পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনাদিৰণ্ণনা
৭৪. পঞ্চ অঙ্গানি ৰিক্খম্ভনৰসেন পহীনানি এতস্সাতি পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনং. ‘‘অগ্যাহিতো’’তি এত্থ আহিত-সদ্দস্স ৰিয ৰিপ্পহীন-সদ্দস্সেত্থ পরৰচনং দট্ঠব্বং, পঞ্চহি অঙ্গেহি ৰিপ্পহীনন্তি ৰা পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনং. ননু অঞ্ঞেপি অকুসলা ধম্মা ইমিনা ঝানেন পহীযন্তি, অথ কস্মা পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনতাৰ ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদি. ঝানলাভিনোপি অঝানসমঙ্গিকালে ঝানপটিপক্খলোভচিত্তাদীনং পৰত্তিসব্ভাৰতো ‘‘ঝানক্খণে’’তি ৰুত্তং. পহীযন্তীতি ৰিগচ্ছন্তি, নপ্পৰত্তন্তীতি অত্থো. একত্তারম্মণেতি পথৰীকসিণাদিৰসেন একসভাৰে, একগ্গতাসঙ্খাতে একত্তাৰহে ৰা আরম্মণে. তন্তি তং নানাৰিসযপলোভিতং চিত্তং. কামধাতুপ্পহানাযাতি নানাৰিসযসমূপব্যূল়্হায কামধাতুযা পহানায সমতিক্কমায পটিপদং ঝানং নপ্পটিপজ্জতি. নিরন্তরন্তি ৰিক্খেপেন অনন্তরিতং, সহিতন্তি অত্থো. অকম্মঞ্ঞন্তি অকম্মনীযং, ভাৰনাকম্মস্স অযোগ্যন্তি অত্থো. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপরেতন্তি উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চেন অভিভূতং. পরিব্ভমতি অনৰট্ঠানতো, অৰট্ঠানস্স সমাধানস্স অভাৰতোতি অত্থো. ৰিচিকিচ্ছায উপহতন্তি সাতিসযস্স ৰিচারস্স অভাৰতো ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো নু খো ভগৰা, ন নু খো’’তি, ‘‘পথৰী পথৰী’’তিআদিনা মনসিকারেন, ‘‘ঝানং সিযা নু খো, ন নু খো’’তিআদিনা চ পৰত্তায ৰিচিকিচ্ছায উপহতং. নারোহতি অপ্পটিপত্তিনিমিত্তত্তা. ৰিসেসেন ঝানন্তরাযকরত্তাতি সমাধিআদীনং উজুৰিপচ্চনীকভাৰেন ঝানাধিগমস্স অন্তরাযকরণতো.
তেহীতি ঝানাধিগমস্স পচ্চযভূতেহি ৰিতক্কৰিচারেহি. অৰিক্খেপায সম্পাদিতপ্পযোগস্সাতি ততো এৰং সমাধানায নিপ্ফাদিতভাৰনাপযোগস্স. চেতসো পযোগসম্পত্তিসম্ভৰাতি যথাৰুত্তভাৰনাপযোগসম্পত্তিসমুট্ঠানা. পীতি পীণনং ভাৰনাৰসেন তপ্পনং. উপব্রূহনং ভাৰনাৰসেন পরিৰুদ্ধিং চেতসো করোতীতি সম্বন্ধো. নন্তি চিত্তং. সসেসসম্পযুত্তধম্মন্তি অৰসিট্ঠফস্সাদিধম্মসহিতং, সমং সম্মা চ আধিযতীতি সম্বন্ধো. ইন্দ্রিযসমতাৰসেন সমং, পটিপক্খধম্মানং. দূরীভাৰে লীনুদ্ধচ্চাভাৰেন সম্মা চ ঠপেতীতি অত্থো. একগ্গতা হি সমাধানকিচ্চেন চিত্তং, সম্পযুত্তধম্মে চ অত্তানং অনুৰত্তাপেন্তী ঝানক্খণে সাতিসযং সমাহিতে করোতীতি. উপ্পত্তিৰসেনাতি যথাপচ্চযং উপ্পজ্জনৰসেন. এতেসু ৰিতক্কাদীসু ঝানং উপ্পন্নং নাম হোতি তত্থেৰ ঝানৰোহারতো. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. ‘‘যথা পনা’’তিআদিনাপি উপমাৰসেন তমেৰত্থং পাকটতরং করোতি.
পকতিচিত্ততোতি পাকতিককামাৰচরচিত্ততো. সুৰিসদেনাতি সুট্ঠু ৰিসদেন, পটুতরেনাতি অত্থো. সব্বাৰন্তন্তি সব্বাৰযৰৰন্তং, অনৰসেসন্তি অত্থো. অপ্ফুটন্তি অসম্ফুট্ঠং. আরম্মণেসু ফুসিতাতি অপ্পনাৰসেন পৰত্তমানা চিত্তেকগ্গতা সমন্ততো আরম্মণং ফরন্তী ৰিয হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তং. কস্মা পনেত্থ ঝানপাঠে অগ্গহিতা চিত্তেকগ্গতা গহিতাতি অনুযোগং সন্ধায ‘‘তত্থ চিত্তেকগ্গতা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থাতি তেসু ঝানঙ্গেসু. ন নিদ্দিট্ঠাতি সরূপতো ন নিদ্দিট্ঠা, সামঞ্ঞতো পন ঝানগ্গহণেন গহিতা. এৰং ৰুত্তত্তাতি সরূপেনেৰ ৰুত্তত্তা, অঙ্গমেৰ চিত্তেকগ্গতাতি সম্বন্ধো. যেন অধিপ্পাযেনাতি যেন ৰিতক্কাদীহি সহ ৰত্তন্তং ধম্মং দীপেতুং তস্স পকাসনাধিপ্পাযেন ‘‘সৰিতক্কং সৰিচার’’ন্তিআদিনা উদ্দেসো কতো. সো এৰ অধিপ্পাযো তেন ভগৰতা ৰিভঙ্গে ‘‘চিত্তেকগ্গতা’’তি নিদ্দিসন্তেন পকাসিতো. তস্মা সা ঝানপাঠে অগ্গহিতাতি ন চিন্তেতব্বং.