২. দুতিযৰগ্গো
(১৭) ৮. কুক্কুল়কথা
৩৩৮. সব্বে সঙ্খারা অনোধিং কত্ৰা কুক্কুল়াতি? আমন্তা. ননু অত্থি সুখা ৰেদনা, কাযিকং সুখং, চেতসিকং সুখং, দিব্বং সুখং, মানুসকং সুখং, লাভসুখং, সক্কারসুখং, যানসুখং, সযনসুখং, ইস্সরিযসুখং, আধিপচ্চসুখং, গিহিসুখং, সামঞ্ঞসুখং, সাসৰং সুখং, অনাসৰং সুখং, উপধিসুখং, নিরূপধিসুখং, সামিসং সুখং, নিরামিসং সুখং, সপ্পীতিকং সুখং, নিপ্পীতিকং সুখং, ঝানসুখং, ৰিমুত্তিসুখং, কামসুখং, নেক্খম্মসুখং, ৰিৰেকসুখং, উপসমসুখং, সম্বোধসুখন্তি? আমন্তা. হঞ্চি অত্থি সুখা ৰেদনা…পে… সম্বোধসুখং, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনোধিং কত্ৰা কুক্কুল়া’’তি.
সব্বে সঙ্খারা অনোধিং কত্ৰা কুক্কুল়াতি? আমন্তা. সব্বে সঙ্খারা দুক্খা ৰেদনা কাযিকং দুক্খং চেতসিকং দুক্খং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সউপাযাসাতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.
ন ৰত্তব্বং – ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনোধিং কত্ৰা কুক্কুল়া’’তি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘সব্বং, ভিক্খৰে, আদিত্তং! কিঞ্চ, ভিক্খৰে, সব্বং আদিত্তং? চক্খুং, ভিক্খৰে, আদিত্তং, রূপা আদিত্তা, চক্খুৰিঞ্ঞাণং আদিত্তং, চক্খুসম্ফস্সো আদিত্তো; যমিদং [যম্পিদং (সং. নি. ৪.২৮)] চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, তম্পি আদিত্তং. কেন আদিত্তং? ‘রাগগ্গিনা দোসগ্গিনা মোহগ্গিনা আদিত্তং, জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি আদিত্ত’ন্তি ৰদামি. সোতং আদিত্তং, সদ্দা আদিত্তা…পে… ঘানং আদিত্তং, গন্ধা আদিত্তা…পে… জিৰ্হা আদিত্তা, রসা আদিত্তা…পে… কাযো আদিত্তো, ফোট্ঠব্বা আদিত্তা…পে… মনো আদিত্তো, ধম্মা আদিত্তা, মনোৰিঞ্ঞাণং আদিত্তং, মনোসম্ফস্সো আদিত্তো; যমিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, তম্পি আদিত্তং. কেন আদিত্তং? ‘রাগগ্গিনা দোসগ্গিনা মোহগ্গিনা আদিত্তং, জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি আদিত্ত’ন্তি ৰদামী’’তি [মহাৰ. ৫৪; সং. নি. ৪.২৮]. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ৰত্তব্বং [তেন হি (সী. স্যা.), তেন হি ন ৰত্তব্বং (ক.)] – ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনোধিং কত্ৰা কুক্কুল়া’’তি.
সব্বে সঙ্খারা অনোধিং কত্ৰা কুক্কুল়াতি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, কামগুণা! কতমে পঞ্চ? চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, সোতৰিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৰিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা… কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ কামগুণা’’তি [ম. নি. ১.১৬৬; সং. নি. ৪.২৬৮]. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনোধিং কত্ৰা কুক্কুল়া’’তি.
ন ৰত্তব্বং – ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনোধিং কত্ৰা কুক্কুল়া’’তি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘লাভা ৰো, ভিক্খৰে, সুলদ্ধং ৰো, ভিক্খৰে, খণো ৰো পটিলদ্ধো [পটিৰিদ্ধো (বহূসু)] ব্রহ্মচরিযৰাসায! দিট্ঠা মযা, ভিক্খৰে, ছ ফস্সাযতনিকা নাম নিরযা. তত্থ যং কিঞ্চি চক্খুনা রূপং পস্সতি, অনিট্ঠরূপঞ্ঞেৰ পস্সতি নো ইট্ঠরূপং, অকন্তরূপঞ্ঞেৰ পস্সতি নো কন্তরূপং, অমনাপরূপঞ্ঞেৰ পস্সতি নো মনাপরূপং. যং কিঞ্চি সোতেন সদ্দং সুণাতি…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযতি… জিৰ্হায রসং সাযতি… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসতি… মনসা ধম্মং ৰিজানাতি, অনিট্ঠরূপঞ্ঞেৰ ৰিজানাতি নো ইট্ঠরূপং, অকন্তরূপঞ্ঞেৰ ৰিজানাতি নো কন্তরূপং, অমনাপরূপঞ্ঞেৰ ৰিজানাতি নো মনাপরূপ’’ন্তি [সং. নি. ৪.১৩৫]. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ৰত্তব্বং [তেন হি ন ৰত্তব্বং (স্যা. ক.)] – ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনোধিং কত্ৰা কুক্কুল়া’’তি.
সব্বে সঙ্খারা অনোধিং কত্ৰা কুক্কুল়াতি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘লাভা ৰো, ভিক্খৰে, সুলদ্ধং ৰো, ভিক্খৰে, খণো ৰো পটিলদ্ধো ব্রহ্মচরিযৰাসায! দিট্ঠা মযা, ভিক্খৰে, ছ ফস্সাযতনিকা নাম সগ্গা. তত্থ যং কিঞ্চি চক্খুনা রূপং পস্সতি, ইট্ঠরূপঞ্ঞেৰ পস্সতি নো অনিট্ঠরূপং, কন্তরূপঞ্ঞেৰ পস্সতি নো অকন্তরূপং, মনাপরূপঞ্ঞেৰ পস্সতি নো অমনাপরূপং. যং কিঞ্চি সোতেন সদ্দং সুণাতি…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযতি… জিৰ্হায রসং সাযতি… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসতি… মনসা ধম্মং ৰিজানাতি, ইট্ঠরূপঞ্ঞেৰ ৰিজানাতি নো অনিট্ঠরূপং, কন্তরূপঞ্ঞেৰ ৰিজানাতি নো অকন্তরূপং, মনাপরূপঞ্ঞেৰ ৰিজানাতি নো অমনাপরূপ’’ন্তি [সং. নি. ৪.১৩৫]. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনোধিং কত্ৰা কুক্কুল়া’’তি.
ন ৰত্তব্বং – ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনোধিং কত্ৰা কুক্কুল়া’’তি? আমন্তা. ননু ‘‘যদনিচ্চং তং দুক্খং [সং. নি. ৩.১৫],’’ ৰুত্তং ভগৰতা, ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি [ধ. প. ২৭৭; ম. নি. ১.৩৫৬]? আমন্তা. হঞ্চি ‘‘যদনিচ্চং তং দুক্খং,’’ ৰুত্তং ভগৰতা, ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা,’’ তেন ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনোধিং কত্ৰা কুক্কুল়া’’তি.
সব্বে সঙ্খারা অনোধিং কত্ৰা কুক্কুল়াতি? আমন্তা. দানং অনিট্ঠফলং অকন্তফলং অমনুঞ্ঞফলং সেচনকফলং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাকন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.
সীলং…পে… উপোসথো…পে… ভাৰনা…পে… ব্রহ্মচরিযং অনিট্ঠফলং অকন্তফলং অমনুঞ্ঞফলং সেচনকফলং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাকন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.
ননু দানং ইট্ঠফলং কন্তফলং মনুঞ্ঞফলং অসেচনকফলং সুখুদ্রযং সুখৰিপাকন্তি? আমন্তা. হঞ্চি দানং ইট্ঠফলং কন্তফলং মনুঞ্ঞফলং অসেচনকফলং সুখুদ্রযং সুখৰিপাকং, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনোধিং কত্ৰা কুক্কুল়া’’তি.
ননু সীলং… উপোসথো… ভাৰনা… ব্রহ্মচরিযং ইট্ঠফলং কন্তফলং মনুঞ্ঞফলং অসেচনকফলং সুখুদ্রযং সুখৰিপাকন্তি? আমন্তা. হঞ্চি ব্রহ্মচরিযং ইট্ঠফলং কন্তফলং মনুঞ্ঞফলং অসেচনকফলং সুখুদ্রযং সুখৰিপাকন্তি, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনোধিং কত্ৰা কুক্কুল়া’’তি.
সব্বে সঙ্খারা অনোধিং কত্ৰা কুক্কুল়াতি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা –
‘‘সুখো ৰিৰেকো তুট্ঠস্স, সুতধম্মস্স পস্সতো;
অব্যাপজ্জং সুখং লোকে, পাণভূতেসু সংযমো.
‘‘সুখা ৰিরাগতা লোকে, কামানং সমতিক্কমো;
অস্মিমানস্স যো ৰিনযো, এতং ৰে পরমং সুখং [মহাৰ. ৫; উদা. ১১ উদানে চ].
‘‘তং সুখেন সুখং পত্তং, অচ্চন্তসুখমেৰ তং;
তিস্সো ৰিজ্জা অনুপ্পত্তা, এতং ৰে পরমং সুখ’’ন্তি.
অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনোধিং কত্ৰা কুক্কুল়া’’তি.
কুক্কুল়কথা নিট্ঠিতা.