১. সুত্তন্তভাজনীযং

৪৩১. চত্তারো ইদ্ধিপাদা – ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীরিযসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, চিত্তসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি.

১. ছন্দিদ্ধিপাদো

৪৩২. কথঞ্চ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি? ছন্দং চে ভিক্খু অধিপতিং করিত্ৰা লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্সেকগ্গতং [চিত্তস্স একগ্গতং (সী. স্যা.)] – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ছন্দসমাধি’’. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমে ৰুচ্চন্তি ‘‘পধানসঙ্খারা’’. ইতি অযঞ্চ ছন্দসমাধি, ইমে চ পধানসঙ্খারা. তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞহিত্ৰা অভিসঙ্খিপিত্ৰা ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারোত্ৰেৰ সঙ্খ্যং [সঙ্খং (সী.)] গচ্ছতি.

৪৩৩. তত্থ কতমো ছন্দো? যো ছন্দো ছন্দিকতা কত্তুকম্যতা কুসলো ধম্মচ্ছন্দো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ছন্দো’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি অৰট্ঠিতি অৰিসাহারো অৰিক্খেপো অৰিসাহটমানসতা সমথো সমাধিন্দ্রিযং সমাধিবলং সম্মাসমাধি – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খারো? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো নিক্কমো পরক্কমো উয্যামো ৰাযামো উস্সাহো উস্সোল়্হী থামো ঠিতি অসিথিলপরক্কমতা অনিক্খিত্তছন্দতা অনিক্খিত্তধুরতা ধুরসম্পগ্গাহো ৰীরিযং ৰীরিযিন্দ্রিযং ৰীরিযবলং সম্মাৰাযামো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খারো’’. ইতি ইমিনা চ ছন্দেন, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খারেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো’’তি.

৪৩৪. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিরিযা উপসম্পদা.

‘‘ইদ্ধিপাদো’’তি. তথাভূতস্স ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো, ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো.

‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৰেতী’’তি. তে ধম্মে আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৰেতী’’তি.

২. ৰীরিযিদ্ধিপাদো

৪৩৫. কথঞ্চ ভিক্খু ৰীরিযসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি? ৰীরিযং চে ভিক্খু অধিপতিং করিত্ৰা লভতি সমাধিং লভতি চিত্তস্সেকগ্গতং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ৰীরিযসমাধি’’. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমে ৰুচ্চন্তি ‘‘পধানসঙ্খারা’’. ইতি অযঞ্চ ৰীরিযসমাধি, ইমে চ পধানসঙ্খারা; তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞূহিত্ৰা অভিসঙ্খিপিত্ৰা ৰীরিযসমাধিপধানসঙ্খারোত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.

৪৩৬. তত্থ কতমং ৰীরিযং? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ৰীরিযং’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি অৰট্ঠিতি অৰিসাহারো অৰিক্খেপো অৰিসাহটমানসতা সমথো সমাধিন্দ্রিযং সমাধিবলং সম্মাসমাধি – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খারো? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খারো’’. ইতি ইমিনা চ ৰীরিযেন, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খারেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ৰীরিযসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো’’তি.

৪৩৭. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিরিযা উপসম্পদা.

ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস্স ৰেদনাক্খন্ধো…পে… ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো.

ইদ্ধিপাদং ভাৰেতীতি. তে ধম্মে আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৰেতী’’তি.

৩. চিত্তিদ্ধিপাদো

৪৩৮. কথঞ্চ ভিক্খু চিত্তসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি? চিত্তং চে ভিক্খু অধিপতিং করিত্ৰা লভতি সমাধিং লভতি চিত্তস্সেকগ্গতং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘চিত্তসমাধি’’. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমে ৰুচ্চন্তি ‘‘পধানসঙ্খারা’’. ইতি অযঞ্চ চিত্তসমাধি, ইমে চ পধানসঙ্খারা; তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞূহিত্ৰা অভিসঙ্খিপিত্ৰা চিত্তসমাধিপধানসঙ্খারোত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.

৪৩৯. তত্থ কতমং চিত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘চিত্তং’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খারো? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খারো’’. ইতি ইমিনা চ চিত্তেন, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খারেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘চিত্তসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো’’তি.

৪৪০. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিরিযা উপসম্পদা.

ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস্স ৰেদনাক্খন্ধো…পে… ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো.

ইদ্ধিপাদং ভাৰেতীতি. তে ধম্মে আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৰেতী’’তি.

৪. ৰীমংসিদ্ধিপাদো

৪৪১. কথঞ্চ ভিক্খু ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি? ৰীমংসং চে ভিক্খু অধিপতিং করিত্ৰা লভতি সমাধিং লভতি চিত্তস্সেকগ্গতং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ৰীমংসাসমাধি’’. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমে ৰুচ্চন্তি ‘‘পধানসঙ্খারা’’. ইতি অযঞ্চ ৰীমংসাসমাধি, ইমে চ পধানসঙ্খারা; তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞূহিত্ৰা অভিসঙ্খিপিত্ৰা ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারোত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.

৪৪২. তত্থ কতমা ৰীমংসা? যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ৰীমংসা’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খারো? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো …পে… সম্মাৰাযামো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খারো’’. ইতি ইমায চ ৰীমংসায, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খারেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো’’তি.

৪৪৩. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিরিযা উপসম্পদা.

ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস্স ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো, ৰিঞ্ঞাণখন্ধো.

ইদ্ধিপাদং ভাৰেতীতি. তে ধম্মে আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৰেতী’’তি.

সুত্তন্তভাজনীযং.