১৪. এতদগ্গৰগ্গো

(১৪) ৪. চতুত্থএতদগ্গৰগ্গো

আনন্দত্থেরৰত্থু

২১৯-২২৩. চতুত্থস্স পঠমে বহুস্সুতানন্তিআদীসু অঞ্ঞেপি থেরা বহুস্সুতা সতিমন্তা গতিমন্তা ধিতিমন্তা উপট্ঠাকা চ অত্থি. অযং পনাযস্মা বুদ্ধৰচনং উগ্গণ্হন্তো দসবলস্স সাসনে ভণ্ডাগারিকপরিযত্তিযং ঠত্ৰা গণ্হি. তস্মা বহুস্সুতানং অগ্গো নাম জাতো. ইমস্সেৰ চ থেরস্স বুদ্ধৰচনং গহেত্ৰা ধারণকসতি অঞ্ঞেহি থেরেহি বলৰতরা অহোসি, তস্মা সতিমন্তানং অগ্গো নাম জাতো. অযমেৰ চাযস্মা একপদে ঠত্ৰা সট্ঠি পদসহস্সানি গণ্হন্তো সত্থারা কথিতনিযামেনেৰ সব্বপদানি জানাতি, তস্মা গতিমন্তানং অগ্গো নাম জাতো. তস্সেৰ চাযস্মতো বুদ্ধৰচনং উগ্গণ্হনৰীরিযং সজ্ঝাযনৰীরিযঞ্চ ধারণৰীরিযঞ্চ সত্থু উপট্ঠানৰীরিযঞ্চ অঞ্ঞেহি অসদিসং অহোসি, তস্মা ধিতিমন্তানং অগ্গো নাম জাতো. তথাগতং উপট্ঠহন্তো চেস ন অঞ্ঞেসং উপট্ঠাকভিক্খূনং উপট্ঠানাকারেন উপট্ঠহি, অঞ্ঞে হি তথাগতং উপট্ঠহন্তা ন চিরং উপট্ঠহিংসু, ন চ বুদ্ধানং মনং গহেত্ৰা উপট্ঠহিংসু. অযং থেরো পন উপট্ঠাকট্ঠানং লদ্ধদিৰসতো পট্ঠায আরদ্ধৰীরিযো হুত্ৰা তথাগতস্স মনং গহেত্ৰা উপট্ঠহি. তস্মা উপট্ঠাকানং অগ্গো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – ইতো কির সতসহস্সমত্থকে কপ্পে পদুমুত্তরো নাম সত্থা লোকে উপ্পজ্জি. তস্স হংসৰতী নাম নগরং অহোসি, নন্দো নাম রাজা পিতা, সুমেধা নাম দেৰী মাতা, বোধিসত্তো উত্তরকুমারো নাম অহোসি. সো পুত্তস্স জাতদিৰসে মহাভিনিক্খমনং নিক্খম্ম পব্বজিত্ৰা পধানমনুযুত্তো অনুক্কমেন সব্বঞ্ঞুতং পত্ৰা ‘‘অনেকজাতিসংসার’’ন্তি উদানং উদানেত্ৰা সত্তাহং বোধিপল্লঙ্কে ৰীতিনামেত্ৰা ‘‘পথৰিযং ঠপেস্সামী’’তি পাদং অভিনীহরি. অথ পথৰিং ভিন্দিত্ৰা হেট্ঠা ৰুত্তপ্পমাণং পদুমং উট্ঠাসি. তদুপাদায ভগৰা পদুমুত্তরোতেৰ পঞ্ঞাযিত্থ. তস্স দেৰলো চ সুজাতো চ দ্ৰে অগ্গসাৰকা অহেসুং, অমিতা চ অসমা চ দ্ৰে অগ্গসাৰিকা, সুমনো নাম উপট্ঠাকো. পদুমুত্তরো ভগৰা পিতু সঙ্গহং কুরুমানো ভিক্খুসতসহস্সপরিৰারো হংসৰতিযা রাজধানিযা ৰসতি.

কনিট্ঠভাতা পনস্স সুমনকুমারো নাম. তস্স রাজা হংসৰতিতো ৰীসযোজনসতে ভোগগামং অদাসি. সো কদাচি কদাচি আগন্ত্ৰা পিতরঞ্চ সত্থারঞ্চ পস্সতি. অথেকদিৰসং পচ্চন্তো কুপিতো সুমনো রঞ্ঞো পেসেসি. রাজা ‘‘ত্ৰং মযা তত্থ কস্মা ঠপিতো’’তি পটিপেসেসি. সো চোরে ৰূপসমেত্ৰা ‘‘উপসন্তো, দেৰ, জনপদো’’তি রঞ্ঞো পেসেসি. রাজা তুট্ঠো ‘‘সীঘং মম পুত্তো আগচ্ছতূ’’তি আহ. তস্স সহস্সমত্তা অমচ্চা হোন্তি. সো তেহি সদ্ধিং অন্তরামগ্গে মন্তেসি – ‘‘ময্হং পিতা তুট্ঠো সচে মে ৰরং দেতি, কিং গণ্হামী’’তি? অথ নং একচ্চে ‘‘হত্থিং গণ্হথ, অস্সং গণ্হথ, জনপদং গণ্হথ, সত্ত রতনানি গণ্হথা’’তি আহংসু. অপরে ‘‘তুম্হে পথৰিস্সরস্স পুত্তা, ন তুম্হাকং ধনং দুল্লভং, লদ্ধম্পি চেতং সব্বং পহায গমনীযং, পুঞ্ঞমেৰ একং আদায গমনীযং. তস্মা দেৰে ৰরং দদমানে তেমাসং পদুমুত্তরভগৰন্তং উপট্ঠাতুং ৰরং গণ্হথা’’তি আহংসু. সো ‘‘তুম্হে ময্হং কল্যাণমিত্তা, ন মেতং চিত্তং অত্থি, তুম্হেহি পন উপ্পাদিতং, এৰং করিস্সামী’’তি গন্ত্ৰা পিতরং ৰন্দিত্ৰা পিতরা আলিঙ্গেত্ৰা মত্থকে চুম্বেত্ৰা ‘‘ৰরং তে পুত্ত দেমী’’তি ৰুত্তে ‘‘ইচ্ছামহং, মহারাজ, ভগৰন্তং তেমাসং চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহন্তো জীৰিতং অৰঞ্ঝং কাতুং, ইমং মে দেৰ ৰরং দেহী’’তি আহ. ন সক্কা, তাত, অঞ্ঞং ৰরেহীতি. দেৰ, খত্তিযানং নাম দ্ৰে কথা নত্থি, এতদেৰ মে ৰরং দেহি, ন মম অঞ্ঞেন অত্থোতি. তাত, বুদ্ধানং নাম চিত্তং দুজ্জানং, সচে ভগৰা ন ইচ্ছিস্সতি, মযা দিন্নেপি কিং ভৰিস্সতীতি? ‘‘সাধু, দেৰ, অহং ভগৰতো চিত্তং জানিস্সামী’’তি ৰিহারং গতো.

তেন চ সমযেন ভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৰা ভগৰা গন্ধকুটিং পৰিট্ঠো হোতি, সো মণ্ডলমাল়ে সন্নিপতিতানং ভিক্খূনং সন্তিকং অগমাসি. তে নং আহংসু – ‘‘রাজপুত্ত, কস্মা আগতোসী’’তি? ভগৰন্তং দস্সনায, দস্সেথ মে ভগৰন্তন্তি. ন মযং, রাজপুত্ত, ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সত্থারং দট্ঠুং লভামাতি. কো পন, ভন্তে, লভতীতি? সুমনত্থেরো নাম রাজপুত্তাতি. সো ‘‘কুহিং, ভন্তে, থেরো’’তি? থেরস্স নিসিন্নট্ঠানং পুচ্ছিত্ৰা গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, ভগৰন্তং পস্সিতুং, দস্সেথ মে ভগৰন্ত’’ন্তি আহ. থেরো পস্সন্তস্সেৰ রাজকুমারস্স আপোকসিণজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা মহাপথৰিং উদকং অধিট্ঠায পথৰিযং নিমুজ্জিত্ৰা সত্থু গন্ধকুটিযংযেৰ পাতুরহোসি. অথ নং ভগৰা ‘‘সুমন কস্মা আগতোসী’’তি আহ. রাজপুত্তো, ভন্তে, ভগৰন্তং দস্সনায আগতোতি. তেন হি ভিক্খু আসনং পঞ্ঞাপেহীতি. পুন থেরো পস্সন্তস্সেৰ রাজকুমারস্স বুদ্ধাসনং গহেত্ৰা অন্তোগন্ধকুটিযং নিমুজ্জিত্ৰা বহিপরিৰেণে পাতুভৰিত্ৰা পরিৰেণে আসনং পঞ্ঞাপেসি. রাজকুমারো ইমানি দ্ৰে অচ্ছরিযাকারানি দিস্ৰা ‘‘মহন্তো ৰতাযং ভিক্খূ’’তি চিন্তেসি.

ভগৰাপি গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. রাজপুত্তো ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা পটিসন্থারং অকাসি. ‘‘কদা আগতোসি রাজপুত্তা’’তি ৰুত্তে, ‘‘ভন্তে, তুম্হেসু গন্ধকুটিং পৰিট্ঠেসু, ভিক্খূ পন ‘ন মযং ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে ভগৰন্তং দট্ঠুং লভামা’তি মং থেরস্স সন্তিকং পাহেসুং. থেরো পন একৰচনেনেৰ দস্সেতি, থেরো, ভন্তে, তুম্হাকং সাসনে ৰল্লভো মঞ্ঞে’’তি. আম রাজকুমার, ৰল্লভো এস ভিক্খু ময্হং সাসনেতি. ভন্তে, বুদ্ধানং সাসনে কিং কত্ৰা ৰল্লভা হোন্তীতি? দানং দত্ৰা সীলং সমাদিযিত্ৰা উপোসথকম্মং কত্ৰা কুমারাতি. ভগৰা অহং থেরো ৰিয বুদ্ধসাসনে ৰল্লভো হোতুকামো, স্ৰে ময্হং ভিক্খং অধিৰাসেথাতি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন. রাজকুমারো অত্তনো ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা সব্বরত্তিং মহাসক্কারং সজ্জেত্ৰা সত্ত দিৰসানি খন্ধাৰারভত্তং নাম অদাসি.

সত্তমে দিৰসে সত্থারং ৰন্দিত্ৰা, ভন্তে, মযা পিতু সন্তিকা তেমাসং অন্তোৰস্সং তুম্হাকং পটিজগ্গনৰরো লদ্ধো, তেমাসং মে ৰস্সাৰাসং অধিৰাসেথাতি. ভগৰা ‘‘অত্থি নু খো তত্থ গতেন অত্থো’’তি ওলোকেত্ৰা ‘‘অত্থী’’তি দিস্ৰা ‘‘সুঞ্ঞাগারে খো, রাজকুমার, তথাগতা অভিরমন্তী’’তি আহ. কুমারো ‘‘অঞ্ঞাতং ভগৰা অঞ্ঞাতং সুগতা’’তি ৰত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, পুরিমতরং গন্ত্ৰা ৰিহারং কারেমি, মযা পেসিতে ভিক্খুসতসহস্সেন সদ্ধিং আগচ্ছথা’’তি ভগৰন্তং পটিঞ্ঞং গাহাপেত্ৰা পিতু সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘দিন্না মে, দেৰ, ভগৰতা পটিঞ্ঞা, মযা পহিতে ভগৰন্তং পেসেয্যথা’’তি ৰত্ৰা পিতরং ৰন্দিত্ৰা নিক্খমিত্ৰা যোজনে যোজনে ৰিহারং কারেন্তো ৰীসযোজনসতং অদ্ধানং গতো. গন্ত্ৰা চ অত্তনো নগরে ৰিহারট্ঠানং ৰিচিনন্তো সোভননামস্স কুটুম্বিকস্স উয্যানং দিস্ৰা সতসহস্সেন কিণিত্ৰা সতসহস্সং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ৰিহারং কারেসি. তত্থ ভগৰতো গন্ধকুটিং সেসভিক্খূনঞ্চ রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানত্থায কুটিলেণমণ্ডপে কারেত্ৰা পাকারপরিক্খেপং দ্ৰারকোট্ঠকঞ্চ নিট্ঠাপেত্ৰা পিতু সন্তিকং পেসেসি – ‘‘নিট্ঠিতং ময্হং কিচ্চং, সত্থারং পহিণথা’’তি.

রাজা ভগৰন্তং ভোজেত্ৰা ‘‘ভগৰা সুমনস্স কিচ্চং নিট্ঠিতং, তুম্হাকং গমনং পচ্চাসীসতী’’তি আহ. ভগৰা ভিক্খুসতসহস্সপরিৰুতো যোজনে যোজনে ৰিহারেসু ৰসমানো অগমাসি. কুমারো ‘‘সত্থা আগচ্ছতী’’তি সুত্ৰা যোজনং পচ্চুগ্গন্ত্ৰা গন্ধমালাদীহি পূজযমানো ৰিহারং পৰেসেত্ৰা –

‘‘সতসহস্সেন মে কীতং, সতসহস্সেন মাপিতং;

সোভনং নাম উয্যানং, পটিগ্গণ্হ মহামুনী’’তি. –

ৰিহারং নিয্যাদেসি. সো ৰস্সূপনাযিকাদিৰসে দানং দত্ৰা অত্তনো পুত্তদারে চ অমচ্চে চ পক্কোসাপেত্ৰা আহ – ‘‘সত্থা অম্হাকং সন্তিকং দূরতোৰ আগতো, বুদ্ধা চ নাম ধম্মগরুকা ন আমিসচক্খুকা. তস্মা অহং ইমং তেমাসং দ্ৰে সাটকে নিৰাসেত্ৰা দস সীলানি সমাদিযিত্ৰা ইধেৰ ৰসিস্সামি, তুম্হে খীণাসৰসতসহস্সস্স ইমিনাৰ নীহারেন তেমাসং দানং দদেয্যাথা’’তি.

সো সুমনত্থেরস্স ৰসনট্ঠানসভাগেযেৰ ঠানে ৰসন্তো যং থেরো ভগৰতো ৰত্তং করোতি, তং সব্বং দিস্ৰা ‘‘ইমস্মিং ঠানে একন্তৰল্লভো এস থেরো, এতস্সেৰ মে ঠানন্তরং পত্থেতুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা উপকট্ঠায পৰারণায গামং পৰিসিত্ৰা সত্তাহং মহাদানং দত্ৰা সত্তমে দিৰসে ভিক্খুসতসহস্সস্স পাদমূলে তিচীৰরং ঠপেত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, যদেতং মযা সত্তাহং খন্ধাৰারদানতো পট্ঠায পুঞ্ঞং কতং, তং নেৰ সক্কসম্পত্তিং, ন মারব্রহ্মসম্পত্তিং পত্থযন্তেন, বুদ্ধস্স পন উপট্ঠাকভাৰং পত্থেন্তেন কতং. তস্মা অহম্পি ভগৰা অনাগতে সুমনত্থেরো ৰিয একস্স বুদ্ধস্স উপট্ঠাকো হোমী’’তি পঞ্চপতিট্ঠিতেন পতিট্ঠহিত্ৰা ৰন্দি. সত্থা তস্স অনন্তরাযং দিস্ৰা ব্যাকরিত্ৰা পক্কামি. কুমারো তং সুত্ৰা ‘‘বুদ্ধা চ নাম অদ্ৰেজ্ঝকথা হোন্তী’’তি দুতিযদিৰসে গোতমবুদ্ধস্স পত্তচীৰরং গহেত্ৰা পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গচ্ছন্তো ৰিয অহোসি.

সো তস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰস্সসতসহস্সং দানং দত্ৰা সগ্গে নিব্বত্তিত্ৰা কস্সপবুদ্ধকালে পিণ্ডায চরতো থেরস্স পত্তগ্গহণত্থং উত্তরিসাটকং দত্ৰা পূজং অকাসি. পুন সগ্গে নিব্বত্তিত্ৰা ততো চুতো বারাণসিরাজা হুত্ৰা উপরিপাসাদৰরগতো গন্ধমাদনতো আকাসেন আগচ্ছন্তে অট্ঠ পচ্চেকবুদ্ধে দিস্ৰা নিমন্তাপেত্ৰা ভোজেত্ৰা অত্তনো মঙ্গলউয্যানে তেসং অট্ঠ পণ্ণসালাযো কারেত্ৰা তেসং নিসীদনত্থায অত্তনো নিৰেসনে অট্ঠ সব্বরতনমযানি পীঠানি চেৰ মণিআধারকে চ পটিযাদেত্ৰা দস ৰস্সসহস্সানি উপট্ঠানং অকাসি. এতানি পাকটট্ঠানানি.

কপ্পসতসহস্সং পন দানং দদমানোৰ অম্হাকং বোধিসত্তেন সদ্ধিং তুসিতপুরে নিব্বত্তিত্ৰা ততো চুতো অমিতোদনসক্কস্স গেহে নিব্বত্তি. অথস্স সব্বেৰ ঞাতকে আনন্দিতে পমুদিতে করোন্তো জাতোতি আনন্দোত্ৰেৰ নামং অকংসু. সো অনুপুব্বেন কতাভিনিক্খমনে সম্মাসম্বোধিং পত্ৰা পঠমগমনেন কপিলৰত্থুং আগন্ত্ৰা ততো নিক্খন্তে ভগৰতি ভগৰতো পরিৰারত্থং রাজকুমারেসু পব্বজন্তেসু ভদ্দিযাদীহি সদ্ধিং নিক্খমিত্ৰা ভগৰতো সন্তিকে পব্বজিত্ৰা নচিরস্সেৰ আযস্মতো পুণ্ণস্স মন্তাণিপুত্তস্স সন্তিকে ধম্মকথং সুত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি.

তেন খো পন সমযেন ভগৰতো পঠমবোধিযং ৰীসতি ৰস্সানি অনিবদ্ধা উপট্ঠাকা অহেসুং. একদা নাগসমালো পত্তচীৰরং গহেত্ৰা ৰিচরি একদা নাগিতো, একদা উপৰানো, একদা সুনক্খত্তো, একদা চুন্দো সমণুদ্দেসো, একদা সাগতো, একদা রাধো, একদা মেঘিযো. তত্থ একদা ভগৰা নাগসমালত্থেরেন সদ্ধিং অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো দ্ৰেধাপথং পত্তো. থেরো মগ্গা ওক্কম্ম ‘‘ভগৰা অহং ইমিনা মগ্গেন গচ্ছামী’’তি আহ. অথ নং ভগৰা ‘‘এহি ভিক্খু, ইমিনা মগ্গেন গচ্ছামা’’তি আহ. সো ‘‘হন্দ ভগৰা তুম্হাকং পত্তচীৰরং গণ্হথ, অহং ইমিনা মগ্গেন গচ্ছামী’’তি ৰত্ৰা পত্তচীৰরং ভূমিযং ঠপেতুং আরদ্ধো. অথ নং ভগৰা ‘‘আহর ভিক্খূ’’তি ৰত্ৰা পত্তচীৰরং গহেত্ৰা গতো. তস্সপি ভিক্খুনো ইতরেন মগ্গেন গচ্ছতো চোরা পত্তচীৰরঞ্চেৰ হরিংসু, সীসঞ্চ ভিন্দিংসু. সো ‘‘ভগৰা ইদানি মে পটিসরণং, ন অঞ্ঞো’’তি চিন্তেত্ৰা লোহিতেন গলন্তেন ভগৰতো সন্তিকং আগমি. ‘‘কিমিদং ভিক্খূ’’তি চ ৰুত্তে তং পৰত্তিং আরোচেসি. অথ নং ভগৰা ‘‘মা চিন্তেযি ভিক্খু, এতস্স কারণাযেৰ তং নিৰারযিম্হা’’তি ৰত্ৰা সমস্সাসেসি.

একদা পন ভগৰা মেঘিযত্থেরেন সদ্ধিং পাচীনৰংসে মিগদাযে জন্তুগামং অগমাসি. তত্রাপি মেঘিযো জন্তুগামে পিণ্ডায চরিত্ৰা নদীতীরে পাসাদিকং অম্বৰনং দিস্ৰা ‘‘ভগৰা তুম্হাকং পত্তচীৰরং গণ্হথ, অহং তস্মিং অম্বৰনে সমণধম্মং করোমী’’তি ৰত্ৰা ভগৰতা তিক্খত্তুং নিৰারিযমানোপি গন্ত্ৰা অকুসলৰিতক্কেহি অন্ৰাসত্তো পচ্চাগন্ত্ৰা তং পৰত্তিং আরোচেসি. তম্পি ভগৰা ‘‘ইমমেৰ তে কারণং সল্লক্খেত্ৰা নিৰারযিম্হা’’তি ৰত্ৰা অনুপুব্বেন সাৰত্থিং অগমাসি. তত্থ গন্ধকুটিপরিৰেণে পঞ্ঞত্তৰরবুদ্ধাসনে নিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰে, ইদানিম্হি মহল্লকো, ‘একচ্চে ভিক্খূ ইমিনা মগ্গেন গচ্ছামা’তি ৰুত্তে অঞ্ঞেন গচ্ছন্তি, একচ্চে ময্হং পত্তচীৰরং ভূমিযং নিক্খিপন্তি, ময্হং নিবদ্ধুপট্ঠাকং একং ভিক্খুং জানাথা’’তি. ভিক্খূনং ধম্মসংৰেগো উদপাদি. অথাযস্মা সারিপুত্তো উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, তুম্হেযেৰ পত্থযমানো সতসহস্সকপ্পাধিকং অসঙ্খ্যেয্যং পারমিযো পূরযিং, ননু মাদিসো মহাপঞ্ঞো উপট্ঠাকো নাম ৰট্টতি, অহং উপট্ঠহিস্সামী’’তি আহ. তং ভগৰা ‘‘অলং, সারিপুত্ত, যস্সং দিসাযং ত্ৰং ৰিহরসি, অসুঞ্ঞা ৰে সা দিসা, তৰ হি ওৰাদো বুদ্ধানং ওৰাদসদিসো, তেন মে তযা উপট্ঠাককিচ্চং অত্থী’’তি পটিক্খিপি. এতেনেৰ উপাযেন মহামোগ্গল্লানং আদিং কত্ৰা অসীতি মহাসাৰকা উট্ঠহিংসু. তে সব্বে ভগৰা পটিক্খিপি.

আনন্দত্থেরো পন তুণ্হীযেৰ নিসীদি. অথ নং ভিক্খূ আহংসু – ‘‘আৰুসো আনন্দ, ভিক্খুসঙ্ঘো উপট্ঠাকট্ঠানং যাচতি, ত্ৰম্পি যাচাহী’’তি. যাচিত্ৰা লদ্ধট্ঠানং নাম, আৰুসো, কীদিসং হোতি, কিং মং সত্থা ন পস্সতি? সচে সত্থা রোচিস্সতি, ‘‘আনন্দো মং উপট্ঠহতূ’’তি ৰক্খতীতি. অথ ভগৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, আনন্দো অঞ্ঞেহি উস্সাহেতব্বো, সযমেৰ জানিত্ৰা মং উপট্ঠহিস্সতী’’তি আহ. ততো ভিক্খূ ‘‘উট্ঠেহি, আৰুসো আনন্দ, উট্ঠেহি, আৰুসো আনন্দ, দসবলং উপট্ঠাকট্ঠানং যাচাহী’’তি আহংসু. থেরো উট্ঠহিত্ৰা চত্তারো পটিক্খেপা চতস্সো চ আযাচনাতি অট্ঠ ৰরে যাচি.

চত্তারো পটিক্খেপা নাম – ‘‘সচে মে, ভন্তে, ভগৰা অত্তনা লদ্ধং পণীতং চীৰরং ন দস্সতি, পিণ্ডপাতং ন দস্সতি, একগন্ধকুটিযং ৰসিতুং ন দস্সতি, নিমন্তনং গহেত্ৰা ন গমিস্সতি, এৰাহং ভগৰন্তং উপট্ঠহিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘কং পনেত্থ, আনন্দ, আদীনৰং অদ্দসা’’তি ৰুত্তে আহ – ‘‘সচাহং, ভন্তে, ইমানি ৰত্থূনি লভিস্সামি, ভৰিস্সন্তি ৰত্তারো ‘আনন্দো দসবলেন লদ্ধং পণীতং চীৰরং পরিভুঞ্জতি, পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জতি, একগন্ধকুটিযং ৰসতি, একতো নিমন্তনং গচ্ছতি. এতং লাভং লভন্তো তথাগতং উপট্ঠাতি, কো এৰং উপট্ঠহতো ভারো’’’তি? ইমে চত্তারো পটিক্খেপে যাচি.

চতস্সো আযাচনা নাম – ‘‘সচে, ভন্তে, ভগৰা মযা গহিতনিমন্তনং গমিস্সতি, সচাহং তিরোরট্ঠা তিরোজনপদা ভগৰন্তং দট্ঠুং আগতং পরিসং আগতক্খণেযেৰ ভগৰন্তং দস্সেতুং লচ্ছামি, যদা মে কঙ্খা উপ্পজ্জতি, তস্মিংযেৰ খণে ভগৰন্তং উপসঙ্কমিতুং লচ্ছামি, তথা যং ভগৰা ময্হং পরম্মুখে ধম্মং দেসেতি, তং আগন্ত্ৰা ময্হং কথেস্সতি, এৰাহং ভগৰন্তং উপট্ঠহিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘কং পনেত্থ, আনন্দ, আনিসংসং পস্সসী’’তি ৰুত্তে আহ – ‘‘ইধ, ভন্তে, সদ্ধা কুলপুত্তা ভগৰতো ওকাসং অলভন্তা মং এৰং ৰদন্তি ‘স্ৰে, ভন্তে আনন্দ, ভগৰতা সদ্ধিং অম্হাকং ঘরে ভিক্খং গণ্হেয্যাথা’তি. সচে ভগৰা তত্থ ন গমিস্সতি, ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণেযেৰ পরিসং দস্সেতুং, কঙ্খঞ্চ ৰিনোদেতুং ওকাসং ন লচ্ছামি, ভৰিস্সন্তি ৰত্তারো ‘কিং আনন্দো দসবলং উপট্ঠাতি. এত্তকম্পিস্স ভগৰা অনুগ্গহং ন করোতী’তি. ভগৰতো চ পরম্মুখা মং পুচ্ছিস্সন্তি ‘অযং, আৰুসো আনন্দ, গাথা, ইদং সুত্তং, ইদং জাতকং কত্থ দেসিত’ন্তি. সচাহং তং ন সম্পাদযিস্সামি, ভৰিস্সন্তি ৰত্তারো – ‘এত্তকম্পি, আৰুসো, ন জানাসি, কস্মা ত্ৰং ছাযা ৰিয ভগৰন্তং অৰিজহন্তো দীঘরত্তং ৰিচরসী’তি. তেনাহং পরম্মুখা দেসিতস্সপি ধম্মস্স পুন কথনং ইচ্ছামী’’তি. ইমা চতস্সো আযাচনা যাচি. ভগৰাপিস্স অদাসি.

এৰং ইমে অট্ঠ ৰরে গহেত্ৰা নিবদ্ধুপট্ঠাকো অহোসি. তস্সেৰ ঠানন্তরস্স অত্থায কপ্পসতসহস্সং পূরিতানং পারমীনং ফলং পাপুণি. সো উপট্ঠাকট্ঠানং লদ্ধদিৰসতো পট্ঠায দসবলস্স দুৰিধেন উদকেন তিৰিধেন দন্তকট্ঠেন হত্থপাদপরিকম্মেন পিট্ঠিপরিকম্মেন গন্ধকুটিপরিৰেণং সম্মজ্জনেনাতি এৰমাদীহি কিচ্চেহি উপট্ঠহন্তো ‘‘ইমায নাম ৰেলায সত্থু ইমং নাম লদ্ধুং ৰট্টতি, ইদং নাম কাতুং ৰট্টতী’’তি দিৰসভাগং সন্তিকাৰচরো হুত্ৰা রত্তিভাগসমনন্তরে দণ্ডদীপিকং গহেত্ৰা একরত্তিং গন্ধকুটিপরিৰেণং নৰ ৰারে অনুপরিযাযতি. এৰঞ্হিস্স অহোসি – ‘‘সচে মে থিনমিদ্ধং ওক্কমেয্য, দসবলে পক্কোসন্তে পটিৰচনং দাতুং ন সক্কুণেয্য’’ন্তি. তস্মা সব্বরত্তিং দণ্ডদীপিকং হত্থেন ন মুঞ্চতি. ইদমেত্তকং ৰত্থু. অপরভাগে পন সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অনেকপরিযাযেন ধম্মভণ্ডাগারিকআনন্দত্থেরস্স ৰণ্ণং কথেত্ৰা থেরং ইমস্মিং সাসনে বহুস্সুতানং সতিমন্তানং গতিমন্তানং ধিতিমন্তানং উপট্ঠাকানঞ্চ ভিক্খূনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

উরুৰেলকস্সপত্থেরৰত্থু

২২৪. দুতিযে মহাপরিসানন্তি মহাপরিৰারানং উরুৰেলকস্সপো অগ্গোতি দস্সেতি. অঞ্ঞেসঞ্হি থেরানং কঞ্চি কালং পরিৰারো মহা হোতি কঞ্চি কালং অপ্পো, ইমস্স পন থেরস্স দ্ৰীহি ভাতিকেহি সদ্ধিং একং সমণসহস্সং নিবদ্ধপরিৰারোৰ অহোসি. তেসু একেকস্মিং একেকং পব্বাজেন্তে দ্ৰে সমণসহস্সানি হোন্তি, দ্ৰে দ্ৰে পব্বাজেন্তে তীণি সহস্সানি হোন্তি. তস্মা সো মহাপরিৰারানং অগ্গো নাম জাতো. কস্সপোতি পনস্স গোত্তং. উরুৰেলাযং পব্বজিতত্তা উরুৰেলকস্সপোতি পঞ্ঞাযিত্থ.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি হি পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে পটিসন্ধিং গহেত্ৰা ৰযপ্পত্তো সত্থু ধম্মকথং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং মহাপরিসানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা ‘‘মযাপি অনাগতে এৰরূপেন ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৰা তিচীৰরেন অচ্ছাদেত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা মহাপরিসানং অগ্গভাৰত্থং পত্থনং অকাসি. সত্থা অনন্তরাযং দিস্ৰা অনাগতে গোতমবুদ্ধস্স সাসনে মহাপরিসানং অগ্গো ভৰিস্সতী’’তি ব্যাকরিত্ৰা পক্কামি.

সোপি কুলপুত্তো যাৰজীৰং কল্যাণকম্মং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইতো দ্ৰেনৰুতিকপ্পমত্থকে ফুস্সবুদ্ধস্স ৰেমাতিককনিট্ঠভাতা হুত্ৰা নিব্বত্তো, পিতা মহিন্দরাজা নাম. অপরে পনস্স দ্ৰে কনিট্ঠভাতরো অহেসুং. এৰং তে তযো ভাতরো ৰিসুং ৰিসুং ঠানন্তরং লভিংসু. তে হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ কুপিতং পচ্চন্তং ৰূপসমেত্ৰা পিতু সন্তিকা ৰরং লভিত্ৰা ‘‘তেমাসং দসবলং পটিজগ্গিস্সামা’’তি ৰরং গণ্হিংসু. অথ নেসং এতদহোসি – ‘‘অম্হেহি দসবলং পটিজগ্গন্তেহি অনুচ্ছৰিকং কাতুং ৰট্টতী’’তি একং অমচ্চং উপ্পাদকট্ঠানে ঠপেত্ৰা একং আযৰযজাননকং কত্ৰা একং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স পরিৰেসকট্ঠানে ঠপেত্ৰা অত্তনা দস সীলানি সমাদায তেমাসং সিক্খাপদানি রক্খিংসু. তে তযো অমচ্চা হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে বিম্বিসারৰিসাখরট্ঠপালা জাতা.

তে পন রাজকুমারা ৰুত্থৰস্সে দসবলে সহত্থা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পচ্চযপূজায পূজেত্ৰা যাৰজীৰং কল্যাণকম্মং কত্ৰা অম্হাকং দসবলস্স নিব্বত্তিতো পুরেতরমেৰ ব্রাহমণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা অত্তনো গোত্তৰসেন তযোপি জনা কস্সপা এৰ নাম জাতা. তে ৰযপ্পত্তা তযো ৰেদে উগ্গণ্হিংসু. তেসং জেট্ঠভাতিকস্স পঞ্চ মাণৰকসতানি পরিৰারো অহোসি, মজ্ঝিমস্স তীণি, কনিট্ঠস্স দ্ৰে. তে অত্তনো গন্থে সারং ওলোকেন্তা দিট্ঠধম্মিকমেৰ পস্সিংসু, ন সম্পরাযিকং. অথ নেসং জেট্ঠভাতা অত্তনো পরিৰারেন সদ্ধিং উরুৰেলং গন্ত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা উরুৰেলকস্সপো নাম জাতো, মহাগঙ্গানদীৰঙ্কে পব্বজিতো নদীকস্সপো নাম জাতো, গযাসীসে পব্বজিতো গযাকস্সপো নাম জাতো.

এৰং তেসু ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা তত্থ ৰসন্তেসু বহূনং দিৰসানং অচ্চযেন অম্হাকং বোধিসত্তো মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৰা পটিৰিদ্ধসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণো অনুক্কমেন ধম্মচক্কং পৰত্তেত্ৰা পঞ্চৰগ্গিযে থেরে অরহত্তে পতিট্ঠাপেত্ৰা যসদারকপ্পমুখে পঞ্চপঞ্ঞাস সহাযকেপি ৰিনেত্ৰা সট্ঠি অরহন্তে ‘‘চরথ, ভিক্খৰে, চারিক’’ন্তি বহুজনহিতায চারিকং পেসেত্ৰা ভদ্দৰগ্গিযে ৰিনেত্ৰা উরুৰেলকস্সপস্স হেতুং দিস্ৰা ‘‘মযি গতে তযো ভাতিকা সপরিৰারা অরহত্তং পাপুণিস্সন্তী’’তি ঞত্ৰা এককো অদুতিযো উরুৰেলকস্সপস্স ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা ৰসনত্থায অগ্যাগারং যাচিত্ৰা তত্থ কতং নাগদমনং আদিং কত্ৰা অড্ঢুড্ঢসহস্সেহি পাটিহারিযেহি উরুৰেলকস্সপং সপরিৰারং ৰিনেত্ৰা পব্বাজেসি. তস্স পব্বজিতভাৰং ঞত্ৰা ইতরেপি দ্ৰে ভাতরো সপরিৰারা আগন্ত্ৰা পব্বজিংসু, সব্বেপি এহিভিক্খূ ইদ্ধিমযপত্তচীৰরধরা অহেসুং.

সত্থা তং সমণসহস্সং আদায গযাসীসং গন্ত্ৰা পিট্ঠিপাসাণে নিসিন্নো ‘‘কথংরূপা নু খো এতেসং ধম্মদেসনা সপ্পাযা’’তি ওলোকেন্তো ‘‘ইমে অগ্গিং পরিচরন্তা ৰিচরিংসু, ইমেসং তযো ভৰে আদিত্তাগারসদিসে কত্ৰা দস্সেতুং ৰট্টতী’’তি আদিত্তপরিযাযসুত্তং (মহাৰ. ৫৪) দেসেসি. দেসনাপরিযোসানে সব্বেৰ অরহত্তং পত্তা. সত্থা তেহি পরিৰুতো পুব্বে বিম্বিসাররঞ্ঞো দিন্নপটিঞ্ঞত্তা রাজগহনগরে লট্ঠিৰনুয্যানং অগমাসি. রাজা দসবলস্স আগতভাৰং সুত্ৰা দ্ৰাদসনহুতেহি ব্রাহ্মণগহপতিকেহি সদ্ধিং সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. সত্থা সব্বাৰন্তং পরিসং ওলোকেত্ৰা মহাজনং উরুৰেলকস্সপস্স নিপচ্চকারং করোন্তং দিস্ৰা ‘‘ইমে ময্হং ৰা কস্সপস্স ৰা মহন্তভাৰং ন জানন্তি, সৰিতক্কা চ নাম দেসনং সম্পটিচ্ছিতুং ন সক্কোন্তী’’তি চিন্তেত্ৰা, ‘‘কস্সপ, তুয্হং উপট্ঠাকানং ৰিতক্কং ছিন্দা’’তি থেরস্স সঞ্ঞং অদাসি. থেরো সত্থু ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা উট্ঠাযাসনা সত্থারং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা তালপ্পমাণং আকাসং উপ্পতিত্ৰা ইদ্ধিৰিকুব্বনং দস্সেত্ৰা ‘‘সত্থা মে, ভন্তে, ভগৰা, সাৰকোহমস্মি, সত্থা মে, ভন্তে, ভগৰা, সাৰকোহমস্মী’’তি ৰত্ৰা ওরুয্হ দসবলস্স পাদে ৰন্দি. এতেনুপাযেন সত্তমে ৰারে সত্ততালপ্পমাণং আকাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা পুন আগন্ত্ৰা দসবলস্স পাদে ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি.

তস্মিং কালে মহাজনো ‘‘অযং লোকে মহাসমণো’’তি সত্থরি নিব্বিতক্কো জাতো, অথস্স সত্থা ধম্মং দেসেসি. দেসনাপরিযোসানে রাজা একাদসনহুতেহি ব্রাহ্মণগহপতিকেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতো, একনহুতং উপাসকত্তং পটিৰেদেসি. তেপি উরুৰেলকস্সপস্স পরিৰারা সহস্সমত্তা ভিক্খূ অত্তনো আসেৰনৰসেন চিন্তেসুং – ‘‘অম্হাকং পব্বজিতকিচ্চং মত্থকং পত্তং, বহি গন্ত্ৰা কিং করিস্সামা’’তি উরুৰেলকস্সপত্থেরংযেৰ পরিৰারেত্ৰা ৰিচরিংসু. তেসু একেকস্মিং একেকং নিস্সিতকং গণ্হন্তে দ্ৰে সহস্সানি হোন্তি, দ্ৰে দ্ৰে গণ্হন্তে তীণি সহস্সানি হোন্তি. ততো পট্ঠায যত্তকা তেসং নিস্সিতকা, তত্তকে কথেতুং ৰট্টতীতি. ইদমেত্থ ৰত্থু. অপরভাগে পন সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো থেরং মহাপরিসানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

কাল়ুদাযিত্থেরৰত্থু

২২৫. ততিযে কুলপ্পসাদকানন্তি কুলং পসাদেন্তানং. অযং হি থেরো অদিট্ঠবুদ্ধদস্সনংযেৰ সুদ্ধোদনমহারাজস্স নিৰেসনং পসাদেসি, তস্মা কুলপ্পসাদকানং অগ্গো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি হি পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে নিব্বত্তো সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং কুলপ্পসাদকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো অম্হাকং বোধিসত্তস্স মাতুকুচ্ছিযং পটিসন্ধিগ্গহণদিৰসে কপিলৰত্থুস্মিংযেৰ অমচ্চগেহে পটিসন্ধিং গণ্হি. জাতদিৰসে বোধিসত্তেন সদ্ধিংযেৰ জাতোতি তংদিৰসংযেৰ তং দুকূলচুম্বুটকে নিপজ্জাপেত্ৰা বোধিসত্তস্স উপট্ঠানত্থায নযিংসু. বোধিসত্তেন হি সদ্ধিং বোধিরুক্খো রাহুলমাতা চতস্সো নিধিকুম্ভিযো আরোহনিযহত্থী কণ্ডকো ছন্নো কাল়ুদাযীতি ইমে সত্ত একদিৰসে জাতত্তা সহজাতা নাম অহেসুং. অথস্স নামগ্গহণদিৰসে সকলনগরস্স উদগ্গচিত্তদিৰসে জাতোতি উদাযীত্ৰেৰ নামং অকংসু. থোকং কাল়ধাতুকত্তা পন কাল়ুদাযী নাম জাতো. সো বোধিসত্তেন সদ্ধিং কুমারকীল়ং কীল়ন্তো ৰুদ্ধিং অগমাসি.

অপরভাগে বোধিসত্তো মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৰা অনুক্কমেন সব্বঞ্ঞুতং পত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো লোকানুগ্গহং করোন্তো রাজগহং উপনিস্সায ৰিহরতি. তস্মিং সমযে সুদ্ধোদনমহারাজা ‘‘সিদ্ধত্থকুমারো অভিসম্বোধিং পত্ৰা রাজগহং উপনিস্সায ৰেল়ুৰনে ৰিহরতী’’তি সুত্ৰা পুরিসসহস্সপরিৰারং একং অমচ্চং ‘‘পুত্তং মে ইধ আনেহী’’তি পেসেসি. সো সট্ঠিযোজনমগ্গং গন্ত্ৰা দসবলস্স চতুপরিসমজ্ঝে নিসীদিত্ৰা ধম্মদেসনাৰেলায ৰিহারং পাৰিসি. সো ‘‘তিট্ঠতু তাৰ রঞ্ঞা পহিতসাসন’’ন্তি পরিসপরিযন্তে ঠিতো সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা যথাঠিতোৰ সদ্ধিং পুরিসসহস্সেহি অরহত্তং পাপুণি. অথ নেসং সত্থা ‘‘এথ ভিক্খৰো’’তি হত্থং পসারেসি, সব্বে তংখণংযেৰ ইদ্ধিমযপত্তচীৰরধরা ৰস্সসট্ঠিকত্থেরা ৰিয অহেসুং. অরহত্তং পত্তকালতো পট্ঠায পন অরিযা নাম মজ্ঝত্তাৰ হোন্তীতি রঞ্ঞা পহিতসাসনং দসবলস্স ন কথেসি. রাজা ‘‘নেৰ গতো আগচ্ছতি, ন সাসনং সুয্যতী’’তি ‘‘এহি, তাত, ত্ৰং গচ্ছা’’তি তেনেৰ নিযামেন অঞ্ঞং অমচ্চং পেসেসি. সোপি গন্ত্ৰা পুরিমনযেনেৰ সদ্ধিং পরিসায অরহত্তং পত্ৰা তুণ্হী অহোসি. এৰং নৰহি অমচ্চেহি সদ্ধিং নৰ পুরিসসহস্সানি পেসেসি. সব্বে অত্তনো কিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৰা তুণ্হী অহেসুং.

অথ রাজা চিন্তেসি – ‘‘এত্তকা জনা মযি সিনেহাভাৰেন দসবলস্স ইধাগমনত্থায ন কিঞ্চি কথযিংসু, অঞ্ঞে গন্ত্ৰাপি দসবলং আনেতুং ন সক্খিস্সন্তি. ময্হং খো পন পুত্তো উদাযী দসবলেন সদ্ধিং একৰযো সহপংসুকীল়িকো, মযি চস্স সিনেহো অত্থী’’তি কাল়ুদাযিং পক্কোসাপেত্ৰা, ‘‘তাত, পুরিসসহস্সপরিৰারো গন্ত্ৰা দসবলং আনেহী’’তি আহ. পঠমং গতপুরিসা ৰিয পব্বজিতুং লভন্তো আনেস্সামি, দেৰাতি. যংকিঞ্চি কত্ৰা মম পুত্তং দস্সেহীতি. ‘‘সাধু, দেৰা’’তি রঞ্ঞো সাসনং আদায রাজগহং গন্ত্ৰা সত্থু ধম্মদেসনাৰেলায পরিসপরিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুত্ৰা সপরিৰারো অরহত্তফলং পত্ৰা এহিভিক্খুভাৰে পতিট্ঠাসি. ততো চিন্তেসি – ‘‘ন তাৰ দসবলস্স কুলনগরং গন্তুং এস কালো, ৰসন্তসমযে সুপুপ্ফিতেসু ৰনসণ্ডেসু হরিততিণসঞ্ছন্নায পথৰিযা এস কালো ভৰিস্সতী’’তি কালং পটিমানেন্তো তস্স কালস্স আগতভাৰং ঞত্ৰা –

‘‘নাতিসীতং নাতিউণ্হং, নাতিদুব্ভিক্খছাতকং;

সদ্দলা হরিতা ভূমি, এস কালো মহামুনী’’তি. –

সট্ঠিমত্তাহি গাথাহি দসবলস্স কুলনগরং গমনত্থায গমনৰণ্ণং ৰণ্ণেসি. সত্থা ‘‘উদাযী গমনৰণ্ণং কথেতি, কপিলৰত্থুনগরং গন্তুং এস কালো’’তি ৰীসতিসহস্সভিক্খুপরিৰারো অতুরিতগমনেন চারিকং নিক্খমি.

উদাযিত্থেরো সত্থু নিক্খন্তভাৰং ঞত্ৰা ‘‘পিতু মহারাজস্স সঞ্ঞং দাতুং ৰট্টতী’’তি ৰেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা রঞ্ঞো নিৰেসনে পাতুরহোসি. সুদ্ধোদনমহারাজা থেরং দিস্ৰা তুট্ঠচিত্তো মহারহে পল্লঙ্কে নিসীদাপেত্ৰা অত্তনো পটিযাদিতস্স নানগ্গরসভোজনস্স পত্তং পূরেত্ৰা অদাসি. থেরো উট্ঠায গমনাকপ্পং দস্সেসি. নিসীদিত্ৰাৰ ভুঞ্জ, তাতাতি. সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ভুঞ্জিস্সামি, মহারাজাতি. কহং পন, তাত, সত্থাতি? ৰীসতিসহস্সভিক্খুপরিৰারো তুম্হাকং দস্সনত্থায চারিকং নিক্খন্তো, মহারাজাতি. তুম্হে ইমং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা যাৰ মম পুত্তো ইমং নগরং সম্পাপুণাতি, তাৰস্স ইতোৰ পিণ্ডপাতং হরথাতি. থেরো ভত্তকিচ্চং কত্ৰা দসবলস্স আহরিতব্বং ভত্তং গহেত্ৰা ধম্মকথং কথেত্ৰা দসবলস্স অদস্সনেনেৰ সকলরাজনিৰেসনং সদ্ধাপটিলাভং লভাপেত্ৰা সব্বেসং পস্সন্তানঞ্ঞেৰ পত্তং আকাসে ৰিস্সজ্জেত্ৰা সযম্পি ৰেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা পিণ্ডপাতং আদায সত্থু হত্থে ঠপেসি, সত্থা তং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জি. থেরো সট্ঠিযোজনমগ্গং যোজনপরমং গচ্ছন্তস্স সত্থুনো দিৰসে দিৰসে রাজগেহতো ভত্তং আহরিত্ৰা অদাসি. এৰং ৰত্থু ৰেদিতব্বং. অথ অপরভাগে সত্থা ‘‘ময্হং পিতু মহারাজস্স সকলনিৰেসনং পসাদেসী’’তি থেরং কুলপ্পসাদকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

বাকুলত্থেরৰত্থু

২২৬. চতুত্থে অপ্পাবাধানন্তি নিরাবাধানং. বাকুলোতি দ্ৰীসু কুলেসু ৰড্ঢিতত্তা এৰংলদ্ধনামো থেরো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযং কির অতীতে ইতো কপ্পসতসহস্সাধিকে অসঙ্খ্যেয্যমত্থকে অনোমদস্সিদসবলস্স নিব্বত্তিতো পুরেতরমেৰ ব্রাহ্মণকুলে পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৰা ৰযং আগম্ম উগ্গহিতৰেদো ৰেদত্তযে সারং অপস্সন্তো ‘‘সম্পরাযিকত্থং গৰেসিস্সামী’’তি পব্বতপাদে ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা পঞ্চাভিঞ্ঞা-অট্ঠসমাপত্তিলাভী হুত্ৰা ঝানকীল়িতায ৰীতিনামেসি. তস্মিং সমযে অনোমদস্সী বোধিসত্তো সব্বঞ্ঞুতং পত্ৰা অরিযগণপরিৰুতো চারিকং চরতি. তাপসো ‘‘তীণি রতনানি উপ্পন্নানী’’তি সুত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা দেসনাপরিযোসানে সরণেসু পতিট্ঠিতো, অত্তনো ঠানং পন ৰিজহিতুং নাসক্খি. সো কালেন কালং সত্থু দস্সনায চেৰ গচ্ছতি, ধম্মঞ্চ সুণাতি.

অথেকস্মিং সমযে তথাগতস্স উদরৰাতো উপ্পজ্জি. তাপসো সত্থু দস্সনত্থায আগতো ‘‘সত্থা গিলানো’’তি সুত্ৰা ‘‘কো, ভন্তে, আবাধো’’তি. ‘‘উদরৰাতো’’তি ৰুত্তে ‘‘অযং কালো ময্হং পুঞ্ঞং কাতু’’ন্তি পব্বতপাদং গন্ত্ৰা নানাৰিধানি ভেসজ্জানি সমোধানেত্ৰা ‘‘ইদং ভেসজ্জং সত্থু উপনেথা’’তি উপট্ঠাকত্থেরস্স অদাসি. সহ ভেসজ্জস্স উপযোগেন উদরৰাতো পটিপ্পস্সম্ভি. সো সত্থু ফাসুককালে গন্ত্ৰা এৰমাহ – ‘‘ভন্তে, যদিদং মম ভেসজ্জেন তথাগতস্স ফাসুকং জাতং, তস্স মে নিস্সন্দেন নিব্বত্তনিব্বত্তভৰে গদ্দূহনমত্তম্পি সরীরে ব্যাধি নাম মা হোতূ’’তি. ইদমস্স তস্মিং অত্তভাৰে কল্যাণকম্মং.

সো ততো চুতো ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তিত্ৰা একং অসঙ্খ্যেয্যং দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে পটিসন্ধিং গহেত্ৰা সত্থারং একং ভিক্খুং অপ্পাবাধানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সো যাৰতাযুকং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ৰিপস্সীদসবলস্স নিব্বত্তিতো পুরেতরমেৰ বন্ধুমতীনগরে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তো পুরিমনযেনেৰ ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা ঝানলাভী হুত্ৰা পব্বতপাদে ৰসতি.

ৰিপস্সীবোধিসত্তোপি সব্বঞ্ঞুতং পত্ৰা অট্ঠসট্ঠিভিক্খুসতসহস্সপরিৰারো বন্ধুমতীনগরং উপনিস্সায পিতু মহারাজস্স সঙ্গহং করোন্তো খেমে মিগদাযে ৰিহরতি. অথাযং তাপসো দসবলস্স লোকে নিব্বত্তভাৰং ঞত্ৰা আগন্ত্ৰা সত্থু ধম্মকথং সুত্ৰা সরণেসু পতিট্ঠাসি, অত্তনো পব্বজ্জং জহিতুং নাসক্খি, কালেন কালং পন সত্থু উপট্ঠানং গচ্ছতি.

অথেকস্মিং সমযে ঠপেত্ৰা সত্থারঞ্চেৰ দ্ৰে অগ্গসাৰকে চ হিমৰতি পুপ্ফিতানং ৰিসরুক্খানং ৰাতসম্ফস্সেন সেসভিক্খূনং মত্থকরোগো নাম উদপাদি. তাপসো সত্থু উপট্ঠানং আগতো ভিক্খূ সসীসং পারুপিত্ৰা নিপন্নে দিস্ৰা – ‘‘কিং, ভন্তে, ভিক্খুসঙ্ঘস্স অফাসুক’’ন্তি পুচ্ছি. ভিক্খূনং তিণপুপ্ফকরোগো, আৰুসোতি. তাপসো চিন্তেসি – ‘‘অযং কালো ময্হং ভিক্খুসঙ্ঘস্স কাযৰেয্যাৰতিককম্মং কত্ৰা পুঞ্ঞং নিব্বত্তেতু’’ন্তি অত্তনো আনুভাৰেন নানাৰিধানি ভেসজ্জানি সংকড্ঢিত্ৰা যোজেত্ৰা অদাসি. সব্বভিক্খূনং রোগো তংখণংযেৰ ৰূপসন্তো.

সো যাৰতাযুকং ঠত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তিত্ৰা একনৰুতিকপ্পে দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো কস্সপবুদ্ধকালে বারাণসিযং কুলগেহে নিব্বত্তো ঘরাৰাসং ৰসন্তো ‘‘ময্হং ৰসনগেহং দুব্বলং, পচ্চন্তং গন্ত্ৰা দব্বসম্ভারং আহরিত্ৰা গেহং করিস্সামী’’তি ৰড্ঢকীহি সদ্ধিং গচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে একং জিণ্ণং মহাৰিহারং দিস্ৰা ‘‘তিট্ঠতু তাৰ ময্হং গেহকম্মং, ন তং মযা সদ্ধিং গমিস্সতি, যংকিঞ্চি কত্ৰা পন সদ্ধিং গমনকম্মমেৰ পুরেতরং কাতুং ৰট্টতী’’তি তেহেৰ ৰড্ঢকীহি দব্বসম্ভারং গাহাপেত্ৰা তস্মিং ৰিহারে উপোসথাগারং কারেসি, ভোজনসালং অগ্গিসালং দীঘচঙ্কমং জন্তাঘরং কপ্পিযকুটিং ৰচ্চকুটিং আরোগ্যসালং কারেসি, যংকিঞ্চি ভিক্খুসঙ্ঘস্স উপভোগপরিভোগং ভেসজ্জং নাম সব্বং পটিযাদেত্ৰা ঠপেসি.

সো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা একং বুদ্ধন্তরং দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো অম্হাকং দসবলস্স নিব্বত্তিতো পুরেতরমেৰ কোসম্বিযং সেট্ঠিগেহে পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্স পটিসন্ধিগ্গহণদিৰসতো পট্ঠায তং সেট্ঠিকুলং লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তং অহোসি. অথস্স মাতা পুত্তং ৰিজাযিত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অযং দারকো পুঞ্ঞৰা কতাধিকারো, যত্তকং কালং অরোগো দীঘাযুকো হুত্ৰা তিট্ঠতি, তত্তকং অম্হাকং সম্পত্তিদাযকো ভৰিস্সতি. জাতদিৰসেযেৰ মহাযমুনায ন্হাতদারকা নিরোগা হোন্তী’’তি ন্হাপনত্থায নং পেসেসি. ‘‘পঞ্চমে দিৰসে সীসং ন্হাপেত্ৰা নদীকীল়নত্থায নং পেসেসী’’তি মজ্ঝিমভাণকা. তত্থ ধাতিযা দারকং নিমুজ্জনুম্মুজ্জনৰসেন কীল়াপেন্তিযা একো মচ্ছো দারকং দিস্ৰা ‘‘ভক্খো মে অয’’ন্তি মঞ্ঞমানো মুখং ৰিৰরিত্ৰা উপগতো. ধাতী দারকং ছড্ডেত্ৰা পলাতা, মচ্ছো তং গিলি. পুঞ্ঞৰা সত্তো দুক্খং ন পাপুণি, সযনগব্ভং পৰিসিত্ৰা নিপন্নো ৰিয অহোসি. মচ্ছো দারকস্স তেজেন তত্তফালং গিলিত্ৰা ডয্হমানো ৰিয ৰেগেন তিংসযোজনং গন্ত্ৰা বারাণসিনগরৰাসিনো মচ্ছবন্ধস্স জালং পাৰিসি. মহামচ্ছা নাম জালেন বদ্ধা মারিযমানাৰ মরন্তি, অযং পন দারকস্স তেজেন জালতো নীহটমত্তোৰ মতো. মচ্ছবন্ধা চ মহামচ্ছং লভিত্ৰা ফালেত্ৰা ৰিক্কিণন্তি, তং পন দারকস্স আনুভাৰেন অফালেত্ৰা সকলমেৰ কাজেন হরিত্ৰা ‘‘সহস্সেন দেমা’’তি ৰদন্তা নগরে ৰিচরিংসু, কোচি ন গণ্হাতি.

তস্মিং পন নগরে অপুত্তকং অসীতিকোটিৰিভৰং সেট্ঠিকুলং অত্থি. তস্স দ্ৰারমূলং পত্ৰা ‘‘কিং গহেত্ৰা দেথা’’তি ৰুত্তা ‘‘কহাপণ’’ন্তি আহংসু. তেহি কহাপণং দত্ৰা গহিতো. সেট্ঠিভরিযাপি অঞ্ঞেসু দিৰসেসু মচ্ছে ন কেল়াযতি, তংদিৰসং পন মচ্ছং ফলকে ঠপেত্ৰা সযমেৰ ফালেসি. মচ্ছঞ্চ নাম কুচ্ছিতো ফালেন্তি, সা পন পিট্ঠিতো ফালেন্তী মচ্ছকুচ্ছিযং সুৰণ্ণৰণ্ণং দারকং দিস্ৰা ‘‘মচ্ছকুচ্ছিযং মে পুত্তো লদ্ধো’’তি নাদং নদিত্ৰা দারকং আদায সামিকস্স সন্তিকং অগমাসি. সেট্ঠি তাৰদেৰ ভেরিং চরাপেত্ৰা দারকমাদায রঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘মচ্ছকুচ্ছিযং মে, দেৰ, দারকো লদ্ধো, কিং করোমা’’তি আহ. পুঞ্ঞৰা এস, যো মচ্ছকুচ্ছিযং আরোগো ৰসি, পোসেহি নন্তি.

অস্সোসি খো ইতরং কুলং ‘‘বারাণসিযং কির একং সেট্ঠিকুলং মচ্ছকুচ্ছিযং দারকং লভী’’তি. তে তত্থ অগমংসু. অথস্স মাতা দারকং অলঙ্করিত্ৰা কীল়াপিযমানং দিস্ৰা ‘‘মনাপো ৰতাযং দারকো’’তি গহেত্ৰা পকতিং আচিক্খি. ইতরা ‘‘ময্হং পুত্তো’’তি আহ. কহং তে লদ্ধোতি. মচ্ছকুচ্ছিযন্তি. ন তুয্হং পুত্তো, ময্হং পুত্তোতি. কহং তে লদ্ধোতি. মযা দস মাসে কুচ্ছিযা ধারিতো, অথ নং নদিযা কীল়াপিযমানং মচ্ছো গিলীতি. তুয্হং পুত্তো অঞ্ঞেন মচ্ছেন গিলিতো ভৰিস্সতি, অযং পন মযা মচ্ছকুচ্ছিযং লদ্ধোতি উভোপি রাজকুলং অগমংসু. রাজা আহ – ‘‘অযং দস মাসে কুচ্ছিযা ধারিতত্তা অমাতা কাতুং ন সক্কা, মচ্ছং গণ্হন্তাপি ৰক্কযকনাদীনি বহি কত্ৰা গণ্হন্তা নাম নত্থীতি মচ্ছকুচ্ছিযং লদ্ধত্তা অযম্পি অমাতা কাতুং ন সক্কা, দারকো উভিন্নম্পি কুলানং দাযাদো হোতূ’’তি. ততো পট্ঠায দ্ৰেপি কুলানি অতিৰিয লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তানি অহেসুং. তস্স দ্ৰীহি কুলেহি ৰড্ঢিতত্তা বাকুলকুমারোতি নামং করিংসু.

তস্স ৰিঞ্ঞুতং পত্তস্স দ্ৰীসুপি নগরেসু তযো তযো পাসাদে কারেত্ৰা নাটকানি পচ্চুপট্ঠপেসুং. একেকস্মিং নগরে চত্তারো চত্তারো মাসে ৰসতি. একস্মিং নগরে চত্তারো মাসে ৰুত্থস্স সঙ্ঘাটনাৰাসু মণ্ডপং কারেত্ৰা তত্থ নং সদ্ধিং নাটকেহি আরোপেন্তি. সো সম্পত্তিং অনুভৰমানো চতূহি মাসেহি ইতরং নগরং গচ্ছতি. তংনগরৰাসীনি নাটকানি ‘‘দ্ৰীহি মাসেহি উপড্ঢমগ্গং আগতো ভৰিস্সতী’’তি পচ্চুগ্গন্ত্ৰা তং পরিৰারেত্ৰা দ্ৰীহি মাসেহি অত্তনো নগরং নেন্তি, ইতরানি নাটকানি নিৰত্তিত্ৰা অত্তনো নগরমেৰ গচ্ছন্তি. তত্থ চত্তারো মাসে ৰসিত্ৰা তেনেৰ নিযামেন পুন ইতরং নগরং গচ্ছতি. এৰমস্স সম্পত্তিং অনুভৰন্তস্স অসীতি ৰস্সানি পরিপুণ্ণানি.

তস্মিং সমযে অম্হাকং বোধিসত্তো সব্বঞ্ঞুতং পত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো অনুক্কমেন চারিকং চরমানো কোসম্বিং পাপুণি, বারাণসিন্তি মজ্ঝিমভাণকা. বাকুলো সেট্ঠিপি খো ‘‘দসবলো আগতো’’তি সুত্ৰা বহুং গন্ধমালং আদায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ধম্মকথং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজি. সো সত্তাহমেৰ পুথুজ্জনো হুত্ৰা অট্ঠমে অরুণে সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি. অথস্স দ্ৰীসু নগরেসু গিহিকালে পরিচারিকমাতুগামা অত্তনো কুলঘরানি আগন্ত্ৰা তত্থ ৰসমানা চীৰরানি কত্ৰা পহিণিংসু. থেরো একং অদ্ধমাসং কোসম্বিৰাসিকেহি পহিতং চীৰরং ভুঞ্জতি, একং অদ্ধমাসং বারাণসিৰাসিকেহীতি. এতেনেৰ নিযামেন দ্ৰীসুপি নগরেসু যং যং উত্তমং, তং তং থেরস্সেৰ আহরিযতি. থেরস্স অসীতি ৰস্সানি অগারমজ্ঝে ৰসন্তস্স দ্ৰীহঙ্গুলেহি গন্ধপিণ্ডং গহেত্ৰা উপসিঙ্ঘনমত্তম্পি কালং ন কোচি আবাধো নাম অহোসি. আসীতিমে ৰস্সে সুখেনেৰ পব্বজ্জং উপগতো. পব্বজিতস্সাপিস্স অপ্পমত্তকোপি আবাধো ৰা চতূহি পচ্চযেহি ৰেকল্লং ৰা নাহোসি. সো পচ্ছিমে কালে পরিনিব্বানসমযেপি পুরাণগিহিসহাযকস্স অচেলকস্সপস্স অত্তনো কাযিকচেতসিকসুখদীপনৰসেনেৰ সকলং বাকুলসুত্তং (ম. নি. ৩.২০৯ আদযো) কথেত্ৰা অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযি. এৰং অট্ঠুপ্পত্তি সমুট্ঠিতা. সত্থা পন থেরস্স ধরমানকালেযেৰ থেরে যথা পটিপাটিযা ঠানন্তরে ঠপেন্তো বাকুলত্থেরং ইমস্মিং সাসনে অপ্পাবাধানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

সোভিতত্থেরৰত্থু

২২৭. পঞ্চমে পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরন্তানন্তি পুব্বে নিৰুত্থক্খন্ধসন্তানং অনুস্সরণসমত্থানং সোভিতত্থেরো অগ্গোতি দস্সেতি. সো কির পুব্বেনিৰাসং অনুপটিপাটিযা অনুস্সরমানো পঞ্চ কপ্পসতানি অসঞ্ঞিভৰে অচিত্তকপটিসন্ধিং নযতো অগ্গহেসি আকাসে পদং দস্সেন্তো ৰিয. তস্মা পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরন্তানং অগ্গো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি কির পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৰা ৰযপ্পত্তো সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং পুব্বেনিৰাসঞাণলাভীনং ভিক্খূনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সো যাৰজীৰং কুসলকম্মং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তি, সোভিতোতিস্স নামং অকংসু.

সো অপরেন সমযেন সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পত্ৰা পুব্বেনিৰাসঞাণে চিণ্ণৰসী অহোসি. সো অনুপটিপাটিযা অত্তনো নিব্বত্তট্ঠানং অনুস্সরন্তো যাৰ অসঞ্ঞিভৰে অচিত্তকপটিসন্ধি, তাৰ পটিসন্ধিং অদ্দস. ততো পরং অন্তরে পঞ্চ কপ্পসতানি পৰত্তিং অদিস্ৰা অৰসানে চুতিং দিস্ৰা ‘‘কিং নামেত’’ন্তি আৰজ্জমানো নযৰসেন ‘‘অসঞ্ঞিভৰো ভৰিস্সতী’’তি নিট্ঠং অগমাসি. সত্থা ইমং কারণং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা থেরং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরন্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

উপালিত্থেরৰত্থু

২২৮. ছট্ঠে ৰিনযধরানং যদিদং উপালীতি ৰিনযধরানং ভিক্খূনং উপালিত্থেরো অগ্গোতি দস্সেতি. থেরো কির তথাগতস্সেৰ সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তথাগতস্সেৰ সন্তিকে ৰিনযপিটকং উগ্গণ্হিত্ৰা ভারুকচ্ছকৰত্থুং, অজ্জুকৰত্থুং, (পারা. ১৫৮) কুমারকস্সপৰত্থুন্তি ইমানি তীণি ৰত্থূনি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সদ্ধিং সংসন্দেত্ৰা কথেসি. তস্মা ৰিনযধরানং অগ্গো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – পদুমুত্তরবুদ্ধকালে কিরেস হংসৰতিযং কুলঘরে নিব্বত্তো একদিৰসং সত্থু ধম্মকথং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং ৰিনযধরানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কপ্পকগেহে পটিসন্ধিং গণ্হি, উপালিদারকোতিস্স নামং অকংসু. সো ৰযপ্পত্তো ছন্নং খত্তিযানং পসাধকো হুত্ৰা তথাগতে অনুপিযম্বৰনে ৰিহরন্তে পব্বজ্জত্থায নিক্খমন্তেহি তেতি ছহি খত্তিযেহি সদ্ধিং নিক্খমিত্ৰা পব্বজি. তস্স পব্বজ্জাৰিধানং পাল়িযং (চূল়ৰ. ৩৩০) আগতমেৰ.

সো পব্বজিত্ৰা উপসম্পন্নো সত্থারং কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৰা ‘‘ময্হং, ভন্তে, অরঞ্ঞৰাসং অনুজানাথা’’তি আহ. ভিক্খু তৰ অরঞ্ঞে ৰসন্তস্স একমেৰ ধুরং ৰড্ঢিস্সতি, অম্হাকং পন সন্তিকে ৰসন্তস্স ৰিপস্সনাধুরঞ্চ গন্থধুরঞ্চ পরিপূরেস্সতীতি. থেরো সত্থু ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. অথ নং সত্থা সযমেৰ সকলং ৰিনযপিটকং উগ্গণ্হাপেসি. সো অপরভাগে হেট্ঠা ৰুত্তানি তীণি ৰত্থূনি ৰিনিচ্ছিনি. সত্থা একেকস্মিং ৰিনিচ্ছিতে সাধুকারং দত্ৰা তযোপি ৰিনিচ্ছযে অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা থেরং ৰিনযধরানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

নন্দকত্থেরৰত্থু

২২৯. সত্তমে ভিক্খুনোৰাদকানং যদিদং নন্দকোতি অযং হি থেরো ধম্মকথং কথেন্তো একসমোধানে পঞ্চ ভিক্খুনীসতানি অরহত্তং পাপেসি. তস্মা ভিক্খুনোৰাদকানং অগ্গো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযঞ্হি পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে নিব্বত্তো সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং ভিক্খুনোৰাদকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং কুলগেহে পটিসন্ধিং গহেত্ৰা ৰযপ্পত্তো সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি, পুব্বেনিৰাসঞাণে চ চিণ্ণৰসী অহোসি. সো চতূসু পরিসাসু সম্পত্তাসু ‘‘সব্বেসংযেৰ মনং গহেত্ৰা কথেতুং সক্কোতী’’তি ধম্মকথিকনন্দকো নাম জাতো. তথাগতোপি খো রোহিণীনদীতীরে চুম্বটককলহে নিক্খমিত্ৰা পব্বজিতানং পঞ্চন্নং সাকিযকুমারসতানং অনভিরতিযা উপ্পন্নায তে ভিক্খূ আদায কুণালদহং গন্ত্ৰা কুণালজাতককথায (জা. ২.২১.কুণালজাতক) নেসং সংৰিগ্গভাৰং ঞত্ৰা চতুসচ্চকথং কথেত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেসি. অপরভাগে মহাসমযসুত্তং (দী. নি. ২.৩৩১ আদযো) কথেত্ৰা অগ্গফলং অরহত্তং পাপেসি. তেসং থেরানং পুরাণদুতিযিকা ‘‘অম্হে দানি ইধ কিং করিস্সামা’’তি ৰত্ৰা সব্বাৰ একচিত্তা হুত্ৰা মহাপজাপতিং উপসঙ্কমিত্ৰা পব্বজ্জং যাচিংসু. তাপি পঞ্চসতা থেরিযা সন্তিকে পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভিংসু. অতীতানন্তরায পন জাতিযা সব্বাৰ তা নন্দকত্থেরস্স রাজপুত্তভাৰে ঠিতস্স পাদপরিচারিকা অহেসুং.

তেন সমযেন সত্থা ‘‘ভিক্খূ ভিক্খুনিযো ওৰদন্তূ’’তি আহ. থেরো অত্তনো ৰারে সম্পত্তে তাসং পুরিমভৰে অত্তনো পাদপরিচারিকভাৰং ঞত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘মং ইমস্স ভিক্খুনীসঙ্ঘস্স মজ্ঝে নিসিন্নং উপমাযো চ কারণানি চ আহরিত্ৰা ধম্মং কথযমানং দিস্ৰা অঞ্ঞো পুব্বেনিৰাসঞাণলাভী ভিক্খু ইমং কারণং ওলোকেত্ৰা ‘আযস্মা নন্দকো যাৰজ্জদিৰসা ওরোধে ন ৰিস্সজ্জেতি, সোভতাযমাযস্মা ওরোধপরিৰুতো’তি ৰত্তব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি. তস্মা সযং অগন্ত্ৰা অঞ্ঞং ভিক্খুং পেসেসি. তা পন পঞ্চসতা ভিক্খুনিযো থেরস্সেৰ ওৰাদং পচ্চাসীসন্তি. ইমিনা কারণেন ভগৰা ‘‘অত্তনো ৰারে সম্পত্তে অঞ্ঞং অপেসেত্ৰা সযমেৰ গন্ত্ৰা ভিক্খুনীসঙ্ঘং ওৰদাহী’’তি থেরং আহ. সো সত্থু কথং পটিবাহিতুং অসক্কোন্তো অত্তনো ৰারে সম্পত্তে চাতুদ্দসে ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স ওৰাদং দত্ৰা সব্বাৰ তা ভিক্খুনিযো সল়াযতনপটিমণ্ডিতায ধম্মদেসনায সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেসি.

তা ভিক্খুনিযো থেরস্স ধম্মদেসনায অত্তমনা হুত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা অত্তনো পটিৰিদ্ধগুণং আরোচেসুং. সত্থা ‘‘কস্মিং নু খো ধম্মং দেসেন্তে ইমা ভিক্খুনিযো উপরিমগ্গফলানি পাপুণেয্যু’’ন্তি আৰজ্জেন্তো পুন ‘‘তংযেৰ নন্দকস্স ধম্মদেসনং সুত্ৰা পঞ্চসতাপি এতা অরহত্তং পাপুণিস্সন্তী’’তি দিস্ৰা পুনদিৰসেপি থেরস্সেৰ সন্তিকং ধম্মস্সৰনত্থায পেসেসি. তা পুনদিৰসে ধম্মং সুত্ৰা সব্বাৰ অরহত্তং পত্তা. তংদিৰসং ভগৰা তাসং ভিক্খুনীনং অত্তনো সন্তিকং আগতকালে ধম্মদেসনায সফলভাৰং ঞত্ৰা ‘‘হিয্যো নন্দকস্স ধম্মদেসনা চাতুদ্দসিযং চন্দসদিসী অহোসি, অজ্জ পন্নরসিযং চন্দসদিসী’’তি ৰত্ৰা থেরস্স সাধুকারং দত্ৰা তদেৰ চ কারণং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা থেরং ভিক্খুনোৰাদকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

নন্দত্থেরৰত্থু

২৩০. অট্ঠমে ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারানন্তি ছসু ইন্দ্রিযেসু পিহিতদ্ৰারানং নন্দত্থেরো অগ্গোতি দস্সেতি. কিঞ্চাপি হি সত্থুসাৰকা অগুত্তদ্ৰারা নাম নত্থি, নন্দত্থেরো পন দসসু দিসাসু যং যং দিসং ওলোকেতুকামো হোতি, ন তং চতুসম্পজঞ্ঞৰসেন অপরিচ্ছিন্দিত্ৰা ওলোকেতি. তস্মা ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারানং অগ্গো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি হি পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে পটিসন্ধিং গহেত্ৰা ৰযপ্পত্তো সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো কপিলৰত্থুপুরে মহাপজাপতিগোতমিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. অথস্স নামগ্গহণদিৰসে ঞাতিসঙ্ঘং নন্দযন্তো তোসেন্তো জাতোতি নন্দকুমারোতেৰ নামং অকংসু.

মহাসত্তোপি সব্বঞ্ঞুতং পত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো লোকানুগ্গহং করোন্তো রাজগহতো কপিলৰত্থুপুরং গন্ত্ৰা পঠমদস্সনেনেৰ পিতরং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেসি. পুনদিৰসে পিতু নিৰেসনং গন্ত্ৰা রাহুলমাতায ওৰাদং দত্ৰা সেসজনস্সপি ধম্মং কথেসি. পুনদিৰসে নন্দকুমারস্স অভিসেকগেহপৰেসনআৰাহমঙ্গলেসু ৰত্তমানেসু তস্স নিৰেসনং গন্ত্ৰা কুমারং পত্তং গাহাপেত্ৰা পব্বাজেতুং ৰিহারাভিমুখো পাযাসি. নন্দকুমারং অভিসেকমঙ্গলং ন তথা পীল়েসি, পত্তং আদায গমনকালে পন জনপদকল্যাণী উপরিপাসাদৰরগতা সীহপঞ্জরং উগ্ঘাটেত্ৰা ‘‘তুৰটং খো, অয্যপুত্ত, আগচ্ছেয্যাসী’’তি যং ৰাচং নিচ্ছারেসি. তং সুত্ৰা গেহসিতছন্দরাগৰসেন ওলোকেন্তো পনেস সত্থরি গারৰেন যথারুচিযা নিমিত্তং গহেতুং নাসক্খি, তেনস্স চিত্তসন্তাপো অহোসি. অথ নং ‘‘ইমস্মিং ঠানে নিৰত্তেস্সতি, ইমস্মিং ঠানে নিৰত্তেস্সতী’’তি চিন্তেন্তমেৰ সত্থা ৰিহারং নেত্ৰা পব্বাজেসি. পব্বজিতোপি পটিবাহিতুং অসক্কোন্তো তুণ্হী অহোসি. পব্বজিতদিৰসতো পট্ঠায পন জনপদকল্যাণিযা ৰুত্তৰচনমেৰ সরতি. অথস্স সা আগন্ত্ৰা অৰিদূরে ঠিতা ৰিয অহোসি. সো অনভিরতিযা পীল়িতো থোকং ঠানং গচ্ছতি, তস্স গুম্বং ৰা গচ্ছং ৰা অতিক্কমন্তস্সেৰ দসবলো পুরতো ঠিতকো ৰিয অহোসি. সো অগ্গিম্হি পক্খিত্তং কুক্কুটপত্তং ৰিয পটিনিৰত্তিত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানমেৰ পৰিসতি.

সত্থা চিন্তেসি – ‘‘নন্দো অতিৰিয পমত্তো ৰিহরতি, অনভিরতিং ৰূপসমেতুং ন সক্কোতি, এতস্স চিত্তনিব্বাপনং কাতুং ৰট্টতী’’তি. ততো নং আহ – ‘‘এহি, নন্দ, দেৰচারিকং গচ্ছিস্সামা’’তি. ভগৰা কথাহং ইদ্ধিমন্তেহি গন্তব্বট্ঠানং গমিস্সামীতি. ত্ৰং কেৰলং গমনচিত্তং উপ্পাদেহি, গন্ত্ৰা পস্সিস্সসীতি. সো দসবলস্স আনুভাৰেন তথাগতেনেৰ সদ্ধিং দেৰচারিকং গন্ত্ৰা সক্কস্স দেৰরঞ্ঞো নিৰেসনং ওলোকেত্ৰা পঞ্চ অচ্ছরাসতানি অদ্দস. সত্থা নন্দত্থেরং সুভনিমিত্তৰসেন তা ওলোকেন্তং দিস্ৰা, ‘‘নন্দ, ইমা নু খো অচ্ছরা মনাপা, অথ জনপদকল্যাণী’’তি পুচ্ছি. ভন্তে, জনপদকল্যাণী ইমা অচ্ছরা উপনিধায কণ্ণনাসচ্ছিন্নকা মক্কটী ৰিয খাযতীতি. নন্দ, এৰরূপা অচ্ছরা সমণধম্মং করোন্তানং ন দুল্লভাতি. সচে মে, ভন্তে ভগৰা, পাটিভোগো হোতি, অহং সমণধম্মং করিস্সামীতি. ৰিস্সত্থো ত্ৰং, নন্দ, সমণধম্মং করোহি. সচে তে সপ্পটিসন্ধিকা কালকিরিযা ভৰিস্সতি, অহং এতাসং পটিলাভত্থায পাটিভোগোতি. ইতি সত্থা যথারুচিযা দেৰচারিকং চরিত্ৰা জেতৰনমেৰ পচ্চাগঞ্ছি.

ততো পট্ঠায নন্দত্থেরো অচ্ছরানং হেতু রত্তিন্দিৰং সমণধম্মং করোতি. সত্থা ভিক্খূ আণাপেসি – ‘‘তুম্হে নন্দস্স ৰসনট্ঠানে ‘একো কির ভিক্খু দসবলং পাটিভোগং কত্ৰা অচ্ছরানং হেতু সমণধম্মং করোতী’তি তত্থ তত্থ কথেন্তা ৰিচরথা’’তি. তে সত্থু ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা ‘‘ভতকো কিরাযস্মা নন্দো, উপক্কিতকো কিরাযস্মা নন্দো, অচ্ছরানং হেতু ব্রহ্মচরিযং চরতি, ভগৰা কিরস্স পাটিভোগো পঞ্চন্নং অচ্ছরাসতানং পটিলাভায ককুটপাদীন’’ন্তি থেরস্স সৰনূপচারে কথেন্তা ৰিচরন্তি. নন্দত্থেরো তং কথং সুত্ৰা ‘‘ইমে ভিক্খূ ন অঞ্ঞং কথেন্তি, মং আরব্ভ কথেন্তি, অযুত্তং মম কম্ম’’ন্তি পটিসঙ্খানং উপ্পাদেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. অথস্স অরহত্তপত্তক্খণেযেৰ অঞ্ঞতরা দেৰতা ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসি, সযম্পি ভগৰা অঞ্ঞাসিযেৰ. পুনদিৰসে নন্দত্থেরো ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমাহ – ‘‘যং মে, ভন্তে ভগৰা, পাটিভোগো পঞ্চন্নং অচ্ছরাসতানং পটিলাভায ককুটপাদীনং, মুঞ্চামহং, ভন্তে, ভগৰন্তং এতস্মা পটিস্সৰা’’তি. এৰং ৰত্থু (উদা. ২২) সমুট্ঠিতং. সত্থা অপরভাগে জেতৰনৰিহারে ৰিহরন্তো থেরং ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

মহাকপ্পিনত্থেরৰত্থু

২৩১. নৰমে ভিক্খুওৰাদকানন্তি ভিক্খূ ওৰদন্তানং মহাকপ্পিনত্থেরো অগ্গোতি দস্সেতি. অযং কির থেরো একসমোধানস্মিংযেৰ ধম্মকথং কথেন্তো ভিক্খুসহস্সং অরহত্তং পাপেসি. তস্মা ভিক্খুওৰাদকানং অগ্গো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি হি পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতিযং কুলঘরে নিব্বত্তিত্ৰা অপরভাগে সত্থু ধম্মকথং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং ভিক্খুওৰাদকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে বারাণসিযং কুলগেহে পটিসন্ধিং গহেত্ৰা পুরিসসহস্সস্স গণজেট্ঠকো হুত্ৰা গব্ভসহস্সপটিমণ্ডিতং মহাপরিৰেণং কারেসি. তে সব্বেপি জনা যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা কপ্পিনউপাসকং জেট্ঠকং কত্ৰা সপুত্তদারা দেৰলোকে নিব্বত্তা. একং বুদ্ধন্তরং দেৰমনুস্সেসু সংসরিংসু.

অথ অম্হাকং সত্থু নিব্বত্তিতো পুরেতরমেৰ অযং কপ্পিনো পচ্চন্তদেসে কুক্কুটৰতীনগরে রাজগেহে পটিসন্ধিং গণ্হি, সেসপুরিসা তস্মিংযেৰ নগরে অমচ্চকুলেসু নিব্বত্তিংসু. তেসু কপ্পিনকুমারো পিতু অচ্চযেন ছত্তং উস্সাপেত্ৰা মহাকপ্পিনরাজা নাম জাতো. পুব্বে কল্যাণকম্মকরণকালে তস্স ঘরসামিনী ইত্থী সমানজাতিকে রাজকুলে নিব্বত্তিত্ৰা মহাকপ্পিনরঞ্ঞো অগ্গমহেসী জাতা, অনোজাপুপ্ফসদিসৰণ্ণতায পনস্সা অনোজাদেৰীত্ৰেৰ নামং অহোসি. মহাকপ্পিনরাজাপি সুতৰিত্তকো অহোসি. সো পাতোৰ উট্ঠায চতূহি দ্ৰারেহি সীঘং দূতে পেসেসি – ‘‘যত্থ বহুস্সুতে সুতধরে পস্সথ, ততো নিৰত্তিত্ৰা ময্হং আরোচেথা’’তি.

তেন খো পন সমযেন অম্হাকং সত্থা লোকে নিব্বত্তিত্ৰা সাৰত্থিং উপনিস্সায পটিৰসতি. তস্মিং কালে সাৰত্থিনগরৰাসিনো ৰাণিজা সাৰত্থিযং উট্ঠানকভণ্ডং গহেত্ৰা, তং নগরং গন্ত্ৰা, ভণ্ডং পটিসামেত্ৰা, ‘‘রাজানং পস্সিস্সামা’’তি পণ্ণাকারং গহেত্ৰা, রাজকুলদ্ৰারং গন্ত্ৰা, ‘‘রাজা উয্যানং গতো’’তি সুত্ৰা, উয্যানং গন্ত্ৰা, দ্ৰারে ঠিতা পটিহারকস্স আরোচযিংসু. অথ রঞ্ঞো নিৰেদি, তে রাজা পক্কোসাপেত্ৰা নিয্যাতিতপণ্ণাকারে ৰন্দিত্ৰা ঠিতে, ‘‘তাতা, কুতো আগচ্ছথা’’তি পুচ্ছি. সাৰত্থিতো, দেৰাতি. কচ্চি ৰো রট্ঠং সুভিক্খং, ধম্মিকো রাজাতি? আম, দেৰাতি. অত্থি পন তুম্হাকং দেসে কিঞ্চি সাসনন্তি? অত্থি দেৰ, ন পন সক্কা উচ্ছিট্ঠমুখেহি কথেতুন্তি. রাজা সুৰণ্ণভিঙ্গারেন উদকং দাপেসি. তে মুখং ৰিক্খালেত্ৰা দসবলাভিমুখা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা, ‘‘দেৰ, অম্হাকং দেসে বুদ্ধরতনং নাম উপ্পন্ন’’ন্তি আহংসু. রঞ্ঞো ‘‘বুদ্ধো’’তি ৰচনে সুতমত্তেযেৰ সকলসরীরং ফরমানা পীতি উপ্পজ্জি. ততো ‘‘বুদ্ধোতি, তাতা, ৰদথা’’তি আহ. বুদ্ধোতি, দেৰ, ৰদামাতি. এৰং তিক্খত্তুং ৰদাপেত্ৰা ‘‘বুদ্ধোতিপদং অপরিমাণং, নাস্স সক্কা পরিমাণং কাতু’’ন্তি তস্মিংযেৰ পদে পসন্নো সতসহস্সং দত্ৰা ‘‘অপরং কিং সাসন’’ন্তি পুচ্ছি. দেৰ ধম্মরতনং নাম উপ্পন্নন্তি. তম্পি সুত্ৰা তথেৰ তিক্খত্তুং পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা অপরম্পি সতসহস্সং দত্ৰা পুন ‘‘অঞ্ঞং কিং সাসন’’ন্তি পুচ্ছি. সঙ্ঘরতনং দেৰ উপ্পন্নন্তি. তম্পি সুত্ৰা তথেৰ পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা অপরম্পি সতসহস্সং দত্ৰা দিন্নভাৰং পণ্ণে লিখিত্ৰা, ‘‘তাতা, দেৰিযা সন্তিকং গচ্ছথা’’তি পেসেসি. তেসু গতেসু অমচ্চে পুচ্ছি – ‘‘তাতা, বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো, তুম্হে কিং করিস্সথা’’তি? দেৰ তুম্হে কিং কত্তুকামাতি? অহং পব্বজিস্সামীতি. মযম্পি পব্বজিস্সামাতি. তে সব্বেপি ঘরং ৰা কুটুম্বং ৰা অনপলোকেত্ৰা যে অস্সে আরুয্হ গতা তেহেৰ নিক্খমিংসু.

ৰাণিজা অনোজাদেৰিযা সন্তিকং গন্ত্ৰা পণ্ণং দস্সেসুং. সা তং ৰাচেত্ৰা ‘‘রঞ্ঞা তুম্হাকং বহূ কহাপণা দিন্না, কিং তুম্হেহি কতং, তাতা’’তি পুচ্ছি. পিযসাসনং, দেৰি, আনীতন্তি. অম্হেপি সক্কা, তাতা, সুণাপেতুন্তি? সক্কা, দেৰি, উচ্ছিট্ঠমুখেহি পন ৰত্তুং ন সক্কাতি. সা সুৰণ্ণভিঙ্গারেন উদকং দাপেসি. তে মুখং ৰিক্খালেত্ৰা রঞ্ঞো আরোচিতনিযামেনেৰ আরোচেসুং. সাপি তং সুত্ৰা উপ্পন্নপামোজ্জা তেনেৰ নযেন একেকস্মিং পদে তিক্খত্তুং পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা পটিঞ্ঞাগণনায তীণি তীণি কত্ৰা নৰ সতসহস্সানি অদাসি. ৰাণিজা সব্বানিপি দ্ৰাদস সতসহস্সানি লভিংসু. অথ নে ‘‘রাজা কহং, তাতা’’তি পুচ্ছি. পব্বজিস্সামীতি নিক্খন্তো, দেৰীতি. ‘‘তেন হি, তাতা, তুম্হে গচ্ছথা’’তি তে উয্যোজেত্ৰা রঞ্ঞা সদ্ধিং গতানং অমচ্চানং মাতুগামে পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘তুম্হে অত্তনো সামিকানং গতট্ঠানং জানাথ অম্মা’’তি পুচ্ছি. জানাম, অয্যে, রঞ্ঞা সদ্ধিং উয্যানকীল়ং গতাতি. আম, অম্মা গতা, তত্থ পন গন্ত্ৰা ‘‘বুদ্ধো উপ্পন্নো, ধম্মো উপ্পন্নো, সঙ্ঘো উপ্পন্নো’’তি সুত্ৰা ‘‘দসবলস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামা’’তি গতা, তুম্হে কিং করিস্সথাতি? তুম্হে পন, অয্যে, কিং কত্তুকামাতি? ‘‘অহং পব্বজিস্সামি, ন তেহি ৰন্তৰমনং জিৰ্হগ্গে ঠপেয্যন্তি. ‘‘যদি এৰং, মযম্পি পব্বজিস্সামা’’তি সব্বাপি রথে যোজেত্ৰা নিক্খমিংসু.

রাজাপি অমচ্চসহস্সেহি সদ্ধিং গঙ্গাতীরং পাপুণি, তস্মিং সমযে গঙ্গা পূরা হোতি. অথ নং দিস্ৰা ‘‘অযং গঙ্গা পূরা হোতি চণ্ডমচ্ছাকিণ্ণা, অম্হেহি চ সদ্ধিং আগতা দাসা ৰা মনুস্সা ৰা নত্থি, যে নো নাৰং ৰা উল়ুম্পং ৰা কত্ৰা দদেয্যুং. এতস্স পন সত্থু গুণা নাম হেট্ঠা অৰীচিতো উপরি যাৰ ভৰগ্গা পত্থটা. সচে এস সত্থা সম্মাসম্বুদ্ধো, ইমেসং অস্সানং খুরপিট্ঠানি মা তেমেন্তূ’’তি উদকপিট্ঠেন অস্সে পক্খন্দাপেসুং. একস্স অস্সস্সাপি খুরপিট্ঠমত্তং ন তেমি, রাজমগ্গেন গচ্ছন্তা ৰিয পরতীরং পত্ৰা পরতো অঞ্ঞং মহানদিং পাপুণিংসু. ‘‘দুতিযা কিন্নমা’’তি পুচ্ছি. নীলৰাহিনী নাম গম্ভীরতোপি পুথুলতোপি অড্ঢযোজনমত্তা দেৰাতি. তত্থ অঞ্ঞা সচ্চকিরিযা নত্থি, তায এৰ সচ্চকিরিযায তম্পি অড্ঢযোজনৰিত্থারং নদিং অতিক্কমিংসু. অথ ততিযং চন্দভাগং নাম মহানদিং পত্ৰা তম্পি তায এৰ সচ্চকিরিযায অতিক্কমিংসু.

সত্থাপি তংদিৰসং পচ্চূসসমযে মহাকরুণাসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায লোকং ওলোকেন্তো ‘‘অজ্জ মহাকপ্পিনো তিযোজনসতিকং রজ্জং পহায অমচ্চসহস্সপরিৰারো মম সন্তিকে পব্বজিতুং আগচ্ছতী’’তি দিস্ৰা ‘‘মযা তেসং পচ্চুগ্গমনং কাতুং যুত্ত’’ন্তি পাতোৰ সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো সযমেৰ পত্তচীৰরং গহেত্ৰা আকাসে উপ্পতিত্ৰা চন্দভাগায তীরে তেসং উত্তরণতিত্থঅভিমুখট্ঠানে মহানিগ্রোধরুক্খো অত্থি, তত্থ পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৰা পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা ছব্বণ্ণবুদ্ধরস্মিযো ৰিস্সজ্জেসি. তে তেন তিত্থেন উত্তরন্তা বুদ্ধরস্মিযো ইতো চিতো চ ধাৰন্তিযো ওলোকেত্ৰা দসবলস্স পুণ্ণচন্দসস্সিরিকং মুখং দিস্ৰা ‘‘যং সত্থারং উদ্দিস্স মযং পব্বজিতা, অদ্ধা সো এসো’’তি দস্সনেনেৰ নিট্ঠং গন্ত্ৰা দিট্ঠট্ঠানতো পট্ঠায ওণমিত্ৰা ৰন্দমানা আগম্ম সত্থারং ৰন্দিংসু. রাজা গোপ্ফকেসু গহেত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি সদ্ধিং অমচ্চসহস্সেন. সত্থা তেসং ধম্মকথং কথেসি. দেসনাপরিযোসানে সব্বেৰ অরহত্তে পতিট্ঠায সত্থারং পব্বজ্জং যাচিংসু. সত্থা ‘‘পুব্বে ইমে চীৰরদানস্স দিন্নত্তা অত্তনো পত্তচীৰরানি গহেত্ৰাৰ আগতা’’তি সুৰণ্ণৰণ্ণং হত্থং পসারেত্ৰা ‘‘এথ ভিক্খৰো, স্ৰাক্খাতো ধম্মো, চরথ ব্রহ্মচরিযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিরিযাযা’’তি আহ. সাৰ তেসং আযস্মন্তানং পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ অহোসি, ৰস্সসট্ঠিকত্থেরা ৰিয সত্থারং পরিৰারযিংসু.

অনোজাপি দেৰী রথসহস্সপরিৰারা গঙ্গাতীরং পত্ৰা রঞ্ঞো অত্থায আভতং নাৰং ৰা উল়ুম্পং ৰা অদিস্ৰা অত্তনো ব্যত্ততায চিন্তেসি – ‘‘রাজা সচ্চকিরিযং কত্ৰা গতো ভৰিস্সতি, সো পন সত্থা ন কেৰলং তেসংযেৰ অত্থায নিব্বত্তো, সচে সো সত্থা সম্মাসম্বুদ্ধো, অম্হাকং রথা মা উদকে নিমুজ্জিংসূ’’তি উদকপিট্ঠেন রথে পক্খন্দাপেসি. রথানং নেমিৰট্টিমত্তম্পি ন তেমি. দুতিযনদিম্পি ততিযনদিম্পি তেনেৰ সচ্চকারেন উত্তরি. উত্তরমানা এৰ চ নিগ্রোধরুক্খমূলে সত্থারং অদ্দস. সত্থাপি ‘‘ইমাসং অত্তনো সামিকে পস্সন্তীনং ছন্দরাগো উপ্পজ্জিত্ৰা মগ্গফলানং অন্তরাযং করেয্য, ধম্মং সোতুং চ ন সক্খিস্সন্তী’’তি. যথা অঞ্ঞমঞ্ঞং ন পস্সন্তি, তথা অকাসি. তা সব্বাপি তিত্থতো উত্তরিত্ৰা দসবলং ৰন্দিত্ৰা নিসীদিংসু. সত্থা তাসং ধম্মকথং কথেসি. দেসনাপরিযোসানে সব্বা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায অঞ্ঞমঞ্ঞং পস্সিংসু. সত্থা ‘‘উপ্পলৰণ্ণা আগচ্ছতূ’’তি চিন্তেসি. থেরী আগন্ত্ৰা সব্বা পব্বাজেত্ৰা আদায ভিক্খুনিউপস্সযং গতা, সত্থা ভিক্খুসহস্সং গহেত্ৰা আকাসেন জেতৰনং অগমাসি.

অথাযং মহাকপ্পিনত্থেরো অত্তনো কিচ্চং মত্থকপ্পত্তং ঞত্ৰা অপ্পোস্সুক্কো হুত্ৰা ফলসমাপত্তিসুখেন ৰীতিনামেন্তো অরঞ্ঞগতোপি রুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগারগতোপি ‘‘অহো সুখং অহো সুখ’’ন্তি অভিণ্হং উদানং উদানেসি. ভিক্খূ কথং উপ্পাদেসুং ‘‘কপ্পিনত্থেরো রজ্জসুখং অনুস্সরন্তো উদানং উদানেতী’’তি. তে তথাগতস্স আরোচেসুং. ভগৰা ‘‘মম পুত্তো মগ্গসুখং ফলসুখং আরব্ভ উদানং উদানেসী’’তি ৰত্ৰা ধম্মপদে ইমং গাথমাহ –

‘‘ধম্মপীতি সুখং সেতি, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা;

অরিযপ্পৰেদিতে ধম্মে, সদা রমতি পণ্ডিতো’’তি. (ধ. প. ৭৯);

অথেকদিৰসং সত্থা তস্স অন্তেৰাসিকভিক্খুসহস্সং আমন্তেত্ৰা আহ – ‘‘কচ্চি ৰো, ভিক্খৰে, আচরিযো ধম্মং দেসেতী’’তি. ন ভগৰা দেসেতি, অপ্পোস্সুক্কো দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং অনুযুত্তো ৰিহরতি, কস্সচি ওৰাদমত্তম্পি ন দেতীতি. সত্থা তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, কপ্পিন, অন্তেৰাসিকানং ওৰাদমত্তম্পি ন দেসী’’তি? সচ্চং ভগৰাতি. ব্রাহ্মণ, মা এৰং করি, অজ্জ পট্ঠায অন্তেৰাসিকানং ধম্মং দেসেহীতি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি থেরো সত্থু কথং সিরৰরেন সম্পটিচ্ছিত্ৰা একসমোধানেযেৰ সমণসহস্সস্স ধম্মং দেসেত্ৰা সব্বে অরহত্তং পাপেসি. অপরভাগে সত্থা সঙ্ঘমজ্ঝে নিসিন্নো পটিপাটিযা থেরে ঠানন্তরেসু ঠপেন্তো মহাকপ্পিনত্থেরং ভিক্খুওৰাদকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

সাগতত্থেরৰত্থু

২৩২. দসমে তেজোধাতুকুসলানন্তি তেজোধাতুং সমাপজ্জিতুং কুসলানং সাগতত্থেরো অগ্গোতি দস্সেতি. অযঞ্হি থেরো তেজোধাতুসমাপত্তিযা অম্বতিত্থনাগস্স তেজসা তেজং পরিযাদিযিত্ৰা তং নাগং নিব্বিসেৰনং অকাসি. তস্মা তেজোধাতুকুসলানং অগ্গো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি হি পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতিযং কুলগেহে পটিসন্ধিং গহেত্ৰা অপরভাগে সত্থুধম্মদেসনং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং তেজোধাতুকুসলানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তি, সাগতমাণৰোতিস্স নামং অকংসু. সো অপরভাগে সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৰা তত্থ ৰসীভাৰং পাপুণি.

অথেকদিৰসং সত্থা চারিকং চরমানো কোসম্বিনগরসমীপং অগমাসি. তেন চ সমযেন নদীতিত্থে পোরাণকনাৰিকস্স বহূ আগন্তুকগমিকা ৰেরিনো হুত্ৰা তং পোথেত্ৰা মারযিংসু. সো ৰিরুদ্ধেন চিত্তেন পত্থনং পট্ঠপেত্ৰা তস্মিংযেৰ তিত্থে মহানুভাৰো নাগরাজা হুত্ৰা নিব্বত্তো. সো ৰিরুদ্ধচিত্তত্তা অকালেযেৰ ৰস্সাপেতি, কালে পন ন ৰস্সাপেতি, সস্সানি ন সম্মা সম্পজ্জন্তি. সকলরট্ঠৰাসিনো চ তস্স ৰূপসমনত্থং অনুসংৰচ্ছরং বলিকম্মং করোন্তি, ৰসনত্থায চস্স একং গেহং অকংসু. সত্থাপি তেনেৰ তিত্থেন উত্তরিত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো ‘‘তস্মিংযেৰ পদেসে রত্তিং ৰসিস্সামী’’তি অগমাসি.

অথাযং থেরো ‘‘চণ্ডো কিরেত্থ নাগরাজা’’তি সুত্ৰা ‘‘ইমং নাগরাজানং দমেত্ৰা নিব্বিসেৰনং কত্ৰা সত্থু ৰসনট্ঠানং পরিযাদেতুং ৰট্টতী’’তি নাগরাজস্স ৰসনট্ঠানং পৰিসিত্ৰা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা নিসীদি. নাগো কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘কোনামাযং মুণ্ডকো ময্হং ৰসনট্ঠানং পৰিসিত্ৰা নিসিন্নো’’তি ধূপাযি, থেরো উত্তরিতরং ধূপাযি. নাগো, পজ্জলি, থেরোপি উত্তরিতরং পজ্জলিত্ৰা তস্স তেজং পরিযাদিযি. সো ‘‘মহন্তো ৰতাযং ভিক্খূ’’তি থেরস্স পাদমূলে নিপতিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং সরণং গচ্ছামী’’তি আহ. ময্হং সরণগমনকিচ্চং নত্থি, দসবলস্স সরণং গচ্ছাতি. সো ‘‘সাধূ’’তি সরণগতো হুত্ৰা ততো পট্ঠায ন কঞ্চি ৰিহেঠেতি, দেৰম্পি সম্মা ৰস্সাপেতি, সস্সানি সম্মা সম্পজ্জন্তি.

কোসম্বিৰাসিনো ‘‘অয্যেন কির সাগতেন অম্বতিত্থকনাগো দমিতো’’তি সুত্ৰা সত্থু আগমনং উদিক্খমানা দসবলস্স মহাসক্কারং সজ্জযিংসু. তে দসবলস্স মহাসক্কারং কত্ৰা ছব্বগ্গিযানং ৰচনেন সব্বগেহেসু কাপোতিকং পসন্নং পটিযাদেত্ৰা পুনদিৰসে সাগতত্থেরস্স পিণ্ডায চরন্তস্স গেহে গেহে থোকং থোকং অদংসু. থেরো অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদে মনুস্সেহি যাচিযমানো গেহে গেহে থোকং থোকং পিৰিত্ৰা অৰিদূরং গন্ত্ৰাৰ অনাহারিকভাৰেন সতিং ৰিস্সজ্জেত্ৰা সঙ্কারট্ঠানে পতি.

সত্থা কতভত্তকিচ্চো নিক্খমন্তো তং দিস্ৰা গাহাপেত্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা ৰিগরহিত্ৰা সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেসি. সো পুনদিৰসে সতিং লভিত্ৰা অত্তনা কতকারণং সুত্ৰা অচ্চযং দেসেত্ৰা দসবলং খমাপেত্ৰা উপ্পন্নসংৰেগো ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. এৰং ৰত্থু ৰিনযে সমুট্ঠিতং. তং তত্থ আগতনযেনেৰ ৰিত্থারতো ৰেদিতব্বং. অপরভাগে পন সত্থা জেতৰনে মহাৰিহারে নিসীদিত্ৰা পটিপাটিযা থেরে ঠানন্তরেসু ঠপেন্তো সাগতত্থেরং তেজোধাতুকুসলানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

রাধত্থেরৰত্থু

২৩৩. একাদসমে পটিভানেয্যকানন্তি সত্থু ধম্মদেসনাপটিভানস্স পচ্চযভূতানং পটিভানজনকানং ভিক্খূনং রাধত্থেরো অগ্গোতি দস্সেতি. থেরস্স হি দিট্ঠিসমুদাচারঞ্চ ওকপ্পনিযসদ্ধঞ্চ আগম্ম দসবলস্স নৰনৰা ধম্মদেসনা পটিভাতি. তস্মা থেরো পটিভানেয্যকানং অগ্গো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি হি পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতিযং কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা অপরভাগে সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং পটিভানেয্যকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সো যাৰজীৰং তথাগতং পরিচরিত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে রাজগহনগরে ব্রাহ্মণকুলে পটিসন্ধিং গণ্হি, রাধমাণৰোতিস্স নামং অকংসু.

সো মহল্লককালে অত্তনো পুত্তদারেন অবহুমতো ‘‘পব্বজিত্ৰা কালং ৰীতিনামেস্সামী’’তি ৰিহারং গন্ত্ৰা থেরে পব্বজ্জং যাচি. ‘‘জিণ্ণো মহল্লকব্রাহ্মণো’’তি ন কোচি পব্বাজেতুং ইচ্ছি. অথেকদিৰসং ব্রাহ্মণো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা পটিসন্থারং কত্ৰা একমন্তং নিসীদি. সত্থা তস্স উপনিস্সযসম্পত্তিং দিস্ৰা কথং সমুট্ঠাপেতুকামো ‘‘কিং, ব্রাহ্মণ, পুত্তদারা তং পটিজগ্গন্তী’’তি? কুতো, ভো গোতম, পটিজগ্গনং, মহল্লকোতি মং বহি নীহরিংসু. কিং পন তে, ব্রাহ্মণ, পব্বজিতুং ন ৰট্টতীতি? কো মং, ভো গোতম, পব্বাজেস্সতি, মহল্লকভাৰেন মং ন কোচি ইচ্ছতীতি. সত্থা সারিপুত্তত্থেরস্স সঞ্ঞং অদাসি. থেরো সত্থু ৰচনং সিরসা সম্পটিচ্ছিত্ৰা রাধব্রাহ্মণং পব্বাজেত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘সত্থা ইমং ব্রাহ্মণং সাদরেন পব্বজাপেসি, ন খো মে এতং অনাদরেন পরিহরিতুং ৰট্টতী’’তি রাধত্থেরং আদায গামকাৰাসং অগমাসি. তত্রস্স অধুনা পব্বজিতত্তা কিচ্ছলাভিস্স থেরো অত্তনো পত্তং আৰাসং দেতি, অত্তনো পত্তং পণীতপিণ্ডপাতম্পি তস্সেৰ দত্ৰা সযং পিণ্ডায চরতি. রাধত্থেরো সেনাসনসপ্পাযঞ্চ ভোজনসপ্পাযঞ্চ লভিত্ৰা সারিপুত্তত্থেরস্স সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি.

অথ নং থেরো গহেত্ৰা দসবলং পস্সিতুং আগতো. সত্থা জানন্তোৰ পুচ্ছি – ‘‘যো তে মযা, সারিপুত্ত, নিস্সিতকো দিন্নো, কীদিসং তস্স, ন উক্কণ্ঠতী’’তি? ভন্তে, সাসনে অভিরমিতভিক্খু নাম এৰরূপো ভৰেয্যাতি. অথাযস্মতো সারিপুত্তস্স ‘‘সারিপুত্তত্থেরো কতঞ্ঞূ কতৰেদী’’তি সঙ্ঘমজ্ঝে কথা উদপাদি. তং সুত্ৰা সত্থা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনচ্ছরিযং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তস্স ইদানি কতঞ্ঞূকতৰেদিতা, সো অতীতে অহেতুকপটিসন্ধিযং নিব্বত্তোপি কতঞ্ঞূকতৰেদীযেৰ অহোসী’’তি. কতরস্মিং কালে ভগৰাতি?

অতীতে, ভিক্খৰে, পব্বতপাদম্হি পঞ্চসতমত্তা ৰড্ঢকিপুরিসা মহাঅরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা দব্বসম্ভারে ছিন্দিত্ৰা মহাউল়ুম্পং বন্ধিত্ৰা নদিযা ওতারেন্তি. অথেকো হত্থিনাগো একস্মিং ৰিসমট্ঠানে সোণ্ডায সাখং গণ্হন্তো সাখাভঙ্গৰেগং সন্ধারেতুং অসক্কোন্তো তিখিণখাণুকে পাদেন অৰত্থাসি, পাদো ৰিদ্ধো, দুক্খৰেদনা ৰত্তন্তি. সো গমনং অভিনীহরিতুং অসক্কোন্তো তত্থেৰ নিপজ্জি. সো কতিপাহচ্চযেন তে ৰড্ঢকী অত্তনো সমীপেন গচ্ছন্তে দিস্ৰা ‘‘ইমে নিস্সাযাহং জীৰিতং লভিস্সামী’’তি তেসং অনুপদং অগমাসি. তে নিৰত্তিত্ৰা হত্থিং দিস্ৰা ভীতা পলাযন্তি. সো তেসং পলাযনভাৰং ঞত্ৰা অট্ঠাসি, পুন ঠিতকালে অনুবন্ধি.

ৰড্ঢকিজেট্ঠকো চিন্তেসি – ‘‘অযং হত্থি অম্হেসু তিট্ঠন্তেসু অনুবন্ধতি, পলাযন্তেসু তিট্ঠতি, ভৰিস্সতি তত্থ কারণ’’ন্তি. সব্বে তং তং রুক্খং আরুয্হ তস্স আগমনং পটিমানেন্তা নিসীদিংসু. সো তেসং সন্তিকং আগন্ত্ৰা অত্তনো পাদং দস্সেন্তো পরিৰত্তেত্ৰা নিপজ্জি. তদা ৰড্ঢকীনং সঞ্ঞা উদপাদি – ‘‘গিলানভাৰেন, ভো, এস আগচ্ছতি, ন অঞ্ঞেন কারণেনা’’তি তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা পাদে পৰিট্ঠখাণুকং দিস্ৰা ‘‘ইমিনা কারণেন এস আগতো’’তি তিখিণৰাসিযা খাণুককোটিযং ওধিং দত্ৰা দল়্হায রজ্জুযা বন্ধিত্ৰা কড্ঢিত্ৰা নীহরিংসু. অথস্স ৰণমুখং পীল়েত্ৰা পুব্বলোহিতং নীহরিত্ৰা কসাৰোদকেন ধোৰিত্ৰা অত্তনো জাননভেসজ্জং মক্খেত্ৰা নচিরস্সেৰ ফাসুকং অকংসু.

হত্থিনাগো গিলানা ৰুট্ঠিতো চিন্তেসি – ‘‘ইমে ময্হং বহুপকারা, ইমে মযা নিস্সায জীৰিতং লদ্ধং, মযা ইমেসং কতঞ্ঞুনা কতৰেদিনা ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি অত্তনো ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা সেতং গন্ধহত্থিপোতকং আনেসি. ৰড্ঢকিনো হত্থিপোতকং দিস্ৰা ‘‘অম্হাকং হত্থী পুত্তম্পি গহেত্ৰা আগতো’’তি অতিৰিয তুট্ঠচিত্তা অহেসুং. হত্থিনাগো চিন্তেসি – ‘‘মযি তিট্ঠন্তে ‘কিং নু খো অযং আগতো’তি মম আগতকারণং ন জানিস্সন্তী’’তি ঠিতট্ঠানতো পক্কামি. হত্থিপোতকো পিতু পচ্ছতো পচ্ছতো অনুপাযাসি. হত্থিনাগো তস্স আগতভাৰং ঞত্ৰা নিৰত্তনত্থায সদ্দসঞ্ঞং অদাসি. সো পিতু কথং সুত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা ৰড্ঢকীনং সন্তিকং গতো. ৰড্ঢকিনো ‘‘ইমং হত্থিপোতকং অম্হাকং দাতুং আগতো ভৰিস্সতি এসো’’তি ঞত্ৰা ‘‘অম্হাকং সন্তিকে তযা কত্তব্বকিচ্চং নত্থি, পিতু সন্তিকংযেৰ গচ্ছা’’তি পহিণিংসু. হত্থিনাগো যাৰততিযং অত্তনো সন্তিকং আগতম্পি পুন ৰড্ঢকীনংযেৰ সমীপং পেসেসি. ততো পট্ঠায ৰড্ঢকিনো হত্থিপোতকং অত্তনো সন্তিকে কত্ৰা পটিজগ্গন্তি. ভোজনকালে একেকং ভত্তপিণ্ডং দেন্তি, ভত্তং তস্স যাৰদত্থং অহোসি. সো ৰড্ঢকীহি অন্তোগহনে কোট্টিতং দব্বসম্ভারং আহরিত্ৰা অঙ্গণট্ঠানে রাসিং করোতি. এতেনেৰ নিযামেন অঞ্ঞম্পি উপকারকম্মং করোতি.

সত্থা ইমং কারণং আহরিত্ৰা পুব্বেপি সারিপুত্তস্স কতঞ্ঞূকতৰেদিভাৰং দীপেতি. সারিপুত্তত্থেরো হি তদা মহাহত্থী অহোসি, অট্ঠুপ্পত্তিযং আগতো ওস্সট্ঠৰীরিযো ভিক্খু হত্থিপোতকো অহোসি. সংযুত্তনিকাযং পন পত্ৰা সকলং রাধসংযুত্তং, ধম্মপদে চ –

‘‘নিধীনংৰ পৰত্তারং, যং পস্সে ৰজ্জদস্সিনং;

নিগ্গয্হৰাদিং মেধাৰিং, তাদিসং পণ্ডিতং ভজে;

তাদিসং ভজমানস্স, সেয্যো হোতি ন পাপিযো’’তি. (ধ. প. ৭৬) –

গাথা থেরস্স ধম্মদেসনা নাম. অপরভাগে পন সত্থা পটিপাটিযা থেরে ঠানন্তরেসু ঠপেন্তো রাধত্থেরং পটিভানেয্যকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

মোঘরাজত্থেরৰত্থু

২৩৪. দ্ৰাদসমে লূখচীৰরধরানন্তি লূখচীৰরং ধারেন্তানং মোঘরাজা অগ্গোতি দস্সেতি. অযং হি থেরো সত্থলূখং সুত্তলূখং রজনলূখন্তি তিৰিধেনপি লূখেন সমন্নাগতং পংসুকূলং ধারেসি. তস্মা লূখচীৰরধরানং অগ্গো নাম জাতো.

তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি হি পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতিযং কুলগেহে পটিসন্ধিং গহেত্ৰা নিব্বত্তি, ততো অপরভাগে সত্থু ধম্মকথং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং লূখচীৰরধরানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো কস্সপদসবলস্স নিব্বত্তিতো পুরেতরমেৰ কট্ঠৰাহননগরে অমচ্চগেহে পটিসন্ধিং গণ্হি. অপরভাগে ৰযপ্পত্তো কট্ঠৰাহনরাজানং উপট্ঠহন্তো অমচ্চট্ঠানং লভি.

তস্মিং কালে কস্সপদসবলো লোকে উপ্পজ্জি. কট্ঠৰাহনরাজা ‘‘বুদ্ধো কির লোকে উপ্পন্নো’’তি সুত্ৰা তং পক্কোসাপেত্ৰা আহ – ‘‘তাত, বুদ্ধো কির লোকে উপ্পন্নো, ইমং পচ্চন্তনগরং একপ্পহারেনেৰ উভোহি অম্হেহি তুচ্ছং কাতুং ন সক্কা, ত্ৰং তাৰ মজ্ঝিমদেসং গন্ত্ৰা বুদ্ধস্স উপ্পন্নভাৰং ঞত্ৰা দসবলং ইমং নগরং আনেহী’’তি পুরিসসহস্সেন সদ্ধিং পেসেসি. সো অনুপুব্বেন সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ধম্মকথং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো তত্থেৰ পব্বজিত্ৰা ৰীসতি ৰস্সসহস্সানি সমণধম্মং অকাসি. তেন সদ্ধিং গতপুরিসা পন সব্বেপি নিৰত্তিত্ৰা পুন রঞ্ঞো সন্তিকং আগতা.

অযং থেরো পরিপুণ্ণসীলো কালং কত্ৰা একং বুদ্ধন্তরং দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো অম্হাকং দসবলস্স নিব্বত্তিতো পুরেতরমেৰ সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণকুলে পটিসন্ধিং গণ্হি, মোঘরাজমাণৰোতিস্স নামং অকংসু. কট্ঠৰাহনরাজাপি কস্সপস্স ভগৰতো অধিকারকম্মং কত্ৰা একং বুদ্ধন্তরং সপরিৰারো দেৰমনুস্সেসু সংসরিত্ৰা অম্হাকং দসবলস্স নিব্বত্তিতো পুরেতরমেৰ সাৰত্থিযং পুরোহিতগেহে পটিসন্ধিং গণ্হি, বাৰরিমাণৰোতিস্স নামং অকংসু. সো অপরেন সমযেন তযো ৰেদে উগ্গণ্হিত্ৰা সোল়সন্নং মাণৰকসহস্সানং সিপ্পং ৰাচেন্তো চরতি. অথস্স পসেনদিকোসলরঞ্ঞো কালে পিতু অচ্চযেন পুরোহিতট্ঠানং অদংসু. তদা অযম্পি মোঘরাজমাণৰো বাৰরিব্রাহ্মণস্স সন্তিকে সিপ্পং গণ্হাতি.

অথেকদিৰসং বাৰরিব্রাহ্মণো রহোগতো অত্তনো সিপ্পে সারং ওলোকেন্তো সম্পরাযিকং সারং অদিস্ৰা ‘‘একং পব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা সম্পরাযিকং গৰেসেস্সামী’’তি কোসলরাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা অত্তনো পব্বজ্জং অনুজানাপেসি. সো তেন অনুঞ্ঞাতো সোল়সহি মাণৰকসহস্সেহি পরিৰুতো পব্বজ্জত্থায নিক্খমি. কোসলরাজাপি তেন সদ্ধিংযেৰ একং অমচ্চং কহাপণসহস্সং দত্ৰা পেসেসি – ‘‘যস্মিং ঠানে আচরিযো পব্বজতি, তত্রস্স ৰসনট্ঠানং গহেত্ৰা দেথা’’তি. বাৰরিব্রাহ্মণো ফাসুকট্ঠানং ওলোকেন্তো মজ্ঝিমদেসতো পটিক্কম্ম অস্সকরঞ্ঞো চ মুল়্হকরঞ্ঞো চ সীমন্তরে গোধাৰরিতীরে অত্তনো ৰসনট্ঠানং কারেসি.

অথেকো পুরিসো জটিলানং দস্সনায গতো তেসং সন্তকে ভূমিট্ঠানে তেহি অনুঞ্ঞাতো অত্তনো ৰসনট্ঠানং অকাসি. তেন কতং দিস্ৰা অপরং কুলসতং গেহসতং কারেসি. তে সব্বেপি সন্নিপতিত্ৰা ‘‘মযং অয্যানং সন্তকে ভূমিভাগে ৰসাম, মুধা ৰসিতুং ন কারণং, সুখৰাসং ৰো দস্সামা’’তি একেকো একেকং কহাপণং বাৰরিব্রাহ্মণস্স ৰসনট্ঠানে ঠপেসি. সব্বেহিপি আভতকহাপণা সতসহস্সমত্তা অহেসুং. বাৰরিব্রাহ্মণো ‘‘কিমত্থং এতে আভতা’’তি আহ. সুখৰাসদানত্থায, ভন্তেতি. সচাহং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণেন অত্থিকো অস্সং, অহং মহন্তং ধনরাসিং পহায ন পব্বজেয্যং. তুম্হাকং কহাপণে গণ্হিত্ৰা গচ্ছথাতি. অম্হেহি অয্যস্স পরিচ্চত্তং ন পুন গণ্হাম, অনুসংৰচ্ছরং পন এতেনেৰ নিযামেন আহরিস্সাম, ইমে গহেত্ৰা অয্যো দানং দেতূতি. ব্রাহ্মণো অধিৰাসেত্ৰা কপণদ্ধিকৰণিব্বকযাচকানং দানমুখে নিয্যাতেসি. তস্স অপরাপরং দাযকভাৰো সকলজম্বুদীপে পঞ্ঞাযিত্থ.

ততো কালিঙ্গরট্ঠে দুন্নিৰিট্ঠে নাম গামে জূজকব্রাহ্মণস্স ৰংসে জাতব্রাহ্মণস্স ব্রাহ্মণী উট্ঠায সমুট্ঠায ব্রাহ্মণং চোদেতি – ‘‘বাৰরী, কির দানং দেতি, গন্ত্ৰা ততো হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং আহরা’’তি. সো তায চোদিযমানো সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তো বাৰরিস্স সন্তিকং গচ্ছমানো বাৰরিম্হি দানং দত্ৰা পণ্ণসালং পৰিসিত্ৰা নিপজ্জিত্ৰা দানং অনুস্সরমানে গতো. গন্ত্ৰা চ ‘‘দানং মে, ব্রাহ্মণ, দেহি, দানং মে, ব্রাহ্মণ, দেহী’’তি আহ. অকালে ত্ৰং, ব্রাহ্মণ, আগতো, সম্পত্তযাচকানং মে দিন্নং, ইদানি কহাপণং নত্থীতি. ন ময্হং, ব্রাহ্মণ, বহূহি কহাপণেহি অত্থো, তৰ এত্তকং দানং দদন্তস্স ন সক্কা কহাপণেহি ৰিনা ভৰিতুং, ময্হং পঞ্চ কহাপণসতানি দেহীতি. ব্রাহ্মণ, পঞ্চপি সতানি নত্থি, পুন দানকালে সম্পত্তে লভিস্সসীতি. কিং পনাহং তৰ দানকালে আগমিস্সামীতি? বাৰরিব্রাহ্মণস্স পণ্ণসালদ্ৰারে ৰালুকং থূপং কত্ৰা সমন্ততো রত্তৰণ্ণানি পুপ্ফানি ৰিকিরিত্ৰা মন্তং জপ্পেন্তো ৰিয ওট্ঠে চালেত্ৰা চালেত্ৰা ‘‘মুদ্ধা ফলতু সত্তধা’’তি ৰদতি.

বাৰরিব্রাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘অযং মহাতপো তপচারং গণ্হিত্ৰা চরণব্রাহ্মণকো ময্হং সত্তদিৰসমত্থকে ‘সত্তধা মুদ্ধা ফালতূ’তি ৰদতি, ময্হঞ্চ ইমস্স দাতব্বানি পঞ্চ কহাপণসতানি নত্থি, একংসেন মং এস ঘাতেস্সতী’’তি. এৰং তস্মিং সোকসল্লসমপ্পিতে নিপন্নে রত্তিভাগসমনন্তরে অনন্তরত্তভাৰে বাৰরিস্স মাতা দেৰতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. সা পুত্তস্স সোকসল্লসমপ্পিতভাৰং দিস্ৰা আগন্ত্ৰা আহ – ‘‘তাত, এস মুদ্ধং ৰা মুদ্ধফালনং ৰা ন জানাতি, ত্ৰম্পি লোকে বুদ্ধানং উপ্পন্নভাৰং ন জানাসি. সচে তে সংসযো অত্থি, সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা পুচ্ছ, সো তে এতং কারণং কথেস্সতী’’তি. ব্রাহ্মণো দেৰতায কথং সুতকালতো পট্ঠায অস্সাসং লভিত্ৰা পুনদিৰসে উট্ঠিতে অরুণে সব্বেৰ অন্তেৰাসিকে পক্কোসিত্ৰা, ‘‘তাতা, বুদ্ধো কির লোকে উপ্পন্নো, তুম্হে সীঘং গন্ত্ৰা ‘বুদ্ধো ৰা নো ৰা’তি ঞত্ৰা আগন্ত্ৰা ময্হং আরোচেথ, অহং সত্থু সন্তিকং গমিস্সামি. অপিচ খো পন ময্হং মহল্লকভাৰেন জীৰিতন্তরাযো দুজ্জানো, তুম্হে তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ইমিনা চ ইমিনা চ নিযামেন পঞ্হে পুচ্ছথা’’তি মুদ্ধফালনপঞ্হং নাম অভিসঙ্খরিত্ৰা অদাসি.

ততো চিন্তেসি – ‘‘সব্বে ইমে মাণৰা পণ্ডিতা, সত্থু ধম্মকথং সুত্ৰা অত্তনো কিচ্চে মত্থকং পত্তে পুন ময্হং সন্তিকং আগচ্ছেয্যুং ৰা নো ৰা’’তি. অথ অত্তনো ভাগিনেয্যস্স অজিতমাণৰস্স নাম সঞ্ঞং অদাসি – ‘‘ত্ৰং পন একন্তেনেৰ মম সন্তিকং আগন্তুং অরহসি, তযা পটিলদ্ধগুণং আগন্ত্ৰা ময্হং কথেয্যাসী’’তি. অথ তে সোল়সসহস্সজটিলা অজিতমাণৰং জেট্ঠকং কত্ৰা সোল়সহি জেট্ঠন্তেৰাসিকেহি সদ্ধিং ‘‘সত্থারং পঞ্হং পুচ্ছিস্সামা’’তি চারিকং চরন্তা গতগতট্ঠানে, ‘‘অয্যা, কহং গচ্ছথ, কহং গচ্ছথা’’তি পুচ্ছিতা ‘‘দসবলস্স সন্তিকং পঞ্হং পুচ্ছিতুং গচ্ছামা’’তি কোটিতো পট্ঠায পরিসং সংকড্ঢন্তা অনেকযোজনসতং মগ্গং গতা. সত্থা ‘‘তেসং আগমনদিৰসে অঞ্ঞস্স ওকাসো ন ভৰিস্সতি, ইদং ইমিস্সা পরিসায অনুচ্ছৰিকট্ঠান’’ন্তি গন্ত্ৰা পাসাণচেতিযে পিট্ঠিপাসাণে নিসীদি. সো অজিতমাণৰোপি সপরিসো তং পিট্ঠিপাসাণং আরুয্হ সত্থু সরীরসম্পত্তিং দিস্ৰা ‘‘অযং পুরিসো ইমস্মিং লোকে ৰিৰটচ্ছদো বুদ্ধো ভৰিস্সতী’’তি অত্তনো আচরিযেন পহিতে পঞ্হে মনসা পুচ্ছন্তোৰ গতো.

তংদিৰসং তস্মিং ঠানে সম্পত্তপরিসা দ্ৰাদসযোজনিকা অহোসি. তেসং সোল়সন্নং অন্তেৰাসিকানং অন্তরে মোঘরাজমাণৰো ‘‘অহং সব্বেহি পণ্ডিততরো’’তি মানত্থদ্ধো, তস্স এতদহোসি – ‘‘অযং অজিতমাণৰো সব্বেসং জেট্ঠকো, এতস্স পঠমতরং মম পঞ্হং পুচ্ছিতুং ন যুত্ত’’ন্তি. তস্স লজ্জাযন্তো পঠমতরং পঞ্হং অপুচ্ছিত্ৰা তেন পুচ্ছিতে দুতিযো হুত্ৰা সত্থারং পঞ্হং পুচ্ছি. সত্থা ‘‘মানত্থদ্ধো মোঘরাজমাণৰা, ন তাৰস্স ঞাণং পরিপাকং গচ্ছতি, অস্স মানং নিৰারিতুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা আহ – ‘‘তিট্ঠ ত্ৰং, মোঘরাজ, অঞ্ঞে তাৰ পঞ্হে পুচ্ছন্তূ’’তি. সো সত্থু সন্তিকা অপসাদং লভিত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অহং এত্তকং কালং মযা পণ্ডিততরো নাম নত্থীতি ৰিচরামি, বুদ্ধা চ নাম অজানিত্ৰা ন কথেন্তি. সত্থারা মম পুচ্ছায দোসো দিট্ঠো ভৰিস্সতী’’তি তুণ্হী অহোসি. সো অট্ঠহি জনেহি পটিপাটিযা পঞ্হে পুচ্ছিতে অধিৰাসেতুং অসক্কোন্তো নৰমো হুত্ৰা পুন উট্ঠাসি. পুনপি নং সত্থা অপসাদেসি.

সো পুনপি তুণ্হী হুত্ৰা ‘‘সঙ্ঘনৰকো দানি ভৰিতুং ন সক্খিস্সামী’’তি পঞ্চদসমো হুত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছি. অথ সত্থা ঞাণস্স পরিপাকভাৰং ঞত্ৰা পঞ্হং কথেসি. সো দেসনাপরিযোসানে অত্তনো পরিৰারেন জটিলসহস্সেন সদ্ধিং অরহত্তং পাপুণি. ইমিনাৰ নিযামেন সেসানিপি পন্নরস জটিলসহস্সানি অরহত্তং পাপুণিংসু. সব্বেপি ইদ্ধিমযপত্তচীৰরধরা এহিভিক্খূৰ অহেসুং. সেসজনা পন ন কথিযন্তি. অযং মোঘরাজত্থেরো ততো পট্ঠায তীহি লূখেহি সমন্নাগতং চীৰরং ধারেতি. এৰং পারাযনে (সু. নি. ৯৮২ আদযো) ৰত্থু সমুট্ঠিতং. সত্থা পন অপরভাগে জেতৰনে নিসিন্নো থেরে পটিপাটিযা ঠানন্তরেসু ঠপেন্তো মোঘরাজত্থেরং ইমস্মিং সাসনে লূখচীৰরধরানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তো ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং ভিক্খূনং লূখচীৰরধরানং যদিদং মোঘরাজা’’তি আহ.

চতুত্থৰগ্গৰণ্ণনা.

একচত্তালীসসুত্তমত্তায থেরপাল়িযা ৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.