২. দুতিযৰগ্গো

(১৮) ৯. অনুপুব্বাভিসমযকথা

৩৩৯. অনুপুব্বাভিসমযোতি? আমন্তা. অনুপুব্বেন সোতাপত্তিমগ্গং ভাৰেতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে. অনুপুব্বেন সোতাপত্তিমগ্গং ভাৰেতীতি? আমন্তা. অনুপুব্বেন সোতাপত্তিফলং সচ্ছিকরোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.

অনুপুব্বাভিসমযোতি? আমন্তা. অনুপুব্বেন সকদাগামিমগ্গং ভাৰেতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে. অনুপুব্বেন সকদাগামিমগ্গং ভাৰেতীতি? আমন্তা. অনুপুব্বেন সকদাগামিফলং সচ্ছিকরোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.

অনুপুব্বাভিসমযোতি? আমন্তা. অনুপুব্বেন অনাগামিমগ্গং ভাৰেতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে. অনুপুব্বেন অনাগামিমগ্গং ভাৰেতীতি? আমন্তা. অনুপুব্বেন অনাগামিফলং সচ্ছিকরোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.

অনুপুব্বাভিসমযোতি? আমন্তা. অনুপুব্বেন অরহত্তমগ্গং ভাৰেতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে. অনুপুব্বেন অরহত্তমগ্গং ভাৰেতীতি? আমন্তা. অনুপুব্বেন অরহত্তফলং সচ্ছিকরোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.

৩৪০. সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো পুগ্গলো দুক্খদস্সনেন কিং জহতীতি? সক্কাযদিট্ঠিং, ৰিচিকিচ্ছং, সীলব্বতপরামাসং, তদেকট্ঠে চ কিলেসে চতুভাগং জহতীতি. চতুভাগং সোতাপন্নো, চতুভাগং ন সোতাপন্নো, চতুভাগং সোতাপত্তিফলপ্পত্তো পটিলদ্ধো অধিগতো সচ্ছিকতো উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, চতুভাগং ন কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, চতুভাগং সত্তক্খত্তুপরমো কোলঙ্কোলো একবীজী বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো চতুভাগং ন অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.

সমুদযদস্সনেন…পে… নিরোধদস্সনেন…পে… মগ্গদস্সনেন কিং জহতীতি? সক্কাযদিট্ঠিং, ৰিচিকিচ্ছং, সীলব্বতপরামাসং, তদেকট্ঠে চ কিলেসে চতুভাগং জহতীতি. চতুভাগং সোতাপন্নো, চতুভাগং ন সোতাপন্নো, চতুভাগং সোতাপত্তিফলপ্পত্তো পটিলদ্ধো অধিগতো সচ্ছিকতো উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, চতুভাগং ন কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, চতুভাগং সত্তক্খত্তুপরমো কোলঙ্কোলো একবীজী বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো, চতুভাগং ন অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

৩৪১. সকদাগামিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো পুগ্গলো দুক্খদস্সনেন কিং জহতীতি? ওল়ারিকং কামরাগং, ওল়ারিকং ব্যাপাদং, তদেকট্ঠে চ কিলেসে চতুভাগং জহতীতি. চতুভাগং সকদাগামী, চতুভাগং ন সকদাগামী, চতুভাগং সকদাগামিফলপ্পত্তো পটিলদ্ধো অধিগতো সচ্ছিকতো উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, চতুভাগং ন কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… সমুদযদস্সনেন…পে… নিরোধদস্সনেন…পে… মগ্গদস্সনেন কিং জহতীতি? ওল়ারিকং কামরাগং, ওল়ারিকং ব্যাপাদং, তদেকট্ঠে চ কিলেসে চতুভাগং জহতীতি. চতুভাগং সকদাগামী, চতুভাগং ন সকদাগামী, চতুভাগং সকদাগামিফলপ্পত্তো পটিলদ্ধো অধিগতো সচ্ছিকতো উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, চতুভাগং ন কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

৩৪২. অনাগামিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো পুগ্গলো দুক্খদস্সনেন কিং জহতীতি? অণুসহগতং কামরাগং, অণুসহগতং ব্যাপাদং, তদেকট্ঠে চ কিলেসে চতুভাগং জহতীতি. চতুভাগং অনাগামী, চতুভাগং ন অনাগামী, চতুভাগং অনাগামিফলপ্পত্তো পটিলদ্ধো অধিগতো সচ্ছিকতো উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, চতুভাগং ন কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, চতুভাগং অন্তরাপরিনিব্বাযী…পে… উপহচ্চপরিনিব্বাযী… অসঙ্খারপরিনিব্বাযী… সসঙ্খারপরিনিব্বাযী… উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী, চতুভাগং ন উদ্ধংসোতো ন অকনিট্ঠগামীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

সমুদযদস্সনেন…পে… নিরোধদস্সনেন…পে… মগ্গদস্সনেন কিং জহতীতি? অণুসহগতং কামরাগং, অণুসহগতং ব্যাপাদং, তদেকট্ঠে চ কিলেসে চতুভাগং জহতীতি. চতুভাগং অনাগামী, চতুভাগং ন অনাগামী, চতুভাগং অনাগামিফলপ্পত্তো পটিলদ্ধো অধিগতো সচ্ছিকতো উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, চতুভাগং ন কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, চতুভাগং অন্তরাপরিনিব্বাযী…পে… উপহচ্চপরিনিব্বাযী… অসঙ্খারপরিনিব্বাযী… সসঙ্খারপরিনিব্বাযী… উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী, চতুভাগং ন উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

৩৪৩. অরহত্তসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো পুগ্গলো দুক্খদস্সনেন কিং জহতীতি? রূপরাগং, অরূপরাগং, মানং, উদ্ধচ্চং, অৰিজ্জং, তদেকট্ঠে চ কিলেসে চতুভাগং জহতীতি. চতুভাগং অরহা, চতুভাগং ন অরহা, চতুভাগং অরহত্তপ্পত্তো পটিলদ্ধো অধিগতো সচ্ছিকতো উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, চতুভাগং ন কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, চতুভাগং ৰীতরাগো…পে… ৰীতদোসো… ৰীতমোহো…পে… কতকরণীযো ওহিতভারো অনুপ্পত্তসদত্থো পরিক্খীণভৰসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৰিমুত্তো উক্খিত্তপলিঘো সঙ্কিণ্ণপরিখো অব্বূল়্হেসিকো নিরগ্গল়ো অরিযো পন্নদ্ধজো পন্নভারো ৰিসঞ্ঞুত্তো সুৰিজিতৰিজযো, দুক্খং তস্স পরিঞ্ঞাতং, সমুদযো পহীনো, নিরোধো সচ্ছিকতো, মগ্গো ভাৰিতো, অভিঞ্ঞেয্যং অভিঞ্ঞাতং, পরিঞ্ঞেয্যং পরিঞ্ঞাতং, পহাতব্বং পহীনং, ভাৰেতব্বং ভাৰিতং…পে… সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকতং, চতুভাগং সচ্ছিকাতব্বং ন সচ্ছিকতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

সমুদযদস্সনেন … নিরোধদস্সনেন… মগ্গদস্সনেন কিং জহতীতি? রূপরাগং, অরূপরাগং, মানং, উদ্ধচ্চং, অৰিজ্জং, তদেকট্ঠে চ কিলেসে চতুভাগং জহতীতি. চতুভাগং অরহা, চতুভাগং ন অরহা, চতুভাগং অরহত্তপ্পত্তো পটিলদ্ধো অধিগতো সচ্ছিকতো উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, চতুভাগং ন কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, চতুভাগং ৰীতরাগো… ৰীতদোসো… ৰীতমোহো… কতকরণীযো ওহিতভারো অনুপ্পত্তসদত্থো পরিক্খীণভৰসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৰিমুত্তো উক্খিত্তপলিঘো সঙ্কিণ্ণপরিখো অব্বূল়্হেসিকো নিরগ্গল়ো অরিযো পন্নদ্ধজো পন্নভারো ৰিসঞ্ঞুত্তো সুৰিজিতৰিজযো, দুক্খং তস্স পরিঞ্ঞাতং, সমুদযো পহীনো, নিরোধো সচ্ছিকতো, মগ্গো ভাৰিতো, অভিঞ্ঞেয্যং অভিঞ্ঞাতং, পরিঞ্ঞেয্যং পরিঞ্ঞাতং, পহাতব্বং পহীনং, ভাৰেতব্বং ভাৰিতং…পে… সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকতং, চতুভাগং সচ্ছিকাতব্বং ন সচ্ছিকতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

৩৪৪. সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো পুগ্গলো দুক্খং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৰত্তব্বোতি? আমন্তা. দুক্খে দিট্ঠে ফলে ঠিতোতি ৰত্তব্বোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে. সমুদযং দক্খন্তো…পে… নিরোধং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৰত্তব্বোতি? আমন্তা. নিরোধে দিট্ঠে ফলে ঠিতোতি ৰত্তব্বোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.

সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো পুগ্গলো মগ্গং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৰত্তব্বো, মগ্গে দিট্ঠে ফলে ঠিতোতি ৰত্তব্বোতি? আমন্তা. দুক্খং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৰত্তব্বো, দুক্খে দিট্ঠে ফলে ঠিতোতি ৰত্তব্বোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… মগ্গং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৰত্তব্বো, মগ্গে দিট্ঠে ফলে ঠিতোতি ৰত্তব্বোতি? আমন্তা. সমুদযং দক্খন্তো…পে… নিরোধং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৰত্তব্বো, নিরোধে দিট্ঠে ফলে ঠিতোতি ৰত্তব্বোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো পুগ্গলো দুক্খং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৰত্তব্বো, দুক্খে দিট্ঠে ন ৰত্তব্বং – ‘‘ফলে ঠিতোতি ৰত্তব্বো’’তি? আমন্তা. মগ্গং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৰত্তব্বো, মগ্গে দিট্ঠে ন ৰত্তব্বং – ‘‘ফলে ঠিতোতি ৰত্তব্বো’’তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… সমুদযং দক্খন্তো… নিরোধং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৰত্তব্বো, নিরোধে দিট্ঠে ন ৰত্তব্বং – ‘‘ফলে ঠিতোতি ৰত্তব্বো’’তি? আমন্তা. মগ্গং দক্খন্তো ‘‘পটিপন্নকো’’তি ৰত্তব্বো, মগ্গে দিট্ঠে ন ৰত্তব্বং – ‘‘ফলে ঠিতোতি ৰত্তব্বো’’তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

[সকৰাদীপুচ্ছালক্খণং] সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো পুগ্গলো দুক্খং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৰত্তব্বো, দুক্খে দিট্ঠে ন ৰত্তব্বং – ‘‘ফলে ঠিতোতি ৰত্তব্বো’’তি? আমন্তা. নিরত্থিযং দুক্খদস্সনন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… সমুদযং দক্খন্তো…পে… নিরোধং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৰত্তব্বো, নিরোধে দিট্ঠে ন ৰত্তব্বং – ‘‘ফলে ঠিতোতি ৰত্তব্বো’’তি? আমন্তা. নিরত্থিযং নিরোধদস্সনন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

৩৪৫. [পরৰাদীপুচ্ছালক্খণং] দুক্খে দিট্ঠে চত্তারি সচ্চানি দিট্ঠানি হোন্তীতি? আমন্তা. দুক্খসচ্চং চত্তারি সচ্চানীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

[সকৰাদীপুচ্ছালক্খণং] রূপক্খন্ধে অনিচ্চতো দিট্ঠে পঞ্চক্খন্ধা অনিচ্চতো দিট্ঠা হোন্তীতি? আমন্তা. রূপক্খন্ধো পঞ্চক্খন্ধাতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

[সকৰাদীপুচ্ছালক্খণং] চক্খাযতনে অনিচ্চতো দিট্ঠে দ্ৰাদসাযতনানি অনিচ্চতো দিট্ঠানি হোন্তীতি? আমন্তা. চক্খাযতনং দ্ৰাদসাযতনানীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

[সকৰাদীপুচ্ছালক্খণং] চক্খুধাতুযা অনিচ্চতো দিট্ঠায অট্ঠারস ধাতুযো অনিচ্চতো দিট্ঠা হোন্তীতি? আমন্তা. চক্খুধাতু অট্ঠারস ধাতুযোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

[সকৰাদীপুচ্ছালক্খণং] চক্খুন্দ্রিযে অনিচ্চতো দিট্ঠে বাৰীসতিন্দ্রিযানি অনিচ্চতো দিট্ঠানি হোন্তীতি? আমন্তা. চক্খুন্দ্রিযং বাৰীসতিন্দ্রিযানীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

[সকৰাদীপুচ্ছালক্খণং] চতূহি ঞাণেহি সোতাপত্তিফলং সচ্ছিকরোতীতি? আমন্তা. চত্তারি সোতাপত্তিফলানীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অট্ঠহি ঞাণেহি সোতাপত্তিফলং সচ্ছিকরোতীতি? আমন্তা. অট্ঠ সোতাপত্তিফলানীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… দ্ৰাদসহি ঞাণেহি সোতাপত্তিফলং সচ্ছিকরোতীতি? আমন্তা. দ্ৰাদস সোতাপত্তিফলানীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… চতুচত্তারীসায ঞাণেহি সোতাপত্তিফলং সচ্ছিকরোতীতি? আমন্তা. চতুচত্তারীসং সোতাপত্তিফলানীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… সত্তসত্ততিযা ঞাণেহি সোতাপত্তিফলং সচ্ছিকরোতীতি? আমন্তা. সত্তসত্ততি সোতাপত্তিফলানীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

৩৪৬. ন ৰত্তব্বং – ‘‘অনুপুব্বাভিসমযো’’তি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, মহাসমুদ্দো অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভারো, ন আযতকেনেৰ পপাতো; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিরিযা অনুপুব্বপটিপদা, ন আযতকেনেৰ অঞ্ঞাপটিৰেধো’’তি [চূল়ৰ. ৩৮৫; অ. নি. ৮.২০; উদা. ৪৫ উদানে চ]. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অনুপুব্বাভিসমযোতি.

ন ৰত্তব্বং – ‘‘অনুপুব্বাভিসমযো’’তি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা –

‘‘অনুপুব্বেন মেধাৰী, থোকং থোকং খণে খণে;

কম্মারো রজতস্সেৰ, নিদ্ধমে মলমত্তনো’’তি [ধ. প. ২৩৯ ধম্মপদে].

অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অনুপুব্বাভিসমযোতি.

অনুপুব্বাভিসমযোতি? আমন্তা. নন্ৰাযস্মা গৰম্পতি থেরো ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘সম্মুখা মেতং, আৰুসো, ভগৰতো সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যো, ভিক্খৰে, দুক্খং পস্সতি দুক্খসমুদযম্পি সো পস্সতি, দুক্খনিরোধম্পি পস্সতি, দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদম্পি পস্সতি; যো দুক্খসমুদযং পস্সতি দুক্খম্পি সো পস্সতি, দুক্খনিরোধম্পি পস্সতি, দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদম্পি পস্সতি; যো দুক্খনিরোধং পস্সতি দুক্খম্পি সো পস্সতি, দুক্খসমুদযম্পি পস্সতি, দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদম্পি পস্সতি; যো দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং পস্সতি দুক্খম্পি সো পস্সতি, দুক্খসমুদযম্পি পস্সতি, দুক্খনিরোধম্পি পস্সতী’’’তি [সং. নি. ৫.১১০০]! অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘অনুপুব্বাভিসমযো’’তি.

অনুপুব্বাভিসমযোতি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা –

‘‘সহাৰস্স দস্সনসম্পদায,

তযস্সু ধম্মা জহিতা ভৰন্তি;

সক্কাযদিট্ঠী ৰিচিকিচ্ছিতঞ্চ,

সীলব্বতং ৰাপি যদত্থি কিঞ্চি;

চতূহপাযেহি চ ৰিপ্পমুত্তো,

ছচ্চাভিঠানানি অভব্ব কাতু’’ন্তি.

অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘অনুপুব্বাভিসমযো’’তি.

অনুপুব্বাভিসমযোতি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে অরিযসাৰকস্স ৰিরজং ৰীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’ন্তি, সহ দস্সনুপ্পাদা, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স তীণি সংযোজনানি পহীযন্তি – সক্কাযদিট্ঠি, ৰিচিকিচ্ছা, সীলব্বতপরামাসো’’তি! অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘অনুপুব্বাভিসমযো’’তি.

অনুপুব্বাভিসমযকথা নিট্ঠিতা.