মন্তাণিপুত্তপুণ্ণত্থেরৰত্থু
১৯৬. নৰমে পুণ্ণো মন্তাণিপুত্তোতি নামেন পুণ্ণো, মন্তাণিব্রাহ্মণিযা পন সো পুত্তোতি মন্তাণিপুত্তো. তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযং কির পদুমুত্তরদসবলস্স উপ্পত্তিতো পুরেতরমেৰ হংসৰতীনগরে ব্রাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তি. তস্স নামগ্গহণদিৰসে গোতমোতি নামং অকংসু. সো ৰযপ্পত্তো তযো ৰেদে উগ্গণ্হিত্ৰা সব্বসিপ্পেসু কোৰিদো হুত্ৰা পঞ্চমাণৰকসতপরিৰারো ৰিচরন্তো তযোপি ৰেদে ওলোকেত্ৰা মোক্খধম্মং অদিস্ৰা ‘‘ইদং ৰেদত্তযং নাম কদলিক্খন্ধো ৰিয বহি মট্ঠং অন্তো নিস্সারং, ইমং গহেত্ৰা ৰিচরণং থুসকোট্টনসদিসং হোতি. কিং মে ইমিনা’’তি ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা ব্রহ্মৰিহারে নিব্বত্তেত্ৰা ‘‘অপরিহীনজ্ঝানো ব্রহ্মলোকোকূপপন্নো ভৰিস্সামী’’তি পঞ্চহি মাণৰকসতেহি সদ্ধিং পব্বতপাদং গন্ত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজি. তস্স পরিৰারানি অট্ঠারস্স জটিলসহস্সানি অহেসুং. সো পঞ্চ অভিঞ্ঞা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৰা তেসম্পি কসিণপরিকম্মং আচিক্খি. তে তস্স ওৰাদে ঠত্ৰা সব্বেপি পঞ্চ অভিঞ্ঞা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেসুং.
অদ্ধানে অতিক্কন্তে তস্স গোতমতাপসস্স মহল্লককালে পদুমুত্তরদসবলো পঠমাভিসম্বোধিং পত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো ভিক্খুসতসহস্সপরিৰারো হংসৰতীনগরং উপনিস্সায ৰিহাসি. সো একদিৰসং পচ্চূসসমযে লোকং ওলোকেন্তো গোতমতাপসস্স পরিসায অরহত্তূপনিস্সযং গোতমতাপসস্স চ ‘‘অহং অনাগতে উপ্পজ্জমানকবুদ্ধস্স সাসনে ধম্মকথিকভিক্খূনং অগ্গো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনভাৰঞ্চ দিস্ৰা পাতোৰ সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা অত্তনো পত্তচীৰরং সযমেৰ গহেত্ৰা অঞ্ঞাতকৰেসেন গোতমতাপসস্স অন্তেৰাসিকেসু ৰনমূলফলাফলত্থায গতেসু গন্ত্ৰা গোতমস্স পণ্ণসালাদ্ৰারে অট্ঠাসি. গোতমো বুদ্ধানং উপ্পন্নভাৰং অজানন্তোপি দূরতোৰ দসবলং দিস্ৰা ‘‘অযং পুরিসো লোকতো মুত্তো হুত্ৰা পঞ্ঞাযতি, যথা অস্স সরীরনিপ্ফত্তি যেহি চ লক্খণেহি সমন্নাগতো অগারমজ্ঝে ৰা তিট্ঠন্তো চক্কৰত্তী রাজা হোতি, পব্বজন্তো ৰা ৰিৰট্টচ্ছদো সব্বঞ্ঞুবুদ্ধো হোতী’’তি ঞত্ৰা পঠমদস্সনেনেৰ দসবলং অভিৰাদেত্ৰা ‘‘ইতো এথ ভগৰা’’তি বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা অদাসি. তথাগতো তাপসস্স ধম্মং দেসযমানো নিসীদি.
তস্মিং সমযে তে জটিলা ‘‘পণীতপণীতং ৰনমূলফলাফলং আচরিযস্স দত্ৰা সেসকং পরিভুঞ্জিস্সামা’’তি আগচ্ছন্তা দসবলং উচ্চাসনে, আচরিযং পন নীচাসনে নিসিন্নং দিস্ৰা ‘‘পস্সথ, মযং ‘ইমস্মিং লোকে অম্হাকং আচরিযেন উত্তরিতরো নত্থী’তি ৰিচরাম. ইদানি পন নো আচরিযং নীচাসনে নিসীদাপেত্ৰা উচ্চাসনে নিসিন্নকো একো পঞ্ঞাযতি, মহন্তো ৰতাযং পুরিসো ভৰিস্সতী’’তি পিটকানি গহেত্ৰা আগচ্ছন্তি. গোতমতাপসো ‘‘ইমে মং দসবলস্স সন্তিকে ৰন্দেয্যু’’ন্তি ভীতো দূরতো আহ – ‘‘তাতা, মা মং ৰন্দিত্থ, সদেৰকে লোকে অগ্গপুগ্গলো সব্বেসং ৰন্দনারহো পুরিসো ইধ নিসিন্নো, এতং ৰন্দথা’’তি. তাপসা ‘‘ন অজানিত্ৰা আচরিযো কথেস্সতী’’তি সব্বেৰ তথাগতস্স পাদে ৰন্দিংসু. ‘‘তাতা, অম্হাকং অঞ্ঞং দসবলস্স দাতব্বযুত্তকং ভোজনং নত্থি, ইমং ৰনমূলফলাফলং দস্সামা’’তি পণীতপণীতং বুদ্ধানং পত্তে পতিট্ঠাপেসি. সত্থা ৰনমূলফলাফলং পরিভুঞ্জি. তদনন্তরং তাপসোপি সদ্ধিং অন্তেৰাসিকেহি পরিভুঞ্জি. সত্থা ভত্তকিচ্চং কত্ৰা ‘‘দ্ৰে অগ্গসাৰকা ভিক্খুসতসহস্সং গহেত্ৰা আগচ্ছন্তূ’’তি চিন্তেসি. তস্মিং খণে অগ্গসাৰকো মহাদেৰলত্থেরো ‘‘কহং নু খো সত্থা গতো’’তি আৰজ্জেন্তো ‘‘সত্থা অম্হাকং আগমনং পচ্চাসীসতী’’তি ভিক্খুসতসহস্সং গহেত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা নমস্সমানো অট্ঠাসি.
গোতমো অন্তেৰাসিকে আহ – ‘‘তাতা, অম্হাকং অঞ্ঞো সক্কারো নত্থি, ভিক্খুসঙ্ঘো দুক্খেন ঠিতো. বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স পুপ্ফাসনং পঞ্ঞাপেস্সাম, জলজথলজপুপ্ফানি আহরথা’’তি. তে তাৰদেৰ পব্বতপাদতো ৰণ্ণগন্ধসম্পন্নানি পুপ্ফানি ইদ্ধিযা আহরিত্ৰা সারিপুত্তত্থেরস্স ৰত্থুম্হি ৰুত্তনযেনেৰ আসনানি পঞ্ঞাপযিংসু. নিরোধসমাপত্তিসমাপজ্জনম্পি ছত্তধারণম্পি সব্বং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
সত্থা সত্তমে দিৰসে নিরোধতো ৰুট্ঠায পরিৰারেত্ৰা ঠিতে তাপসে দিস্ৰা ধম্মকথিকভাৰে এতদগ্গপ্পত্তং সাৰকং আমন্তেসি – ‘‘ইমিনা ভিক্খু ইসিগণেন মহাসক্কারো কতো, এতেসং পুপ্ফাসনানুমোদনং করোহী’’তি. সো সত্থু ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা তীণি পিটকানি সম্মসিত্ৰা অনুমোদনং অকাসি. তস্স দেসনাপরিযোসানে সত্থা সযং ব্রহ্মঘোসং নিচ্ছারেত্ৰা ধম্মং দেসেসি. দেসনাপরিযোসানে ঠপেত্ৰা গোতমতাপসং সেসা অট্ঠারস সহস্সজটিলা অরহত্তং পাপুণিংসু.
গোতমো পন তেনত্তভাৰেন পটিৰেধং কাতুং অসক্কোন্তো ভগৰন্তং আহ – ‘‘ভগৰা যেন ভিক্খুনা পঠমং ধম্মো দেসিতো, কো নাম অযং তুম্হাকং সাসনে’’তি? অযং গোতম ময্হং সাসনে ধম্মকথিকানং অগ্গোতি. ‘‘অহম্পি, ভন্তে, ইমস্স সত্ত দিৰসানি কতস্স অধিকারস্স ফলেন অযং ভিক্খু ৰিয অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে ধম্মকথিকানং অগ্গো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনং কত্ৰা পাদমূলে নিপজ্জি.
সত্থা অনাগতং ওলোকেত্ৰা অনন্তরাযেনস্স পত্থনায সমিজ্ঝনভাৰং ঞত্ৰা ‘‘অনাগতে কপ্পসতসহস্সাৰসানে গোতমো নাম বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, ত্ৰং তস্স সাসনে ধম্মকথিকানং অগ্গো ভৰিস্সসী’’তি ব্যাকরিত্ৰা তে অরহত্তপ্পত্তে তাপসে ‘‘এথ ভিক্খৰো’’তি আহ. সব্বে অন্তরহিতকেসমস্সূ ইদ্ধিমযপত্তচীৰরধরা ৰস্সসট্ঠিকত্থেরসদিসা অহেসুং. সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘমাদায ৰিহারং গতো.
গোতমোপি যাৰজীৰং তথাগতং পরিচরিত্ৰা যথাবলং কল্যাণকম্মং কত্ৰা কপ্পসতসহস্সং দেৰেসু চ মনুস্সেসু চ সংসরিত্ৰা অম্হাকং ভগৰতো কালে কপিলৰত্থুনগরস্স অৰিদূরে দোণৰত্থুব্রাহ্মণগামে ব্রাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তি. তস্স নামগ্গহণদিৰসে পুণ্ণমাণৰোতি নামং অকংসু. সত্থরি অভিসম্বোধিং পত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কে অনুপুব্বেন আগন্ত্ৰা রাজগহং উপনিস্সায ৰিহরন্তে অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেরো কপিলৰত্থুং গন্ত্ৰা অত্তনো ভাগিনেয্যং পুণ্ণমাণৰং পব্বাজেত্ৰা পুনদিৰসে দসবলস্স সন্তিকং আগন্ত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা আপুচ্ছিত্ৰা নিৰাসত্থায ছদ্দন্তদহং গতো. পুণ্ণোপি মন্তাণিপুত্তো মাতুলেন অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেরেন সদ্ধিং দসবলস্স সন্তিকং অগন্ত্ৰা ‘‘ময্হং পব্বজিতকিচ্চং মত্থকং পাপেত্ৰাৰ দসবলস্স সন্তিকং গমিস্সামী’’তি কপিলৰত্থুস্মিংযেৰ ওহীনো যোনিসোমনসিকারে কম্মং করোন্তো নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. তস্স সন্তিকে পব্বজিতকুলপুত্তাপি পঞ্চসতা অহেসুং. থেরো সযং দসকথাৰত্থুলাভিতায তেপি দসহি কথাৰত্থূহি ওৰদতি. তে তস্স ওৰাদে ঠত্ৰা সব্বেৰ অরহত্তং পত্তা.
তে অত্তনো পব্বজিতকিচ্চং মত্থকং পত্তং ঞত্ৰা উপজ্ঝাযং উপসঙ্কমিত্ৰা আহংসু – ‘‘ভন্তে, অম্হাকং কিচ্চং মত্থকং পত্তং, দসন্নঞ্চ মহাকথাৰত্থূনং লাভিনো, সমযো নো দসবলং পস্সিতু’’ন্তি. থেরো তেসং কথং সুত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘মম দসকথাৰত্থুলাভিতং সত্থা জানাতি, অহং ধম্মং দেসেন্তো দস কথাৰত্থূনি অমুঞ্চন্তোৰ দেসেমি. মযি গচ্ছন্তে সব্বেপিমে ভিক্খূ পরিৰারেত্ৰা গচ্ছিস্সন্তি, এৰং গণসঙ্গণিকায গন্ত্ৰা পন অযুত্তং ময্হং দসবলং পস্সিতুং, ইমে তাৰ গন্ত্ৰা পস্সন্তূ’’তি তে ভিক্খূ আহ – ‘‘আৰুসো, তুম্হে পুরতো গন্ত্ৰা তথাগতং পস্সথ, মম ৰচনেন দসবলস্স পাদে ৰন্দথ, অহম্পি তুম্হাকং গতমগ্গেন গমিস্সামী’’তি.
তে থেরা সব্বেপি দসবলস্স জাতিভূমিরট্ঠৰাসিনো সব্বে খীণাসৰা সব্বে দসকথাৰত্থুলাভিনো অত্তনো উপজ্ঝাযস্স ওৰাদং অভিন্দিত্ৰা অনুপুব্বেন চারিকং চরন্তা সট্ঠিযোজনমগ্গং অতিক্কম্ম রাজগহে ৰেল়ুৰনমহাৰিহারং গন্ত্ৰা দসবলস্স পাদে ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. আচিণ্ণং খো পনেতং বুদ্ধানং ভগৰন্তানং আগন্তুকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদিতুন্তি ভগৰা তেহি সদ্ধিং ‘‘কচ্চি, ভিক্খৰে, খমনীয’’ন্তিআদিনা নযেন মধুরপটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘কুতো চ তুম্হে, ভিক্খৰে, আগচ্ছথা’’তি পুচ্ছি. তেহি ‘‘জাতিভূমিতো’’তি ৰুত্তে ‘‘কো নু খো, ভিক্খৰে, জাতিভূমিযং জাতিভূমকানং ভিক্খূনং সব্রহ্মচারীহি এৰং সম্ভাৰিতো অত্তনা চ অপ্পিচ্ছো অপ্পিচ্ছকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’’তি দসকথাৰত্থুলাভিং ভিক্খুং পুচ্ছি. তেপি ‘‘পুণ্ণো নাম, ভন্তে, আযস্মা মন্তাণিপুত্তো’’তি আরোচযিংসু. তং কথং সুত্ৰা আযস্মা সারিপুত্তো থেরস্স দস্সনকামো অহোসি.
অথ সত্থা রাজগহতো সাৰত্থিং অগমাসি. পুণ্ণত্থেরো দসবলস্স তত্থ আগতভাৰং সুত্ৰা ‘‘সত্থারং পস্সিস্সামী’’তি গন্ত্ৰা অন্তোগন্ধকুটিযংযেৰ তথাগতং সম্পাপুণি. সত্থা তস্স ধম্মং দেসেসি. থেরো ধম্মং সুত্ৰা দসবলং ৰন্দিত্ৰা পটিসল্লানত্থায অন্ধৰনং গন্ত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. সারিপুত্তত্থেরোপি তস্স গমনং সুত্ৰা সীসানুলোকিকো গন্ত্ৰা ওকাসং সল্লক্খেত্ৰা তং রুক্খমূলং উপসঙ্কমিত্ৰা থেরেন সদ্ধিং সম্মোদিত্ৰা সত্তৰিসুদ্ধিক্কমং পুচ্ছি. থেরোপিস্স পুচ্ছিতং পুচ্ছিতং ব্যাকাসি. তে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুভাসিতং সমনুমোদিংসু. অথ সত্থা অপরভাগে ভিক্খুসঙ্ঘমজ্ঝে নিসিন্নো থেরং ধম্মকথিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.