২. অভিধম্মভাজনীযং
৪০৮. চত্তারো সম্মপ্পধানা – ইধ ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি.
৪০৯. কথঞ্চ ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি.
৪১০. ছন্দং জনেতীতি. তত্থ কতমো ছন্দো? যো ছন্দো ছন্দিকতা কত্তুকম্যতা কুসলো ধম্মচ্ছন্দো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ছন্দো’’. ইমং ছন্দং জনেতি সঞ্জনেতি উট্ঠপেতি সমুট্ঠপেতি নিব্বত্তেতি অভিনিব্বত্তেতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ছন্দং জনেতী’’তি.
৪১১. ৰাযমতীতি. তত্থ কতমো ৰাযামো? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ৰাযামো’’. ইমিনা ৰাযামেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ৰাযমতী’’তি.
৪১২. ৰীরিযং আরভতীতি. তত্থ কতমং ৰীরিযং? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ৰীরিযং’’. ইমং ৰীরিযং আরভতি সমারভতি আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ৰীরিযং আরভতী’’তি.
৪১৩. চিত্তং পগ্গণ্হাতীতি. তত্থ কতমং চিত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘চিত্তং’’. ইমং চিত্তং পগ্গণ্হাতি সম্পগ্গণ্হাতি উপত্থম্ভেতি পচ্চুপত্থম্ভেতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘চিত্তং পগ্গণ্হাতী’’তি.
৪১৪. পদহতীতি. তত্থ কতমং সম্মপ্পধানং? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সম্মপ্পধানং’’. অৰসেসা ধম্মা সম্মপ্পধানসম্পযুত্তা.
৪১৫. কথঞ্চ ভিক্খু উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি.
৪১৬. ছন্দং জনেতীতি…পে… ৰাযমতীতি…পে… ৰীরিযং আরভতীতি…পে… চিত্তং পগ্গণ্হাতীতি…পে… পদহতীতি. তত্থ কতমং সম্মপ্পধানং? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সম্মপ্পধানং’’. অৰসেসা ধম্মা সম্মপ্পধানসম্পযুত্তা.
৪১৭. কথঞ্চ ভিক্খু অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি.
৪১৮. ছন্দং জনেতীতি…পে… ৰাযমতীতি…পে… ৰীরিযং আরভতীতি…পে… চিত্তং পগ্গণ্হাতীতি…পে… পদহতীতি. তত্থ কতমং সম্মপ্পধানং? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো …পে… সম্মাৰাযামো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সম্মপ্পধানং’’. অৰসেসা ধম্মা সম্মপ্পধানসম্পযুত্তা.
৪১৯. কথঞ্চ ভিক্খু উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি.
৪২০. ঠিতিযাতি. যা ঠিতি সো অসম্মোসো, যো অসম্মোসো সো ভিয্যোভাৰো, যো ভিয্যোভাৰো তং ৰেপুল্লং, যং ৰেপুল্লং সা ভাৰনা, যা ভাৰনা সা পারিপূরী.
৪২১. ছন্দং জনেতীতি. তত্থ কতমো ছন্দো? যো ছন্দো ছন্দিকতা কত্তুকম্যতা কুসলো ধম্মচ্ছন্দো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ছন্দো’’. ইমং ছন্দং জনেতি সঞ্জনেতি উট্ঠপেতি সমুট্ঠপেতি নিব্বত্তেতি অভিনিব্বত্তেতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ছন্দং জনেতী’’তি.
৪২২. ৰাযমতীতি. তত্থ কতমো ৰাযামো? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ৰাযামো’’. ইমিনা ৰাযামেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ৰাযমতী’’তি.
৪২৩. ৰীরিযং আরভতীতি. তত্থ কতমং ৰীরিযং? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ৰীরিযং’’. ইমং ৰীরিযং আরভতি সমারভতি আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ৰীরিযং আরভতী’’তি.
৪২৪. চিত্তং পগ্গণ্হাতীতি. তত্থ কতমং চিত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘চিত্তং’’. ইমং চিত্তং পগ্গণ্হাতি সম্পগ্গণ্হাতি উপত্থম্ভেতি পচ্চুপত্থম্ভেতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘চিত্তং পগ্গণ্হাতী’’তি.
৪২৫. পদহতীতি. তত্থ কতমং সম্মপ্পধানং? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সম্মপ্পধানং’’. অৰসেসা ধম্মা সম্মপ্পধানসম্পযুত্তা.
৪২৬. তত্থ কতমং সম্মপ্পধানং? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, যো তস্মিং সমযে চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সম্মপ্পধানং’’. অৰসেসা ধম্মা সম্মপ্পধানসম্পযুত্তা.
অভিধম্মভাজনীযং.