১. সুত্তন্তভাজনীযং

২২৫. অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং, নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং, সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৰন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২২৬. তত্থ কতমা অৰিজ্জা? দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিরোধে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জা’’.

তত্থ কতমে অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা? পুঞ্ঞাভিসঙ্খারো, অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারো, আনেঞ্জাভিসঙ্খারো, কাযসঙ্খারো, ৰচীসঙ্খারো, চিত্তসঙ্খারো.

তত্থ কতমো পুঞ্ঞাভিসঙ্খারো? কুসলা চেতনা কামাৰচরা রূপাৰচরা দানমযা সীলমযা ভাৰনামযা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘পুঞ্ঞাভিসঙ্খারো’’.

তত্থ কতমো অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারো? অকুসলা চেতনা কামাৰচরা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারো’’.

তত্থ কতমো আনেঞ্জাভিসঙ্খারো? কুসলা চেতনা অরূপাৰচরা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘আনেঞ্জাভিসঙ্খারো’’.

তত্থ কতমো কাযসঙ্খারো? কাযসঞ্চেতনা কাযসঙ্খারো, ৰচীসঞ্চেতনা ৰচীসঙ্খারো, মনোসঞ্চেতনা চিত্তসঙ্খারো. ইমে ৰুচ্চন্তি ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা’’.

২২৭. তত্থ কতমং সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং? চক্খুৰিঞ্ঞাণং, সোতৰিঞ্ঞাণং, ঘানৰিঞ্ঞাণং, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং, কাযৰিঞ্ঞাণং, মনোৰিঞ্ঞাণং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং’’.

২২৮. তত্থ কতমং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং? অত্থি নামং, অত্থি রূপং. তত্থ কতমং নামং? ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং রূপং? চত্তারো মহাভূতা, চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদায রূপং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘রূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ রূপং. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং’’.

২২৯. তত্থ কতমং নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং? চক্খাযতনং, সোতাযতনং, ঘানাযতনং, জিৰ্হাযতনং, কাযাযতনং, মনাযতনং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং’’.

২৩০. তত্থ কতমো সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো? চক্খুসম্ফস্সো সোতসম্ফস্সো ঘানসম্ফস্সো জিৰ্হাসম্ফস্সো কাযসম্ফস্সো মনোসম্ফস্সো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো’’.

২৩১. তত্থ কতমা ফস্সপচ্চযা ৰেদনা? চক্খুসম্ফস্সজা ৰেদনা, সোতসম্ফস্সজা ৰেদনা, ঘানসম্ফস্সজা ৰেদনা, জিৰ্হাসম্ফস্সজা ৰেদনা, কাযসম্ফস্সজা ৰেদনা, মনোসম্ফস্সজা ৰেদনা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ফস্সপচ্চযা ৰেদনা’’.

২৩২. তত্থ কতমা ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা? রূপতণ্হা, সদ্দতণ্হা, গন্ধতণ্হা, রসতণ্হা, ফোট্ঠব্বতণ্হা, ধম্মতণ্হা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা’’.

২৩৩. তত্থ কতমং তণ্হাপচ্চযা উপাদানং? কামুপাদানং, দিট্ঠুপাদানং, সীলব্বতুপাদানং, অত্তৰাদুপাদানং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদানং’’.

২৩৪. তত্থ কতমো উপাদানপচ্চযা ভৰো? ভৰো দুৰিধেন – অত্থি কম্মভৰো, অত্থি উপপত্তিভৰো. তত্থ কতমো কম্মভৰো? পুঞ্ঞাভিসঙ্খারো, অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারো, আনেঞ্জাভিসঙ্খারো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘কম্মভৰো’’. সব্বম্পি ভৰগামিকম্মং কম্মভৰো.

তত্থ কতমো উপপত্তিভৰো? কামভৰো, রূপভৰো, অরূপভৰো, সঞ্ঞাভৰো, অসঞ্ঞাভৰো, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাভৰো, একৰোকারভৰো, চতুৰোকারভৰো, পঞ্চৰোকারভৰো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘উপপত্তিভৰো’’. ইতি অযঞ্চ কম্মভৰো, অযঞ্চ উপপত্তিভৰো. অযং ৰুচ্চতি ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৰো’’.

২৩৫. তত্থ কতমা ভৰপচ্চযা জাতি? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জাতি সঞ্জাতি ওক্কন্তি অভিনিব্বত্তি, খন্ধানং পাতুভাৰো, আযতনানং পটিলাভো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ভৰপচ্চযা জাতি’’.

২৩৬. তত্থ কতমং জাতিপচ্চযা জরামরণং? অত্থি জরা, অত্থি মরণং. তত্থ কতমা জরা? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জরা জীরণতা খণ্ডিচ্চং পালিচ্চং ৰলিত্তচতা আযুনো সংহানি ইন্দ্রিযানং পরিপাকো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘জরা’’.

তত্থ কতমং মরণং? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হা তম্হা সত্তনিকাযা চুতি চৰনতা ভেদো অন্তরধানং মচ্চু মরণং কালকিরিযা [কালংকিরিযা (ক.)] খন্ধানং ভেদো কল়েৰরস্স নিক্খেপো জীৰিতিন্দ্রিযস্সুপচ্ছেদো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘মরণং’’. ইতি অযঞ্চ জরা, ইদঞ্চ মরণং. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘জাতিপচ্চযা জরামরণং’’.

২৩৭. তত্থ কতমো সোকো? ঞাতিব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, ভোগব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, রোগব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, সীলব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, দিট্ঠিব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স, অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স সোকো সোচনা সোচিতত্তং অন্তোসোকো অন্তোপরিসোকো চেতসো পরিজ্ঝাযনা দোমনস্সং সোকসল্লং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সোকো’’.

২৩৮. তত্থ কতমো পরিদেৰো? ঞাতিব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, ভোগব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, রোগব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, সীলব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, দিট্ঠিব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স, অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স আদেৰো পরিদেৰো আদেৰনা পরিদেৰনা আদেৰিতত্তং পরিদেৰিতত্তং ৰাচা পলাপো ৰিপ্পলাপো লালপ্পো লালপ্পনা লালপ্পিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি পরিদেৰো’’.

২৩৯. তত্থ কতমং দুক্খং? যং কাযিকং অসাতং কাযিকং দুক্খং কাযসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৰেদযিতং কাযসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৰেদনা – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘দুক্খং’’.

২৪০. তত্থ কতমং দোমনস্সং? যং চেতসিকং অসাতং, চেতসিকং দুক্খং, চেতোসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৰেদযিতং, চেতোসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৰেদনা – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘দোমনস্সং’’.

২৪১. তত্থ কতমো উপাযাসো? ঞাতিব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, ভোগব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, রোগব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, সীলব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, দিট্ঠিব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স, অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স আযাসো উপাযাসো আযাসিতত্তং উপাযাসিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘উপাযাসো’’.

২৪২. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতীতি, এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সঙ্গতি হোতি, সমাগমো হোতি, সমোধানং হোতি, পাতুভাৰো হোতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

সুত্তন্তভাজনীযং.