৯. ইদ্ধিপাদৰিভঙ্গো

১. সুত্তন্তভাজনীযং

৪৩১. চত্তারো ইদ্ধিপাদা – ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীরিযসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, চিত্তসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি.

১. ছন্দিদ্ধিপাদো

৪৩২. কথঞ্চ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি? ছন্দং চে ভিক্খু অধিপতিং করিত্ৰা লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্সেকগ্গতং [চিত্তস্স একগ্গতং (সী. স্যা.)] – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ছন্দসমাধি’’. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমে ৰুচ্চন্তি ‘‘পধানসঙ্খারা’’. ইতি অযঞ্চ ছন্দসমাধি, ইমে চ পধানসঙ্খারা. তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞহিত্ৰা অভিসঙ্খিপিত্ৰা ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারোত্ৰেৰ সঙ্খ্যং [সঙ্খং (সী.)] গচ্ছতি.

৪৩৩. তত্থ কতমো ছন্দো? যো ছন্দো ছন্দিকতা কত্তুকম্যতা কুসলো ধম্মচ্ছন্দো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ছন্দো’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি অৰট্ঠিতি অৰিসাহারো অৰিক্খেপো অৰিসাহটমানসতা সমথো সমাধিন্দ্রিযং সমাধিবলং সম্মাসমাধি – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খারো? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো নিক্কমো পরক্কমো উয্যামো ৰাযামো উস্সাহো উস্সোল়্হী থামো ঠিতি অসিথিলপরক্কমতা অনিক্খিত্তছন্দতা অনিক্খিত্তধুরতা ধুরসম্পগ্গাহো ৰীরিযং ৰীরিযিন্দ্রিযং ৰীরিযবলং সম্মাৰাযামো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খারো’’. ইতি ইমিনা চ ছন্দেন, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খারেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো’’তি.

৪৩৪. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিরিযা উপসম্পদা.

‘‘ইদ্ধিপাদো’’তি. তথাভূতস্স ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো, ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো.

‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৰেতী’’তি. তে ধম্মে আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৰেতী’’তি.

২. ৰীরিযিদ্ধিপাদো

৪৩৫. কথঞ্চ ভিক্খু ৰীরিযসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি? ৰীরিযং চে ভিক্খু অধিপতিং করিত্ৰা লভতি সমাধিং লভতি চিত্তস্সেকগ্গতং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ৰীরিযসমাধি’’. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমে ৰুচ্চন্তি ‘‘পধানসঙ্খারা’’. ইতি অযঞ্চ ৰীরিযসমাধি, ইমে চ পধানসঙ্খারা; তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞূহিত্ৰা অভিসঙ্খিপিত্ৰা ৰীরিযসমাধিপধানসঙ্খারোত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.

৪৩৬. তত্থ কতমং ৰীরিযং? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ৰীরিযং’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি অৰট্ঠিতি অৰিসাহারো অৰিক্খেপো অৰিসাহটমানসতা সমথো সমাধিন্দ্রিযং সমাধিবলং সম্মাসমাধি – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খারো? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খারো’’. ইতি ইমিনা চ ৰীরিযেন, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খারেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ৰীরিযসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো’’তি.

৪৩৭. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিরিযা উপসম্পদা.

ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস্স ৰেদনাক্খন্ধো…পে… ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো.

ইদ্ধিপাদং ভাৰেতীতি. তে ধম্মে আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৰেতী’’তি.

৩. চিত্তিদ্ধিপাদো

৪৩৮. কথঞ্চ ভিক্খু চিত্তসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি? চিত্তং চে ভিক্খু অধিপতিং করিত্ৰা লভতি সমাধিং লভতি চিত্তস্সেকগ্গতং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘চিত্তসমাধি’’. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমে ৰুচ্চন্তি ‘‘পধানসঙ্খারা’’. ইতি অযঞ্চ চিত্তসমাধি, ইমে চ পধানসঙ্খারা; তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞূহিত্ৰা অভিসঙ্খিপিত্ৰা চিত্তসমাধিপধানসঙ্খারোত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.

৪৩৯. তত্থ কতমং চিত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘চিত্তং’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খারো? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খারো’’. ইতি ইমিনা চ চিত্তেন, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খারেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘চিত্তসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো’’তি.

৪৪০. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিরিযা উপসম্পদা.

ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস্স ৰেদনাক্খন্ধো…পে… ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো.

ইদ্ধিপাদং ভাৰেতীতি. তে ধম্মে আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৰেতী’’তি.

৪. ৰীমংসিদ্ধিপাদো

৪৪১. কথঞ্চ ভিক্খু ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি? ৰীমংসং চে ভিক্খু অধিপতিং করিত্ৰা লভতি সমাধিং লভতি চিত্তস্সেকগ্গতং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ৰীমংসাসমাধি’’. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমে ৰুচ্চন্তি ‘‘পধানসঙ্খারা’’. ইতি অযঞ্চ ৰীমংসাসমাধি, ইমে চ পধানসঙ্খারা; তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞূহিত্ৰা অভিসঙ্খিপিত্ৰা ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারোত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.

৪৪২. তত্থ কতমা ৰীমংসা? যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ৰীমংসা’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খারো? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো …পে… সম্মাৰাযামো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খারো’’. ইতি ইমায চ ৰীমংসায, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খারেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো’’তি.

৪৪৩. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিরিযা উপসম্পদা.

ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস্স ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো, ৰিঞ্ঞাণখন্ধো.

ইদ্ধিপাদং ভাৰেতীতি. তে ধম্মে আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৰেতী’’তি.

সুত্তন্তভাজনীযং.

২. অভিধম্মভাজনীযং

৪৪৪. চত্তারো ইদ্ধিপাদা – ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীরিযসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, চিত্তসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি.

১. ছন্দিদ্ধিপাদো

৪৪৫. কথঞ্চ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি.

৪৪৬. তত্থ কতমো ছন্দো? যো ছন্দো ছন্দিকতা কত্তুকম্যতা কুসলো ধম্মচ্ছন্দো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ছন্দো’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি…পে… সম্মাসমাধি সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খারো? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খারো’’. ইতি ইমিনা চ ছন্দেন, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খারেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো’’তি.

৪৪৭. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিরিযা উপসম্পদা.

ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস্স ফস্সো…পে… পগ্গাহো অৰিক্খেপো.

ইদ্ধিপাদং ভাৰেতীতি. তে ধম্মে আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৰেতী’’তি.

২. ৰীরিযিদ্ধিপাদো

৪৪৮. কথঞ্চ ভিক্খু ৰীরিযসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে ৰীরিযসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি.

৪৪৯. তত্থ কতমং ৰীরিযং? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ৰীরিযং’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি…পে… সম্মাসমাধি সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খারো? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খারো’’. ইতি ইমিনা চ ৰীরিযেন, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খারেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ৰীরিযসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো’’তি.

৪৫০. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিরিযা উপসম্পদা.

ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস ফস্সো…পে… পগ্গাহো অৰিক্খেপো.

ইদ্ধিপাদং ভাৰেতীতি. তে ধম্মে আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৰেতী’’তি.

৩. চিত্তিদ্ধিপাদো

৪৫১. কথঞ্চ ভিক্খু চিত্তসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে চিত্তসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি.

৪৫২. তত্থ কতমং চিত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘চিত্তং’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি…পে… সম্মাসমাধি সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খারো? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খারো’’. ইতি ইমিনা চ চিত্তেন, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খারেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘চিত্তসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো’’তি.

৪৫৩. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিরিযা উপসম্পদা.

ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস্স ফস্সো…পে… পগ্গাহো অৰিক্খেপো.

ইদ্ধিপাদং ভাৰেতীতি. তে ধম্মে আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৰেতী’’তি.

৪. ৰীমংসিদ্ধিপাদো

৪৫৪. কথঞ্চ ভিক্খু ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি.

৪৫৫. তত্থ কতমা ৰীমংসা? যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ৰীমংসা’’.

তত্থ কতমো সমাধি? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি…পে… সম্মাসমাধি সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সমাধি’’.

তত্থ কতমো পধানসঙ্খারো? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘পধানসঙ্খারো’’. ইতি ইমায চ ৰীমংসায, ইমিনা চ সমাধিনা, ইমিনা চ পধানসঙ্খারেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতো’’তি

৪৫৬. ইদ্ধীতি. যা তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফুসনা সচ্ছিকিরিযা উপসম্পদা.

ইদ্ধিপাদোতি. তথাভূতস্স ফস্সো…পে… পগ্গাহো অৰিক্খেপো.

ইদ্ধিপাদং ভাৰেতীতি. তে ধম্মে আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ইদ্ধিপাদং ভাৰেতী’’তি.

৪৫৭. চত্তারো ইদ্ধিপাদা – ছন্দিদ্ধিপাদো, ৰীরিযিদ্ধিপাদো, চিত্তিদ্ধিপাদো, ৰীমংসিদ্ধিপাদো.

৪৫৮. তত্থ কতমো ছন্দিদ্ধিপাদো? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, যো তস্মিং সমযে ছন্দো ছন্দিকতা কত্তুকম্যতা কুসলো ধম্মচ্ছন্দো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ছন্দিদ্ধিপাদো’’. অৰসেসা ধম্মা ছন্দিদ্ধিপাদসম্পযুত্তা.

৪৫৯. তত্থ কতমো ৰীরিযিদ্ধিপাদো? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, যো তস্মিং সমযে চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গরিযাপন্নং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ৰীরিযিদ্ধিপাদো’’. অৰসেসা ধম্মা ৰীরিযিদ্ধিপাদসম্পযুত্তা.

৪৬০. তত্থ কতমো চিত্তিদ্ধিপাদো? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি …পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, যং তস্মিং সমযে চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – অযং ৰুচ্চতি ‘‘চিত্তিদ্ধিপাদো’’. অৰসেসা ধম্মা চিত্তিদ্ধিপাদসম্পযুত্তা.

৪৬১. তত্থ কতমো ৰীমংসিদ্ধিপাদো? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, যা তস্মিং সমযে পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ৰীমংসিদ্ধিপাদো’’. অৰসেসা ধম্মা ৰীমংসিদ্ধিপাদসম্পযুত্তা.

অভিধম্মভাজনীযং.

৩. পঞ্হাপুচ্ছকং

৪৬২. চত্তারো ইদ্ধিপাদা – ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীরিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি…পে… ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি.

৪৬৩. চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং কতি কুসলা, কতি অকুসলা, কতি অব্যাকতা…পে… কতি সরণা, কতি অরণা?

১. তিকং

৪৬৪. কুসলাযেৰ. সিযা সুখায ৰেদনায সম্পযুত্তা, সিযা অদুক্খমসুখায ৰেদনায সম্পযুত্তা. ৰিপাকধম্মধম্মা. অনুপাদিন্নঅনুপাদানিযা. অসংকিলিট্ঠঅসংকিলেসিকা. সিযা সৰিতক্কসৰিচারা, সিযা অৰিতক্কৰিচারমত্তা, সিযা অৰিতক্কঅৰিচারা. সিযা পীতিসহগতা, সিযা সুখসহগতা, সিযা উপেক্খাসহগতা. নেৰ দস্সনেন ন ভাৰনায পহাতব্বা. নেৰ দস্সনেন ন ভাৰনায পহাতব্বহেতুকা. অপচযগামিনো. সেক্খা. অপ্পমাণা. অপ্পমাণারম্মণা. পণীতা. সম্মত্তনিযতা. ন মগ্গারম্মণা, মগ্গহেতুকা, ন মগ্গাধিপতিনো. সিযা উপ্পন্না, সিযা অনুপ্পন্না, ন ৰত্তব্বা উপ্পাদিনোতি. সিযা অতীতা, সিযা অনাগতা, সিযা পচ্চুপ্পন্না. ন ৰত্তব্বা অতীতারম্মণাতিপি, অনাগতারম্মণাতিপি, পচ্চুপ্পন্নারম্মণাতিপি. সিযা অজ্ঝত্তা, সিযা বহিদ্ধা, সিযা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা. বহিদ্ধারম্মণা. অনিদস্সনঅপ্পটিঘা.

২. দুকং

৪৬৫. ৰীমংসিদ্ধিপাদো হেতু, তযো ইদ্ধিপাদা ন হেতূ. সহেতুকা. হেতুসম্পযুত্তা. ৰীমংসিদ্ধিপাদো হেতু চেৰ সহেতুকো চ, তযো ইদ্ধিপাদা ন ৰত্তব্বা হেতূ চেৰ সহেতুকা চাতি, সহেতুকা চেৰ ন চ হেতূ. ৰীমংসিদ্ধিপাদো হেতু চেৰ হেতুসম্পযুত্তো চ, তযো ইদ্ধিপাদা ন ৰত্তব্বা হেতূ চেৰ হেতুসম্পযুত্তা চাতি, হেতুসম্পযুত্তা চেৰ ন চ হেতূ. তযো ইদ্ধিপাদা ন হেতূ সহেতুকা, ৰীমংসিদ্ধিপাদো ন ৰত্তব্বো ন হেতু সহেতুকোতিপি, ন হেতু অহেতুকোতিপি. সপ্পচ্চযা. সঙ্খতা. অনিদস্সনা. অপ্পটিঘা. অরূপা. লোকুত্তরা. কেনচি ৰিঞ্ঞেয্যা, কেনচি ন ৰিঞ্ঞেয্যা. নো আসৰা. অনাসৰা. আসৰৰিপ্পযুত্তা. ন ৰত্তব্বা আসৰা চেৰ সাসৰা চাতিপি, সাসৰা চেৰ নো চ আসৰাতিপি. ন ৰত্তব্বা আসৰা চেৰ আসৰসম্পযুত্তা চাতিপি, আসৰসম্পযুত্তা চেৰ নো চ আসৰাতিপি. আসৰৰিপ্পযুত্তা. অনাসৰা.

নো সংযোজনা…পে… নো গন্থা…পে… নো ওঘা…পে… নো যোগা…পে… নো নীৰরণা…পে… নো পরামাসা…পে… সারম্মণা. তযো ইদ্ধিপাদা নো চিত্তা, চিত্তিদ্ধিপাদো চিত্তং. তযো ইদ্ধিপাদা চেতসিকা, চিত্তিদ্ধিপাদো অচেতসিকো. তযো ইদ্ধিপাদা চিত্তসম্পযুত্তা, চিত্তিদ্ধিপাদো ন ৰত্তব্বো চিত্তেন সম্পযুত্তোতিপি, চিত্তেন ৰিপ্পযুত্তোতিপি. তযো ইদ্ধিপাদা চিত্তসংসট্ঠা, চিত্তিদ্ধিপাদো ন ৰত্তব্বো চিত্তেন সংসট্ঠোতিপি, চিত্তেন ৰিসংসট্ঠোতিপি. তযো ইদ্ধিপাদা চিত্তসমুট্ঠানা, চিত্তিদ্ধিপাদো নো চিত্তসমুট্ঠানো. তযো ইদ্ধিপাদা চিত্তসহভুনো, চিত্তিদ্ধিপাদো নো চিত্তসহভূ. তযো ইদ্ধিপাদা চিত্তানুপরিৰত্তিনো, চিত্তিদ্ধিপাদো নো চিত্তানুপরিৰত্তি. তযো ইদ্ধিপাদা চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানা, চিত্তিদ্ধিপাদো নো চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানো. তযো ইদ্ধিপাদা চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানসহভুনো, চিত্তিদ্ধিপাদো নো চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানসহভূ. তযো ইদ্ধিপাদা চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানানুপরিৰত্তিনো, চিত্তিদ্ধিপাদো নো চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানানুপরিৰত্তি.

তযো ইদ্ধিপাদা বাহিরা, চিত্তিদ্ধিপাদো অজ্ঝত্তিকো. নো উপাদা. অনুপাদিন্না. নো উপাদানা…পে… নো কিলেসা…পে… ন দস্সনেন পহাতব্বা. ন ভাৰনায পহাতব্বা. ন দস্সনেন পহাতব্বহেতুকা. ন ভাৰনায পহাতব্বহেতুকা. সিযা সৰিতক্কা, সিযা অৰিতক্কা. সিযা সৰিচারা, সিযা অৰিচারা. সিযা সপ্পীতিকা, সিযা অপ্পীতিকা. সিযা পীতিসহগতা, সিযা ন পীতিসহগতা. সিযা সুখসহগতা, সিযা ন সুখসহগতা. সিযা উপেক্খাসহগতা, সিযা ন উপেক্খাসহগতা. ন কামাৰচরা. ন রূপাৰচরা. ন অরূপাৰচরা. অপরিযাপন্না. নিয্যানিকা. নিযতা. অনুত্তরা. অরণাতি.

পঞ্হাপুচ্ছকং.

ইদ্ধিপাদৰিভঙ্গো নিট্ঠিতো.