৬. পটিচ্চসমুপ্পাদৰিভঙ্গো

১. সুত্তন্তভাজনীযং

২২৫. অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং, নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং, সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৰন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২২৬. তত্থ কতমা অৰিজ্জা? দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিরোধে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জা’’.

তত্থ কতমে অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা? পুঞ্ঞাভিসঙ্খারো, অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারো, আনেঞ্জাভিসঙ্খারো, কাযসঙ্খারো, ৰচীসঙ্খারো, চিত্তসঙ্খারো.

তত্থ কতমো পুঞ্ঞাভিসঙ্খারো? কুসলা চেতনা কামাৰচরা রূপাৰচরা দানমযা সীলমযা ভাৰনামযা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘পুঞ্ঞাভিসঙ্খারো’’.

তত্থ কতমো অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারো? অকুসলা চেতনা কামাৰচরা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারো’’.

তত্থ কতমো আনেঞ্জাভিসঙ্খারো? কুসলা চেতনা অরূপাৰচরা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘আনেঞ্জাভিসঙ্খারো’’.

তত্থ কতমো কাযসঙ্খারো? কাযসঞ্চেতনা কাযসঙ্খারো, ৰচীসঞ্চেতনা ৰচীসঙ্খারো, মনোসঞ্চেতনা চিত্তসঙ্খারো. ইমে ৰুচ্চন্তি ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা’’.

২২৭. তত্থ কতমং সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং? চক্খুৰিঞ্ঞাণং, সোতৰিঞ্ঞাণং, ঘানৰিঞ্ঞাণং, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং, কাযৰিঞ্ঞাণং, মনোৰিঞ্ঞাণং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং’’.

২২৮. তত্থ কতমং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং? অত্থি নামং, অত্থি রূপং. তত্থ কতমং নামং? ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং রূপং? চত্তারো মহাভূতা, চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদায রূপং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘রূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ রূপং. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং’’.

২২৯. তত্থ কতমং নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং? চক্খাযতনং, সোতাযতনং, ঘানাযতনং, জিৰ্হাযতনং, কাযাযতনং, মনাযতনং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং’’.

২৩০. তত্থ কতমো সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো? চক্খুসম্ফস্সো সোতসম্ফস্সো ঘানসম্ফস্সো জিৰ্হাসম্ফস্সো কাযসম্ফস্সো মনোসম্ফস্সো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো’’.

২৩১. তত্থ কতমা ফস্সপচ্চযা ৰেদনা? চক্খুসম্ফস্সজা ৰেদনা, সোতসম্ফস্সজা ৰেদনা, ঘানসম্ফস্সজা ৰেদনা, জিৰ্হাসম্ফস্সজা ৰেদনা, কাযসম্ফস্সজা ৰেদনা, মনোসম্ফস্সজা ৰেদনা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ফস্সপচ্চযা ৰেদনা’’.

২৩২. তত্থ কতমা ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা? রূপতণ্হা, সদ্দতণ্হা, গন্ধতণ্হা, রসতণ্হা, ফোট্ঠব্বতণ্হা, ধম্মতণ্হা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা’’.

২৩৩. তত্থ কতমং তণ্হাপচ্চযা উপাদানং? কামুপাদানং, দিট্ঠুপাদানং, সীলব্বতুপাদানং, অত্তৰাদুপাদানং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদানং’’.

২৩৪. তত্থ কতমো উপাদানপচ্চযা ভৰো? ভৰো দুৰিধেন – অত্থি কম্মভৰো, অত্থি উপপত্তিভৰো. তত্থ কতমো কম্মভৰো? পুঞ্ঞাভিসঙ্খারো, অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারো, আনেঞ্জাভিসঙ্খারো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘কম্মভৰো’’. সব্বম্পি ভৰগামিকম্মং কম্মভৰো.

তত্থ কতমো উপপত্তিভৰো? কামভৰো, রূপভৰো, অরূপভৰো, সঞ্ঞাভৰো, অসঞ্ঞাভৰো, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাভৰো, একৰোকারভৰো, চতুৰোকারভৰো, পঞ্চৰোকারভৰো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘উপপত্তিভৰো’’. ইতি অযঞ্চ কম্মভৰো, অযঞ্চ উপপত্তিভৰো. অযং ৰুচ্চতি ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৰো’’.

২৩৫. তত্থ কতমা ভৰপচ্চযা জাতি? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জাতি সঞ্জাতি ওক্কন্তি অভিনিব্বত্তি, খন্ধানং পাতুভাৰো, আযতনানং পটিলাভো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ভৰপচ্চযা জাতি’’.

২৩৬. তত্থ কতমং জাতিপচ্চযা জরামরণং? অত্থি জরা, অত্থি মরণং. তত্থ কতমা জরা? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জরা জীরণতা খণ্ডিচ্চং পালিচ্চং ৰলিত্তচতা আযুনো সংহানি ইন্দ্রিযানং পরিপাকো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘জরা’’.

তত্থ কতমং মরণং? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হা তম্হা সত্তনিকাযা চুতি চৰনতা ভেদো অন্তরধানং মচ্চু মরণং কালকিরিযা [কালংকিরিযা (ক.)] খন্ধানং ভেদো কল়েৰরস্স নিক্খেপো জীৰিতিন্দ্রিযস্সুপচ্ছেদো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘মরণং’’. ইতি অযঞ্চ জরা, ইদঞ্চ মরণং. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘জাতিপচ্চযা জরামরণং’’.

২৩৭. তত্থ কতমো সোকো? ঞাতিব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, ভোগব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, রোগব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, সীলব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, দিট্ঠিব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স, অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স সোকো সোচনা সোচিতত্তং অন্তোসোকো অন্তোপরিসোকো চেতসো পরিজ্ঝাযনা দোমনস্সং সোকসল্লং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সোকো’’.

২৩৮. তত্থ কতমো পরিদেৰো? ঞাতিব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, ভোগব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, রোগব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, সীলব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, দিট্ঠিব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স, অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স আদেৰো পরিদেৰো আদেৰনা পরিদেৰনা আদেৰিতত্তং পরিদেৰিতত্তং ৰাচা পলাপো ৰিপ্পলাপো লালপ্পো লালপ্পনা লালপ্পিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি পরিদেৰো’’.

২৩৯. তত্থ কতমং দুক্খং? যং কাযিকং অসাতং কাযিকং দুক্খং কাযসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৰেদযিতং কাযসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৰেদনা – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘দুক্খং’’.

২৪০. তত্থ কতমং দোমনস্সং? যং চেতসিকং অসাতং, চেতসিকং দুক্খং, চেতোসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৰেদযিতং, চেতোসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৰেদনা – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘দোমনস্সং’’.

২৪১. তত্থ কতমো উপাযাসো? ঞাতিব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, ভোগব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, রোগব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, সীলব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, দিট্ঠিব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স, অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স আযাসো উপাযাসো আযাসিতত্তং উপাযাসিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘উপাযাসো’’.

২৪২. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতীতি, এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সঙ্গতি হোতি, সমাগমো হোতি, সমোধানং হোতি, পাতুভাৰো হোতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

সুত্তন্তভাজনীযং.

২. অভিধম্মভাজনীযং

১. পচ্চযচতুক্কং

২৪৩. অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং, নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং, নামপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং, নামরূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং, নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

পচ্চযচতুক্কং.

২. হেতুচতুক্কং

২৪৪. অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাহেতুকো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারহেতুকং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৰিঞ্ঞাণহেতুকং, নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামহেতুকং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সহেতুকা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাহেতুকা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং; উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাহেতুকো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারহেতুকং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৰিঞ্ঞাণহেতুকং, নামপচ্চযা ফস্সো নামহেতুকো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সহেতুকা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাহেতুকা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং; উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাহেতুকো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারহেতুকং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং ৰিঞ্ঞাণহেতুকং, নামরূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামরূপহেতুকং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সহেতুকা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাহেতুকা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং; উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাহেতুকো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারহেতুকং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং ৰিঞ্ঞাণহেতুকং, নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং নামরূপহেতুকং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সহেতুকা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাহেতুকা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং; উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

হেতুচতুক্কং.

৩. সম্পযুত্তচতুক্কং

২৪৫. অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাসম্পযুত্তো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারসম্পযুত্তং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং, নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামসম্পযুত্তং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনসম্পযুত্তো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সসম্পযুত্তা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাসম্পযুত্তা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাসম্পযুত্তং; উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাসম্পযুত্তো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারসম্পযুত্তং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং, নামপচ্চযা ফস্সো নামসম্পযুত্তো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সসম্পযুত্তা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাসম্পযুত্তা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাসম্পযুত্তং; উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাসম্পযুত্তো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারসম্পযুত্তং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং ৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং নামং, নামরূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামরূপসম্পযুত্তং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনসম্পযুত্তো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সসম্পযুত্তা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাসম্পযুত্তা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাসম্পযুত্তং; উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাসম্পযুত্তো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারসম্পযুত্তং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং ৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং নামং, নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং নামসম্পযুত্তং ছট্ঠাযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনসম্পযুত্তো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সসম্পযুত্তা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাসম্পযুত্তা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং উপাদানসম্পযুত্তং; উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

সম্পযুত্তচতুক্কং.

৪. অঞ্ঞমঞ্ঞচতুক্কং

২৪৬. অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো, সঙ্খারপচ্চযাপি অৰিজ্জা; সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযাপি সঙ্খারো; ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং, নামপচ্চযাপি ৰিঞ্ঞাণং; নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযাপি নামং; ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযাপি ছট্ঠাযতনং; ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযাপি ফস্সো; ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযাপি ৰেদনা; তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযাপি তণ্হা; উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো, সঙ্খারপচ্চযাপি অৰিজ্জা; সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযাপি সঙ্খারো; ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং, নামপচ্চযাপি ৰিঞ্ঞাণং; নামপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযাপি নামং; ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযাপি ফস্সো; ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযাপি ৰেদনা; তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযাপি তণ্হা; উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো, সঙ্খারপচ্চযাপি অৰিজ্জা; সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযাপি সঙ্খারো; ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং, নামরূপপচ্চযাপি ৰিঞ্ঞাণং; নামরূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযাপি নামরূপং; ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযাপি ছট্ঠাযতনং; ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযাপি ফস্সো; ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযাপি ৰেদনা; তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযাপি তণ্হা; উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো, সঙ্খারপচ্চযাপি অৰিজ্জা; সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযাপি সঙ্খারো; ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং, নামরূপপচ্চযাপি ৰিঞ্ঞাণং; নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযাপি নামরূপং; ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযাপি ছট্ঠাযতনং; ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযাপি ফস্সো; ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযাপি ৰেদনা; তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযাপি তণ্হা; উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

অঞ্ঞমঞ্ঞচতুক্কং.

মাতিকা

২৪৭. সঙ্খারপচ্চযা অৰিজ্জা…পে… ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা অৰিজ্জা…পে… নামপচ্চযা অৰিজ্জা…পে… ছট্ঠাযতনপচ্চযা অৰিজ্জা…পে… ফস্সপচ্চযা অৰিজ্জা…পে… ৰেদনাপচ্চযা অৰিজ্জা…পে… তণ্হাপচ্চযা অৰিজ্জা…পে… উপাদানপচ্চযা অৰিজ্জা…পে… অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং, নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

মাতিকা.

৫. পচ্চযচতুক্কং

২৪৮. কতমে ধম্মা অকুসলা? যস্মিং সমযে অকুসলং চিত্তং উপ্পন্নং হোতি সোমনস্সসহগতং দিট্ঠিগতসম্পযুত্তং রূপারম্মণং ৰা সদ্দারম্মণং ৰা গন্ধারম্মণং ৰা রসারম্মণং ৰা ফোট্ঠব্বারম্মণং ৰা ধম্মারম্মণং ৰা যং যং ৰা পনারব্ভ, তস্মিং সমযে অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং, নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৪৯. তত্থ কতমা অৰিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং [চেতযিতত্তং (সী. ক.)] – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং? যং চিত্তং মনো মানসং হদযং পণ্ডরং মনো মনাযতনং মনিন্দ্রিযং ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং’’.

তত্থ কতমং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং? ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং’’.

তত্থ কতমং নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং? যং চিত্তং মনো মানসং হদযং পণ্ডরং মনো মনাযতনং মনিন্দ্রিযং ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং’’.

তত্থ কতমো ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো’’.

তত্থ কতমা ফস্সপচ্চযা ৰেদনা? যং চেতসিকং সাতং চেতসিকং সুখং চেতোসম্ফস্সজং সাতং সুখং ৰেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা সাতা সুখা ৰেদনা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ফস্সপচ্চযা ৰেদনা’’.

তত্থ কতমা ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা? যো রাগো সারাগো অনুনযো অনুরোধো নন্দী নন্দিরাগো চিত্তস্স সারাগো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা’’.

তত্থ কতমং তণ্হাপচ্চযা উপাদানং? যা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং দিট্ঠিগহনং দিট্ঠিকন্তারো দিট্ঠিৰিসূকাযিকং দিট্ঠিৰিপ্ফন্দিতং দিট্ঠিসংযোজনং গাহো পতিট্ঠাহো অভিনিৰেসো পরামাসো কুম্মগ্গো মিচ্ছাপথো মিচ্ছত্তং তিত্থাযতনং ৰিপরিযাসগ্গাহো [ৰিপরিযেসগ্গাহো (বহূসু)] – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদানং’’.

তত্থ কতমো উপাদানপচ্চযা ভৰো? ঠপেত্ৰা উপাদানং, ৰেদনাক্খন্ধো সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খারক্খন্ধো ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৰো’’.

তত্থ কতমা ভৰপচ্চযা জাতি? যা তেসং তেসং ধম্মানং জাতি সঞ্জাতি নিব্বত্তি অভিনিব্বত্তি পাতুভাৰো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ভৰপচ্চযা জাতি’’.

তত্থ কতমং জাতিপচ্চযা জরামরণং? অত্থি জরা, অত্থি মরণং. তত্থ কতমা জরা? যা তেসং তেসং ধম্মানং জরা জীরণতা আযুনো সংহানি – অযং ৰুচ্চতি ‘‘জরা’’. তত্থ কতমং মরণং? যো তেসং তেসং ধম্মানং খযো ৰযো ভেদো পরিভেদো অনিচ্চতা অন্তরধানং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘মরণং’’. ইতি অযঞ্চ জরা, ইদঞ্চ মরণং. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘জাতিপচ্চযা জরামরণং’’.

এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতীতি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সঙ্গতি হোতি, সমাগমো হোতি, সমোধানং হোতি, পাতুভাৰো হোতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

২৫০. তস্মিং সমযে অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং, নামপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৫১. তত্থ কতমা অৰিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং’’.

তত্থ কতমং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং? ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং’’.

নামপচ্চযা ফস্সোতি. তত্থ কতমং নামং? ঠপেত্ৰা ফস্সং, ৰেদনাক্খন্ধো সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খারক্খন্ধো ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামং’’.

তত্থ কতমো নামপচ্চযা ফস্সো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘নামপচ্চযা ফস্সো’’…পে… তেন ৰুচ্চতি ‘‘এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

তস্মিং সমযে অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং, নামরূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৫৩. তত্থ কতমা অৰিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং’’.

তত্থ কতমং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং? অত্থি নামং, অত্থি রূপং. তত্থ কতমং নামং? ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং রূপং? চক্খাযতনস্স উপচযো, সোতাযতনস্স উপচযো, ঘানাযতনস্স উপচযো, জিৰ্হাযতনস্স উপচযো, কাযাযতনস্স উপচযো, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি অত্থি রূপং চিত্তজং চিত্তহেতুকং চিত্তসমুট্ঠানং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘রূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ রূপং. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং’’.

নামরূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনন্তি. অত্থি নামং, অত্থি রূপং. তত্থ কতমং নামং? ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং রূপং? যং রূপং নিস্সায মনোৰিঞ্ঞাণধাতু ৰত্ততি – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘রূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ রূপং. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামরূপং’’.

তত্থ কতমং নামরূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামরূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং’’.

তত্থ কতমো ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো’’…পে… তেন ৰুচ্চতি ‘‘এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

২৫৪. তস্মিং সমযে অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং, নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৫৫. তত্থ কতমা অৰিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং’’.

তত্থ কতমং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং? অত্থি নামং, অত্থি রূপং. তত্থ কতমং নামং? ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং রূপং? চক্খাযতনস্স উপচযো, সোতাযতনস্স উপচযো, ঘানাযতনস্স উপচযো, জিৰ্হাযতনস্স উপচযো, কাযাযতনস্স উপচযো, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি অত্থি রূপং চিত্তজং চিত্তহেতুকং চিত্তসমুট্ঠানং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘রূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ রূপং. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং’’.

নামরূপপচ্চযা সল়াযতনন্তি. অত্থি নামং, অত্থি রূপং. তত্থ কতমং নামং? ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং রূপং? চত্তারো চ মহাভূতা, যঞ্চ রূপং নিস্সায মনোৰিঞ্ঞাণধাতু ৰত্ততি – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘রূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ রূপং. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামরূপং’’.

তত্থ কতমং নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং? চক্খাযতনং, সোতাযতনং, ঘানাযতনং, জিৰ্হাযতনং, কাযাযতনং, মনাযতনং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং’’.

তত্থ কতমো ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো’’…পে… তেন ৰুচ্চতি ‘‘এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

পচ্চযচতুক্কং.

৬. হেতুচতুক্কং

২৫৬. তস্মিং সমযে অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাহেতুকো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারহেতুকং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৰিঞ্ঞাণহেতুকং, নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামহেতুকং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সহেতুকা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাহেতুকা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং; উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৫৭. তত্থ কতমা অৰিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাহেতুকো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাহেতুকো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারহেতুকং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারহেতুকং’’.

তত্থ কতমং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৰিঞ্ঞাণহেতুকং? ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৰিঞ্ঞাণহেতুকং’’.

তত্থ কতমং নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামহেতুকং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামহেতুকং’’.

তত্থ কতমো ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো’’.

তত্থ কতমা ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সহেতুকা? যং চেতসিকং সাতং চেতসিকং সুখং চেতোসম্ফস্সজং সাতং সুখং ৰেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা সাতা সুখা ৰেদনা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সহেতুকা’’.

তত্থ কতমা ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাহেতুকা? যো রাগো সারাগো…পে… চিত্তস্স সারাগো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাহেতুকা’’.

তত্থ কতমং তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং? যা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… তিত্থাযতনং ৰিপরিযাসগ্গাহো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং’’…পে… তেন ৰুচ্চতি ‘‘এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি’’তি.

২৫৮. তস্মিং সমযে অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাহেতুকো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারহেতুকং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৰিঞ্ঞাণহেতুকং, নামপচ্চযা ফস্সো নামহেতুকো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সহেতুকা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাহেতুকা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং; উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৫৯. তত্থ কতমা অৰিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাহেতুকো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাহেতুকো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারহেতুকং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারহেতুকং.

তত্থ কতমং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৰিঞ্ঞাণহেতুকং? ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৰিঞ্ঞাণহেতুকং’’.

নামপচ্চযা ফস্সো নামহেতুকোতি. তত্থ কতমং নামং? ঠপেত্ৰা ফস্সং, ৰেদনাক্খন্ধো সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খারক্খন্ধো ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামং’’.

তত্থ কতমো নামপচ্চযা ফস্সো নামহেতুকো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘নামপচ্চযা ফস্সো নামহেতুকো’’…পে… তেন ৰুচ্চতি ‘‘এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

২৬০. তস্মিং সমযে অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাহেতুকো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারহেতুকং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং ৰিঞ্ঞাণহেতুকং, নামরূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামরূপহেতুকং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সহেতুকা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাহেতুকা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং; উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৬১. তত্থ কতমা অৰিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাহেতুকো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাহেতুকো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারহেতুকং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারহেতুকং’’.

তত্থ কতমং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং ৰিঞ্ঞাণহেতুকং? অত্থি নামং, অত্থি রূপং. তত্থ কতমং নামং? ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং রূপং? চক্খাযতনস্স উপচযো, সোতাযতনস্স উপচযো, ঘানাযতনস্স উপচযো, জিৰ্হাযতনস্স উপচযো, কাযাযতনস্স উপচযো, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি অত্থি রূপং চিত্তজং চিত্তহেতুকং চিত্তসমুট্ঠানং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘রূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ রূপং. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং ৰিঞ্ঞাণহেতুকং’’.

নামরূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামরূপহেতুকন্তি. অত্থি নামং, অত্থি রূপং. তত্থ কতমং নামং? ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং রূপং? যং রূপং নিস্সায মনোৰিঞ্ঞাণধাতু ৰত্ততি – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘রূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ রূপং. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামরূপং’’.

তত্থ কতমং নামরূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামরূপহেতুকং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামরূপপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামরূপহেতুকং’’.

তত্থ কতমো ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো’’…পে… তেন ৰুচ্চতি ‘‘এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

২৬২. তস্মিং সমযে অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাহেতুকো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারহেতুকং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং ৰিঞ্ঞাণহেতুকং, নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং নামরূপহেতুকং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সহেতুকা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাহেতুকা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং; উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৬৩. তত্থ কতমা অৰিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাহেতুকো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাহেতুকো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারহেতুকং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারহেতুকং’’.

তত্থ কতমং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং ৰিঞ্ঞাণহেতুকং? অত্থি নামং, অত্থি রূপং. তত্থ কতমং নামং? ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং রূপং? চক্খাযতনস্স উপচযো, সোতাযতনস্স উপচযো, ঘানাযতনস্স উপচযো, জিৰ্হাযতনস্স উপচযো, কাযাযতনস্স উপচযো, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি অত্থি রূপং চিত্তজং চিত্তহেতুকং চিত্তসমুট্ঠানং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘রূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ রূপং. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং ৰিঞ্ঞাণহেতুকং’’.

নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং নামরূপহেতুকন্তি. অত্থি নামং, অত্থি রূপং. তত্থ কতমং নামং? ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং রূপং? চত্তারো চ মহাভূতা, যঞ্চ রূপং নিস্সায মনোৰিঞ্ঞাণধাতু ৰত্ততি – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘রূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ রূপং. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামরূপং’’.

তত্থ কতমং নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং নামরূপহেতুকং? চক্খাযতনং, সোতাযতনং, ঘানাযতনং, জিৰ্হাযতনং, কাযাযতনং, মনাযতনং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং নামরূপহেতুকং’’.

তত্থ কতমো ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনহেতুকো’’.

তত্থ কতমা ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সহেতুকা? যং চেতসিকং সাতং চেতসিকং সুখং চেতোসম্ফস্সজং সাতং সুখং ৰেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা সাতা সুখা ৰেদনা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সহেতুকা’’.

তত্থ কতমা ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাহেতুকা? যো রাগো সারাগো…পে… চিত্তস্স সারাগো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাহেতুকা’’.

তত্থ কতমং তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং? যা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… তিত্থাযতনং ৰিপরিযাসগ্গাহো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাহেতুকং’’…পে… তেন ৰুচ্চতি ‘‘এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

হেতুচতুক্কং.

৭. সম্পযুত্তচতুক্কং

তস্মিং সমযে অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাসম্পযুত্তো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারসম্পযুত্তং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং, নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামসম্পযুত্তং, ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনসম্পযুত্তো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সসম্পযুত্তা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাসম্পযুত্তা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাসম্পযুত্তং; উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৬৫. তত্থ কতমা অৰিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাসম্পযুত্তো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাসম্পযুত্তো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারসম্পযুত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারসম্পযুত্তং’’.

তত্থ কতমং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং? ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং’’.

তত্থ কতমং নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামসম্পযুত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামপচ্চযা ছট্ঠাযতনং নামসম্পযুত্তং’’.

তত্থ কতমো ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনসম্পযুত্তো? যো ফস্সো ফুসনা সম্ফুসনা সম্ফুসিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো ছট্ঠাযতনসম্পযুত্তো’’.

তত্থ কতমা ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সসম্পযুত্তা? যং চেতসিকং সাতং চেতসিকং সুখং চেতোসম্ফস্সজং সাতং সুখং ৰেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা সাতা সুখা ৰেদনা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সসম্পযুত্তা’’.

তত্থ কতমা ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাসম্পযুত্তা? যো রাগো সারাগো…পে… চিত্তস্স সারাগো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাসম্পযুত্তা’’.

তত্থ কতমং তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাসম্পযুত্তং? যা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… তিত্থাযতনং ৰিপরিযাসগ্গাহো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাসম্পযুত্তং’’ …পে… তেন ৰুচ্চতি ‘‘এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

২৬৬. তস্মিং সমযে অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাসম্পযুত্তো, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারসম্পযুত্তং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং, নামপচ্চযা ফস্সো নামসম্পযুত্তো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ফস্সসম্পযুত্তা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা ৰেদনাসম্পযুত্তা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং তণ্হাসম্পযুত্তং; উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২৬৭. তত্থ কতমা অৰিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জা’’.

তত্থ কতমো অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাসম্পযুত্তো? যা চেতনা সঞ্চেতনা সঞ্চেতযিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারো অৰিজ্জাসম্পযুত্তো’’.

তত্থ কতমং সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারসম্পযুত্তং? যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জামনোৰিঞ্ঞাণধাতু – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারসম্পযুত্তং’’.

তত্থ কতমং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং? ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খারক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামং ৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং’’.

নামপচ্চযা ফস্সো নামসম্পযুত্তোতি. তত্থ কতমং নামং? ঠপেত্ৰা ফস্সং, ৰেদনাক্খন্ধো সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খারক্খন্ধো ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘নামং’’.