ধম্মদিন্নাথেরীৰত্থু
২৩৯. পঞ্চমে ধম্মকথিকানন্তি ধম্মকথিকানং ভিক্খুনীনং ধম্মদিন্না অগ্গাতি দস্সেতি. সা কির পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতিযং পরাযত্তট্ঠানে নিব্বত্তিত্ৰা পদুমুত্তরস্স ভগৰতো অগ্গসাৰকস্স সুজাতত্থেরস্স অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সা যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা সগ্গে নিব্বত্তি. সব্বং হেট্ঠা খেমাথেরিযা অভিনীহারৰসেনেৰ ৰেদিতব্বং. ফুস্সবুদ্ধকালে পনেসা সত্থু ৰেমাতিকানং তিণ্ণং ভাতিকানং দানাধিকারে ঠপিতকম্মিকস্স গেহে ৰসমানা ‘‘একং দেহী’’তি ৰুত্তা দ্ৰে অদাসি. এৰং সব্বং অপরিহাপেন্তী দত্ৰা দ্ৰেনৰুতিকপ্পে অতিক্কম্ম কস্সপবুদ্ধকালে কিকিস্স কাসিরঞ্ঞো গেহে পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৰা সত্তন্নং ভগিনীনং অব্ভন্তরা হুত্ৰা ৰীসতি ৰস্সসহস্সানি ব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স ৰসনপরিৰেণং কারেত্ৰা একং বুদ্ধন্তরং দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তী ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কুলগেহে পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৰা অপরভাগে ৰিসাখসেট্ঠিনো গেহং গতা. ৰিসাখসেট্ঠি নাম বিম্বিসারস্স সহাযকো রঞ্ঞা সদ্ধিং দসবলস্স পঠমদস্সনং গন্ত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতো, অপরভাগে অনাগামিফলং সচ্ছাকাসি.
সো তংদিৰসং ঘরং গন্ত্ৰা সোপানমত্থকে ঠিতায ধম্মদিন্নায হত্থে পসারিতে হত্থং অনালম্বিত্ৰাৰ পাসাদং অভিরুহি. ভুঞ্জমানোপি ‘‘ইমং দেথ, ইমং হরথা’’তি ন ব্যাহরি. ধম্মদিন্না কটচ্ছুং গহেত্ৰা পরিৰিসমানা চিন্তেসি – ‘‘অযং মে হত্থালম্বকং দেন্তিযাপি হত্থং ন আলম্বি, ভুঞ্জমানোপি কিঞ্চি ন কথেতি, কো নু খো ময্হং দোসো’’তি? অথ নং ভুত্তাৰিং ‘‘কো নু খো মে, অয্য, দোসো’’তি পুচ্ছি. ধম্মদিন্নে তুয্হং দোসো নত্থি, অহং পন অজ্জ পট্ঠায সন্থৰৰসেন তুম্হাকং সন্তিকে নিসীদিতুং ৰা ঠাতুং ৰা আহরাপেত্ৰা খাদিতুং ৰা ভুঞ্জিতুং ৰা অভব্বো. ত্ৰং সচে ইচ্ছসি, ইমস্মিং গেহে ৰস. নো চে ইচ্ছসি, যত্তকেন তে ধনেন অত্থো, তং গণ্হিত্ৰা কুলঘরং গচ্ছাহীতি. অয্যপুত্ত, এৰং সন্তে অহং তুম্হেহি ছড্ডিতখেল়ং ৰমিতৰমনং সীসেন উক্খিপিত্ৰা ন চরিস্সামি, ময্হং পব্বজ্জং অনুজানাথাতি. ৰিসাখো ‘‘সাধু, ধম্মদিন্নে’’তি রঞ্ঞো আরোচেত্ৰা ধম্মদিন্নং সুৰণ্ণসিৰিকায ভিক্খুনিউপস্সযং পব্বজ্জত্থায পেসেসি.
সা পব্বজিত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অযং তাৰ সেট্ঠি ঘরমজ্ঝে ঠিতোৰ দুক্খস্সন্তং অকাসি, পব্বজ্জং লদ্ধকালতো পট্ঠায পন মযাপি দুক্খস্সন্তং কাতুং ৰট্টতী’’তি আচরিযুপজ্ঝাযানং সন্তিকং গন্ত্ৰা, ‘‘অয্যে, ময্হং আকিণ্ণট্ঠানে চিত্তং ন রমতি, গামকাৰাসং গচ্ছামী’’তি আহ. থেরিযো তস্সা মহাকুলা নিক্খম্ম পব্বজিতভাৰেন চিত্তং ৰারেতুং অসক্কোন্তিযো তং গহেত্ৰা গামকাৰাসং অগমংসু. সা অতীতে মদ্দিতসঙ্খারতায নচিরস্সেৰ সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি. অথস্সা এতদহোসি – ‘‘ময্হং কিচ্চং মত্থকং পত্তং, ইধ ৰসিত্ৰা কিং করিস্সামি, রাজগহমেৰ গচ্ছামি, তত্র মং নিস্সায বহু ঞাতিসঙ্ঘো পুঞ্ঞানি করিস্সতী’’তি থেরিযো গহেত্ৰা নগরমেৰ পচ্চাগতা.
ৰিসাখো তস্সা আগতভাৰং ঞত্ৰা ‘‘সীঘং আগতা উক্কণ্ঠিতা নু খো ভৰিস্সতী’’তি সাযন্হসমযে তস্সা সন্তিকং গন্ত্ৰা অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো ‘‘উক্কণ্ঠিতভাৰং পুচ্ছিতুং অযুত্ত’’ন্তি পঞ্চক্খন্ধাদিৰসেন পঞ্হে পুচ্ছি, ধম্মদিন্না খগ্গেন উপ্পলনালং ছিন্দন্তী ৰিয পুচ্ছিতং পুচ্ছিতং ৰিস্সজ্জেসি. উপাসকো ধম্মদিন্নাথেরিযা ঞাণস্স সূরভাৰং ঞত্ৰা অত্তনো অধিগতট্ঠানে পটিপাটিযা তীসু মগ্গেসু সব্বাকারেন পঞ্হে পুচ্ছিত্ৰা উগ্গহৰসেন অরহত্তমগ্গেপি পুচ্ছি. ধম্মদিন্নাথেরীপি উপাসকস্স যাৰ অনাগামিফলাৰ ৰিসযভাৰং ঞত্ৰা ‘‘ইদানি অত্তনো ৰিসযং অতিক্কমিত্ৰা ধাৰতী’’তি তং নিৰত্তেন্তী ‘‘অচ্চসরা, আৰুসো ৰিসাখ, পঞ্হে, নাসক্খি পঞ্হানং পরিযন্তং গহেতুং, নিব্বানোগধঞ্হি, আৰুসো ৰিসাখ, ব্রহ্মচরিযং নিব্বানপরাযণং নিব্বানপরিযোসানং. আকঙ্খমানো চ ত্ৰং, আৰুসো ৰিসাখ, ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পুচ্ছেয্যাসি. যথা চ তে ভগৰা ব্যাকরোতি, তথা নং ধারেয্যাসী’’তি (ম. নি. ১.৪৬৬) আহ.
ৰিসাখো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা সব্বং পুচ্ছাৰিস্সজ্জননযং কথেসি. সত্থা তস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘মম ধীতায অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু খন্ধেসু তণ্হা নত্থী’’তি ৰত্ৰা ধম্মপদে ইমং গাথমাহ –
‘‘যস্স পুরে চ পচ্ছা চ, মজ্ঝে চ নত্থি কিঞ্চনং;
অকিঞ্চনং অনাদানং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণ’’ন্তি. (ধ. প. ৪২১);
ততো ধম্মদিন্নায সাধুকারং দত্ৰা ৰিসাখং উপাসকং এতদৰোচ – ‘‘পণ্ডিতা, ৰিসাখ, ধম্মদিন্না ভিক্খুনী, মহাপঞ্ঞা ৰিসাখ, ধম্মদিন্না ভিক্খুনী. মং চেপি ত্ৰং, ৰিসাখ, এতমত্থং পুচ্ছেয্যাসি, অহম্পি তং এৰমেৰ ব্যাকরেয্যং, যথা তং ধম্মদিন্নায ভিক্খুনিযা ব্যাকতং, এসো চেৰেতস্স অত্থো, এৰঞ্চ নং ধারেহী’’তি. এৰমেতং ৰত্থু সমুট্ঠিতং. অপরভাগে সত্থা জেতৰনে নিসিন্নো পটিপাটিযা ভিক্খুনিযো ঠানন্তরে ঠপেন্তো ইদমেৰ চূল়ৰেদল্লং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা থেরিং ইমস্মিং সাসনে ধম্মকথিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.