হোতি, অযং পনাযস্মা ‘‘দসবলেন সমানং আলপনং ন করিস্সামী’’তি সত্থু গারৰৰসেন সাৰকালাপং করোন্তো, ‘‘আৰুসো ভিক্খৰে’’তি আহ. এতদৰোচাতি এতং ‘‘অজ্ঝত্তসংযোজনঞ্চ, আৰুসো, পুগ্গলং দেসেস্সামি বহিদ্ধাসংযোজনঞ্চা’’তি ধম্মদেসনাপদং অৰোচ.
তস্মিং পন রতনপাসাদে অধিৰত্থো একো সোতাপন্নো দেৰপুত্তো অত্থি, সো বুদ্ধেহি ৰা সাৰকেহি ৰা দেসনায আরদ্ধমত্তাযযেৰ জানাতি – ‘‘অযং দেসনা উত্তানিকা ভৰিস্সতি, অযং গম্ভীরা. অযং ঝাননিস্সিতা ভৰিস্সতি, অযং ৰিপস্সনানিস্সিতা. অযং মগ্গনিস্সিতা অযং ফলনিস্সিতা, অযং নিব্বাননিস্সিতা’’তি. সো তস্মিম্পি দিৰসে থেরেন দেসনায আরদ্ধমত্তায এৰং অঞ্ঞাসি – ‘‘যেন নীহারেন ময্হং অয্যেন ধম্মসেনাপতিনা সারিপুত্তত্থেরেন দেসনা আরদ্ধা, অযং দেসনা ৰিপস্সনাগাল়্হা ভৰিস্সতি, ছহি মুখেহি ৰিপস্সনং কথেস্সতি. দেসনাপরিযোসানে কোটিসতসহস্সদেৰতা অরহত্তং পাপুণিস্সন্তি, সোতাপন্নাদীনং পন দেৰমনুস্সানং পরিচ্ছেদো ন ভৰিস্সতি. দেসনায অনুচ্ছৰিকং কত্ৰা ময্হং অয্যস্স সাধুকারং দস্সামী’’তি দেৰানুভাৰেন মহন্তং সদ্দং কত্ৰা – ‘‘সাধু সাধু অয্যা’’তি আহ.
দেৰরাজেন সাধুকারে দিন্নে পরিৰারকপাসাদসহস্সে অধিৰত্থা দেৰতা সব্বাৰ সাধুকারং অদংসু. তাসং সাধুকারসদ্দেন সব্বা পুব্বারামে ৰসনদেৰতা, তাসং সদ্দেন গাৰুতমত্তে দেৰতা, ততো অড্ঢযোজনে যোজনেতি এতেনুপাযেন একচক্কৰাল়ে, দ্ৰীসু চক্কৰাল়েসু, তীসু চক্কৰাল়েসূতি দসসহস্সচক্কৰাল়েসু দেৰতা সাধুকারমদংসু. তাসং সাধুকারসদ্দেন পথৰিট্ঠকনাগা চ আকাসট্ঠকদেৰতা চ. ততো অব্ভৰলাহকা, উণ্হৰলাহকা, সীতৰলাহকা, ৰস্সৰলাহকা, চাতুমহারাজিকা চত্তারো মহারাজানো, তাৰতিংসা দেৰতা, সক্কো দেৰরাজা, যামা দেৰতা, সুযামো দেৰরাজা, তুসিতা দেৰতা, সন্তুসিতো দেৰরাজা, নিম্মানরতী দেৰতা, সুনিম্মিতো দেৰরাজা, ৰসৰত্তী দেৰতা, ৰসৰত্তী দেৰরাজা, ব্রহ্মপারিসজ্জা, ব্রহ্মপুরোহিতা, মহাব্রহ্মানো, পরিত্তাভা, অপ্পমাণাভা, আভস্সরা, পরিত্তসুভা, অপ্পমাণসুভা, সুভকিণ্হা, ৰেহপ্ফলা, অৰিহা, অতপ্পা, সুদস্সা, সুদস্সী, অকনিট্ঠা দেৰতাতি অসঞ্ঞে চ অরূপাৰচরসত্তে চ ঠপেত্ৰা সোতাযতনপৰত্তিট্ঠানে সব্বা দেৰতা সাধুকারমদংসু.
ততো খীণাসৰমহাব্রহ্মানো – ‘‘মহা ৰতাযং সাধুকারসদ্দো, পথৰিতলতো পট্ঠায যাৰ অকনিট্ঠলোকং আগতো, কিমত্থং নু খো এসো’’তি আৰজ্জেন্তো ‘‘ধম্মসেনাপতিসারিপুত্তত্থেরো পুব্বারামে ৰিসাখায রতনপাসাদে নিসীদিত্ৰা সংযোজনপরিযাযধম্মদেসনমারভি, অম্হেহিপি তত্থ কাযসক্খীহি ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা তত্থ অগমংসু. পুব্বারামো দেৰতাহি পরিপুণ্ণো, সমন্তা পুব্বারামস্স গাৰুতং অড্ঢযোজনং, যোজনন্তি সকলচক্কৰাল়ং হেট্ঠা পথৰিতলেন তিরিযং চক্কৰাল়পরিযন্তেন পরিচ্ছিন্নং দসহি চক্কৰাল়সহস্সেহি সন্নিপতিতাহি দেৰতাহি নিরন্তরমহোসি, আরগ্গনিতুদনমত্তে ঠানে উপরিমকোটিযা সট্ঠি দেৰতা সুখুমত্তভাৰে মাপেত্ৰা অট্ঠংসু.
অথাযস্মা সারিপুত্তো ‘‘মহন্তং ৰতিদং হলাহলং, কিং নু খো এত’’ন্তি আৰজ্জেন্তো দসসহস্সচক্কৰাল়ে ঠিতানং দেৰতানং একচক্কৰাল়ে সন্নিপতিতভাৰং অদ্দস. অথ যস্মা বুদ্ধানং অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি, পরিসপরিমাণেনেৰ পস্সন্তি চেৰ সদ্দঞ্চ সাৰেন্তি. সাৰকানং পন অধিট্ঠানং ৰট্টতি. তস্মা থেরো সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰা সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায মহগ্গতচিত্তেন অধিট্ঠাসি – ‘‘চক্কৰাল়পরিযন্তা পরিসা সব্বাপি মং পস্সতু, ধম্মঞ্চ মে দেসেন্তস্স সদ্দং সুণাতূ’’তি. অধিট্ঠিতকালতো পট্ঠায দক্খিণজাণুপস্সে চ চক্কৰাল়মুখৰট্টিযঞ্চ নিসীদিত্ৰা ‘‘ধম্মসেনাপতিসারিপুত্তত্থেরো নাম কীদিসো দীঘো রস্সো সামো ওদাতো’’তি ৰত্তব্বকারণং নাহোসি, সব্বেসম্পি সব্বদিসাসু নিসিন্নানং অভিমুখেযেৰ পঞ্ঞাযিত্থ, নভমজ্ঝে ঠিতচন্দো ৰিয অহোসি. ধম্মং দেসেন্তস্সাপিস্স দক্খিণজাণুপস্সে চ চক্কৰাল়মুখৰট্টিযঞ্চ নিসিন্না সব্বে এককংসেনেৰ সদ্দং সুণিংসু.
এৰং অধিট্ঠহিত্ৰা থেরো অজ্ঝত্তসংযোজনঞ্চ, আৰুসোতি ইমং ধম্মদেসনং আরভি. তত্থ অজ্ঝত্তন্তি কামভৰো. বহিদ্ধাতি রূপারূপভৰো. কিঞ্চাপি হি সত্তা কামভৰে অপ্পং কালং ৰসন্তি কপ্পস্স চতুত্থমেৰ কোট্ঠাসং, ইতরেসু তীসু কোট্ঠাসেসু কামভৰো সুঞ্ঞো হোতি তুচ্ছো, রূপভৰে বহুং কালং ৰসন্তি, তথাপি তেসং যস্মা কামভৰে চুতিপটিসন্ধিযো বহুকা হোন্তি, অপ্পকা রূপারূপভৰেসু. যত্থ চ চুতিপটিসন্ধিযো বহুকা, তত্থ আলযোপি পত্থনাপি অভিলাসোপি বহু হোতি. যত্থ অপ্পা, তত্থ অপ্পো. তস্মা কামভৰো অজ্ঝত্তং নাম জাতং, রূপারূপভৰা বহিদ্ধা নাম. ইতি অজ্ঝত্তসঙ্খাতে কামভৰে ছন্দরাগো অজ্ঝত্তসংযোজনং নাম, বহিদ্ধাসঙ্খাতেসু রূপারূপভৰেসু ছন্দরাগো বহিদ্ধাসংযোজনং নাম. ওরম্ভাগিযানি ৰা পঞ্চ সংযোজনানি অজ্ঝত্তসংযোজনং নাম, উদ্ধম্ভাগিযানি পঞ্চ বহিদ্ধাসংযোজনং নাম. তত্রাযং ৰচনত্থো – ওরং ৰুচ্চতি কামধাতু, তত্থ উপপত্তিনিপ্ফাদনতো তং ওরং ভজন্তীতি ওরম্ভাগিযানি. উদ্ধং ৰুচ্চতি রূপারূপধাতু, তত্থ উপপত্তিনিপ্ফাদনতো তং উদ্ধং ভজন্তীতি উদ্ধম্ভাগিযানি.
এৰং ৰুত্তপ্পভেদেন অজ্ঝত্তসংযোজনেন সংযুত্তো পুগ্গলো অজ্ঝত্তসংযোজনো, বহিদ্ধাসংযোজনেন সংযুত্তো পুগ্গলো বহিদ্ধাসংযোজনো. উভযম্পি চেতং ন লোকিযস্স ৰট্টনিস্সিতমহাজনস্স নামং. যেসং পন ভৰো দ্ৰেধা পরিচ্ছিন্নো, তেসং সোতাপন্নসকদাগামিঅনাগামীনং অরিযসাৰকানং এতং নামং. যথা হি মহাঅরঞ্ঞে খদিরৰনসালৰনাদীনি থম্ভো তুলাসঙ্ঘাটোতি নামং ন লভন্তি, খদিরৰনং সালৰনন্তি নামমেৰ লভন্তি. যদা পন ততো রুক্খা তিণ্হায কুঠারিযা ছিন্দিত্ৰা থম্ভাদিসণ্ঠানেন তচ্ছিতা হোন্তি, তদা থম্ভো তুলাসঙ্ঘাটোতি নামং লভন্তি. এৰমেৰং অপরিচ্ছিন্নভৰো বহলকিলেসো পুথুজ্জনো এতং নামং ন লভতি, ভৰং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা কিলেসে তনুকে কত্ৰা ঠিতা সোতাপন্নাদযোৰ লভন্তি.
ইমস্স চ পনত্থস্স ৰিভাৰনত্থং ইদং ৰচ্ছকসালোপমং ৰেদিতব্বং. ৰচ্ছকসালং হি কত্ৰা অন্তো খাণুকে কোট্টেত্ৰা ৰচ্ছকে যোত্তেহি বন্ধিত্ৰা তেসু উপনিবন্ধন্তি, যোত্তেসু অপ্পহোন্তেসু কণ্ণেসুপি গহেত্ৰা তত্থ ৰচ্ছকে পৰেসেন্তি, অন্তোসালায ওকাসে অপ্পহোন্তে বহি খাণুকে কোট্টেত্ৰাপি এৰমেৰ করোন্তি. তত্থ কোচি অন্তোবদ্ধো ৰচ্ছকো বহিনিপন্নো হোতি, কোচি বহিবদ্ধো অন্তোনিপন্নো, কোচি অন্তোবদ্ধো অন্তোৰ নিপন্নো, কোচি বহিবদ্ধো বহিযেৰ নিপন্নো. কোচি অন্তোপি অবদ্ধোৰ চরতি, বহিপি অবদ্ধোৰ. তত্থ অন্তোবদ্ধস্স বহিনিপন্নস্স বন্ধনং দীঘং হোতি. সো হি উণ্হাদিপীল়িতো নিক্খমিত্ৰা বহি ৰচ্ছকানং অব্ভন্তরে নিপজ্জতি. বহিবদ্ধে অন্তোনিপন্নেপি এসেৰ নযো. যো পন অন্তোবদ্ধো অন্তোনিপন্নো, তস্স বন্ধনং রস্সং হোতি. বহিবদ্ধে বহিনিপন্নেপি এসেৰ নযো. উভোপি হি তে দিৰসম্পি খাণুকং অনুপরিগন্ত্ৰা তত্থেৰ সযন্তি. যো পন অন্তো অবদ্ধো তত্থেৰ ৰচ্ছকানং অন্তরে ৰিচরতি. অযং সীলৰা ৰচ্ছকো কণ্ণে গহেত্ৰা ৰচ্ছকানং অন্তরে ৰিস্সট্ঠো দিৰসম্পি অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৰা তত্থেৰ চরতি. বহি অবদ্ধে তত্থেৰ ৰিচরন্তেপি এসেৰ নযো.
তত্থ ৰচ্ছকসালা ৰিয তযো ভৰা ৰেদিতব্বা. ৰচ্ছকসালাযং খাণুকা ৰিয অৰিজ্জাখাণুকো. ৰচ্ছকবন্ধনযোত্তং ৰিয দস সংযোজনানি. ৰচ্ছকা ৰিয তীসু ভৰেসু নিব্বত্তসত্তা. অন্তোবদ্ধো বহিসযিতৰচ্ছকো ৰিয রূপারূপভৰেসু সোতাপন্নসকদাগামিনো. তে হি কিঞ্চাপি তত্থেৰ ৰসন্তি, সংযোজনং পন তেসং কামাৰচরূপনিবদ্ধমেৰ. কেনট্ঠেন? অপ্পহীনট্ঠেন. রূপারূপভৰেসু পুথুজ্জনোপি এতেহেৰ সঙ্গহিতো. সোপি হি কিঞ্চাপি তত্থ ৰসতি, সংযোজনং পনস্স কামাৰচরূপনিবদ্ধমেৰ. বহিবদ্ধো অন্তোসযিতৰচ্ছকো ৰিয কামাৰচরে অনাগামী. সো হি কিঞ্চাপি কামাৰচরে ৰসতি, সংযোজনং পনস্স রূপারূপভৰূপনিবদ্ধমেৰ. অন্তোবদ্ধো অন্তোনিপন্নো ৰিয কামাৰচরে সোতাপন্নসকদাগামিনো. তে হি সযম্পি কামাৰচরে ৰসন্তি, সংযোজনম্পি তেসং কামাৰচরূপনিবদ্ধমেৰ. বহিবদ্ধো বহিনিপন্নো ৰিয রূপারূপভৰেসু অনাগামী. সো হি সযম্পি তত্থ ৰসতি, সংযোজনম্পিস্স রূপারূপভৰূপনিবদ্ধমেৰ. অন্তোঅবদ্ধো অন্তোৰিচরণৰচ্ছকো ৰিয কামাৰচরে খীণাসৰো. বহিঅবদ্ধো বহিৰিচরণৰচ্ছকো ৰিয রূপারূপভৰে খীণাসৰো. সংযোজনেসু পন সক্কাযদিট্ঠি ৰিচিকিচ্ছা সীলব্বতপরামাসোতি ইমানি তীণি গচ্ছন্তং নিৰারেন্তি, গতং পটিআনেন্তি. কামচ্ছন্দো ব্যাপাদোতি ইমানি পন দ্ৰে সংযোজনানি সমাপত্তিযা ৰা অৰিক্খম্ভেত্ৰা মগ্গেন ৰা অসমুচ্ছিন্দিত্ৰা রূপারূপভৰে নিব্বত্তিতুং ন সক্কোতি.
কতমো চাৰুসোতি ইদং থেরো যথা নাম পুরিসো দ্ৰে রতনপেল়া পস্সে ঠপেত্ৰা সম্পত্তপরিসায দ্ৰে হত্থে পূরেত্ৰা সত্তৰিধং রতনং ভাজেত্ৰা দদেয্য, এৰং পঠমং রতনপেল়ং দত্ৰা দুতিযম্পি তথেৰ দদেয্য. এৰমেৰং ‘‘অজ্ঝত্তসংযোজনঞ্চ, আৰুসো, পুগ্গলং দেসেস্সামি বহিদ্ধাসংযোজনঞ্চা’’তি ইমানি দ্ৰে পদানি মাতিকাৰসেন ঠপেত্ৰা ইদানি অট্ঠৰিধায পরিসায ভাজেত্ৰা দস্সেতুং ৰিত্থারকথং আরভি.
তত্থ ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. সীলৰা হোতীতি চতুপারিসুদ্ধিসীলেহি সীলসম্পন্নো হোতি. ইতি থেরো এত্তাৰতা চ কির চতুপারিসুদ্ধিসীলং উদ্দিসিত্ৰা ‘‘পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো’’তি ইমিনা তত্থ জেট্ঠকসীলং ৰিত্থারেত্ৰা দস্সেসীতি দীপৰিহারৰাসী সুম্মত্থেরো আহ. অন্তেৰাসিকো পনস্স তিপিটকচূল়নাগত্থেরো আহ – ‘‘উভযত্থাপি পাতিমোক্খসংৰরোৰ ৰুত্তো. পাতিমোক্খসংৰরোযেৰ হি সীলং, ইতরানি পন তীণি সীলন্তি ৰুত্তট্ঠানং নাম অত্থী’’তি অননুজানন্তো উত্তরি আহ – ইন্দ্রিযসংৰরো নাম ছদ্ৰাররক্খামত্তকমেৰ, আজীৰপারিসুদ্ধি ধম্মেন সমেন পচ্চযুপ্পত্তিমত্তকং, পচ্চযসন্নিস্সিতং পটিলদ্ধপচ্চযে ‘‘ইদমত্থ’’ন্তি পচ্চৰেক্খিত্ৰা পরিভুঞ্জনমত্তকং, নিপ্পরিযাযেন পন পাতিমোক্খসংৰরোৰ সীলং. যস্স সো ভিন্নো, অযং ছিন্নসীসো ৰিয পুরিসো হত্থপাদে সেসানি রক্খিস্সতীতি ন ৰত্তব্বো. যস্স পন সো অরোগো, অযং অচ্ছিন্নসীসো ৰিয পুরিসো জীৰিতং সেসানি পুন পাকতিকানি কত্ৰা রক্খিতুং সক্কোতি. তস্মা সীলৰাতি ইমিনা পাতিমোক্খসংৰরং উদ্দিসিত্ৰা তং ৰিত্থারেন্তো ‘‘পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো’’তিআদিমাহাতি.
তত্থ পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতোতি পাতিমোক্খসংৰরেন সমন্নাগতো. আচারগোচরসম্পন্নোতি আচারেন চ গোচরেন চ সম্পন্নো. অণুমত্তেসূতি অপ্পমত্তকেসু. ৰজ্জেসূতি অকুসলধম্মেসু. ভযদস্সাৰীতি ভযদস্সী. সমাদাযাতি সম্মা আদিযিত্ৰা. সিক্খতি সিক্খাপদেসূতি তং তং সিক্খাপদং সমাদিযিত্ৰা সিক্খতি. অপিচ সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসূতি যংকিঞ্চি সিক্খাপদেসু সিক্খাকোট্ঠাসেসু সিক্খিতব্বং কাযিকং ৰা ৰাচসিকং ৰা, তং সব্বং সম্মা আদায সিক্খতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পন সব্বানেতানি পাতিমোক্খসংৰরাদীনি পদানি ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.১৪ আদযো) ৰুত্তানি, চতুপারিসুদ্ধিসীলঞ্চ সব্বাকারেন ৰিভজিত্ৰা দস্সিতং. অঞ্ঞতরং দেৰনিকাযন্তি ছসু কামাৰচরদেৰঘটাসু অঞ্ঞতরং দেৰঘটং. আগামী হোতীতি হেট্ঠা আগামী হোতি. আগন্তা ইত্থত্তন্তি ইত্থত্তং মানুসকপঞ্চক্খন্ধভাৰমেৰ আগন্তা হোতি. তত্রূপপত্তিকো ৰা উপরূপপত্তিকো ৰা ন হোতি, পুন হেট্ঠাগামীযেৰ হোতীতি দস্সেতি. ইমিনা অঙ্গেন সুক্খৰিপস্সকস্স ধাতুকম্মট্ঠানিকভিক্খুনো হেট্ঠিমং মগ্গদ্ৰযঞ্চেৰ ফলদ্ৰযঞ্চ কথিতং.
অঞ্ঞতরং সন্তং চেতোৰিমুত্তিন্তি অট্ঠসু সমাপত্তীসু অঞ্ঞতরং চতুত্থজ্ঝানসমাপত্তিং. সা হি পচ্চনীককিলেসানং সন্তত্তা সন্তা, তেহেৰ চ কিলেসেহি চেতসো ৰিমুত্তত্তা চেতোৰিমুত্তীতি ৰুচ্চতি. অঞ্ঞতরং দেৰনিকাযন্তি পঞ্চসু সুদ্ধাৰাসদেৰনিকাযেসু অঞ্ঞতরং. অনাগন্তা ইত্থত্তন্তি পুন ইমং পঞ্চক্খন্ধভাৰং অনাগন্তা, হেট্ঠূপপত্তিকো ন হোতি, উপরূপপত্তিকো ৰা হোতি তত্থেৰ ৰা পরিনিব্বাযীতি দস্সেতি. ইমিনা অঙ্গেন সমাধিকম্মিকস্স ভিক্খুনো তযো মগ্গা তীণি চ ফলানি কথিতানি.
কামানংযেৰ নিব্বিদাযাতি দুৰিধানম্পি কামানং নিব্বিন্দনত্থায উক্কণ্ঠনত্থায. ৰিরাগাযাতি ৰিরজ্জনত্থায. নিরোধাযাতি অপ্পৰত্তিকরণত্থায. পটিপন্নো হোতীতি পটিপত্তিং পটিপন্নো হোতি. এত্তাৰতা সোতাপন্নস্স চ সকদাগামিনো চ পঞ্চকামগুণিকরাগক্খযত্থায অনাগামিমগ্গৰিপস্সনা কথিতা হোতি. ভৰানংযেৰাতি তিণ্ণং ভৰানং. ইমিনা অনাগামিনো ভৰরাগক্খযত্থায অরহত্তমগ্গৰিপস্সনা কথিতা হোতি. তণ্হাক্খযায পটিপন্নো হোতীতি ইমিনাপি সোতাপন্নসকদাগামীনংযেৰ পঞ্চকামগুণিকতণ্হাক্খযকরণত্থং অনাগামিমগ্গৰিপস্সনা কথিতা. সো লোভক্খযাযাতি ইমিনাপি অনাগামিনো ভৰলোভক্খযত্থায অরহত্তমগ্গৰিপস্সনাৰ কথিতা. অঞ্ঞতরং দেৰনিকাযন্তি সুদ্ধাৰাসেস্ৰেৰ অঞ্ঞতরং দেৰনিকাযং. অনাগন্তা ইত্থত্তন্তি ইমং খন্ধপঞ্চকভাৰং অনাগন্তা, হেট্ঠূপপত্তিকো ন হোতি, উপরূপপত্তিকো ৰা হোতি, তত্থেৰ ৰা পরিনিব্বাযতি.
ইতি পঠমেন অঙ্গেন সুক্খৰিপস্সকস্স ধাতুকম্মট্ঠানিকভিক্খুনো হেট্ঠিমানি দ্ৰে মগ্গফলানি কথিতানি, দুতিযেন সমাধিকম্মিকস্স তীণি মগ্গফলানি, ‘‘সো কামান’’ন্তি ইমিনা সোতাপন্নসকদাগামীনং পঞ্চকামগুণিকরাগক্খযায উপরি অনাগামিমগ্গৰিপস্সনা, ‘‘সো ভৰানংযেৰা’’তি ইমিনা অনাগামিস্স উপরি অরহত্তমগ্গৰিপস্সনা, ‘‘সো তণ্হাক্খযাযা’’তি ইমিনা সোতাপন্নসকদাগামীনং পঞ্চকামগুণিকতণ্হাক্খযায উপরি অনাগামিমগ্গৰিপস্সনা, ‘‘সো লোভক্খযাযা’’তি ইমিনা অনাগামিনো ভৰলোভক্খযায উপরি অরহত্তমগ্গৰিপস্সনা কথিতাতি এৰং ছহি মুখেহি ৰিপস্সনং কথেত্ৰা দেসনং যথানুসন্ধিং পাপেসি. দেসনাপরিযোসানে কোটিসতসহস্সদেৰতা অরহত্তং পাপুণিংসু, সোতাপন্নাদীনং পরিচ্ছেদোৰ নাহোসি. যথা চ ইমস্মিং সমাগমে, এৰং মহাসমযসুত্তে মঙ্গলসুত্তে চ চূল়রাহুলোৰাদসুত্তে চ কোটিসতসহস্সদেৰতা অরহত্তং পাপুণিংসু, সোতাপন্নাদীনং দেৰমনুস্সানং পরিচ্ছেদো নাহোসি.
সমচিত্তা দেৰতাতি চিত্তস্স সুখুমভাৰসমতায সমচিত্তা. সব্বাপি হি তা অত্তনো অত্তভাৰে সুখুমে চিত্তসরিক্খকে কত্ৰা মাপেসুং. তেন সমচিত্তা নাম জাতা. অপরেনপি কারণেন সমচিত্তা – ‘‘থেরেন সমাপত্তি তাৰ কথিতা, সমাপত্তিথামো পন ন কথিতো. মযং দসবলং পক্কোসিত্ৰা সমাপত্তিযা থামং কথাপেস্সামা’’তি সব্বাপি একচিত্তা অহেসুন্তিপি সমচিত্তা. অপরম্পি কারণং – ‘‘থেরেন একেন পরিযাযেন সমাপত্তিপি সমাপত্তিথামোপি কথিতো, কো নু খো ইমং সমাগমং সম্পত্তো, কো ন সম্পত্তো’’তি ওলোকযমানা তথাগতস্স অসম্পত্তভাৰং দিস্ৰা ‘‘মযং তথাগতং পক্কোসিত্ৰা পরিসং পরিপুণ্ণং করিস্সামা’’তি সব্বাপি একচিত্তা অহেসুন্তিপি সমচিত্তা. অপরম্পি কারণং – অনাগতে কোচিদেৰ ভিক্খু ৰা ভিক্খুনী ৰা দেৰো ৰা মনুস্সো ৰা ‘‘অযং দেসনা সাৰকভাসিতা’’তি অগারৰং করেয্য, সম্মাসম্বুদ্ধং পক্কোসিত্ৰা ইমং দেসনং সব্বঞ্ঞুভাসিতং করিস্সাম. এৰং অনাগতে গরুভাৰনীযা ভৰিস্সতীতি সব্বাৰ একচিত্তা অহেসুন্তিপি সমচিত্তা. অপরম্পি কারণং – সব্বাপি হি তা একসমাপত্তিলাভিনিযো ৰা অহেসুং একারম্মণলাভিনিযো ৰাতি এৰম্পি সমচিত্তা.
হট্ঠাতি তুট্ঠপহট্ঠা আমোদিতা পমোদিতা. সাধূতি আযাচনত্থে নিপাতো. অনুকম্পং উপাদাযাতি ন থেরস্স অনুকম্পং কারুঞ্ঞং অনুদ্দযং পটিচ্চ, ন চ ইমস্মিং ঠানে থেরস্স অনুকম্পিতব্বকিচ্চং অত্থি. যস্মিং হি দিৰসে থেরো সূকরখতলেণদ্ৰারে ভাগিনেয্যস্স দীঘনখপরিব্বাজকস্স ৰেদনাকম্মট্ঠানে (ম. নি. ২.২০৬) কথিযমানে তালৰণ্টং গহেত্ৰা সত্থারং বীজমানো ঠিতো পরস্স ৰড্ঢিতভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা খুদং ৰিনোদেন্তো ৰিয পরস্স সজ্জিতপসাধনং সীসে পটিমুঞ্চন্তো ৰিয চ সাৰকপারমিঞাণস্স নিপ্পদেসতো মত্থকং পত্তো, তস্মিংযেৰ দিৰসে ভগৰতা অনুকম্পিতো নাম. অৰসেসানং পন তং ঠানং সম্পত্তানং দেৰমনুস্সানং অনুকম্পং উপাদায গচ্ছতু ভগৰাতি ভগৰন্তং যাচিংসু.
বলৰা পুরিসোতি দুব্বলো হি খিপ্পং সমিঞ্জনপসারণং কাতুং ন সক্কোতি, বলৰাৰ সক্কোতি. তেনেতং ৰুত্তং. সম্মুখে পাতুরহোসীতি সম্মুখট্ঠানে পুরতোযেৰ পাকটো অহোসি. ভগৰা এতদৰোচাতি এতং ‘‘ইধ সারিপুত্তা’’তিআদিনা নযেন অত্তনো আগমনকারণং অৰোচ. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘সচে কোচি বালো অকতঞ্ঞূ ভিক্খু ৰা ভিক্খুনী ৰা উপাসকো ৰা উপাসিকা ৰা এৰং চিন্তেয্য – ‘সারিপুত্তত্থেরো মহন্তং পরিসং অলত্থ, সম্মাসম্বুদ্ধো এত্তকং অধিৰাসেতুং অসক্কোন্তো উসূযায পরিসং উট্ঠাপেতুং আগতো’তি. সো ইমং মযি মনোপদোসং কত্ৰা অপাযে নিব্বত্তেয্যা’’তি. অথত্তনো আগমনকারণং কথেন্তো এতং ‘‘ইধ সারিপুত্তা’’তিআদিৰচনং অৰোচ.
এৰং অত্তনো আগমনকারণং কথেত্ৰা ইদানি সমাপত্তিযা থামং কথেতুং তা খো পন, সারিপুত্ত, দেৰতা দসপি হুত্ৰাতিআদিমাহ. তত্থ যসৰসেন ৰা অত্থং আহরিতুং ৰট্টতি সমাপত্তিৰসেন ৰা. যসৰসেন তাৰ মহেসক্খা দেৰতা দস দস একট্ঠানে অট্ঠংসু, তাহি অপ্পেসক্খতরা ৰীসতি ৰীসতি একট্ঠানে অট্ঠংসু, তাহি অপ্পেসক্খতরা…পে… সট্ঠি সট্ঠি একট্ঠানে অট্ঠংসু. সমাপত্তিৰসেন পন যাহি পণীতা সমাপত্তি ভাৰিতা, তা সট্ঠি সট্ঠি একট্ঠানে অট্ঠংসু. যাহি ততো হীনতরা, তা পঞ্ঞাস পঞ্ঞাস…পে… যাহি ততো হীনতরা সমাপত্তি ভাৰিতা…পে… তা দস দস একট্ঠানে অট্ঠংসু. যাহি ৰা হীনা ভাৰিতা, তা দস দস একট্ঠানে অট্ঠংসু. যাহি ততো পণীততরা ভাৰিতা, তা ৰীসতি ৰীসতি. যাহি ততো পণীততরা…পে… তা সট্ঠি সট্ঠি একট্ঠানে অট্ঠংসু.
আরগ্গকোটিনিতুদনমত্তেতি আরগ্গকোটিযা পতনমত্তে ওকাসে. ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তীতি এৰং সম্বাধে ঠানে তিট্ঠন্তিযোপি অঞ্ঞমঞ্ঞং ন ব্যাবাধেন্তি ন ঘট্টেন্তি, অসম্পীল়া অসম্বাধাৰ অহেসুং. ‘‘তৰ হত্থো মং বাধতি, তৰ পাদো মং বাধতি, ত্ৰং মং মদ্দন্তী ঠিতা’’তি ৰত্তব্বকারণং নাহোসি. তত্থ নূনাতি তস্মিং ভৰে নূন. তথাচিত্তং ভাৰিতন্তি তেনাকারেন চিত্তং ভাৰিতং. যেন তা দেৰতাতি যেন তথাভাৰিতেন চিত্তেন তা দেৰতা দসপি হুত্ৰা…পে… তিট্ঠন্তি, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তীতি. ইধেৰ খোতি সাসনে ৰা মনুস্সলোকে ৰা ভুম্মং, ইমস্মিংযেৰ সাসনে ইমস্মিংযেৰ মনুস্সলোকেতি অত্থো. তাসঞ্হি দেৰতানং ইমস্মিংযেৰ মনুস্সলোকে ইমস্মিংযেৰ চ সাসনে তং চিত্তং ভাৰিতং, যেন তা সন্তে রূপভৰে নিব্বত্তা, ততো চ পন আগন্ত্ৰা এৰং সুখুমে অত্তভাৰে মাপেত্ৰা ঠিতা. তত্থ কিঞ্চাপি কস্সপদসবলস্স সাসনে তীণি মগ্গফলানি নিব্বত্তেত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তদেৰতাপি অত্থি, সব্ববুদ্ধানং পন একাৰ অনুসাসনী একং সাসনন্তি কত্ৰা ‘‘ইধেৰ খো, সারিপুত্তা’’তি অঞ্ঞবুদ্ধানং সাসনম্পি ইমমেৰ সাসনং করোন্তো আহ. এত্তাৰতা তথাগতেন সমাপত্তিযা থামো কথিতো.
ইদানি সারিপুত্তত্থেরং আরব্ভ তন্তিৰসেন অনুসাসনিং কথেন্তো তস্মাতিহ, সারিপুত্তাতি আহ. তত্থ তস্মাতি যস্মা তা দেৰতা ইধেৰ সন্তং সমাপত্তিং নিব্বত্তেত্ৰা সন্তে ভৰে নিব্বত্তা, তস্মা. সন্তিন্দ্রিযাতি পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং সন্ততায নিব্বুততায পণীততায সন্তিন্দ্রিযা. সন্তমানসাতি মানসস্স সন্ততায নিব্বুততায পণীততায সন্তমানসা. সন্তংযেৰ উপহারং উপহরিস্সামাতি কাযচিত্তূপহারং সন্তং নিব্বুতং পণীতংযেৰ উপহরিস্সাম. সব্রহ্মচারীসূতি সমানং একুদ্দেসতাদিং ব্রহ্মং চরন্তেসু সহধম্মিকেসু. এৰঞ্হি ৰো, সারিপুত্ত, সিক্খিতব্বন্তি ইমিনা এত্তকেন ৰারেন ভগৰা দেসনং সব্বঞ্ঞুভাসিতং অকাসি. অনস্সুন্তি নট্ঠা ৰিনট্ঠা. যে ইমং ধম্মপরিযাযং নাস্সোসুন্তি যে অত্তনো পাপিকং তুচ্ছং নিরত্থকং দিট্ঠিং নিস্সায ইমং এৰরূপং ধম্মদেসনং সোতুং ন লভিংসূতি যথানুসন্ধিনা দেসনং নিট্ঠাপেসি.
৩৮. ছট্ঠে ৰরণাযং ৰিহরতীতি ৰরণা নাম একং নগরং, তং উপনিস্সায ৰিহরতি. কামরাগাভিনিৰেসৰিনিবন্ধপলিগেধপরিযুট্ঠানজ্ঝোসানহেতূতি কামরাগাভিনিৰেসহেতু, কামরাগৰিনিবন্ধহেতু, কামরাগপলিগেধহেতু, কামরাগপরিযুট্ঠানহেতু, কামরাগঅজ্ঝোসানহেতূতি অত্থো. ইদং ৰুত্তং হোতি – য্ৰাযং পঞ্চ কামগুণে নিস্সায উপ্পজ্জতি কামরাগো, তস্সাভিনিৰেসাদিহেতু. কামরাগেন অভিনিৰিট্ঠত্তা ৰিনিবদ্ধত্তা তস্মিংযেৰ চ কামরাগে মহাপঙ্কে ৰিয পলিগেধত্তা অনুপৰিট্ঠত্তা তেনেৰ চ কামরাগেন পরিযুট্ঠিতত্তা গহিতত্তা কামরাগেনেৰ চ অজ্ঝোসিতত্তা গিলিত্ৰা পরিনিট্ঠপেত্ৰা গহিতত্তাতি. দিট্ঠিরাগাদিপদেসুপি এসেৰ নযো. দিট্ঠিরাগোতি পনেত্থ দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিযো নিস্সায উপ্পজ্জনকরাগো ৰেদিতব্বো. পুরত্থিমেসু জনপদেসূতি থেরস্স ৰসনট্ঠানতো সাৰত্থিজনপদো পুরত্থিমদিসাভাগে হোতি, থেরো চ নিসীদন্তোপি ততোমুখোৰ নিসিন্নো, তস্মা এৰমাহ. উদানং উদানেসীতি উদাহারং উদাহরি. যথা হি যং তেলং মানং গহেতুং ন সক্কোতি, ৰিস্সন্দিত্ৰা গচ্ছতি, তং অৰসেসকোতি ৰুচ্চতি. যঞ্চ জলং তল়াকং গহেতুং ন সক্কোতি, অজ্ঝোত্থরিত্ৰা গচ্ছতি, তং ওঘোতি ৰুচ্চতি, এৰমেৰং যং পীতিৰচনং হদযং গহেতুং ন সক্কোতি, অধিকং হুত্ৰা অন্তো অসণ্ঠহিত্ৰা বহি নিক্খমতি, তং উদানন্তি ৰুচ্চতি, এৰরূপং পীতিমযৰচনং নিচ্ছারেসীতি অত্থো.
৩৯. সত্তমে গুন্দাৰনেতি এৰং নামকে ৰনে. উপসঙ্কমীতি ‘‘মহাকচ্চানত্থেরো কির নাম অত্তনো পিতুমত্তম্পি অয্যকমত্তম্পি দিস্ৰা নেৰ অভিৰাদেতি ন পচ্চুট্ঠেতি ন আসনেন নিমন্তেতী’’তি সুত্ৰা ‘‘ন সক্কা এত্তকেন নিট্ঠং গন্তুং, উপসঙ্কমিত্ৰা নং পরিগ্গণ্হিস্সামী’’তি ভুত্তপাতরাসো যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমি. জিণ্ণেতি জরাজিণ্ণে. ৰুদ্ধেতি ৰযোৰুদ্ধে. মহল্লকেতি জাতিমহল্লকে. অদ্ধগতেতি দীঘকালদ্ধানং অতিক্কন্তে. ৰযোঅনুপ্পত্তেতি পচ্ছিমৰযং অনুপ্পত্তে. তযিদং, ভো কচ্চান, তথেৰাতি, ভো কচ্চান, যং তং অম্হেহি কেৰলং সুতমেৰ, তং ইমিনা দিট্ঠেন সমেতি. তস্মা তং তথেৰ, ন অঞ্ঞথা. ন হি ভৰং কচ্চানো ব্রাহ্মণেতি ইদং অত্তানং সন্ধায ৰদতি. অযং কিরস্স অধিপ্পাযো – অম্হে এৰং মহল্লকে দিস্ৰা ভোতো কচ্চানস্স অভিৰাদনমত্তম্পি পচ্চুট্ঠানমত্তম্পি আসনেন নিমন্তনমত্তম্পি নত্থীতি. ন সম্পন্নমেৰাতি ন যুত্তমেৰ ন অনুচ্ছৰিকমেৰ.
থেরো ব্রাহ্মণস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘অযং ব্রাহ্মণো নেৰ ৰুদ্ধে জানাতি ন দহরে, আচিক্খিস্সামিস্স ৰুদ্ধে চ দহরে চা’’তি দেসনং ৰড্ঢেন্তো অত্থি ব্রাহ্মণাতিআদিমাহ. তত্থ জানতাতি সব্বং নেয্যং জানন্তেন. পস্সতাতি তদেৰ হত্থে ঠপিতং আমলকং ৰিয পস্সন্তেন. ৰুদ্ধভূমীতি যেন কারণেন ৰুদ্ধো নাম হোতি, তং কারণং. দহরভূমীতি যেন কারণেন দহরো নাম হোতি, তং কারণং. আসীতিকোতি অসীতিৰস্সৰযো. নাৰুতিকোতি নৰুতিৰস্সৰযো. কামে পরিভুঞ্জতীতি ৰত্থুকামে কিলেসকামেতি দুৰিধেপি কামে কমনৰসেন পরিভুঞ্জতি. কামমজ্ঝাৰসতীতি দুৰিধেপি কামে ঘরে ঘরস্সামিকো ৰিয ৰসতি অধিৰসতি. কামপরিযেসনায উস্সুকোতি দুৰিধানম্পি কামানং পরিযেসনত্থং উস্সুক্কমাপন্নো. বালো ন থেরোত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতীতি সো ন থেরো বালো মন্দোত্ৰেৰ গণনং গচ্ছতি. ৰুত্তং হেতং –
‘‘ন তেন থেরো সো হোতি, যেনস্স পলিতং সিরো;
পরিপক্কো ৰযো তস্স, মোঘজিণ্ণোতি ৰুচ্চতী’’তি. (ধ. প. ২৬০);
দহরোতি তরুণো. যুৰাতি যোব্বনেন সমন্নাগতো. সুসুকাল়কেসোতি সুট্ঠু কাল়কেসো. ভদ্রেন যোব্বনেন সমন্নাগতোতি যেন যোব্বনেন সমন্নাগতো যুৰা, তং যোব্বনং ভদ্রং লদ্ধকন্তি দস্সেতি. পঠমেন ৰযসাতি পঠমৰযো নাম তেত্তিংস ৰস্সানি, তেন সমন্নাগতোতি অত্থো. পণ্ডিতো থেরোত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতীতি সো এৰরূপো পুগ্গলো পণ্ডিতোতি চ থেরোতি চ গণনং গচ্ছতি. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘যম্হি সচ্চঞ্চ ধম্মো চ, অহিংসা সংযমো দমো;
স ৰে ৰন্তমলো ধীরো, থেরো ইতি পৰুচ্চতী’’তি. (ধ. প. ২৬১);
৪০. অট্ঠমে চোরা বলৰন্তো হোন্তীতি পক্খসম্পন্না, পরিৰারসম্পন্না, ধনসম্পন্না, নিৰাসট্ঠানসম্পন্না, ৰাহনসম্পন্না চ হোন্তি. রাজানো তস্মিং সমযে দুব্বলা হোন্তীতি তস্মিং সমযে রাজানো তাসং সম্পত্তীনং অভাৰেন দুব্বলা হোন্তি. অতিযাতুন্তি বহিদ্ধা জনপদচারিকং চরিত্ৰা ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে অন্তোনগরং পৰিসিতুং. নিয্যাতুন্তি ‘‘চোরা জনপদং ৰিলুম্পন্তি মদ্দন্তি, তে নিসেধেস্সামা’’তি পঠমযামে ৰা মজ্ঝিমযামে ৰা পচ্ছিমযামে ৰা নিক্খমিতুং ফাসুকং ন হোতি. ততো উট্ঠায চোরা মনুস্সে পোথেত্ৰা অচ্ছিন্দিত্ৰা গচ্ছন্তি. পচ্চন্তিমে ৰা জনপদে অনুসঞ্ঞাতুন্তি গামং ৰাসকরণত্থায সেতুং অত্থরণত্থায পোক্খরণিং খণাপনত্থায সালাদীনং করণত্থায পচ্চন্তিমে জনপদে অনুসঞ্ঞাতুম্পি ন সুখং হোতি. ব্রাহ্মণগহপতিকানন্তি অন্তোনগরৰাসীনং ব্রাহ্মণগহপতিকানং. বাহিরানি ৰা কম্মন্তানীতি বহিগামে আরামে খেত্তকম্মন্তানি. পাপভিক্খূ বলৰন্তো হোন্তীতি পক্খুত্তরা যসুত্তরা পুঞ্ঞৰন্তো বহুকেহি উপট্ঠাকেহি চ উপট্ঠাকীহি চ সমন্নাগতা রাজরাজমহামত্তসন্নিস্সিতা. পেসলা ভিক্খূ তস্মিং সমযে দুব্বলা হোন্তীতি তস্মিং সমযে পিযসীলা ভিক্খূ তাসং সম্পত্তীনং অভাৰেন দুব্বলা হোন্তি. তুণ্হীভূতা তুণ্হীভূতাৰ সঙ্ঘমজ্ঝে সঙ্কসাযন্তীতি নিস্সদ্দা হুত্ৰা সঙ্ঘমজ্ঝে নিসিন্না কিঞ্চি একৰচনম্পি মুখং উক্খিপিত্ৰা কথেতুং অসক্কোন্তা পজ্ঝাযন্তা ৰিয নিসীদন্তি. তযিদন্তি তদেতং কারণং. সুক্কপক্খো ৰুত্তৰিপল্লাসেন ৰেদিতব্বো.
৪১. নৰমে মিচ্ছাপটিপত্তাধিকরণহেতূতি মিচ্ছাপটিপত্তিযা কারণহেতু পটিপজ্জনহেতূতি অত্থো. ঞাযং ধম্মং কুসলন্তি সহৰিপস্সনকং মগ্গং. এৰরূপো হি সহৰিপস্সনকং মগ্গং আরাধেতুং সম্পাদেতুং পূরেতুং ন সক্কোতি. সুক্কপক্খো ৰুত্তৰিপল্লাসেন ৰেদিতব্বো. ইমস্মিং সুত্তে সহ ৰিপস্সনায মগ্গো কথিতো.
৪২. দসমে দুগ্গহিতেহীতি উপ্পটিপাটিযা গহিতেহি. ব্যঞ্জনপ্পতিরূপকেহীতি ব্যঞ্জনসো পতিরূপকেহি অক্খরচিত্রতায লদ্ধকেহি. অত্থঞ্চ ধম্মঞ্চ পটিবাহন্তীতি সুগ্গহিতসুত্তন্তানং অত্থঞ্চ পাল়িঞ্চ পটিবাহন্তি, অত্তনো দুগ্গহিতসুত্তন্তানংযেৰ অত্থঞ্চ পাল়িঞ্চ উত্তরিতরং কত্ৰা দস্সেন্তি. সুক্কপক্খো ৰুত্তৰিপল্লাসেন ৰেদিতব্বো. ইমস্মিং সুত্তে সাসনস্স ৰুদ্ধি চ পরিহানি চ কথিতাতি.
সমচিত্তৰগ্গো চতুত্থো.