(১৪) ৩. ততিযএতদগ্গৰগ্গো

২০৯. ততিযৰগ্গস্স পঠমে সিক্খাকামানন্তি তিস্সো সিক্খা কামযমানানং সম্পিযাযিত্ৰা সিক্খন্তানন্তি অত্থো. রাহুলোতি অত্তনো পুত্তং রাহুলত্থেরং দস্সেতি. থেরো কির পব্বজিতদিৰসতো পট্ঠায পাতোৰ উট্ঠহন্তো হত্থপূরং ৰালিকং উক্খিপিত্ৰা ‘‘অহো ৰতাহং অজ্জ দসবলস্স চেৰ আচরিযুপজ্ঝাযানঞ্চ সন্তিকা এত্তকং ওৰাদঞ্চেৰ অনুসাসনিঞ্চ লভেয্য’’ন্তি পত্থেতি. তস্মা সিক্খাকামানং অগ্গো নাম জাতোতি.

২১০. দুতিযে সদ্ধাপব্বজিতানন্তি সদ্ধায পব্বজিতানং. রট্ঠপালোতি রট্ঠং পালেতুং সমত্থো, ভিন্নং ৰা রট্ঠং সন্ধারেতুং সমত্থে কুলে জাতোতিপি রট্ঠপালোতি সঙ্খং গতো. সো হি সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো চুদ্দসভত্তচ্ছেদে কত্ৰা মাতাপিতরো পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৰা পব্বজিতো. তস্মা সদ্ধাপব্বজিতানং অগ্গো নাম জাতো.

রাহুল-রট্ঠপালত্থেরৰত্থু

ইমেসং পন উভিন্নম্পি থেরানং পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – এতে কির দ্ৰেপি অতীতে পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতীনগরে গহপতিমহাসালকুলে নিব্বত্তিংসু. তেসং দহরকালে নামং ৰা গোত্তং ৰা ন কথিযতি. ৰযপ্পত্তা পন ঘরাৰাসে পতিট্ঠায অত্তনো অত্তনো পিতু অচ্চযেন উভোপি অত্তনো অত্তনো রতনকোট্ঠাগারকম্মিকে পক্কোসাপেত্ৰা অপরিমাণং ধনং দিস্ৰা – ‘‘ইমং এত্তকং ধনরাসিং অয্যকপয্যকাদযো অত্তনা সদ্ধিং গহেত্ৰা গন্তুং নাসক্খিংসু, অম্হেহি দানি যেন কেনচি উপাযেন ইমং ধনং গহেত্ৰা গন্তুং ৰট্টতী’’তি তে উভোপি জনা চতূসু ঠানেসু কপণদ্ধিকাদীনং মহাদানং দাতুং আরদ্ধা. একো অত্তনো দানগ্গে আগতাগতজনং পুচ্ছিত্ৰা যাগুখজ্জকাদীসু যস্স যং পটিভাতি, তস্স তং অদাসি, তস্স তেনেৰ কারণেন আগতপাকোতি নামং জাতং. ইতরো অপুচ্ছিত্ৰাৰ গহিতগহিতভাজনং পূরেত্ৰা পূরেত্ৰা দেতি, তস্সপি তেনেৰ কারণেন অনগ্গপাকোতি নামং জাতং, অপ্পমাণপাকোতি অত্থো.

তে উভোপি একদিৰসং পাতোৰ মুখধোৰনত্থং বহিগামং অগমংসু. তস্মিং সমযে হিমৰন্ততো দ্ৰে মহিদ্ধিকা তাপসা ভিক্খাচারত্থায আকাসেন আগন্ত্ৰা তেসং সহাযকানং অৰিদূরে ওতরিত্ৰা ‘‘মা নো এতে পস্সিংসূ’’তি একপস্সে অট্ঠংসু. তে উভোপি জনা তেসং লাবুভাজনাদিপরিক্খারং সংৰিধায অন্তোগামং সন্ধায ভিক্খায গতানং সন্তিকং আগম্ম ৰন্দিংসু. অথ নে তাপসা ‘‘কায ৰেলায আগতত্থ মহাপুঞ্ঞা’’তি আহংসু. তে ‘‘অধুনাৰ, ভন্তে’’তি ৰত্ৰা তেসং হত্থতো লাবুভাজনং গহেত্ৰা অত্তনো অত্তনো গেহং নেত্ৰা ভত্তকিচ্চপরিযোসানে নিবদ্ধং ভিক্খাগহণত্থং পটিঞ্ঞং গণ্হিংসু.

তেসু একো তাপসো সপরিল়াহকাযধাতুকো হোতি. সো অত্তনো আনুভাৰেন মহাসমুদ্দউদকং দ্ৰেধা কত্ৰা পথৰিন্ধরনাগরাজস্স ভৰনং গন্ত্ৰা দিৰাৰিহারং নিসীদতি. সো উতুসপ্পাযং গহেত্ৰা পচ্চাগন্ত্ৰা অত্তনো উপট্ঠাকস্স গেহে ভত্তানুমোদনং করোন্তো ‘‘পথৰিন্ধরনাগভৰনং ৰিয হোতূ’’তি ৰদতি. অথ নং একদিৰসং উপট্ঠাকো পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, তুম্হে অনুমোদনং করোন্তা ‘পথৰিন্ধরনাগভৰনং ৰিয হোতূ’তি ৰদথ, মযমস্স অত্থং ন জানাম, কিং ৰুত্তং হোতি ইদং, ভন্তে’’তি? আম, কুটুম্বিয অহং ‘‘তুম্হাকং সম্পত্তি পথৰিন্ধরনাগরাজসম্পত্তিসদিসা হোতূ’’তি ৰদামীতি. কুটুম্বিকো ততো পট্ঠায পথৰিন্ধরনাগরাজভৰনে চিত্তং ঠপেসি.

ইতরো তাপসো তাৰতিংসভৰনং গন্ত্ৰা সুঞ্ঞে সেরিসকৰিমানে দিৰাৰিহারং করোতি. সো আগচ্ছন্তো গচ্ছন্তো চ সক্কস্স দেৰরাজস্স সম্পত্তিং দিস্ৰা অত্তনো উপট্ঠাকস্স অনুমোদনং করোন্তো ‘‘সক্কৰিমানং ৰিয হোতূ’’তি ৰদতি. অথ নং সোপি কুটুম্বিযো ইতরো সহাযকো তং তাপসং ৰিয পুচ্ছি. সো তস্স ৰচনং সুত্ৰা সক্কভৰনে চিত্তং ঠপেসি. তে উভোপি পত্থিতট্ঠানেসুযেৰ নিব্বত্তা.

পথৰিন্ধরভৰনে নিব্বত্তো পথৰিন্ধরনাগরাজা নাম জাতো. সো নিব্বত্তক্খণে অত্তনো অত্তভাৰং দিস্ৰা ‘‘অমনাপস্স ৰত মে ঠানস্স কুলুপকতাপসো ৰণ্ণং কথেসি, উরেন পরিসক্কিত্ৰা ৰিচরণট্ঠানমেতং, নূন সো অঞ্ঞং ঠানং ন জানাতী’’তি ৰিপ্পটিসারী অহোসি. অথস্স তংখণেযেৰ অলঙ্কতপটিযত্তানি নাগনাটকানি সব্বদিসাসু তূরিযানি পগ্গণ্হিংসু. সো তস্মিংযেৰ খণে তং অত্তভাৰং ৰিজহিত্ৰা মাণৰকৰণ্ণী অহোসি. অন্ৰদ্ধমাসঞ্চ চত্তারো মহারাজানো সক্কস্স উপট্ঠানং গচ্ছন্তি. তস্মা সোপি ৰিরূপক্খেন নাগরঞ্ঞা সদ্ধিং সক্কস্স উপট্ঠানং গতো. সক্কো তং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং দিস্ৰা সঞ্জানি. অথ নং সমীপে আগন্ত্ৰা ঠিতকালে ‘‘কহং নিব্বত্তোসি সম্মা’’তি পুচ্ছি. মা কথেসি, মহারাজ, উরেন পরিসক্কনট্ঠানে নিব্বত্তোম্হি, তুম্হে পন কল্যাণমিত্তং লভিত্থাতি. সম্ম, ত্ৰং ‘‘অট্ঠানে নিব্বত্তোম্হী’’তি মা ৰিতক্কযি, পদুমুত্তরদসবলো লোকে নিব্বত্তো, তস্স অধিকারকম্মং কত্ৰা ইমংযেৰ ঠানং পত্থেহি, উভো সুখং ৰসিস্সামাতি. সো ‘‘এৰং, দেৰ, করিস্সামী’’তি গন্ত্ৰা পদুমুত্তরদসবলং নিমন্তেত্ৰা অত্তনো নাগভৰনে নাগপরিসায সদ্ধিং সব্বরত্তিং সক্কারসম্মানং সজ্জেসি.

সত্থা পুনদিৰসে উট্ঠিতে অরুণে অত্তনো উপট্ঠাকং সুমনত্থেরং আমন্তেসি – ‘‘সুমন, অজ্জ তথাগতো দূরং ভিক্খাচারং গমিস্সতি, মা পুথুজ্জনভিক্খূ আগচ্ছন্তু, তেপিটকা পটিসম্ভিদাপ্পত্তা ছল়ভিঞ্ঞাৰ আগচ্ছন্তূ’’তি. থেরো সত্থু ৰচনং সুত্ৰা সব্বেসং আরোচেসি. সত্থারা সদ্ধিং সতসহস্সা ভিক্খূ আকাসং পক্খন্দিংসু. পথৰিন্ধরো নাগপরিসায সদ্ধিং দসবলস্স পচ্চুগ্গমনং আগতো সত্থারং পরিৰারেত্ৰা সমুদ্দমত্থকে মণিৰণ্ণা ঊমিযো মদ্দমানং ভিক্খুসঙ্ঘং ওলোকেত্ৰা আদিতো সত্থারং, পরিযোসানে সঙ্ঘনৰকং তথাগতস্স পুত্তং উপরেৰতসামণেরং নাম ওলোকেন্তো ‘‘অনচ্ছরিযো সেসসাৰকানং এৰরূপো ইদ্ধানুভাৰো, ইমস্স পন তরুণবালদারকস্স এৰরূপো ইদ্ধানুভাৰো অতিৰিয অচ্ছরিযো’’তি পীতিপামোজ্জং উপ্পাদেসি.

অথস্স ভৰনে দসবলে নিসিন্নে সেসভিক্খূসু কোটিতো পট্ঠায নিসীদন্তেসু সত্থু সম্মুখট্ঠানেযেৰ উপরেৰতসামণেরস্স আসনং পাপুণি. নাগরাজা যাগুং দেন্তোপি খজ্জকং দেন্তোপি সকিং দসবলং ওলোকেতি, সকিং উপরেৰতসামণেরং. তস্স কির সরীরে সত্থু সরীরে ৰিয দ্ৰত্তিংস মহাপুরিসলক্খণানি পঞ্ঞাযন্তি. ততো নাগরাজা ‘‘অযং সামণেরো বুদ্ধানং সদিসো পঞ্ঞাযতি, কিং নু খো হোতী’’তি অৰিদূরে নিসিন্নং অঞ্ঞতরং ভিক্খুং পুচ্ছি – ‘‘অযং, ভন্তে, সামণেরো দসবলস্স কিং হোতী’’তি? পুত্তো, মহারাজাতি. সো চিন্তেসি – ‘‘মহা ৰতাযং ভিক্খু, এৰরূপস্স সোভগ্গপ্পত্তস্স তথাগতস্স পুত্তভাৰং লভি. সরীরম্পিস্স একদেসেন বুদ্ধানং সরীরসদিসং পঞ্ঞাযতি, মযাপি অনাগতে এৰরূপেন ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি সত্তাহং মহাদানং দত্ৰা, ‘‘ভন্তে, অহং ইমস্স অধিকারকম্মস্সানুভাৰেন অযং উপরেৰতো ৰিয অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স পুত্তো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. সত্থা অনন্তরাযং দিস্ৰা ‘‘অনাগতে গোতমবুদ্ধস্স পুত্তো ভৰিস্সসী’’তি ব্যাকরিত্ৰা পক্কামি.

পথৰিন্ধরোপি পুন অদ্ধমাসে সম্পত্তে ৰিরূপক্খেন সদ্ধিং সক্কস্স উপট্ঠানং গতো. অথ নং সমীপে ঠিতং সক্কো পুচ্ছি – ‘‘পত্থিতো তে, সম্ম, অযং দেৰলোকো’’তি? ন পত্থিতো মহারাজাতি. কিং দোসং অদ্দসাতি? দোসো নত্থি, মহারাজ, অহং পন দসবলস্স পুত্তং উপরেৰতসামণেরং পস্সিং. তস্স মে দিট্ঠকালতো পট্ঠায অঞ্ঞত্থ চিত্তং ন নমি, স্ৰাহং ‘‘অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স এৰরূপো পুত্তো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসিং. ত্ৰম্পি, মহারাজ, একং পত্থনং করোহি, তে মযং নিব্বত্তট্ঠানে ন ৰিনা ভৰিস্সামাতি. সক্কো তস্স ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা একং মহানুভাৰং ভিক্খুং দিস্ৰা ‘‘কতরকুলা নু খো নিক্খমিত্ৰা অযং কুলপুত্তো পব্বজিতো’’তি আৰজ্জেন্তো ‘‘অযং ভিন্নং রট্ঠং সন্ধারেতুং সমত্থস্স কুলস্স পুত্তো হুত্ৰা চুদ্দস ভত্তচ্ছেদে কত্ৰা মাতাপিতরো পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৰা পব্বজিতো’’তি অঞ্ঞাসি. ঞত্ৰা চ পন অজানন্তো ৰিয দসবলং পুচ্ছিত্ৰা সত্তাহং মহাসক্কারং কত্ৰা, ‘‘ভন্তে, অহং ইমস্স কল্যাণকম্মস্স নিস্সন্দেন তুম্হাকং সাসনে অযং কুলপুত্তো ৰিয অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে সদ্ধাপব্বজিতানং অগ্গো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. সত্থা অনন্তরাযং দিস্ৰা ‘‘ত্ৰং, মহারাজ, অনাগতে গোতমস্স বুদ্ধস্স সাসনে সদ্ধাপব্বজিতানং অগ্গো ভৰিস্সসী’’তি ব্যাকরিত্ৰা পক্কামি. সক্কোপি অত্তনো দেৰপুরমেৰ গতো.

তে উভোপি নিব্বত্তট্ঠানতো চৰিত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তা অনেকসহস্সকপ্পে অতিক্কমিংসু. ইতো পন দ্ৰানৰুতিকপ্পমত্থকে ফুস্সো নাম বুদ্ধো লোকে উদপাদি. তস্স পিতা মহিন্দো নাম রাজা অহোসি, ৰেমাতিকা তযো কনিট্ঠভাতরো. রাজা দিৰসে দিৰসে ‘‘ময্হংযেৰ বুদ্ধো ময্হং ধম্মো ময্হং সঙ্ঘো’’তি মমাযন্তো সযমেৰ দসবলং নিবদ্ধং ভোজনং ভোজেতি.

অথস্স একদিৰসং পচ্চন্তো কুপিতো. সো পুত্তে আমন্তেসি – ‘‘তাতা, পচ্চন্তো কুপিতো, তুম্হেহি ৰা মযা ৰা গন্তব্বং. যদি অহং গচ্ছামি, তুম্হেহি ইমিনা নিযামেন দসবলো পরিচরিতব্বো’’তি. তে তযোপি একপ্পহারেনেৰ আহংসু – ‘‘তাত, তুম্হাকং গমনকিচ্চং নত্থি, মযং চোরে ৰিধমিস্সামা’’তি পিতরং ৰন্দিত্ৰা পচ্চন্তং গন্ত্ৰা চোরে ৰিধমিত্ৰা ৰিজিতসঙ্গামা হুত্ৰা নিৰত্তিংসু. তে অন্তরামগ্গে পাদমূলিকেহি সদ্ধিং মন্তযিংসু – ‘‘তাতা, অম্হাকং গতক্খণেযেৰ পিতা ৰরং দস্সতি, কতরং ৰরং গণ্হামা’’তি? অয্যা, তুম্হাকং পিতু অচ্চযেন দুল্লভং নাম নত্থি, তুম্হাকং পন জেট্ঠভাতিকং ফুস্সবুদ্ধং পটিজগ্গনৰরং গণ্হথা’’তি আহংসু. তে ‘‘কল্যাণং তুম্হেহি ৰুত্ত’’ন্তি সব্বেপি একচিত্তা হুত্ৰা গন্ত্ৰা পিতরং অদ্দসংসু. তদা পিতা তেসং পসীদিত্ৰা ৰরং অদাসি. তে ‘‘তেমাসং তথাগতং পটিজগ্গিস্সামা’’তি ৰরং যাচিংসু. রাজা ‘‘অযং দাতুং ন সক্কা, অঞ্ঞং ৰরং গণ্হথা’’তি আহ. তাত, অম্হাকং অঞ্ঞেন ৰরেন কিচ্চং নত্থি, সচে তুম্হে দাতুকামা, এতংযেৰ নো ৰরং দেথাতি. রাজা তেসু পুনপ্পুনং কথেন্তেসু অত্তনা পটিঞ্ঞাতত্তা ‘‘ন সক্কা ন দাতু’’ন্তি চিন্তেত্ৰা আহ – ‘‘তাতা, অহং তুম্হাকং ৰরং দেমি, অপিচ খো পন বুদ্ধা নাম দুরাসদা হোন্তি সীহা ৰিয একচরা, দসবলং পটিজগ্গন্তা অপ্পমত্তা ভৰেয্যাথা’’তি.

তে চিন্তযিংসু – ‘‘অম্হেহি তথাগতং পটিজগ্গন্তেহি অনুচ্ছৰিকং কত্ৰা পটিজগ্গিতুং ৰট্টতী’’তি সব্বেপি একচিত্তা হুত্ৰা দসসীলানি সমাদায নিরামগন্ধা হুত্ৰা সত্থু দানগ্গপরিৰহনকে তযো পুরিসে ঠপযিংসু. তেসু একো ধনধঞ্ঞুপ্পাদকো অহোসি, একো মাপকো, একো দানসংৰিধাযকো. তেসু ধনধঞ্ঞুপ্পাদকো পচ্চুপ্পন্নে বিম্বিসারো মহারাজা জাতো, মাপকো ৰিসাখো উপাসকো, দানসংৰিধাযকো রট্ঠপালত্থেরোতি. সো তত্থ যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰপুরে নিব্বত্তো. অযং পন রাহুলত্থেরো নাম কস্সপদসবলস্স কালে কিকিস্স কাসিরঞ্ঞো জেট্ঠপুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, পথৰিন্ধরকুমারোতিস্স নামং অকংসু. তস্স সত্ত ভগিনিযো অহেসুং. তা দসবলস্স সত্ত পরিৰেণানি কারযিংসু. পথৰিন্ধরো ওপরজ্জং লভি. সো তা ভগিনিযো আহ – ‘‘তুম্হেহি কারিতপরিৰেণেসু ময্হম্পি একং দেথা’’তি. ভাতিক, তুম্হে উপরাজট্ঠানে ঠিতা, তুম্হেহি নাম অম্হাকং দাতব্বং, তুম্হে অঞ্ঞং পরিৰেণং করোথাতি. সো তাসং ৰচনং সুত্ৰা পঞ্চ ৰিহারসতানি কারেসি. পঞ্চ পরিৰেণসতানীতিপি ৰদন্তি. সো তত্থ যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰপুরে নিব্বত্তি. ইমস্মিং পন বুদ্ধুপ্পাদে পথৰিন্ধরকুমারো অম্হাকং বোধিসত্তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি, তস্স সহাযকো কুরুরট্ঠে থুল্লকোট্ঠিতনিগমে রট্ঠপালসেট্ঠিগেহে নিব্বত্তি.

অথ অম্হাকং দসবলো অভিসম্বোধিং পত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো অনুপুব্বেন কপিলৰত্থুং আগন্ত্ৰা রাহুলকুমারং পব্বাজেসি. তস্স পব্বজ্জাৰিধানং পাল়িযং (মহাৰ. ১০৫) আগতমেৰ. এৰং পব্বজিতস্স পনস্স সত্থা অভিণ্হওৰাদৰসেন রাহুলোৰাদসুত্তং অভাসি. রাহুলোপি পাতোৰ ৰুট্ঠায হত্থেন ৰালুকং উক্খিপিত্ৰা ‘‘দসবলস্স চেৰ আচরিযুপজ্ঝাযানঞ্চ সন্তিকা অজ্জ এত্তকং ওৰাদং লভেয্য’’ন্তি ৰদতি. ভিক্খুসঙ্ঘমজ্ঝে কথা উদপাদি ‘‘ওৰাদক্খমো ৰত রাহুলসামণেরো পিতু অনুচ্ছৰিকো পুত্তো’’তি. সত্থা ভিক্খূনং চিত্তাচারং ঞত্ৰা ‘‘মযি গতে একা ধম্মদেসনা চ ৰড্ঢিস্সতি, রাহুলস্স চ গুণো পাকটো ভৰিস্সতী’’তি গন্ত্ৰা ধম্মসভাযং বুদ্ধাসানে নিসিন্নো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি. রাহুলসামণেরস্স ওৰাদক্খমভাৰং কথেম ভগৰাতি. সত্থা ইমস্মিং ঠানে ঠত্ৰা রাহুলস্স গুণদীপনত্থং মিগজাতকং আহরিত্ৰা কথেসি –

‘‘মিগং তিপল্লত্থমনেকমাযং,

অট্ঠক্খুরং অড্ঢরত্তা পপাযিং;

একেন সোতেন ছমা’স্সসন্তো,

ছহি কলাহিতিভোতি ভাগিনেয্যো’’তি. (জা. ১.১.১৬);

অথস্স সত্তৰস্সিকসামণেরকালে ‘‘মা হেৰ খো রাহুলো দহরভাৰেন কীল়নত্থাযপি সম্পজানমুসা ভাসেয্যা’’তি অম্বলট্ঠিযরাহুলোৰাদং (ম. নি. ২.১০৭ আদযো) দেসেসি. অট্ঠারসৰস্সিকসামণেরকালে তথাগতস্স পচ্ছতো পিণ্ডায পৰিসন্তস্স সত্থু চেৰ অত্তনো চ রূপসম্পত্তিং দিস্ৰা গেহসিতং ৰিতক্কং ৰিতক্কেন্তস্স ‘‘যংকিঞ্চি, রাহুল, রূপ’’ন্তিআদিনা নযেন মহারাহুলোৰাদসুত্তন্তং (ম. নি. ২.১১৩) কথেসি. সংযুত্তকে (সং. নি. ৪.১২১) পন রাহুলোৰাদোপি অঙ্গুত্তরে (অ. নি. ৪.১৭৭) রাহুলোৰাদোপি থেরস্স ৰিপস্সনাচারোযেৰ. অথস্স সত্থা ঞাণপরিপাকং ঞত্ৰা অৰস্সিকভিক্খুকালে অন্ধৰনে নিসিন্নো চূল়রাহুলোৰাদং (ম. নি. ৩.৪১৬ আদযো) কথেসি. দেসনাপরিযোসানে রাহুলত্থেরো কোটিসতসহস্সদেৰতাহি সদ্ধিং অরহত্তং পাপুণি, সোতাপন্নসকদাগামিঅনাগামিদেৰতানং গণনা নত্থি. অথ সত্থা অপরভাগে অরিযসঙ্ঘমজ্ঝে নিসিন্নো থেরং ইমস্মিং সাসনে সিক্খাকামানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি.

সত্থরি পন কুরুরট্ঠে চারিকায নিক্খমিত্ৰা থুল্লকোট্ঠিতং অনুপ্পত্তে রট্ঠপালো কুলপুত্তো সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো মাতাপিতরো অনুজানাপেত্ৰা দসবলং উপসঙ্কমিত্ৰা সত্থু আণত্তিযা অঞ্ঞতরস্স থেরস্স সন্তিকে পব্বজি. তস্স পব্বজিতদিৰসতো পট্ঠায সেট্ঠিগহপতি ভিক্খূ অত্তনো নিৰেসনদ্ৰারেন গচ্ছন্তে দিস্ৰা ‘‘কিং তুম্হাকং ইমস্মিং গেহে কম্মং, একোৰ পুত্তকো অহোসি, তং গণ্হিত্ৰা গতত্থ, ইদানি কিং করিস্সথা’’তি অক্কোসতি পরিভাসতি. সত্থা অদ্ধমাসং থুল্লকোট্ঠিতে ৰসিত্ৰা পুন সাৰত্থিমেৰ অগমাসি. তত্থাযস্মা রট্ঠপালো যোনিসো মনসিকরোন্তো কম্মং কত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. সো সত্থারং অনুজানাপেত্ৰা মাতাপিতরো দস্সনত্থং থুল্লকোট্ঠিতং গন্ত্ৰা তত্থ সপদানং পিণ্ডায চরন্তো পিতু নিৰেসনে আভিদোসিকং কুম্মাসং লভিত্ৰা তং অমতং ৰিয পরিভুঞ্জন্তো পিতরা নিমন্তিতো অধিৰাসেত্ৰা দুতিযদিৰসে পিতু নিৰেসনে পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা অলঙ্কতপটিযত্তে ইত্থিজনে অসুভসঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৰা ঠিতকোৰ ধম্মং দেসেত্ৰা জিযা মুত্তো ৰিয নারাচো আকাসং উপ্পতিত্ৰা কোরব্যরঞ্ঞো মিগচীরং গন্ত্ৰা মঙ্গলসিলাপট্টে নিসিন্নো দস্সনত্থায আগতস্স রঞ্ঞো চতুপারিজুঞ্ঞপটিমণ্ডিতং ধম্মং (ম. নি. ২.৩০৪) দেসেত্ৰা অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো পুন সত্থু সন্তিকংযেৰ আগতো. এৰমেতং ৰত্থু সমুট্ঠিতং. অথ সত্থা অপরভাগে অরিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো থেরং ইমস্মিং সাসনে সদ্ধাপব্বজিতানং কুলপুত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

কুণ্ডধানত্থেরৰত্থু

২১১. ততিযে পঠমং সলাকং গণ্হন্তানন্তি সব্বপঠমং সলাকগাহকানং ভিক্খূনং কুণ্ডধানত্থেরো অগ্গোতি দস্সেতি. সো কির থেরো মহাসুভদ্দায নিমন্তিতদিৰসে তথাগতে উগ্গনগরং গচ্ছন্তে ‘‘অজ্জ সত্থা দূরং ভিক্খাচারং গমিস্সতি, পুথুজ্জনা সলাকং মা গণ্হন্তু, পঞ্চসতা খীণাসৰাৰ গণ্হন্তূ’’তি ৰুত্তে পঠমমেৰ সীহনাদং নদিত্ৰা সলাকং গণ্হি. চূল়সুভদ্দায নিমন্তিতদিৰসে তথাগতে সাকেতং গচ্ছন্তেপি পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং অন্তরে পঠমমেৰ সলাকং গণ্হি, সুনাপরন্তজনপদং গচ্ছন্তেপি. ইমেহি কারণেহি থেরো পঠমং সলাকং গণ্হন্তানং অগ্গো নাম জাতো. কুণ্ডধানোতি পনস্স নামং.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযং কির পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে নিব্বত্তো ৰুত্তনযেনেৰ ৰিহারং গন্ত্ৰা ধম্মং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং পঠমং সলাকং গণ্হন্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা বুদ্ধানং অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেত্ৰা সত্থারা অনন্তরাযং দিস্ৰা ব্যাকতো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰেসু চ মনুস্সেসু চ সংসরন্তো কস্সপবুদ্ধকালে ভূমট্ঠকদেৰতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. দীঘাযুকবুদ্ধানঞ্চ নাম ন অন্ৰদ্ধমাসিকো উপোসথো হোতি. ৰিপস্সীদসবলস্স হি ছব্বস্সন্তরে ছব্বস্সন্তরে উপোসথো অহোসি, কস্সপদসবলো পন ছট্ঠে ছট্ঠে মাসে পাতিমোক্খং ওসারেসি. তস্স পাতিমোক্খং ওসারণকালে দিসাৰাসিকা দ্ৰে সহাযকা ভিক্খূ ‘‘উপোসথং করিস্সামা’’তি গচ্ছন্তি. অযং ভুম্মদেৰতা চিন্তেসি – ‘‘ইমেসং দ্ৰিন্নং ভিক্খূনং মেত্তি অতিৰিয দল়্হা, কিং নু খো ভেদকে সতি ভিজ্জেয্য, ন ভিজ্জেয্যা’’তি? তেসং ওকাসং ওলোকযমানা তেসং অৰিদূরেনেৰ গচ্ছতি.

অথেকো থেরো একস্স হত্থে পত্তচীৰরং দত্ৰা সরীরৰল়ঞ্জনত্থং উদকফাসুকট্ঠানং গন্ত্ৰা ধোতহত্থপাদো হুত্ৰা গুম্বসভাগতো নিক্খমতি. ভুম্মদেৰতা তস্স থেরস্স পচ্ছতো পচ্ছতো উত্তমরূপা ইত্থী হুত্ৰা কেসে ৰিধুনিত্ৰা সংৰিধায বন্ধন্তী ৰিয পিট্ঠিতো পংসুং পুঞ্ছমানা ৰিয সাটকং সংৰিধায নিৰাসযমানা ৰিয চ হুত্ৰা থেরস্স পদানুপদিকা হুত্ৰা গুম্বতো নিক্খন্তা. একমন্তে ঠিতো সহাযকত্থেরো ইমং কারণং দিস্ৰা দোমনস্সজাতো ‘‘নট্ঠো দানি মে ইমিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং দীঘরত্তানুগতো সিনেহো. সচাহং এৰংৰিধভাৰং জানেয্যং, এত্তকং অদ্ধানং ইমিনা সদ্ধিং ৰিস্সাসং ন করেয্য’’ন্তি চিন্তেত্ৰা আগচ্ছন্তস্সেৰস্স ‘‘হন্দাৰুসো, তুয্হং পত্তচীৰরং, তাদিসেন পাপেন সহাযেন সদ্ধিং একমগ্গং ন গচ্ছামী’’তি আহ. তং কথং সুত্ৰা তস্স লজ্জিভিক্খুনো হদযং তিখিণসত্তিং গহেত্ৰা ৰিদ্ধং ৰিয অহোসি. ততো নং আহ – ‘‘আৰুসো, কিং নামেতং ৰদসি, অহং এত্তকং কালং দুক্কটমত্তম্পি আপত্তিং ন জানামি. ত্ৰং পন মং অজ্জ ‘পাপো’তি ৰদসি, কিং তে দিট্ঠ’’ন্তি? কিং অঞ্ঞেন দিট্ঠেন, কিং ত্ৰং এৰংৰিধেন অলঙ্কতপটিযত্তেন মাতুগামেন সদ্ধিং একট্ঠানে হুত্ৰা নিক্খন্তোতি? নত্থেতং, আৰুসো, ময্হং, নাহং এৰরূপং মাতুগামং পস্সামীতি. তস্স যাৰততিযং কথেন্তস্সাপি ইতরো থেরো কথং অসদ্দহিত্ৰা অত্তনা দিট্ঠকারণংযেৰ অত্থং গহেত্ৰা তেন সদ্ধিং একমগ্গেন অগন্ত্ৰা অঞ্ঞেন মগ্গেন সত্থু সন্তিকং গতো. ইতরোপি অঞ্ঞেন মগ্গেন সত্থু সন্তিকংযেৰ গতো.

ততো ভিক্খুসঙ্ঘস্স উপোসথাগারং পৰিসনৰেলায সো ভিক্খু তং ভিক্খুং উপোসথগ্গে সঞ্জানিত্ৰা ‘‘ইমস্মিং উপোসথগ্গে এৰরূপো নাম পাপভিক্খু অত্থি, নাহং তেন সদ্ধিং উপোসথং করিস্সামী’’তি নিক্খমিত্ৰা বহি অট্ঠাসি. ভুম্মদেৰতা ‘‘ভারিযং মযা কম্মং কত’’ন্তি মহল্লকউপাসকৰণ্ণেন তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কস্মা, ভন্তে, অয্যো ইমস্মিং ঠানে ঠিতো’’তি আহ. উপাসক, ইমং উপোসথগ্গং একো পাপভিক্খু পৰিট্ঠো, অহং তেন সদ্ধিং উপোসথং ন করোমীতি ৰত্ৰা নিক্খমিত্ৰা বহি ঠিতোম্হীতি. ভন্তে, মা এৰং গণ্হথ, পরিসুদ্ধসীলো এস ভিক্খু. তুম্হেহি দিট্ঠমাতুগামো নাম অহং, মযা তুম্হাকং ৰীমংসনত্থায ‘‘দল়্হা নু খো ইমেসং থেরানং মেত্তি, নো দল়্হা’’তি লজ্জিঅলজ্জিভাৰং ওলোকেন্তেন তং কম্মং কতন্তি. কো পন ত্ৰং সপ্পুরিসাতি? অহং একা ভুম্মদেৰতা, ভন্তেতি. দেৰপুত্তো কথেন্তোৰ দিব্বানুভাৰেন ঠত্ৰা থেরস্স পাদেসু পতিত্ৰা ‘‘ময্হং, ভন্তে, খমথ, এতং দোসং থেরো ন জানাতি, উপোসথং করোথা’’তি থেরং যাচিত্ৰা উপোসথগ্গং পৰেসেসি. সো থেরো উপোসথং তাৰ একট্ঠানে অকাসি, মিত্তসন্থৰৰসেন ন পুন তেন সদ্ধিং একট্ঠানে অহোসীতি. ইমস্স থেরস্স কম্মং ন কথিযতি, চুদিতকত্থেরো পন অপরাপরং ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো অরহত্তং পাপুণি.

ভুম্মদেৰতা তস্স কম্মস্স নিস্সন্দেন একং বুদ্ধন্তরং অপাযতো ন মুচ্চিত্থ. সচে পন কালেন কালং মনুস্সত্তং আগচ্ছতি, অঞ্ঞেন যেন কেনচি কতো দোসো তস্সেৰ উপরি পততি. সো অম্হাকং ভগৰতো কালে সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তি, ধানমাণৰোতিস্স নামং অকংসু. সো ৰযপ্পত্তো তযো ৰেদে উগ্গণ্হিত্ৰা মহল্লককালে সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজি, তস্স উপসম্পন্নদিৰসতো পট্ঠায একা অলঙ্কতপটিযত্তা ইত্থী তস্মিং গামং পৰিসন্তে সদ্ধিংযেৰ গামং পৰিসতি, নিক্খমন্তে নিক্খমতি. ৰিহারং পৰিসন্তেপি পৰিসতি, তিট্ঠন্তেপি তিট্ঠতীতি এৰং নিচ্চানুবন্ধা পঞ্ঞাযতি. থেরো তং ন পস্সতি, তস্স পন পুরিমস্স কম্মস্স নিস্সন্দেন সা অঞ্ঞেসং উপট্ঠাতি.

গামে যাগুভিক্খং দদমানা ইত্থিযো, ‘‘ভন্তে, অযং একো যাগুউল়ুঙ্কো তুম্হাকং, একো ইমিস্সা অম্হাকং সহাযিকাযা’’তি পরিহাসং করোন্তি. থেরস্স মহতী ৰিহেসা হোতি. ৰিহারং গতম্পি নং সামণেরা চেৰ দহরভিক্খূ চ পরিৰারেত্ৰা ‘‘ধানো কোণ্ডো জাতো’’তি পরিহাসং করোন্তি. অথস্স তেনেৰ কারণেন কুণ্ডধানত্থেরোতি নামং জাতং. সো উট্ঠায সমুট্ঠায তেহি কযিরমানং কেল়িং সহিতুং অসক্কোন্তো উম্মাদং গহেত্ৰা ‘‘তুম্হে কোণ্ডা, তুম্হাকং উপজ্ঝাযা কোণ্ডা, আচরিযা কোণ্ডা’’তি ৰদতি. অথ নং সত্থু আরোচেসুং – ‘‘কুণ্ডধানো দহরসামণেরেহি সদ্ধিং এৰং ফরুসৰাচং ৰদতী’’তি. সত্থা তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সচ্চং ভিক্খূ’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং ভগৰা’’তি ৰুত্তে ‘‘কস্মা এৰং ৰদেসী’’তি আহ. ভন্তে, নিবদ্ধং ৰিহেসং অসহন্তো এৰং কথেমীতি. ‘‘ত্ৰং পুব্বে কতকম্মং যাৰজ্জদিৰসা জীরাপেতুং ন সক্কোসি, পুন এৰরূপং ফরুসং মা ৰদ ভিক্খূ’’তি ৰত্ৰা আহ –

‘‘মাৰোচ ফরুসং কঞ্চি, ৰুত্তা পটিৰদেয্যু তং;

দুক্খা হি সারম্ভকথা, পটিদণ্ডা ফুসেয্যু তং.

‘‘সচে নেরেসি অত্তানং, কংসো উপহতো যথা;

এস পত্তোসি নিব্বানং, সারম্ভো তে ন ৰিজ্জতী’’তি. (ধ. প. ১৩৩-১৩৪);

ইমঞ্চ পন তস্স থেরস্স মাতুগামেন সদ্ধিং ৰিচরণভাৰং কোসলরঞ্ঞোপি কথযিংসু. রাজা ‘‘গচ্ছথ, ভণে, ৰীমংসথা’’তি পেসেত্ৰা সযম্পি মন্দেনেৰ পরিৰারেন সদ্ধিং থেরস্স ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা একমন্তে ওলোকেন্তো অট্ঠাসি. তস্মিং খণে থেরো সূচিকম্মং করোন্তো নিসিন্নো হোতি, সাপিস্স ইত্থী অৰিদূরে ঠানে ঠিতা ৰিয পঞ্ঞাযতি.

রাজা তং দিস্ৰা ‘‘অত্থিদং কারণ’’ন্তি তস্সা ঠিতট্ঠানং অগমাসি. সা তস্মিং আগচ্ছন্তে থেরস্স ৰসনপণ্ণসালং পৰিট্ঠা ৰিয অহোসি. রাজাপি তায সদ্ধিংযেৰ পণ্ণসালং পৰিসিত্ৰা সব্বত্থ ওলোকেন্তো অদিস্ৰা ‘‘নাযং মাতুগামো, থেরস্স একো কম্মৰিপাকো’’তি সঞ্ঞং কত্ৰা পঠমং থেরস্স সমীপেন গচ্ছন্তোপি থেরং অৰন্দিত্ৰা তস্স কারণস্স অভূতভাৰং ঞত্ৰা আগম্ম থেরং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো ‘‘কচ্চি, ভন্তে, পিণ্ডকেন ন কিলমথা’’তি পুচ্ছি. থেরো ‘‘ৰট্টতি মহারাজা’’তি আহ. ‘‘জানামি, ভন্তে, অয্যস্স কথং, এৰরূপেন চ পরিক্কিলেসেন সদ্ধিং চরন্তানং তুম্হাকং কে নাম পসীদিস্সন্তি, ইতো পট্ঠায ৰো কত্থচি গমনকিচ্চং নত্থি, অহং চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহিস্সামি, তুম্হে যোনিসোমনসিকারে মা পমজ্জিত্থা’’তি নিবদ্ধং ভিক্খং পট্ঠপেসি. থেরো রাজানং উপত্থম্ভকং লভিত্ৰা ভোজনসপ্পাযেন একগ্গচিত্তো হুত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. ততো পট্ঠায সা ইত্থী অন্তরধাযি.

মহাসুভদ্দা উগ্গনগরে মিচ্ছাদিট্ঠিকুলে ৰসমানা ‘‘সত্থা মং অনুকম্পতূ’’তি উপোসথং অধিট্ঠায নিরামগন্ধা হুত্ৰা উপরিপাসাদতলে ঠিতা ‘‘ইমানি পুপ্ফানি অন্তরে অট্ঠত্ৰা দসবলস্স মত্থকে ৰিতানং হুত্ৰা তিট্ঠন্তু, দসবলো ইমায সঞ্ঞায স্ৰে পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ময্হং ভিক্খং গণ্হতূ’’তি সচ্চকিরিযং কত্ৰা অট্ঠ সুমনপুপ্ফমুট্ঠিযো ৰিস্সজ্জেসি. পুপ্ফানি গন্ত্ৰা ধম্মদেসনাৰেলায সত্থু মত্থকে ৰিতানং হুত্ৰা অট্ঠংসু. সত্থা তং সুমনপুপ্ফৰিতানং দিস্ৰা চিত্তেনেৰ সুভদ্দায ভিক্খং অধিৰাসেত্ৰা পুনদিৰসে অরুণে উট্ঠিতে আনন্দত্থেরং আহ – ‘‘আনন্দ, মযং অজ্জ দূরং ভিক্খাচারং গমিস্সাম, পুথুজ্জনানং অদত্ৰা অরিযানংযেৰ সলাকং দেহী’’তি. থেরো ভিক্খূনং আরোচেসি – ‘‘আৰুসো, সত্থা অজ্জ দূরং ভিক্খাচারং গমিস্সতি, পুথুজ্জনা মা গণ্হন্তু, অরিযাৰ সলাকং গণ্হন্তূ’’তি. কুণ্ডধানত্থেরো ‘‘আহরাৰুসো, সলাক’’ন্তি পঠমংযেৰ হত্থং পসারেসি. আনন্দা ‘‘সত্থা তাদিসানং ভিক্খূনং সলাকং ন দাপেতি, অরিযানংযেৰ দাপেতী’’তি ৰিতক্কং উপ্পাদেত্ৰা গন্ত্ৰা সত্থু আরোচেসি. সত্থা ‘‘আহরাপেন্তস্স সলাকং দেহী’’তি আহ. থেরো চিন্তেসি – ‘‘সচে কুণ্ডধানস্স সলাকা দাতুং ন যুত্তা অস্স, অথ সত্থা পটিবাহেয্য, ভৰিস্সতি একং কারণ’’ন্তি. ‘‘কুণ্ডধানস্স সলাকং দস্সামী’’তি গমনং অভিনীহরি. কুণ্ডধানত্থেরো তস্স পুরে আগমনাৰ অভিঞ্ঞাপাদকং চতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ইদ্ধিযা আকাসে ঠত্ৰা ‘‘আহরাৰুসো আনন্দ, সত্থা মং জানাতি, মাদিসং ভিক্খুং পঠমং সলাকং গণ্হন্তং ন সত্থা ৰারেতী’’তি হত্থং পসারেত্ৰা সলাকং গণ্হি. সত্থা তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা থেরং ইমস্মিং সাসনে পঠমং সলাকং গণ্হন্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

ৰঙ্গীসত্থেরৰত্থু

২১২. চতুত্থে পটিভানৰন্তানন্তি সম্পন্নপটিভানানং ৰঙ্গীসত্থেরো অগ্গোতি দস্সেতি. অযং কির থেরো দসবলস্স সন্তিকং উপসঙ্কমন্তো চক্খুপথতো পট্ঠায চন্দেন সদ্ধিং উপমেত্ৰা, সূরিযেন, আকাসেন, মহাসমুদ্দেন, হত্থিনাগেন, সীহেন মিগরঞ্ঞা সদ্ধিং উপমেত্ৰাপি অনেকেহি পদসতেহি পদসহস্সেহি সত্থু ৰণ্ণং ৰদন্তোযেৰ উপসঙ্কমতি. তস্মা পটিভানৰন্তানং অগ্গো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি কির পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতীনগরে মহাভোগকুলে পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৰা পুরিমনযেনেৰ ৰিহারং গন্ত্ৰা ধম্মং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং পটিভানৰন্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা সত্থু অধিকারকম্মং কত্ৰা ‘‘অহম্পি অনাগতে পটিভানৰন্তানং অগ্গো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনং কত্ৰা সত্থারা ব্যাকতো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তি. ৰঙ্গীসমাণৰোতিস্স নামং অকংসু. সো ৰযপ্পত্তো তযো ৰেদে উগ্গণ্হন্তো আচরিযং আরাধেত্ৰা ছৰসীসমন্তং নাম সিক্খিত্ৰা ছৰসীসং নখেন আকোটেত্ৰা ‘‘অযং সত্তো অসুকযোনিযং নাম নিব্বত্তো’’তি জানাতি.

ব্রাহ্মণা ‘‘অযং অম্হাকং জীৰিকমগ্গো’’তি ঞত্ৰা ৰঙ্গীসমাণৰং পটিচ্ছন্নযানে নিসীদাপেত্ৰা গামনিগমরাজধানিযো চরন্তা নগরদ্ৰারে ৰা নিগমদ্ৰারে ৰা ঠপেত্ৰা মহাজনস্স রাসিভূতভাৰং ঞত্ৰা ‘‘যো ৰঙ্গীসং পস্সতি, সো ধনং ৰা লভতি, যসং ৰা লভতি, সগ্গং ৰা গচ্ছতী’’তি ৰদন্তি. তেসং কথং সুত্ৰা বহূ জনা লঞ্জং দত্ৰা পস্সিতুকামা হোন্তি. রাজরাজমহামত্তা তেসং সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কো আচরিযস্স জানৰিসেসো’’তি পুচ্ছন্তি. তুম্হে ন জানাথ, সকলজম্বুদীপে অম্হাকং আচরিযসদিসো অঞ্ঞো পণ্ডিতো নাম নত্থি, তিৰস্সমত্থকে মতকানং সীসং আহরাপেত্ৰা নখেন আকোটেত্ৰা ‘‘অযং সত্তো অসুকযোনিযং নিব্বত্তো’’তি জানাতি. ৰঙ্গীসোপি মহাজনস্স কঙ্খছেদনত্থং তে তে জনে আৰাহেত্ৰা অত্তনো অত্তনো গতিং কথাপেতি. তং নিস্সায মহাজনস্স হত্থতো সতম্পি সহস্সম্পি লভতি.

ব্রাহ্মণা ৰঙ্গীসমাণৰং আদায যথারুচিং ৰিচরিত্ৰা পুন সাৰত্থিং আগমংসু. ৰঙ্গীসো জেতৰনমহাৰিহারস্স অৰিদূরট্ঠানে ঠিতো চিন্তেসি – ‘‘সমণো গোতমো পণ্ডিতোতি ৰদন্তি, ন খো পন সব্বকালং মযা ইমেসংযেৰ ৰচনং করোন্তেন চরিতুং ৰট্টতি, পণ্ডিতানম্পি সন্তিকং গন্তুং ৰট্টতী’’তি. সো ব্রাহ্মণে আহ – ‘‘তুম্হে গচ্ছথ, অহং ন বহুকেহি সদ্ধিং গন্ত্ৰা সমণং গোতমং পস্সিস্সামী’’তি. তে আহংসু – ‘‘ৰঙ্গীস, মা তে রুচ্চি সমণং গোতমং পস্সিতুং. যো হি নং পস্সতি, তং সো মাযায আৰট্টেতী’’তি. ৰঙ্গীসো তেসং কথং অনাদিযিত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা মধুরপটিসন্থারং কত্ৰা একমন্তং নিসীদি.

অথ নং সত্থা পুচ্ছি – ‘‘ৰঙ্গীস, কিঞ্চি সিপ্পং জানাসী’’তি. আম, ভো গোতম, ছৰসীসমন্তং নামেকং জানামীতি. কিং সো মন্তো করোতীতি? তিৰস্সমত্থকে মতানম্পি তং মন্তং জপ্পিত্ৰা সীসং নখেন আকোটেত্ৰা নিব্বত্তট্ঠানং জানামীতি. সত্থা তস্স একং নিরযে উপ্পন্নস্স সীসং দস্সেসি, একং মনুস্সেসু উপ্পন্নস্স, একং দেৰেসু, একং পরিনিব্বুতস্স সীসং দস্সেসি. সো পঠমং সীসং আকোটেত্ৰা, ‘‘ভো গোতম, অযং সত্তো নিরযং গতো’’তি আহ. সাধু সাধু, ৰঙ্গীস, সুদিট্ঠং তযা, অযং সত্তো কহং গতোতি পুচ্ছি. মনুস্সলোকং, ভো গোতমাতি. অযং সত্তো কহং গতোতি? দেৰলোকং, ভো গোতমাতি তিণ্ণম্পি গতট্ঠানং কথেসি. পরিনিব্বুতস্স পন সীসং নখেন আকোটেন্তো নেৰ অন্তং ন কোটিং পস্সতি. অথ নং সত্থা ‘‘ন সক্কোসি ত্ৰং, ৰঙ্গীসা’’তি পুচ্ছি. ‘‘পস্সথ, ভো গোতম, উপপরিক্খামি তাৰা’’তি পুনপ্পুনং পরিৰত্তেতি. বাহিরকমন্তেন খীণাসৰস্স গতিং কথং জানিস্সতি, অথস্স মত্থকতো সেদো মুচ্চি. সো লজ্জিত্ৰা তুণ্হীভূতো অট্ঠাসি. অথ নং সত্থা ‘‘কিলমসি, ৰঙ্গীসা’’তি আহ. আম, ভো গোতম, ইমস্স সত্তস্স গতট্ঠানং জানিতুং ন সক্কোমি. সচে তুম্হে জানাথ, কথেথাতি. ‘‘ৰঙ্গীস, অহং এতম্পি জানামি ইতো উত্তরিতরম্পী’’তি ৰত্ৰা ধম্মপদে ইমা দ্ৰে গাথা অভাসি –

‘‘চুতিং যো ৰেদি সত্তানং, উপপত্তিং চ সব্বসো;

অসত্তং সুগতং বুদ্ধং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘যস্স গতিং ন জানন্তি, দেৰা গন্ধব্বমানুসা;

খীণাসৰং অরহন্তং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণ’’ন্তি. (ধ. প. ৪১৯-৪২০);

ততো ৰঙ্গীসো আহ – ‘‘ভো গোতম, ৰিজ্জায ৰিজ্জং দেন্তস্স নাম পরিহানি নত্থি, অহং অত্তনা জাননকং মন্তং তুম্হাকং দস্সামি, তুম্হে এতং মন্তং ময্হং দেথা’’তি. ৰঙ্গীস, ন মযং মন্তেন মন্তং দেম, এৰমেৰ দেমাতি. ‘‘সাধু, ভো গোতম, দেথ মে মন্ত’’ন্তি অপচিতিং দস্সেত্ৰা হত্থকচ্ছপকং কত্ৰা নিসীদি. কিং, ৰঙ্গীস, তুম্হাকং সমযে মহগ্ঘমন্তং ৰা কিঞ্চি ৰা গণ্হন্তানং পরিৰাসো নাম ন হোতীতি? হোতি, ভো গোতমাতি. অম্হাকং পন মন্তো নিপ্পরিৰাসোতি সঞ্ঞং করোসীতি? ব্রাহ্মণা নাম মন্তেহি অতিত্তা হোন্তি, তস্মা সো ভগৰন্তং আহ – ‘‘ভো গোতম, তুম্হেহি কথিতনিযামং করিস্সামী’’তি. ভগৰা আহ – ‘‘ৰঙ্গীস, মযং ইমং মন্তং দেন্তা অম্হেহি সমানলিঙ্গস্স দেমা’’তি. ৰঙ্গীসো ‘‘যংকিঞ্চি কত্ৰা মযা ইমং মন্তং গণ্হিত্ৰা গন্তুং ৰট্টতী’’তি ব্রাহ্মণে আহ. তুম্হে মযি পব্বজন্তে মা চিন্তযিত্থ, অহং ইমং মন্তং গণ্হিত্ৰা সকলজম্বুদীপে জেট্ঠকো ভৰিস্সামি. এৰং সন্তে তুম্হাকম্পি ভদ্দকং ভৰিস্সতী’’তি মন্তত্থায সত্থু সন্তিকে পব্বজি. সত্থা ‘‘মন্তপরিৰাসং তাৰ ৰসাহী’’তি দ্ৰত্তিংসাকারং আচিক্খি. পঞ্ঞৰা সত্তো দ্ৰত্তিংসাকারং সজ্ঝাযন্তোৰ তত্থ খযৰযং পট্ঠপেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি.

তস্মিং অরহত্তং পত্তে ব্রাহ্মণা ‘‘কা নু খো ৰঙ্গীসস্স পৰত্তি, পস্সিস্সাম ন’’ন্তি তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কিং, ভো ৰঙ্গীস, সমণস্স গোতমস্স সন্তিকে সিপ্পং সিক্খিত’’ন্তি পুচ্ছিংসু. আম, সিক্খিতন্তি. তেন হি এহি গমিস্সামাতি. গচ্ছথ তুম্হে, তুম্হেহি সদ্ধিং গন্তব্বকিচ্চং ময্হং নিট্ঠিতন্তি. পঠমমেৰ অম্হেহি তুয্হং কথিতং ‘‘সমণো গোতমো অত্তানং পস্সিতুং আগতে মাযায আৰট্টেতী’’তি. ত্ৰং হি ইদানি সমণস্স গোতমস্স ৰসং আপন্নো, কিং মযং তৰ সন্তিকে করিস্সামাতি আগতমগ্গেনেৰ পক্কমিংসু. ৰঙ্গীসত্থেরোপি যং যং ৰেলং দসবলং পস্সিতুং গচ্ছতি, একং থুতিং করোন্তোৰ গচ্ছতি. তেন তং সত্থা সঙ্ঘমজ্ঝে নিসিন্নো পটিভানৰন্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

উপসেনৰঙ্গন্তপুত্তত্থেরৰত্থু

২১৩. পঞ্চমে সমন্তপাসাদিকানন্তি সব্বপাসাদিকানং. উপসেনোতি তস্স থেরস্স নামং. ৰঙ্গন্তব্রাহ্মণস্স পন সো পুত্তো, তস্মা ৰঙ্গন্তপুত্তোতি ৰুচ্চতি. অযং পন থেরো ন কেৰলং অত্তনাৰ পাসাদিকো, পরিসাপিস্স পাসাদিকা, ইতি পরিসং নিস্সায লদ্ধনামৰসেন সমন্তপাসাদিকানং অগ্গো নাম জাতো.

পঞ্হকম্মে পনস্স অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি হি পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে নিব্বত্তো ৰযং আগম্ম পুরিমনযেনেৰ সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ধম্মং সুণমানো সত্থারং একং ভিক্খুং সমন্তপাসাদিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা সত্থু অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেত্ৰা যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে নালকব্রাহ্মণগামে সারিব্রাহ্মণিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি, উপসেনদারকোতিস্স নামং অকংসু.

সো ৰযপ্পত্তো তযো ৰেদে উগ্গণ্হিত্ৰা দসবলস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজি. সো উপসম্পদায একৰস্সিকো হুত্ৰা ‘‘অরিযগব্ভং ৰড্ঢেমী’’তি একং কুলপুত্তং অত্তনো সন্তিকে পব্বাজেত্ৰা উপসম্পাদেসি. সো পৰারেত্ৰা সদ্ধিৰিহারিকস্স একৰস্সিককালে অত্তনা দুৰস্সো ‘‘দসবলো মং পস্সিত্ৰা তুসিস্সতী’’তি সদ্ধিৰিহারিকং আদায দসবলং পস্সিতুং আগতো. সত্থা তং ৰন্দিত্ৰা একমন্তে নিসিন্নং পুচ্ছি – ‘‘কতিৰস্সোসি ত্ৰং ভিক্খূ’’তি? দুৰস্সো অহং ভগৰাতি. অযং পন ভিক্খু কতিৰস্সোতি? একৰস্সো ভগৰাতি. কিন্তাযং ভিক্খু হোতীতি? সদ্ধিৰিহারিকো মে ভগৰাতি. অথ নং সত্থা ‘‘অতিলহুং খো ত্ৰং, মোঘপুরিস, বাহুল্লায আৰত্তো’’তি ৰত্ৰা অনেকপরিযাযেন ৰিগরহি. থেরো সত্থু সন্তিকা গরহং লভিত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা ‘‘ইমিনাৰ পুণ্ণচন্দসস্সিরিকেন মুখেন সত্থারং পরিসমেৰ নিস্সায সাধুকারং দাপেস্সামী’’তি তংদিৰসেযেৰ একং ঠানং গন্ত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং কত্ৰা নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি.

ততো যস্মা থেরো মহাকুলতো নিক্খমিত্ৰা পব্বজিতো পথৰিঘুট্ঠধম্মকথিকোৰ, তস্মা তস্স ধম্মকথায চেৰ পসীদিত্ৰা মিত্তামচ্চঞাতিকুলেহি চ নিক্খমিত্ৰা বহূ কুলদারকা থেরস্স সন্তিকে পব্বজন্তি. ‘‘অহং আরঞ্ঞকো, তুম্হেপি আরঞ্ঞকা ভৰিতুং সক্কোন্তা পব্বজথা’’তি তেরস ধুতঙ্গানি আচিক্খিত্ৰা ‘‘সক্খিস্সাম, ভন্তে’’তি ৰদন্তে পব্বাজেতি. তে অত্তনো বলেন তং তং ধুতঙ্গং অধিট্ঠহন্তি. থেরো অত্তনো দসৰস্সকালে ৰিনযং পগুণং কত্ৰা সব্বেৰ উপসম্পাদেসি. এৰং উপসম্পন্না চস্স পঞ্চসতমত্তা ভিক্খূ পরিৰারা অহেসুং.

তস্মিং সমযে সত্থা জেতৰনমহাৰিহারে ৰসন্তো ‘‘ইচ্ছামহং, ভিক্খৰে, অদ্ধমাসং পটিসল্লীযিতু’’ন্তি ভিক্খুসঙ্ঘস্স আরোচেত্ৰা একৰিহারী হোতি. ভিক্খুসঙ্ঘোপি ‘‘যো ভগৰন্তং দস্সনায উপসঙ্কমতি, সো পাচিত্তিযং দেসাপেতব্বো’’তি কতিকং অকাসি. তদা উপসেনত্থেরো ‘‘ভগৰন্তং পস্সিস্সামী’’তি অত্তনো পরিসায সদ্ধিং জেতৰনং গন্ত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. সত্থা কথাসমুট্ঠাপনত্থং অঞ্ঞতরং থেরস্স সদ্ধিৰিহারিকং আমন্তেসি – ‘‘মনাপানি তে ভিক্খু পংসুকূলানী’’তি. ‘‘ন খো মে, ভন্তে, মনাপানি পংসুকূলানী’’তি ৰত্ৰা উপজ্ঝাযে গারৰেন পংসুকূলিকভাৰং আরোচেসি. ইমস্মিং ঠানে সত্থা ‘‘সাধু সাধু, উপসেনা’’তি থেরস্স সাধুকারং দত্ৰা অনেকপরিযাযেন গুণকথং কথেসি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পন ইদং ৰত্থু পাল়িযং (পারা. ৫৬৫) আগতমেৰ. অথ সত্থা অপরভাগে অরিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো ইমস্মিং সাসনে থেরং সমন্তপাসাদিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

দব্বত্থেরৰত্থু

২১৪. ছট্ঠে সেনাসনপঞ্ঞাপকানন্তি সেনাসনং পঞ্ঞাপেন্তানং. থেরস্স কির সেনাসনপঞ্ঞাপনকালে অট্ঠারসসু মহাৰিহারেসু অসম্মট্ঠং পরিৰেণং ৰা অপটিজগ্গিতং সেনাসনং ৰা অসোধিতং মঞ্চপীঠং ৰা অনুপট্ঠিতং পানীযপরিভোজনীযং ৰা নাহোসি. তস্মা সেনাসনপঞ্ঞাপকানং অগ্গো নাম জাতো. দব্বোতিস্স নামং. মল্লরাজকুলে পন উপ্পন্নত্তা মল্লপুত্তো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযঞ্হি পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো ৰুত্তনযেনেৰ ৰিহারং গন্ত্ৰা ধম্মং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং সেনাসনপঞ্ঞাপকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেত্ৰা সত্থারা ব্যাকতো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরিত্ৰা কস্সপদসবলস্স সাসনস্স ওসক্কনকালে পব্বজি, তদা তেন সদ্ধিং অপরে ছ জনাতি সত্ত ভিক্খূ একচিত্তা হুত্ৰা অঞ্ঞে সাসনে অগারৰং করোন্তে দিস্ৰা ‘‘ইধ কিং করোম, একমন্তে সমণধম্মং কত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সামা’’তি নিস্সেণিং বন্ধিত্ৰা উচ্চপব্বতসিখরং অভিরুহিত্ৰা ‘‘অত্তনো চিত্তবলং জানন্তা নিস্সেণিং পাতেন্তু, জীৰিতে সালযা ওতরন্তু, মা পচ্ছানুতাপিনো অহুৰত্থা’’তি ৰত্ৰা সব্বে একচিত্তা হুত্ৰা নিস্সেণিং পাতেত্ৰা ‘‘অপ্পমত্তা হোথ, আৰুসো’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং ওৰদিত্ৰা চিত্তরুচিযেসু ঠানেসু নিসীদিত্ৰা সমণধম্মং কাতুং আরভিংসু.

তত্রেকো থেরো পঞ্চমে দিৰসে অরহত্তং পত্ৰা ‘‘মম কিচ্চং নিপ্ফন্নং, অহং ইমস্মিং ঠানে কিং করিস্সামী’’তি ইদ্ধিযা উত্তরকুরুতো পিণ্ডপাতং আহরিত্ৰা, ‘‘আৰুসো, ইমং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জথ, ভিক্খাচারকিচ্চং মমাযত্তং হোতু, তুম্হে অত্তনো কম্মং করোথা’’তি আহ. কিং নু খো মযং, আৰুসো, নিস্সেণিং পাতেন্তা এৰং অৰোচুম্হা ‘‘যো পঠমং ধম্মং সচ্ছিকরোতি, সো ভিক্খং আহরতু, তেন আভতং সেসা পরিভুঞ্জিত্ৰা সমণধম্মং করিস্সন্তী’’তি. নত্থি, আৰুসোতি. তুম্হে অত্তনো পুব্বহেতুনা লভিত্থ, মযম্পি সক্কোন্তা ৰট্টস্সন্তং করিস্সাম, গচ্ছথ তুম্হেতি. থেরো তে সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তো ফাসুকট্ঠানে পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা গতো. অপরো থেরো সত্তমে দিৰসে অনাগামিফলং পত্ৰা ততো চুতো সুদ্ধাৰাসব্রহ্মলোকে নিব্বত্তো.

ইতরেপি থেরা ততো চুতা একং বুদ্ধন্তরং দেৰমনুস্সেসু সংসরিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে তেসু তেসু কুলেসু নিব্বত্তা. একো গন্ধাররট্ঠে তক্কসিলনগরে রাজগেহে নিব্বত্তো, একো পব্বতেয্যরট্ঠে পরিব্বাজিকায কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তো, একো বাহিযরট্ঠে কুটুম্বিকগেহে নিব্বত্তো, একো রাজগহে কুটুম্বিকগেহে নিব্বত্তো. অযং পন দব্বত্থেরো মল্লরট্ঠে অনুপিযনগরে একস্স মল্লরঞ্ঞো গেহে পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্স মাতা উপৰিজঞ্ঞকালে কালমকাসি, মতসরীরং সুসানং নেত্ৰা দারুচিতকং আরোপেত্ৰা অগ্গিং অদংসু. তস্সা অগ্গিৰেগসন্তত্তং উদরপটলং দ্ৰেধা অহোসি. দারকো অত্তনো পুঞ্ঞবলেন উপ্পতিত্ৰা একস্মিং দব্বত্থম্ভে নিপতি. তং দারকং গহেত্ৰা অয্যিকায অদংসু. সা তস্স নামং গণ্হন্তী দব্বত্থম্ভে নিপতিত্ৰা লদ্ধজীৰিতত্তা দব্বোতিস্স নামং অকাসি.

তস্স সত্তৰস্সিককালে সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো মল্লরট্ঠে চারিকং চরমানো অনুপিযনিগমং পত্ৰা অনুপিযম্বৰনে ৰিহরতি. দব্বকুমারো সত্থারং দিস্ৰা দস্সনেনেৰ পসীদিত্ৰা পব্বজিতুকামো হুত্ৰা ‘‘অহং দসবলস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামী’’তি অয্যিকং আপুচ্ছি. সা ‘‘সাধু, তাতা’’তি দব্বকুমারং আদায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ইমং কুমারং পব্বাজেথা’’তি আহ. সত্থা অঞ্ঞতরস্স ভিক্খুনো সঞ্ঞং অদাসি ‘‘ভিক্খু ইমং দারকং পব্বাজেহী’’তি. সো থেরো সত্থু ৰচনং সুত্ৰা দব্বকুমারং পব্বাজেন্তো তচপঞ্চকং কম্মট্ঠানং আচিক্খি. পুব্বহেতুসম্পন্নো কতাভিনীহারো সত্তো পঠমকেসৰট্টিযা ওরোপিযমানায সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি, দুতিযকেসৰট্টিযা ওরোপিযমানায সকদাগামিফলে, ততিযায অনাগামিফলে. সব্বকেসানং পন ওরোপনঞ্চ অরহত্তফলসচ্ছিকিরিযা চ অপচ্ছা অপুরে অহোসি.

সত্থা মল্লরট্ঠে যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা রাজগহং গন্ত্ৰা ৰেল়ুৰনে ৰাসং কপ্পেসি. তত্রাযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো রহোগতো অত্তনো কিচ্চনিপ্ফত্তিং ওলোকেত্ৰা সঙ্ঘস্স ৰেয্যাৰচ্চকরণে কাযং যোজেতুকামো চিন্তেসি – ‘‘যংনূনাহং সঙ্ঘস্স সেনাসনঞ্চ পঞ্ঞাপেয্যং, ভত্তানি চ উদ্দিসেয্য’’ন্তি. সো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা অত্তনো পরিৰিতক্কং আরোচেসি. সত্থা তস্স সাধুকারং দত্ৰা সেনাসনপঞ্ঞাপকত্তঞ্চ ভত্তুদ্দেসকত্তঞ্চ সম্পটিচ্ছি. অথ নং ‘‘অযং দব্বো দহরোৰ সমানো মহন্তট্ঠানে ঠিতো’’তি সত্তৰস্সিককালেযেৰ উপসম্পাদেসি. থেরো উপসম্পন্নকালতোযেৰ পট্ঠায রাজগহং উপনিস্সায ৰিহরন্তানং সব্বভিক্খূনং সেনাসনানি চ পঞ্ঞাপেতি, ভিক্খঞ্চ সম্পটিচ্ছিত্ৰা উদ্দিসতি. তস্স সেনাসনপঞ্ঞাপকভাৰো সব্বদিসাসু পাকটো অহোসি – ‘‘দব্বো কির মল্লপুত্তো সভাগসভাগানং ভিক্খূনং একট্ঠানে সেনাসনানি পঞ্ঞাপেতি, দূরেপি সেনাসনং পঞ্ঞাপেতিযেৰ. গন্তুং অসক্কোন্তে ইদ্ধিযা নেতীতি.

অথ নং ভিক্খূ কালেপি ৰিকালেপি ‘‘অম্হাকং, আৰুসো, জীৰকম্বৰনে সেনাসনং পঞ্ঞাপেহি, অম্হাকং মদ্দকুচ্ছিস্মিং মিগদাযে’’তি এৰং সেনাসনং উদ্দিসাপেত্ৰা তস্স ইদ্ধিং পস্সন্তা গচ্ছন্তি. সোপি ইদ্ধিযা মনোমযে কাযে অভিসঙ্খরিত্ৰা একেকস্স থেরস্স একেকং অত্তনা সদিসং ভিক্খুং নিম্মিনিত্ৰা অঙ্গুলিযা জলমানায পুরতো পুরতো গন্ত্ৰা ‘‘অযং মঞ্চো, ইদং পীঠ’’ন্তিআদীনি ৰত্ৰা সেনাসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা পুন অত্তনো ৰসনট্ঠানমেৰ আগচ্ছতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পনিদং ৰত্থু পাল়িযং আগতমেৰ. সত্থা ইদমেৰ কারণং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা অপরভাগে অরিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো থেরং সেনাসনপঞ্ঞাপকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

পিলিন্দৰচ্ছত্থেরৰত্থু

২১৫. সত্তমে দেৰতানং পিযমনাপানন্তি দেৰতানং পিযানঞ্চেৰ মনাপানঞ্চ পিলিন্দৰচ্ছত্থেরো অগ্গোতি দস্সেতি. সো কির অনুপ্পন্নে বুদ্ধে চক্কৰত্তী রাজা হুত্ৰা মহাজনং পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেত্ৰা সগ্গপরাযণং অকাসি. যেভুয্যেন কির ছসু কামসগ্গেসু নিব্বত্তদেৰতা তস্সেৰ ওৰাদং লভিত্ৰা নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে অত্তনো সম্পত্তিং ওলোকেত্ৰা ‘‘কং নু খো নিস্সায ইমং সগ্গসম্পত্তিং লভিম্হা’’তি আৰজ্জমানা ইমং থেরং দিস্ৰা ‘‘থেরং নিস্সায অম্হেহি সম্পতি লদ্ধা’’তি সাযংপাতং থেরং নমস্সন্তি. তস্মা সো দেৰতানং পিযমনাপানং অগ্গো নাম জাতো. পিলিন্দোতি পনস্স গোত্তং, ৰচ্ছোতি নামং. তদুভযং সংসন্দেত্ৰা পিলিন্দৰচ্ছোতি ৰুচ্চতি.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযং কির পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতীনগরে মহাভোগকুলে নিব্বত্তো পুরিমনযেনেৰ সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং দেৰতানং পিযমনাপট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেত্ৰা যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তি. পিলিন্দৰচ্ছোতিস্স নামং অকংসু. সো অপরেন সমযেন সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা উপসম্পন্নো ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. সো গিহীহিপি ভিক্খূহিপি সদ্ধিং কথেন্তো ‘‘এহি, ৰসল, গচ্ছ, ৰসল, আহর, ৰসল, গণ্হ, ৰসলা’’তি ৰসলৰাদেনেৰ সমুদাচরতি. তং কথং আহরিত্ৰা তথাগতং পুচ্ছিংসু – ‘‘ভগৰা অরিযা নাম ফরুসৰাচা ন হোন্তী’’তি. ভিক্খৰে, অরিযানং পরৰম্ভনৰসেন ফরুসৰাচা নাম নত্থি, অপিচ খো পন ভৰন্তরে আচিণ্ণৰসেন ভৰেয্যাতি. ভন্তে, পিলিন্দৰচ্ছত্থেরো উট্ঠায সমুট্ঠায গিহীহিপি ভিক্খূহিপি সদ্ধিং কথেন্তো, ‘‘ৰসল, ৰসলা’’তি কথেতি, কিমেত্থ কারণং ভগৰাতি. ভিক্খৰে, ন ময্হং পুত্তস্স এতং ইদানেৰ আচিণ্ণং, অতীতে পনেস পঞ্চ জাতিসতানি ৰসলৰাদিব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তি. ইচ্চেস ভৰাচিণ্ণেনেৰ কথেসি, ন ফরুসৰসেন. অরিযানঞ্হি ৰোহারো ফরুসোপি সমানো চেতনায অফরুসভাৰেন পরিসুদ্ধোৰ, অপ্পমত্তকম্পেত্থ পাপং ন উপলব্ভতীতি ৰত্ৰা ধম্মপদে ইমং গাথমাহ –

‘‘অকক্কসং ৰিঞ্ঞাপনিং, গিরং সচ্চমুদীরযে;

যায নাভিসজে কঞ্চি, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণ’’ন্তি.

অথেকদিৰসং থেরো রাজগহং পিণ্ডায পৰিসন্তো একং পুরিসং পিপ্পলীনং ভাজনং পূরেত্ৰা আদায অন্তোনগরং পৰিসন্তং দিস্ৰা ‘‘কিং তে, ৰসল, ভাজনে’’তি আহ. সো চিন্তেসি – ‘‘অযং সমণো মযা সদ্ধিং পাতোৰ ফরুসকথং কথেসি, ইমস্স অনুচ্ছৰিকমেৰ ৰত্তুং ৰট্টতী’’তি ‘‘মূসিকৰচ্চং মে, ভন্তে, ভাজনে’’তি আহ. এৰং ভৰিস্সতি, ৰসলাতি. তস্স থেরস্স দস্সনং ৰিজহন্তস্স সব্বং মূসিকৰচ্চমেৰ অহোসি. সো চিন্তেসি – ‘‘ইমা পিপ্পলিযো মূসিকৰচ্চসদিসা পঞ্ঞাযন্তি, সভাৰো নু খো নো’’তি ৰীমংসন্তো হত্থেন উপ্পীল়েসি. অথস্স উন্দূরৰচ্চভাৰং ঞত্ৰা বলৰদোমনস্সং উপ্পজ্জি. সো ‘‘ইমাযেৰ নু খো এৰরূপা, উদাহু সকটেপী’’তি গন্ত্ৰা ওলোকেন্তো সব্বাপি পিপ্পলিযো তাদিসাৰ দিস্ৰা হদযং হত্থেন সন্ধারেত্ৰা ‘‘ইদং ন অঞ্ঞস্স কম্মং, মযা পাতোৰ দিট্ঠভিক্খুস্সেতং কম্মং, অদ্ধা একং উপাযং ভৰিস্সতি, তস্স গতট্ঠানং অনুৰিচিনিত্ৰা এতং কারণং জানিস্সামী’’তি থেরস্স গতমগ্গং পুচ্ছিত্ৰা পাযাসি.

অথেকো পুরিসো তং অতিৰিয চণ্ডিকতং গচ্ছন্তং দিস্ৰা, ‘‘ভো পুরিস, ত্ৰং অতিৰিয চণ্ডিকতোৰ গচ্ছসি, কেন কম্মেন গচ্ছসী’’তি পুচ্ছি. সো তস্স তং পৰত্তিং আরোচেসি. সো তস্স কথং সুত্ৰা এৰমাহ – ‘‘ভো, মা চিন্তযি, ময্হং অয্যো পিলিন্দৰচ্ছো ভৰিস্সতি, ত্ৰং এতদেৰ ভাজনং পূরেত্ৰা আদায গন্ত্ৰা থেরস্স পুরতো তিট্ঠ. ‘কিং নামেতং, ৰসলা’তি ৰুত্তকালে চ ‘পিপ্পলিযো, ভন্তে’তি ৰদ, থেরো ‘এৰং ভৰিস্সতি, ৰসলা’তি ৰক্খতি. পুন সব্বাপি পিপ্পলিযো ভৰিস্সন্তী’’তি. সো তথা অকাসি. সব্বা পিপ্পলিযো পটিপাকতিকা অহেসুং. ইদমেত্তকং ৰত্থু. অপরভাগে পন সত্থা দেৰতানং পিযমনাপকারণমেৰ ৰত্থুং কত্ৰা থেরং দেৰতানং পিযমনাপানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

বাহিযদারুচীরিযত্থেরৰত্থু

২১৬. অট্ঠমে খিপ্পাভিঞ্ঞানন্তি খিপ্পং অধিগতঅভিঞ্ঞানং দারুচীরিযত্থেরো অগ্গোতি দস্সেতি. অযঞ্হি থেরো সংখিত্তধম্মদেসনাপরিযোসানে অরহত্তং পাপুণি, মগ্গফলানং পরিকম্মকিচ্চং নাহোসি. তস্মা খিপ্পাভিঞ্ঞানং অগ্গো নাম জাতো. বাহিযরট্ঠে পন জাতত্তা বাহিযোতিস্স নামং অহোসি. সো অপরভাগে দারুচীরং নিৰাসেসি. তস্মা দারুচীরিযো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি হি পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে নিব্বত্তো দসবলস্স ধম্মদেসনং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং খিপ্পাভিঞ্ঞানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেত্ৰা যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো কস্সপদসবলস্স সাসনস্স ওসক্কনকালে হেট্ঠা ৰুত্তেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সমণধম্মং কত্ৰা পরিপুণ্ণসীলো জীৰিতক্খযং পত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তি.

সো একং বুদ্ধন্তরং দেৰলোকে ৰসিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে বাহিযরট্ঠে কুলগেহে নিব্বত্তো. ৰযং আগম্ম ঘরাৰাসং ৰসন্তো ‘‘ৰোহারং করিস্সামী’’তি সুৰণ্ণভূমিগমনীযং নাৰং অভিরুহি. নাৰা ইচ্ছিতং দেসং অপ্পত্ৰাৰ সমুদ্দমজ্ঝে ভিন্না, মহাজনো মচ্ছকচ্ছপভক্খো অহোসি. অযং পন একং দারুখণ্ডং গহেত্ৰা সত্তমে দিৰসে সুপ্পারকপট্টনে উত্তিণ্ণো মনুস্সাৰাসং পত্ৰা ‘‘অচেলকনিযামেন মনুস্সে উপসঙ্কমিতুং অযুত্ত’’ন্তি অৰিদূরে ঠানে একং মহাতল়াকা সেৰালং গহেত্ৰা সরীরং ৰেঠেত্ৰা একস্মিং ঠানে পতিতং একং কপালং আদায ভিক্খায পাৰিসি.

মনুস্সা তং দিস্ৰা চিন্তেসুং – ‘‘সচে লোকে অরহন্তা নাম অত্থি, এৰংৰিধেহি ভৰিতব্বং. কিং নু খো অয্যো উক্কট্ঠভাৰেন ৰত্থং ন গণ্হাতি, উদাহু দিয্যমানং গণ্হেয্যা’’তি ৰীমংসন্তা নানাদিসাহি ৰত্থানি আহরিংসু. সো চিন্তেসি – ‘‘সচাহং ন ইমিনা নিযামেন আগমিস্সং, ন মে এতে পসীদেয্যুং, যংকিঞ্চি কত্ৰা ইমে ৰঞ্চেত্ৰা জীৰিকুপাযং কাতুং ৰট্টতী’’তি ৰত্থানি ন পটিগ্গণ্হি. মনুস্সা ভিয্যোসোমত্তায পসন্না মহাসক্কারং করিংসু. সোপি ভত্তকিচ্চং কত্ৰা অৰিদূরট্ঠানে দেৰকুলং গতো. মহাজনো তেন সদ্ধিংযেৰ গন্ত্ৰা দেৰকুলং পটিজগ্গিত্ৰা অদাসি. সো চিন্তেসি – ‘‘ইমে ময্হং সেৰালে নিৰাসনমত্তে পসীদিত্ৰা এৰংৰিধং সক্কারং করোন্তি, এতেসং মযা উক্কট্ঠেনেৰ ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি সল্লহুকানি রুক্খফলকানি গহেত্ৰা তচ্ছেত্ৰা ৰাকেসু আৰুণিত্ৰা চীরং কত্ৰা নিৰাসেত্ৰা পারুপিত্ৰা জীৰিকং কপ্পেন্তো ৰসি.

অথ যো সো কস্সপবুদ্ধকালে সত্তসু জনেসু সমণধম্মং করোন্তেসু একো ভিক্খু সুদ্ধাৰাসব্রহ্মলোকে নিব্বত্তো. সো নিব্বত্তসমনন্তরমেৰ অত্তনো ব্রহ্মসম্পত্তিং ওলোকেত্ৰা আগতট্ঠানং আৰজ্জেন্তো সত্তন্নং জনানং পব্বতং আরুয্হ সমণধম্মকরণট্ঠানং দিস্ৰা সেসানং ছন্নং নিব্বত্তট্ঠানং আৰজ্জেন্তো একস্স পরিনিব্বুতভাৰং ইতরেসং পঞ্চন্নং কামাৰচরদেৰলোকে নিব্বত্তভাৰং ঞত্ৰা কালানুকালং তে পঞ্চ জনে আৰজ্জেতি. ইমস্মিং পন কালে ‘‘কহং নু খো’’তি আৰজ্জেন্তো দারুচীরিযং সুপ্পারকপট্টনং উপনিস্সায কুহনকম্মেন জীৰিকং কপ্পেন্তং দিস্ৰা ‘‘নট্ঠো ৰতাযং বালো, পুব্বে সমণধম্মং করোন্তো অতিউক্কট্ঠভাৰেন অরহতাপি আভতং পিণ্ডপাতং অপরিভুঞ্জিত্ৰা ইদানি উদরত্থায অনরহাৰ অরহত্তং পটিজানিত্ৰা লোকং ৰঞ্চেন্তো ৰিচরতি, দসবলস্স চ নিব্বত্তভাৰং ন জানাতি, গচ্ছামি নং সংৰেজেত্ৰা দসবলস্স নিব্বত্তভাৰং জানাপেমী’’তি তংখণংযেৰ ব্রহ্মলোকতো সুপ্পারকপট্টনে রত্তিভাগসমনন্তরে দারুচীরিযস্স সম্মুখে পাতুরহোসি.

সো অত্তনো ৰসনট্ঠানে ওভাসং দিস্ৰা বহি নিক্খমিত্ৰা ঠিতো মহাব্রহ্মং ওলোকেত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গয্হ ‘‘কে তুম্হে’’তি পুচ্ছি. অহং তুয্হং পোরাণকসহাযো অনাগামিফলং পত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তো. অম্হাকং পন সব্বজেট্ঠকো অরহত্তং পত্ৰা পরিনিব্বুতো, তুম্হে পঞ্চ জনা দেৰলোকে নিব্বত্তা. স্ৰাহং তং ইমস্মিং ঠানে কুহনকম্মেন জীৰন্তং দিস্ৰা দমেতুং আগতোতি ৰত্ৰা ইদং কারণমাহ – ‘‘ন খো ত্ৰং, বাহিয অরহা, নপি অরহত্তমগ্গং সমাপন্নো, সাপি তে পটিপদা নত্থি, যায ত্ৰং অরহা ৰা অস্স অরহত্তমগ্গং ৰা সমাপন্নো’’তি. অথস্স সত্থু উপ্পন্নভাৰং সাৰত্থিযং ৰসনভাৰঞ্চ আচিক্খিত্ৰা ‘‘সত্থু সন্তিকং গচ্ছাহী’’তি তং উয্যোজেত্ৰা ব্রহ্মলোকমেৰ অগমাসি.

দারুচীরিযো মহাব্রহ্মুনা সংৰেজিতো ‘‘মোক্খমগ্গং গৰেসিস্সামী’’তি ৰীসযোজনসতং মগ্গং একরত্তিৰাসেন গন্ত্ৰা সত্থারং পিণ্ডায পৰিট্ঠং অন্তরঘরে সম্পাপুণিত্ৰা সত্থু পাদেসু নিপতিত্ৰা ‘‘দেসেতু মে, ভন্তে, ভগৰা ধম্মং, দেসেতু সুগতো ধম্ম’’ন্তি যাৰততিযং যাচি. সত্থা ‘‘এত্তাৰতা বাহিযস্স ঞাণং পরিপাকং গত’’ন্তি ঞত্ৰা ‘‘তস্মাতিহ তে, বাহিয, এৰং সিক্খিতব্বং দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং ভৰিস্সতী’’তি (উদা. ১০) ইমিনা ওৰাদেন ওৰদি. সোপি দেসনাপরিযোসানে অন্তরৰীথিযং ঠিতোৰ দেসনানুসারেন ঞাণং পেসেত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি.

সো অত্তনো কিচ্চং মত্থকপ্পত্তং ঞত্ৰা ভগৰন্তং পব্বজ্জং যাচিত্ৰা অপরিপুণ্ণপত্তচীৰরতায পত্তচীৰরং পরিযেসন্তো সঙ্কারট্ঠানতো চোল়ক্খণ্ডানি সংকড্ঢতি. অথ নং পুব্বৰেরিকো অমনুস্সো একিস্সা তরুণৰচ্ছায গাৰিযা সরীরে অধিমুচ্চিত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেসি. সত্থা সাৰত্থিতো নিক্খমন্তো অন্তরৰীথিযং বাহিযং সঙ্কারট্ঠানে পতিতং দিস্ৰা ‘‘গণ্হথ, ভিক্খৰে, বাহিযস্স দারুচীরিযস্স সরীর’’ন্তি নীহরাপেত্ৰা সরীরকিচ্চং কারেত্ৰা চাতুমহাপথে চেতিযং কারাপেসি. ততো সঙ্ঘমজ্ঝে কথা উদপাদি – ‘‘তথাগতো ভিক্খুসঙ্ঘেন বাহিযস্স সরীরজ্ঝাপনকিচ্চং কারেসি, ধাতুযো গহেত্ৰা চেতিযং কারেসি, কতরমগ্গো নু খো তেন সচ্ছিকতো, সামণেরো নু খো সো, ভিক্খু নু খো’’তি চিত্তং উপ্পাদযিংসু. সত্থা তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা ‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৰে, বাহিযো’’তি উপরি ধম্মদেসনং ৰড্ঢেত্ৰা তস্স পরিনিব্বুতভাৰং পকাসেসি. পুন সঙ্ঘমজ্ঝে কথা উদপাদি ‘‘ন চ সত্থারা বাহিযস্স বহু ধম্মো দেসিতো, অরহত্তং পত্তোতি চ ৰদেতি. কিং নামেত’’ন্তি? সত্থা ‘‘ধম্মো মন্দো বহূতি অকারণং, ৰিসপীতকস্স অগদো ৰিয চেসো’’তি ৰত্ৰা ধম্মপদে গাথমাহ –

‘‘সহস্সমপি চে গাথা, অনত্থপদসংহিতা;

একং গাথাপদং সেয্যো, যং সুত্ৰা উপসম্মতী’’তি. (ধ. প. ১০০);

দেসনাপরিযোসানে চতুরাসীতি পাণসহস্সানি অমতপানং পিৰিংসু. ইদঞ্চ পন বাহিযত্থেরস্স ৰত্থু সুত্তে (উদা. ১০) আগতত্তা ৰিত্থারেন ন কথিতং. অপরভাগে পন সত্থা সঙ্ঘমজ্ঝে নিসিন্নো বাহিযত্থেরং খিপ্পাভিঞ্ঞানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

কুমারকস্সপত্থেরৰত্থু

২১৭. নৰমে চিত্তকথিকানন্তি ৰিচিত্তং কত্ৰা ধম্মং কথেন্তানং. থেরো কির একস্সপি দ্ৰিন্নম্পি ধম্মং কথেন্তো বহূহি উপমাহি চ কারণেহি চ মণ্ডযিত্ৰা বোধেন্তো কথেতি. তস্মা চিত্তকথিকানং অগ্গো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি হি পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৰা ৰযপ্পত্তো দসবলস্স ধম্মকথং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং চিত্তকথিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো কস্সপবুদ্ধসাসনোসক্কনকালে সত্তন্নং ভিক্খূনং অব্ভন্তরো হুত্ৰা পব্বতমত্থকে সমণধম্মং কত্ৰা অপরিহীনসীলো ততো চুতো দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা একং বুদ্ধন্তরং সম্পত্তিং অনুভৰমানো অম্হাকং সত্থু কালে রাজগহে একিস্সা কুলদারিকায কুচ্ছিম্হি উপ্পন্নো. সা চ পঠমং মাতাপিতরো যাচিত্ৰা পব্বজ্জং অলভমানা কুলঘরং গতা গব্ভং গণ্হি. তম্পি অজানন্তী সামিকং আরাধেত্ৰা তেন অনুঞ্ঞাতা ভিক্খুনীসু পব্বজিতা. তস্সা গব্ভনিমিত্তং দিস্ৰা ভিক্খুনিযো দেৰদত্তং পুচ্ছিংসু, সো ‘‘অস্সমণী’’তি আহ. দসবলং পুচ্ছিংসু, সত্থা উপালিত্থেরং পটিচ্ছাপেসি. থেরো সাৰত্থিনগরৰাসীনি কুলানি ৰিসাখঞ্চ উপাসিকং পক্কোসাপেত্ৰা সোধেন্তো ‘‘পুরে লদ্ধো গব্ভো, পব্বজ্জা অরোগা’’তি আহ. সত্থা ‘‘সুৰিনিচ্ছিতং অধিকরণ’’ন্তি থেরস্স সাধুকারং অদাসি.

সা ভিক্খুনী সুৰণ্ণবিম্বসদিসং পুত্তং ৰিজাযি. তং গহেত্ৰা রাজা পসেনদিকোসলো পোসাপেসি, কস্সপোতি চস্স নামং কত্ৰা অপরভাগে অলঙ্করিত্ৰা সত্থু সন্তিকং নেত্ৰা পব্বাজেসি. কুমারকালে পন পব্বজিতত্তা ভগৰতা ‘‘কস্সপং পক্কোসথ, ইদং ফলং ৰা খাদনীযং ৰা কস্সপস্স দেথা’’তি ৰুত্তে ‘‘কতরকস্সপস্সাতি. কুমারকস্সপস্সা’’তি এৰং গহিতনামত্তা ততো পট্ঠায ৰুড্ঢকালেপি কুমারকস্সপোত্ৰেৰ ৰুচ্চতি. অপিচ রঞ্ঞো পোসাৰনিকপুত্তত্তাপি কুমারকস্সপোতি তং সঞ্জানিংসু.

সো পব্বজিতকালতো পট্ঠায ৰিপস্সনায চেৰ কম্মং করোতি, বুদ্ধৰচনঞ্চ গণ্হাতি. অথ সো তেন সদ্ধিং পব্বতমত্থকে সমণধম্মং কত্ৰা অনাগামিফলং পত্ৰা সুদ্ধাৰাসে নিব্বত্তো মহাব্রহ্মা তস্মিং সমযে আৰজ্জেন্তো কুমারকস্সপং দিস্ৰা ‘‘সহাযকো মে ৰিপস্সনায কিলমতি, গন্ত্ৰা তস্স ৰিপস্সনায নযমুখং দস্সেত্ৰা মগ্গফলপত্তিযা উপাযং করিস্সামী’’তি ব্রহ্মলোকে ঠিতোৰ পঞ্চদস পঞ্হে অভিসঙ্খরিত্ৰা রত্তিভাগসমনন্তরে কুমারকস্সপত্থেরস্স ৰসনট্ঠানে অন্ধৰনে পাতুরহোসি. থেরো আলোকং দিস্ৰা ‘‘কো এত্থা’’তি আহ. ‘‘অহং পুব্বে তযা সদ্ধিং সমণধম্মং কত্ৰা অনাগামিফলং পত্ৰা সুদ্ধাৰাসে নিব্বত্তব্রহ্মা’’তি আহ. কেন কম্মেন আগতত্থাতি? মহাব্রহ্মা অত্তনো আগতকারণং দীপেতুং তে পঞ্হে আচিক্খিত্ৰা ‘‘ত্ৰং ইমে পঞ্হে উগ্গণ্হিত্ৰা অরুণে উট্ঠিতে তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছ, ঠপেত্ৰা হি তথাগতং অঞ্ঞো ইমে পঞ্হে কথেতুং সমত্থো নাম নত্থী’’তি ৰত্ৰা ব্রহ্মলোকমেৰ গতো.

থেরোপি পুনদিৰসে সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা মহাব্রহ্মুনা কথিতনিযামেনেৰ পঞ্হে পুচ্ছি. সত্থা কুমারকস্সপত্থেরস্স অরহত্তং পাপেত্ৰা পঞ্হে কথেসি. থেরো সত্থারা কথিতনিযামেনেৰ উগ্গণ্হিত্ৰা অন্ধৰনং গন্ত্ৰা ৰিপস্সনং গব্ভং গাহাপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. ততো পট্ঠায চতুন্নং পরিসানং ধম্মকথং কথেন্তো বহুকাহি উপমাহি চ কারণেহি চ মণ্ডেত্ৰা চিত্তকথমেৰ কথেতি. অথ নং সত্থা পাযাসিরঞ্ঞো পঞ্চদসহি পঞ্হেহি পটিমণ্ডেত্ৰা সুত্তন্তে (দী. নি. ২.৪০৬ আদযো) দেসিতে তং সুত্তন্তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা ইমস্মিং সাসনে চিত্তকথিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

মহাকোট্ঠিতত্থেরৰত্থু

২১৮. দসমে পটিসম্ভিদাপত্তানন্তি চতস্সো পটিসম্ভিদা পত্ৰা ঠিতানং মহাকোট্ঠিতত্থেরো অগ্গোতি দস্সেতি. অযং হি থেরো অত্তনো পটিসম্ভিদাসু চিণ্ণৰসিভাৰেন অভিঞ্ঞাতে অভিঞ্ঞাতে মহাসাৰকে উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছন্তোপি দসবলং উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছন্তোপি পটিসম্ভিদাসুযেৰ পঞ্হং পুচ্ছতি. ইতি ইমিনা চিণ্ণৰসিভাৰেন পটিসম্ভিদাপত্তানং অগ্গো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি হি পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতীনগরে মহাভোগকুলে নিব্বত্তো অপরেন সমযেন সত্থু ধম্মকথং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং পটিসম্ভিদাপত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তি. কোট্ঠিতমাণৰোতিস্স নামং অকংসু. সো ৰযপ্পত্তো তযো ৰেদে উগ্গণ্হিত্ৰা একদিৰসং সত্থু ধম্মকথং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজি. সো উপসম্পন্নকালতো পট্ঠায ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পত্ৰা নিচ্চকালং পটিসম্ভিদাসু চিণ্ণৰসী হুত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছন্তো পটিসম্ভিদাসুযেৰ পুচ্ছতি. অথ নং সত্থা অপরভাগে মহাৰেদল্লসুত্তং (ম. নি. ১.৪৪৯ আদযো) অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা পটিসম্ভিদাপত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

ততিযৰগ্গৰণ্ণনা.