২. অভিধম্মভাজনীযং
১. রূপাৰচরকুসলং
৬২৩. চত্তারি ঝানানি – পঠমং ঝানং, দুতিযং ঝানং, ততিযং ঝানং, চতুত্থং ঝানং.
৬২৪. তত্থ কতমং পঠমং ঝানং? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে রূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতি ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি পথৰীকসিণং, তস্মিং সমযে পঞ্চঙ্গিকং ঝানং হোতি – ৰিতক্কো, ৰিচারো, পীতি, সুখং, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘পঠমং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
তত্থ কতমং দুতিযং ঝানং? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে রূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতি ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি পথৰীকসিণং, তস্মিং সমযে তিৰঙ্গিকং ঝানং হোতি – পীতি, সুখং, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘দুতিযং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
তত্থ কতমং ততিযং ঝানং? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে রূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতি পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি পথৰীকসিণং, তস্মিং সমযে দুৰঙ্গিকং ঝানং হোতি – সুখং, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ততিযং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
তত্থ কতমং চতুত্থং ঝানং? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে রূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতি সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি পথৰীকসিণং, তস্মিং সমযে দুৰঙ্গিকং ঝানং হোতি – উপেক্খা, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘চতুত্থং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
চতুক্কং.
৬২৫. ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে রূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতি ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি পথৰীকসিণং, তস্মিং সমযে পঞ্চঙ্গিকং ঝানং হোতি – ৰিতক্কো, ৰিচারো, পীতি, সুখং, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘পঠমং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে রূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতি ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি অৰিতক্কং ৰিচারমত্তং ৰিৰেকজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি পথৰীকসিণং, তস্মিং সমযে চতুরঙ্গিকং ঝানং হোতি – ৰিচারো, পীতি, সুখং, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘দুতিযং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে রূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতি ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি পথৰীকসিণং, তস্মিং সমযে তিৰঙ্গিকং ঝানং হোতি – পীতি, সুখং, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ততিযং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে রূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতি পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি পথৰীকসিণং, তস্মিং সমযে দুৰঙ্গিকং ঝানং হোতি – সুখং, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘চতুত্থং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে রূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতি সুখস্স চ পহানা…পে… পঞ্চমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি পথৰীকসিণং, তস্মিং সমযে দুৰঙ্গিকং ঝানং হোতি – উপেক্খা, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘পঞ্চমং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
পঞ্চকং.
২. অরূপাৰচরকুসলং
৬২৬. ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে অরূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতি সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাসহগতং সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, তস্মিং সমযে দুৰঙ্গিকং ঝানং হোতি – উপেক্খা, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘চতুত্থং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
৩. লোকুত্তরকুসলং
৬২৭. চত্তারি ঝানানি – পঠমং ঝানং, দুতিযং ঝানং, ততিযং ঝানং, চতুত্থং ঝানং.
৬২৮. তত্থ কতমং পঠমং ঝানং? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে পঞ্চঙ্গিকং ঝানং হোতি – ৰিতক্কো, ৰিচারো, পীতি, সুখং, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘পঠমং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
তত্থ কতমং দুতিযং ঝানং? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে তিৰঙ্গিকং ঝানং হোতি – পীতি, সুখং, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘দুতিযং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
তত্থ কতমং ততিযং ঝানং? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে দুৰঙ্গিকং ঝানং হোতি – সুখং, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ততিযং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
তত্থ কতমং চতুত্থং ঝানং? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা সুখস্স চ পহানা …পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে দুৰঙ্গিকং ঝানং হোতি – উপেক্খা, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘চতুত্থং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
চতুক্কং.
৬২৯. ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে পঞ্চঙ্গিকং ঝানং হোতি – ৰিতক্কো, ৰিচারো, পীতি, সুখং, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘পঠমং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি অৰিতক্কং ৰিচারমত্তং ৰিৰেকজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে চতুরঙ্গিকং ঝানং হোতি ৰিচারো পীতি সুখং চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘দুতিযং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে তিৰঙ্গিকং ঝানং হোতি – পীতি, সুখং, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘ততিযং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে দুৰঙ্গিকং ঝানং হোতি – সুখং, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘চতুত্থং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা সুখস্স চ পহানা…পে… পঞ্চমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে দুৰঙ্গিকং ঝানং হোতি – উপেক্খা, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘পঞ্চমং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
পঞ্চকং.
৪. রূপাৰচরৰিপাকা
৬৩০. চত্তারি ঝানানি – পঠমং ঝানং, দুতিযং ঝানং, ততিযং ঝানং, চতুত্থং ঝানং.
৬৩১. তত্থ কতমং পঠমং ঝানং? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে রূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতি ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি পথৰীকসিণং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৰিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৰ রূপাৰচরস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৰিপাকং ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি পথৰীকসিণং, তস্মিং সমযে পঞ্চঙ্গিকং ঝানং হোতি – ৰিতক্কো, ৰিচারো, পীতি, সুখং, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘পঠমং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
তত্থ কতমং দুতিযং ঝানং? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে রূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতি ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি পথৰীকসিণং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৰিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৰ রূপাৰচরস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৰিপাকং ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং…পে… পঠমং ঝানং…পে… পঞ্চমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি পথৰীকসিণং, তস্মিং সমযে দুৰঙ্গিকং ঝানং হোতি – উপেক্খা, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘পঞ্চমং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা…পে….
৫. অরূপাৰচরৰিপাকা
৬৩২. ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে অরূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতি সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাসহগতং সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৰিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৰ অরূপাৰচরস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৰিপাকং সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাসহগতং সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, তস্মিং সমযে দুৰঙ্গিকং ঝানং হোতি – উপেক্খা, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘চতুত্থং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
৬. লোকুত্তরৰিপাকা
৬৩৩. চত্তারি ঝানানি – পঠমং ঝানং, দুতিযং ঝানং, ততিযং ঝানং, চতুত্থং ঝানং.
৬৩৪. তত্থ কতমং পঠমং ঝানং? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৰিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৰ লোকুত্তরস্স কুসলস্স ঝানস্স কতত্তা ভাৰিতত্তা ৰিপাকং ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং সুঞ্ঞতং, তস্মিং সমযে পঞ্চঙ্গিকং ঝানং হোতি – ৰিতক্কো, ৰিচারো, পীতি, সুখং, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘পঠমং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
তত্থ কতমং দুতিযং ঝানং? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৰিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৰ লোকুত্তরস্স কুসলস্স ঝানস্স কতত্তা ভাৰিতত্তা ৰিপাকং ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং …পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং…পে… পঠমং ঝানং…পে… পঞ্চমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং সুঞ্ঞতং, তস্মিং সমযে দুৰঙ্গিকং ঝানং হোতি – উপেক্খা, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘পঞ্চমং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
৭. রূপারূপাৰচরকিরিযা
৬৩৫. চত্তারি ঝানানি – পঠমং ঝানং, দুতিযং ঝানং, ততিযং ঝানং, চতুত্থং ঝানং.
৬৩৬. তত্থ কতমং পঠমং ঝানং? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে রূপাৰচরং ঝানং ভাৰেতি কিরিযং নেৰ কুসলং নাকুসলং ন চ কম্মৰিপাকং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি পথৰীকসিণং, তস্মিং সমযে পঞ্চঙ্গিকং ঝানং হোতি – ৰিতক্কো, ৰিচারো, পীতি, সুখং, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘পঠমং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
তত্থ কতমং দুতিযং ঝানং? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে রূপাৰচরং ঝানং ভাৰেতি কিরিযং নেৰ কুসলং নাকুসলং ন চ কম্মৰিপাকং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং…পে… পঠমং ঝানং…পে… পঞ্চমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি পথৰীকসিণং, তস্মিং সমযে দুৰঙ্গিকং ঝানং হোতি – উপেক্খা, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘পঞ্চমং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তা.
৬৩৭. ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে অরূপাৰচরং ঝানং ভাৰেতি কিরিযং নেৰ কুসলং নাকুসলং ন চ কম্মৰিপাকং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাসহগতং সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, তস্মিং সমযে দুৰঙ্গিকং ঝানং হোতি – উপেক্খা, চিত্তস্সেকগ্গতা. ইদং ৰুচ্চতি ‘‘চতুত্থং ঝানং’’. অৰসেসা ধম্মা ঝানসম্পযুত্তাতি.
অভিধম্মভাজনীযং.