২১. সচ্চিকট্ঠসভাগানুযোগো

২০৮. পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনাতি? আমন্তা. পুগ্গলো সঙ্খতোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পুগ্গলো অসঙ্খতোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পুগ্গলো নেৰ সঙ্খতো নাসঙ্খতোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.

২০৯. পুগ্গলো নেৰ সঙ্খতো নাসঙ্খতোতি? আমন্তা. সঙ্খতঞ্চ অসঙ্খতঞ্চ ঠপেত্ৰা অত্থঞ্ঞা ততিযা কোটীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

২১০. সঙ্খতঞ্চ অসঙ্খতঞ্চ ঠপেত্ৰা অত্থঞ্ঞা ততিযা কোটীতি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘দ্ৰেমা, ভিক্খৰে, ধাতুযো. কতমা দ্ৰে? সঙ্খতা চ ধাতু অসঙ্খতা চ ধাতু. ইমা খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে ধাতুযো’’তি [ম. নি. ১.১২৫, আলপনমত্তমেৰ নানং]! অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘সঙ্খতঞ্চ অসঙ্খতঞ্চ ঠপেত্ৰা অত্থঞ্ঞা ততিযা কোটী’’তি.

২১১. পুগ্গলো নেৰ সঙ্খতো নাসঙ্খতোতি? আমন্তা. অঞ্ঞং সঙ্খতং, অঞ্ঞং অসঙ্খতং, অঞ্ঞো পুগ্গলোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

২১২. খন্ধা সঙ্খতা, নিব্বানং অসঙ্খতং, পুগ্গলো নেৰ সঙ্খতো নাসঙ্খতোতি? আমন্তা. অঞ্ঞে খন্ধা, অঞ্ঞং নিব্বানং, অঞ্ঞো পুগ্গলোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

২১৩. রূপং সঙ্খতং, নিব্বানং অসঙ্খতং, পুগ্গলো নেৰ সঙ্খতো নাসঙ্খতোতি? আমন্তা. অঞ্ঞং রূপং, অঞ্ঞং নিব্বানং, অঞ্ঞো পুগ্গলোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে. ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খতং, নিব্বানং অসঙ্খতং, পুগ্গলো নেৰ সঙ্খতো নাসঙ্খতোতি? আমন্তা. অঞ্ঞং ৰিঞ্ঞাণং, অঞ্ঞং নিব্বানং, অঞ্ঞো পুগ্গলোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

২১৪. পুগ্গলস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতীতি? আমন্তা. পুগ্গলো সঙ্খতোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, সঙ্খতস্স সঙ্খতলক্খণানি. সঙ্খতানং, ভিক্খৰে, ধম্মানং [কতমানি তীণি (অ. নি. ৩.৪৭)] উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতানং অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতী’’তি [অ. নি. ৩.৪৭]. পুগ্গলস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি; তেন হি পুগ্গলো সঙ্খতোতি.

২১৫. পুগ্গলস্স ন উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ন ৰযো পঞ্ঞাযতি, ন ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতীতি? আমন্তা. পুগ্গলো অসঙ্খতোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, অসঙ্খতস্স অসঙ্খতলক্খণানি. অসঙ্খতানং, ভিক্খৰে, ধম্মানং ন উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ন ৰযো পঞ্ঞাযতি, ন ঠিতানং অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতী’’তি [অ. নি. ৩.৪৮]. পুগ্গলস্স ন উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ন ৰযো পঞ্ঞাযতি, ন ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি; তেন হি পুগ্গলো অসঙ্খতোতি.

২১৬. পরিনিব্বুতো পুগ্গলো অত্থত্থম্হি, নত্থত্থম্হীতি? অত্থত্থম্হীতি. পরিনিব্বুতো পুগ্গলো সস্সতোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… নত্থত্থম্হীতি. পরিনিব্বুতো পুগ্গলো উচ্ছিন্নোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

২১৭. পুগ্গলো কিং নিস্সায তিট্ঠতীতি? ভৰং নিস্সায তিট্ঠতীতি. ভৰো অনিচ্চো সঙ্খতো পটিচ্চসমুপ্পন্নো খযধম্মো ৰযধম্মো ৰিরাগধম্মো নিরোধধম্মো ৰিপরিণামধম্মোতি? আমন্তা. পুগ্গলোপি অনিচ্চো সঙ্খতো পটিচ্চসমুপ্পন্নো খযধম্মো ৰযধম্মো ৰিরাগধম্মো নিরোধধম্মো ৰিপরিণামধম্মোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

২১৮. ন ৰত্তব্বং – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি? আমন্তা. ননু অত্থি কোচি সুখং ৰেদনং ৰেদিযমানো ‘‘সুখং ৰেদনং ৰেদিযামী’’তি পজানাতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অত্থি কোচি সুখং ৰেদনং ৰেদিযমানো ‘‘সুখং ৰেদনং ৰেদিযামী’’তি পজানাতি, তেন ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি.

২১৯. ন ৰত্তব্বং – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি? আমন্তা. ননু অত্থি কোচি দুক্খং ৰেদনং ৰেদিযমানো…পে… অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদিযমানো ‘‘অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদিযামী’’তি পজানাতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অত্থি কোচি অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদিযমানো ‘‘অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদিযামী’’তি পজানাতি, তেন ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি.

২২০. অত্থি কোচি সুখং ৰেদনং ৰেদিযমানো ‘‘সুখং ৰেদনং ৰেদিযামী’’তি পজানাতীতি কত্ৰা তেন চ কারণেন পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনাতি? আমন্তা. যো সুখং ৰেদনং ৰেদিযমানো ‘‘সুখং ৰেদনং ৰেদিযামী’’তি পজানাতি, স্ৰেৰ পুগ্গলো; যো সুখং ৰেদনং ৰেদিযমানো ‘‘সুখং ৰেদনং ৰেদিযামী’’তি ন পজানাতি, ন সো পুগ্গলোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

যো দুক্খং ৰেদনং ৰেদিযমানো…পে… যো অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদিযমানো ‘‘অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদিযামী’’তি পজানাতি, স্ৰেৰ পুগ্গলো; যো অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদিযমানো ‘‘অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদিযামী’’তি ন পজানাতি, ন সো পুগ্গলোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

২২১. অত্থি কোচি সুখং ৰেদনং ৰেদিযমানো ‘‘সুখং ৰেদনং ৰেদিযামী’’তি পজানাতীতি কত্ৰা তেন চ কারণেন পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনাতি? আমন্তা. অঞ্ঞা সুখা ৰেদনা, অঞ্ঞো সুখং ৰেদনং ৰেদিযমানো ‘‘সুখং ৰেদনং ৰেদিযামী’’তি পজানাতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অঞ্ঞা দুক্খা ৰেদনা…পে… অঞ্ঞা অদুক্খমসুখা ৰেদনা, অঞ্ঞো অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদিযমানো ‘‘অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদিযামী’’তি পজানাতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে …পে….

২২২. ন ৰত্তব্বং – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি? আমন্তা. ননু অত্থি কোচি কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অত্থি কোচি কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি, তেন ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি.

২২৩. ন ৰত্তব্বং – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি? আমন্তা. ননু অত্থি কোচি ৰেদনাসু…পে… চিত্তে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অত্থি কোচি ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি, তেন ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি.

২২৪. অত্থি কোচি কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতীতি কত্ৰা তেন চ কারণেন পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনাতি? আমন্তা. যো কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি, স্ৰেৰ পুগ্গলো; যো ন কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি, ন সো পুগ্গলোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

যো ৰেদনাসু…পে… চিত্তে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি, স্ৰেৰ পুগ্গলো; যো ন ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি, ন সো পুগ্গলোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

২২৫. অত্থি কোচি কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতীতি কত্ৰা তেন চ কারণেন পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনাতি? আমন্তা. অঞ্ঞো কাযো, অঞ্ঞো কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অঞ্ঞা ৰেদনা… অঞ্ঞং চিত্তং… অঞ্ঞে ধম্মা, অঞ্ঞো ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

২২৬. পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনাতি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা –

‘‘সুঞ্ঞতো লোকং অৰেক্খস্সু, মোঘরাজ সদা সতো;

অত্তানুদিট্ঠিং ঊহচ্চ [ওহচ্চ (স্যা.), উহচ্চ (ক.)], এৰং মচ্চুতরো সিযা;

এৰং লোকং অৰেক্খন্তং, মচ্চুরাজা ন পস্সতী’’তি [সু. নি. ১১২৫; চূল়নি. ৮৮ মোঘরাজমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস].

অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি.

২২৭. পুগ্গলো অৰেক্খতীতি? আমন্তা. সহ রূপেন অৰেক্খতি, ৰিনা রূপেন অৰেক্খতীতি? সহ রূপেন অৰেক্খতীতি. তং জীৰং তং সরীরন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… ৰিনা রূপেন অৰেক্খতীতি, অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

২২৮. পুগ্গলো অৰেক্খতীতি? আমন্তা. অব্ভন্তরগতো অৰেক্খতি, বহিদ্ধা নিক্খমিত্ৰা অৰেক্খতীতি? অব্ভন্তরগতো অৰেক্খতীতি. তং জীৰং তং সরীরন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… বহিদ্ধা নিক্খমিত্ৰা অৰেক্খতীতি, অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….

২২৯. ন ৰত্তব্বং – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি? আমন্তা. ননু ভগৰা সচ্চৰাদী কালৰাদী ভূতৰাদী তথৰাদী অৰিতথৰাদী অনঞ্ঞথৰাদীতি? আমন্তা. ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘অত্থি পুগ্গলো অত্তহিতায পটিপন্নো’’তি. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনাতি.

২৩০. ন ৰত্তব্বং – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি? আমন্তা. ননু ভগৰা সচ্চৰাদী কালৰাদী ভূতৰাদী তথৰাদী অৰিতথৰাদী অনঞ্ঞথৰাদীতি? আমন্তা. ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘একপুগ্গলো, ভিক্খৰে, লোকে উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সান’’ন্তি [অ. নি. ১.১৬২-১৬৯]. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনাতি.

২৩১. পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনাতি? আমন্তা. ননু ভগৰা সচ্চৰাদী কালৰাদী ভূতৰাদী তথৰাদী অৰিতথৰাদী অনঞ্ঞথৰাদীতি? আমন্তা. ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি [ম. নি. ১.৩৫৬; ধ. প. ২৭৯ ধম্মপদে]. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি.

২৩২. পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনাতি? আমন্তা. ননু ভগৰা সচ্চৰাদী কালৰাদী ভূতৰাদী তথৰাদী অৰিতথৰাদী অনঞ্ঞথৰাদীতি? আমন্তা. ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘দুক্খমেৰ উপ্পজ্জমানং উপ্পজ্জতি, দুক্খমেৰ [দুক্খং (সং. নি. ২.১৫)] নিরুজ্ঝমানং নিরুজ্ঝতীতি ন কঙ্খতি ন ৰিচিকিচ্ছতি, অপরপ্পচ্চযঞ্ঞাণমেৰস্স এত্থ হোতি. এত্তাৰতা খো, কচ্চান, সম্মাদিট্ঠি হোতী’’তি [সং. নি. ২.১৫]. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি.

২৩৩. পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনাতি? আমন্তা. ননু ৰজিরা ভিক্খুনী মারং পাপিমন্তং এতদৰোচ –

‘‘কিন্নু সত্তোতি পচ্চেসি, মার দিট্ঠিগতং নু তে;

সুদ্ধসঙ্খারপুঞ্জোযং, নযিধ সত্তুপলব্ভতি.

‘‘যথা হি [যথাপি (বহূসু)] অঙ্গসম্ভারা, হোতি সদ্দো রথো ইতি;

এৰং খন্ধেসু সন্তেসু, হোতি সত্তোতি সম্মুতি [সম্মতি (স্যা. কং.)].

‘‘দুক্খমেৰ হি সম্ভোতি, দুক্খং তিট্ঠতি ৰেতি চ;

নাঞ্ঞত্র দুক্খা সম্ভোতি, নাঞ্ঞং দুক্খা নিরুজ্ঝতী’’তি [সং. নি. ১.১৭১].

অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি.

২৩৪. পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনাতি? আমন্তা. ননু আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘‘সুঞ্ঞো লোকো সুঞ্ঞো লোকো’তি, ভন্তে, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, ভন্তে, ‘সুঞ্ঞো লোকো’তি ৰুচ্চতী’’তি? ‘‘যস্মা খো, আনন্দ, সুঞ্ঞং অত্তেন ৰা অত্তনিযেন ৰা, তস্মা ‘সুঞ্ঞো লোকো’তি ৰুচ্চতি. কিঞ্চানন্দ, সুঞ্ঞং অত্তেন ৰা অত্তনিযেন ৰা? চক্খুং খো, আনন্দ, সুঞ্ঞং অত্তেন ৰা অত্তনিযেন ৰা, রূপা সুঞ্ঞা…পে… চক্খুৰিঞ্ঞাণং সুঞ্ঞং… চক্খুসম্ফস্সো সুঞ্ঞো… যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, তম্পি সুঞ্ঞং অত্তেন ৰা অত্তনিযেন ৰা, সোতং সুঞ্ঞং…পে… সদ্দা সুঞ্ঞা… ঘানং সুঞ্ঞং… গন্ধা সুঞ্ঞা… জিৰ্হা সুঞ্ঞা… রসা সুঞ্ঞা… কাযো সুঞ্ঞো… ফোট্ঠব্বা সুঞ্ঞা… মনো সুঞ্ঞো… ধম্মা সুঞ্ঞা… মনোৰিঞ্ঞাণং সুঞ্ঞং… মনোসম্ফস্সো সুঞ্ঞো… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, তম্পি সুঞ্ঞং অত্তেন ৰা অত্তনিযেন ৰা. যস্মা খো, আনন্দ, সুঞ্ঞং অত্তেন ৰা অত্তনিযেন ৰা, তস্মা ‘সুঞ্ঞো লোকো’তি ৰুচ্চতী’’তি [সং. নি. ৪.৮৫]. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি.

২৩৫. পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনাতি? আমন্তা. ননু ভগৰা সচ্চৰাদী কালৰাদী ভূতৰাদী তথৰাদী অৰিতথৰাদী অনঞ্ঞথৰাদীতি? আমন্তা. ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘অত্তনি ৰা, ভিক্খৰে, সতি ‘অত্তনিযং মে’তি অস্সা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘অত্তনিযে ৰা, ভিক্খৰে, সতি ‘অত্তা মে’তি অস্সা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘অত্তনি চ, ভিক্খৰে, অত্তনিযে চ সচ্চতো থেততো অনুপলব্ভিযমানে [অনুপলব্ভমানে (ম. নি. ১.২৪৪)] যম্পিদং [যমিদং (স্যা.) যম্পিতং (ম. নি. ১.২৪৪)] দিট্ঠিট্ঠানং সো লোকো সো অত্তা সো পেচ্চ ভৰিস্সামি নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো, সস্সতিসমং তথেৰ ঠস্সামীতি – ‘নন্ৰাযং, ভিক্খৰে, কেৰলো পরিপূরো বালধম্মো’’’তি? ‘‘কিঞ্হি নো সিযা, ভন্তে, কেৰলো হি, ভন্তে, পরিপূরো বালধম্মো’’তি [ম. নি. ১.২৪৪]. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি.

২৩৬. পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনাতি? আমন্তা. ননু ভগৰা সচ্চৰাদী কালৰাদী ভূতৰাদী তথৰাদী অৰিতথৰাদী অনঞ্ঞথৰাদীতি? আমন্তা. ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘তযো মে, সেনিয, সত্থারো সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? ইধ, সেনিয, একচ্চো সত্থা দিট্ঠেৰ ধম্মে অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞাপেতি, অভিসম্পরাযঞ্চ অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞাপেতি.

‘‘ইধ পন, সেনিয, একচ্চো সত্থা দিট্ঠেৰ হি খো ধম্মে অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞাপেতি, নো চ খো অভিসম্পরাযং অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞাপেতি.

‘‘ইধ পন, সেনিয, একচ্চো সত্থা দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অত্তানং সচ্চতো থেততো ন পঞ্ঞাপেতি, অভিসম্পরাযঞ্চ অত্তানং সচ্চতো থেততো ন পঞ্ঞাপেতি.

‘‘তত্র, সেনিয, য্ৰাযং সত্থা দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞাপেতি, অভিসম্পরাযঞ্চ অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞাপেতি – অযং ৰুচ্চতি, সেনিয, সত্থা সস্সতৰাদো.

‘‘তত্র, সেনিয, য্ৰাযং সত্থা দিট্ঠেৰ হি খো ধম্মে অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞাপেতি, নো চ খো অভিসম্পরাযং অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞাপেতি – অযং ৰুচ্চতি, সেনিয, সত্থা উচ্ছেদৰাদো.

‘‘তত্র, সেনিয, য্ৰাযং সত্থা দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অত্তানং সচ্চতো থেততো ন পঞ্ঞাপেতি, অভিসম্পরাযঞ্চ অত্তানং সচ্চতো থেততো ন পঞ্ঞাপেতি – অযং ৰুচ্চতি, সেনিয, সত্থা সম্মাসম্বুদ্ধো. ইমে খো, সেনিয, তযো সত্থারো সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি [পু. প. ১৩১ পুগ্গলপঞ্ঞত্তিযং, অত্থতো একং]. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি.

২৩৭. পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনাতি? আমন্তা. ননু ভগৰা সচ্চৰাদী কালৰাদী ভূতৰাদী তথৰাদী অৰিতথৰাদী অনঞ্ঞথৰাদীতি? আমন্তা. ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘সপ্পিকুম্ভো’’তি? আমন্তা. অত্থি কোচি সপ্পিস্স কুম্ভং করোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি.

২৩৮. পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনাতি? আমন্তা. ননু ভগৰা সচ্চৰাদী কালৰাদী ভূতৰাদী তথৰাদী অৰিতথৰাদী অনঞ্ঞথৰাদীতি? আমন্তা. ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘তেলকুম্ভো… মধুকুম্ভো… ফাণিতকুম্ভো… খীরকুম্ভো… উদককুম্ভো… পানীযথালকং… পানীযকোসকং… পানীযসরাৰকং… নিচ্চভত্তং… ধুৰযাগূ’’তি? আমন্তা. অত্থি কাচি যাগু নিচ্চা ধুৰা সস্সতা অৰিপরিণামধম্মাতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.…পে…. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি. (সংখিত্তং)

অট্ঠকনিগ্গহপেয্যালা, সন্ধাৰনিযা উপাদায;

চিত্তেন পঞ্চমং কল্যাণং, ইদ্ধিসুত্তাহরণেন অট্ঠমং.

সচ্চিকট্ঠসভাগানুযোগো.

পুগ্গলকথা নিট্ঠিতা.