১৬. ঞাণৰিভঙ্গো
১. এককমাতিকা
৭৫১. একৰিধেন ঞাণৰত্থু – পঞ্চ ৰিঞ্ঞাণা ন হেতূ, অহেতুকা, হেতুৰিপ্পযুত্তা, সপ্পচ্চযা, সঙ্খতা, অরূপা, লোকিযা, সাসৰা, সংযোজনিযা, গন্থনিযা, ওঘনিযা, যোগনিযা, নীৰরণিযা, পরামট্ঠা, উপাদানিযা, সংকিলেসিকা, অব্যাকতা, সারম্মণা, অচেতসিকা, ৰিপাকা, উপাদিন্নুপাদানিযা, অসংকিলিট্ঠসংকিলেসিকা, ন সৰিতক্কসৰিচারা, ন অৰিতক্কৰিচারমত্তা, অৰিতক্কঅৰিচারা, ন পীতিসহগতা, নেৰ দস্সনেন ন ভাৰনায পহাতব্বা, নেৰ দস্সনেন ন ভাৰনায পহাতব্বহেতুকা, নেৰাচযগামিনাপচযগামিনো, নেৰসেক্খনাসেক্খা, পরিত্তা, কামাৰচরা, ন রূপাৰচরা, ন অরূপাৰচরা, পরিযাপন্না, নো অপরিযাপন্না, অনিযতা, অনিয্যানিকা,
উপ্পন্নৰত্থুকা উপ্পন্নারম্মণা,
(৩) পুরেজাতৰত্থুকা পুরেজাতারম্মণা
(৪) অজ্ঝত্তিকৰত্থুকা বাহিরারম্মণা
(৫) অসম্ভিন্নৰত্থুকা অসম্ভিন্নারম্মণা
(৬) নানাৰত্থুকা নানারম্মণা
(৭) ন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গোচরৰিসযং পচ্চনুভোন্তি
(৮) ন অসমন্নাহারা উপ্পজ্জন্তি
(৯) ন অমনসিকারা উপ্পজ্জন্তি
(১০) ন অব্বোকিণ্ণা উপ্পজ্জন্তি
(১১) ন অপুব্বং অচরিমং উপ্পজ্জন্তি
(১২) ন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সমনন্তরা উপ্পজ্জন্তি
(১৩) পঞ্চ ৰিঞ্ঞাণা অনাভোগা
(১৪) পঞ্চহি ৰিঞ্ঞাণেহি ন কঞ্চি [কিঞ্চি (সী. ক.)] ধম্মং পটিৰিজানাতি অঞ্ঞত্র অভিনিপাতমত্তা
(১৫) পঞ্চন্নং ৰিঞ্ঞাণানং সমনন্তরাপি ন কঞ্চি ধম্মং পটিৰিজানাতি
(১৬) পঞ্চহি ৰিঞ্ঞাণেহি ন কঞ্চি ইরিযাপথং কপ্পেতি
(১৭) পঞ্চন্নং ৰিঞ্ঞাণানং সমনন্তরাপি ন কঞ্চি ইরিযাপথং কপ্পেতি
(১৮) পঞ্চহি ৰিঞ্ঞাণেহি ন কাযকম্মং ন ৰচীকম্মং পট্ঠপেতি
(১৯) পঞ্চন্নং ৰিঞ্ঞাণানং সমনন্তরাপি ন কাযকম্মং ন ৰচীকম্মং পট্ঠপেতি
(২০) পঞ্চহি ৰিঞ্ঞাণেহি ন কুসলাকুসলং ধম্মং সমাদিযতি
(২১) পঞ্চন্নং ৰিঞ্ঞাণানং সমনন্তরাপি ন কুসলাকুসলং ধম্মং সমাদিযতি
(২২) পঞ্চহি ৰিঞ্ঞাণেহি ন সমাপজ্জতি ন ৰুট্ঠাতি
(২৩) পঞ্চন্নং ৰিঞ্ঞাণানং সমনন্তরাপি ন সমাপজ্জতি ন ৰুট্ঠাতি
(২৪) পঞ্চহি ৰিঞ্ঞাণেহি ন চৰতি ন উপ্পজ্জতি
(২৫) পঞ্চন্নং ৰিঞ্ঞাণানং সমনন্তরাপি ন চৰতি ন উপ্পজ্জতি
(২৬) পঞ্চহি ৰিঞ্ঞাণেহি ন সুপতি ন পটিবুজ্ঝতি ন সুপিনং পস্সতি
(২৭) পঞ্চন্নং ৰিঞ্ঞাণানং সমনন্তরাপি ন সুপতি ন পটিবুজ্ঝতি ন সুপিনং পস্সতি, যাথাৰকৰত্থুৰিভাৰনা পঞ্ঞা
এৰং একৰিধেন ঞাণৰত্থু.
২. দুকমাতিকা
৭৫২. দুৰিধেন ঞাণৰত্থু –
(১) লোকিযা পঞ্ঞা, লোকুত্তরা পঞ্ঞা
(২) কেনচি ৰিঞ্ঞেয্যা পঞ্ঞা, কেনচি ন ৰিঞ্ঞেয্যা পঞ্ঞা
(৩) সাসৰা পঞ্ঞা, অনাসৰা পঞ্ঞা
(৪) আসৰৰিপ্পযুত্তা সাসৰা পঞ্ঞা, আসৰৰিপ্পযুত্তা অনাসৰা পঞ্ঞা
(৫) সংযোজনিযা পঞ্ঞা, অসংযোজনিযা পঞ্ঞা
(৬) সংযোজনৰিপ্পযুত্তা সংযোজনিযা পঞ্ঞা, সংযোজনৰিপ্পযুত্তা অসংযোজনিযা পঞ্ঞা
(৭) গন্থনিযা পঞ্ঞা, অগন্থনিযা পঞ্ঞা
(৮) গন্থৰিপ্পযুত্তা গন্থনিযা পঞ্ঞা, গন্থৰিপ্পযুত্তা অগন্থনিযা পঞ্ঞা
(৯) ওঘনিযা পঞ্ঞা, অনোঘনিযা পঞ্ঞা
(১০) ওঘৰিপ্পযুত্তা ওঘনিযা পঞ্ঞা, ওঘৰিপ্পযুত্তা অনোঘনিযা পঞ্ঞা
(১১) যোগনিযা পঞ্ঞা, অযোগনিযা পঞ্ঞা
(১২) যোগৰিপ্পযুত্তা যোগনিযা পঞ্ঞা, যোগৰিপ্পযুত্তা অযোগনিযা পঞ্ঞা
(১৩) নীৰরণিযা পঞ্ঞা, অনীৰরণিযা পঞ্ঞা
(১৪) নীৰরণৰিপ্পযুত্তা নীৰরণিযা পঞ্ঞা, নীৰরণৰিপ্পযুত্তা অনীৰরণিযা পঞ্ঞা
(১৫) পরামট্ঠা পঞ্ঞা, অপরামট্ঠা পঞ্ঞা
(১৬) পরামাসৰিপ্পযুত্তা পরামট্ঠা পঞ্ঞা, পরামাসৰিপ্পযুত্তা অপরামট্ঠা পঞ্ঞা
(১৭) উপাদিন্না পঞ্ঞা, অনুপাদিন্না পঞ্ঞা
(১৮) উপাদানিযা পঞ্ঞা, অনুপাদানিযা পঞ্ঞা
(১৯) উপাদানৰিপ্পযুত্তা উপাদানিযা পঞ্ঞা, উপাদানৰিপ্পযুত্তা অনুপাদানিযা পঞ্ঞা
(২০) সংকিলেসিকা পঞ্ঞা, অসংকিলেসিকা পঞ্ঞা
(২১) কিলেসৰিপ্পযুত্তা সংকিলেসিকা পঞ্ঞা, কিলেসৰিপ্পযুত্তা অসংকিলেসিকা পঞ্ঞা
(২২) সৰিতক্কা পঞ্ঞা, অৰিতক্কা পঞ্ঞা
(২৩) সৰিচারা পঞ্ঞা, অৰিচারা পঞ্ঞা
(২৪) সপ্পীতিকা পঞ্ঞা, অপ্পীতিকা পঞ্ঞা
(২৫) পীতিসহগতা পঞ্ঞা, ন পীতিসহগতা পঞ্ঞা
(২৬) সুখসহগতা পঞ্ঞা, ন সুখসহগতা পঞ্ঞা
(২৭) উপেক্খাসহগতা পঞ্ঞা, ন উপেক্খাসহগতা পঞ্ঞা
(২৮) কামাৰচরা পঞ্ঞা, ন কামাৰচরা পঞ্ঞা
(২৯) রূপাৰচরা পঞ্ঞা, ন রূপাৰচরা পঞ্ঞা
(৩০) অরূপাৰচরা পঞ্ঞা, ন অরূপাৰচরা পঞ্ঞা
(৩১) পরিযাপন্না পঞ্ঞা, অপরিযাপন্না পঞ্ঞা
(৩২) নিয্যানিকা পঞ্ঞা, অনিয্যানিকা পঞ্ঞা
(৩৩) নিযতা পঞ্ঞা, অনিযতা পঞ্ঞা
(৩৪) সউত্তরা পঞ্ঞা, অনুত্তরা পঞ্ঞা
(৩৫) অত্থজাপিকা পঞ্ঞা, জাপিতত্থা পঞ্ঞা
এৰং দুৰিধেন ঞাণৰত্থু.
৩. তিকমাতিকা
৭৫৩. তিৰিধেন ঞাণৰত্থু –
(১) চিন্তামযা পঞ্ঞা, সুতমযা পঞ্ঞা, ভাৰনামযা পঞ্ঞা
(২) দানমযা পঞ্ঞা, সীলমযা পঞ্ঞা, ভাৰনামযা পঞ্ঞা
(৩) অধিসীলে পঞ্ঞা, অধিচিত্তে পঞ্ঞা, অধিপঞ্ঞায পঞ্ঞা
(৪) আযকোসল্লং, অপাযকোসল্লং, উপাযকোসল্লং
(৫) ৰিপাকা পঞ্ঞা, ৰিপাকধম্মধম্মা পঞ্ঞা, নেৰৰিপাকনৰিপাকধম্মধম্মা পঞ্ঞা
(৬) উপাদিন্নুপাদানিযা পঞ্ঞা, অনুপাদিন্নুপাদানিযা পঞ্ঞা, অনুপাদিন্নঅনুপাদানিযা পঞ্ঞা
(৭) সৰিতক্কসৰিচারা পঞ্ঞা, অৰিতক্কৰিচারমত্তা পঞ্ঞা, অৰিতক্কঅৰিচারা পঞ্ঞা
(৮) পীতিসহগতা পঞ্ঞা, সুখসহগতা পঞ্ঞা, উপেক্খাসহগতা পঞ্ঞা
(৯) আচযগামিনী পঞ্ঞা, অপচযগামিনী পঞ্ঞা, নেৰাচযগামিনাপচযগামিনী পঞ্ঞা
(১০) সেক্খা পঞ্ঞা, অসেক্খা পঞ্ঞা, নেৰসেক্খনাসেক্খা পঞ্ঞা
(১১) পরিত্তা পঞ্ঞা, মহগ্গতা পঞ্ঞা, অপ্পমাণা পঞ্ঞা
(১২) পরিত্তারম্মণা পঞ্ঞা, মহগ্গতারম্মণা পঞ্ঞা, অপ্পমাণারম্মণা পঞ্ঞা
(১৩) মগ্গারম্মণা পঞ্ঞা, মগ্গহেতুকা পঞ্ঞা, মগ্গাধিপতিনী পঞ্ঞা
(১৪) উপ্পন্না পঞ্ঞা, অনুপ্পন্না পঞ্ঞা, উপ্পাদিনী পঞ্ঞা
(১৫) অতীতা পঞ্ঞা, অনাগতা পঞ্ঞা, পচ্চুপ্পন্না পঞ্ঞা
(১৬) অতীতারম্মণা পঞ্ঞা, অনাগতারম্মণা পঞ্ঞা, পচ্চুপ্পন্নারম্মণা পঞ্ঞা
(১৭) অজ্ঝত্তা পঞ্ঞা, বহিদ্ধা পঞ্ঞা, অজ্ঝত্তবহিদ্ধা পঞ্ঞা
(১৮) অজ্ঝত্তারম্মণা পঞ্ঞা, বহিদ্ধারম্মণা পঞ্ঞা, অজ্ঝত্তবহিদ্ধারম্মণা পঞ্ঞা
(১৯) সৰিতক্কসৰিচারা পঞ্ঞা অত্থি ৰিপাকা, অত্থি ৰিপাকধম্মধম্মা, অত্থি নেৰৰিপাকনৰিপাকধম্মধম্মা
(২০) অত্থি উপাদিন্নুপাদানিযা, অত্থি অনুপাদিন্নুপাদানিযা, অত্থি অনুপাদিন্নঅনুপাদানিযা
(২১) অত্থি পীতিসহগতা, অত্থি সুখসহগতা, অত্থি উপেক্খাসহগতা
(২২) অত্থি আচযগামিনী, অত্থি অপচযগামিনী, অত্থি নেৰাচযগামিনাপচযগামিনী
(২৩) অত্থি সেক্খা, অত্থি অসেক্খা, অত্থি নেৰসেক্খনাসেক্খা
(২৪) অত্থি পরিত্তা, অত্থি মহগ্গতা, অত্থি অপ্পমাণা
(২৫) অত্থি পরিত্তারম্মণা, অত্থি মহগ্গতারম্মণা, অত্থি অপ্পমাণারম্মণা
(২৬) অত্থি মগ্গারম্মণা, অত্থি মগ্গহেতুকা, অত্থি মগ্গাধিপতিনী
(২৭) অত্থি উপ্পন্না, অত্থি অনুপ্পন্না, অত্থি উপ্পাদিনী
(২৮) অত্থি অতীতা, অত্থি অনাগতা, অত্থি পচ্চুপ্পন্না
(২৯) অত্থি অতীতারম্মণা, অত্থি অনাগতারম্মণা, অত্থি পচ্চুপ্পন্নারম্মণা
(৩০) অত্থি অজ্ঝত্তা, অত্থি বহিদ্ধা, অত্থি অজ্ঝত্তবহিদ্ধা
(৩১) অত্থি অজ্ঝত্তারম্মণা, অত্থি বহিদ্ধারম্মণা, অত্থি অজ্ঝত্তবহিদ্ধারম্মণা
(৩২) অৰিতক্কৰিচারমত্তা পঞ্ঞা অত্থি ৰিপাকা, অত্থি ৰিপাকধম্মধম্মা, অত্থি নেৰৰিপাকনৰিপাকধম্মধম্মা
(৩৩) অত্থি উপাদিন্নুপাদানিযা, অত্থি অনুপাদিন্নুপাদানিযা, অত্থি অনুপাদিন্নঅনুপাদানিযা
(৩৪) অত্থি আচযগামিনী, অত্থি অপচযগামিনী, অত্থি নেৰাচযগামিনাপচযগামিনী
(৩৫) অত্থি সেক্খা, অত্থি অসেক্খা, অত্থি নেৰসেক্খনাসেক্খা
(৩৬) অত্থি উপ্পন্না, অত্থি অনুপ্পন্না, অত্থি উপ্পাদিনী
(৩৭) অত্থি অতীতা, অত্থি অনাগতা, অত্থি পচ্চুপ্পন্না
(৩৮) অত্থি অজ্ঝত্তা, অত্থি বহিদ্ধা, অত্থি অজ্ঝত্তবহিদ্ধা
(৩৯) অৰিতক্কঅৰিচারা পঞ্ঞা অত্থি ৰিপাকা, অত্থি ৰিপাকধম্মধম্মা, অত্থি নেৰৰিপাকনৰিপাকধম্মধম্মা
(৪০) অত্থি উপাদিন্নুপাদানিযা, অত্থি অনুপ্পাদিন্নুপাদানিযা, অত্থি অনুপ্পাদিন্নঅনুপাদানিযা
(৪১) অত্থি পীতিসহগতা, অত্থি সুখসহগতা, অত্থি উপেক্খাসহগতা
(৪২) অত্থি আচযগামিনী, অত্থি অপচযগামিনী, অত্থি নেৰাচযগামিনাপচযগামিনী
(৪৩) অত্থি সেক্খা, অত্থি অসেক্খা, অত্থি নেৰসেক্খনাসেক্খা
(৪৪) অত্থি পরিত্তারম্মণা, অত্থি মহগ্গতারম্মণা, অত্থি অপ্পমাণারম্মণা
(৪৫) অত্থি মগ্গারম্মণা, অত্থি মগ্গহেতুকা, অত্থি মগ্গাধিপতিনী
(৪৬) অত্থি উপ্পন্না, অত্থি অনুপ্পন্না, অত্থি উপ্পাদিনী
(৪৭) অত্থি অতীতা, অত্থি অনাগতা, অত্থি পচ্চুপ্পন্না
(৪৮) অত্থি অতীতারম্মণা, অত্থি অনাগতারম্মণা, অত্থি পচ্চুপ্পন্নারম্মণা
(৪৯) অত্থি অজ্ঝত্তা, অত্থি বহিদ্ধা, অত্থি অজ্ঝত্তবহিদ্ধা
(৫০) অত্থি অজ্ঝত্তারম্মণা, অত্থি বহিদ্ধারম্মণা, অত্থি অজ্ঝত্তবহিদ্ধারম্মণা
(৫১) পীতিসহগতা পঞ্ঞা সুখসহগতা পঞ্ঞা অত্থি ৰিপাকা, অত্থি ৰিপাকধম্মধম্মা, অত্থি নেৰৰিপাকনৰিপাকধম্মধম্মা
(৫২) অত্থি উপাদিন্নুপাদানিযা, অত্থি অনুপাদিন্নুপাদানিযা, অত্থি অনুপাদিন্নঅনুপাদানিযা
(৫৩) অত্থি সৰিতক্কসৰিচারা, অত্থি অৰিতক্কৰিচারমত্তা, অত্থি অৰিতক্কঅৰিচারা
(৫৪) অত্থি আচযগামিনী, অত্থি অপচযগামিনী, অত্থি নেৰাচযগামিনাপচযগামিনী
(৫৫) অত্থি সেক্খা, অত্থি অসেক্খা, অত্থি নেৰসেক্খনাসেক্খা
(৫৬) অত্থি পরিত্তা, অত্থি মহগ্গতা, অত্থি অপ্পমাণা
(৫৭) অত্থি পরিত্তারম্মণা, অত্থি মহগ্গতারম্মণা, অত্থি অপ্পমাণারম্মণা
(৫৮) অত্থি মগ্গারম্মণা, অত্থি মগ্গহেতুকা, অত্থি মগ্গাধিপতিনী
(৫৯) অত্থি উপ্পন্না, অত্থি অনুপ্পন্না, অত্থি উপ্পাদিনী
(৬০) অত্থি অতীতা, অত্থি অনাগতা, অত্থি পচ্চুপ্পন্না
(৬১) অত্থি অতীতারম্মণা, অত্থি অনাগতারম্মণা, অত্থি পচ্চুপ্পন্নারম্মণা
(৬২) অত্থি অজ্ঝতা, অত্থি বহিদ্ধা, অত্থি অজ্ঝত্তবহিদ্ধা
(৬৩) অত্থি অজ্ঝত্তারম্মণা, অত্থি বহিদ্ধারম্মণা, অত্থি অজ্ঝত্তবহিদ্ধারম্মণা
(৬৪) উপেক্খাসহগতা পঞ্ঞা অত্থি ৰিপাকা, অত্থি ৰিপাকধম্মধম্মা, অত্থি নেৰৰিপাকনৰিপাকধম্মধম্মা
(৬৫) অত্থি উপাদিন্নুপাদানিযা, অত্থি অনুপাদিন্নুপাদানিযা, অত্থি অনুপাদিন্নঅনুপাদানিযা
(৬৬) অত্থি আচযগামিনী, অত্থি অপচযগামিনী, অত্থি নেৰাচযগামিনাপচযগামিনী
(৬৭) অত্থি সেক্খা, অত্থি অসেক্খা, অত্থি নেৰসেক্খনাসেক্খা
(৬৮) অত্থি পরিত্তা, অত্থি মহগ্গতা, অত্থি অপ্পমাণা
(৬৯) অত্থি পরিত্তারম্মণা, অত্থি মহগ্গতারম্মণা, অত্থি অপ্পমাণারম্মণা
(৭০) অত্থি মগ্গারম্মণা, অত্থি মগ্গহেতুকা, অত্থি মগ্গাধিপতিনী
(৭১) অত্থি উপ্পন্না, অত্থি অনুপ্পন্না, অত্থি উপ্পাদিনী
(৭২) অত্থি অতীতা, অত্থি অনাগতা, অত্থি পচ্চুপ্পন্না
(৭৩) অত্থি অতীতারম্মণা, অত্থি অনাগতারম্মণা, অত্থি পচ্চুপ্পন্নারম্মণা
(৭৪) অত্থি অজ্ঝত্তা, অত্থি বহিদ্ধা, অত্থি অজ্ঝত্তবহিদ্ধা
(৭৫) অত্থি অজ্ঝত্তারম্মণা, অত্থি বহিদ্ধারম্মণা, অত্থি অজ্ঝত্তবহিদ্ধারম্মণা
এৰং তিৰিধেন ঞাণৰত্থু.
৪. চতুক্কমাতিকা
৭৫৪. চতুব্বিধেন ঞাণৰত্থু –
(১) কম্মস্সকতঞাণং, সচ্চানুলোমিকং ঞাণং, মগ্গসমঙ্গিস্স ঞাণং, ফলসমঙ্গিস্স ঞাণং
(২) দুক্খে ঞাণং, দুক্খসমুদযে ঞাণং, দুক্খনিরোধে ঞাণং, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং