পঠমজ্ঝানকথাৰণ্ণনা
৬৯. এৰন্তি ৰুত্তপ্পকারেন. ৰীরিযসমতাযোজনৰসেন ৰীথিপটিপন্নং ভাৰনামানসং পটিভাগনিমিত্তেযেৰ ঠপনৰসেন নিমিত্তাভিমুখং পটিপাদযতো অস্স যোগিনো. ইজ্ঝিস্সতীতি সমিজ্ঝিস্সতি, উপ্পজ্জিস্সতীতি অত্থো. অনুযোগৰসেনাতি ভাৰনাৰসেন. সেসানীতি সেসানি তীণি, চত্তারি ৰা. পকতিচিত্তেহীতি পাকতিকেহি কামাৰচরচিত্তেহি. বলৰ…পে… চিত্তেকগ্গতানি ভাৰনাবলেন পটুতরসভাৰপ্পত্তিযা. পরিকম্মত্তাতি পটিসঙ্খারকত্তা. যদি আসন্নত্তা উপচারতা, গোত্রভুনো এৰ উপচারসমঞ্ঞা সিযাতি আহ ‘‘সমীপচারিত্তা ৰা’’তি. অনচ্চাসন্নোপি হি নাতিদূরপৰত্তী সমীপচারী নাম হোতি. অপ্পনং উপেচ্চ চরন্তীতি উপচারানি. ইতো পুব্বে পরিকম্মানন্তি নানাৰজ্জনৰীথিযং পরিকম্মানং. এত্থাতি এতেসু পরিকম্মুপচারানুলোমসঞ্ঞিতেসু. সব্বন্তিমন্তি ততিযং, চতুত্থং ৰা. পরিত্তগোত্তাভিভৰনতোতি পরিত্তস্স গোত্তস্স অভিভৰনতো. গংতাযতীতি হি গোত্তং, ‘‘পরিত্ত’’ন্তি পৰত্তমানং অভিধানং, বুদ্ধিঞ্চ একংসিকৰিসযতায রক্খতীতি পরিত্তগোত্তং. যথা হি বুদ্ধি আরম্মণভূতেন অত্থেন ৰিনা ন পৰত্ততি, এৰং অভিধানং অভিধেয্যভূতেন. তস্মা সো তানি তাযতি রক্খতীতি ৰুচ্চতি. তং পন মহগ্গতানুত্তরৰিধুরং কামতণ্হায গোচরভূতং কামাৰচরধম্মানং আৰেণিকরূপং দট্ঠব্বং. মহগ্গতগোত্তেপি ইমিনা নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. ভাৰনতোতি উপ্পাদনতো.
অৰিসেসেন সব্বেসং সব্বা সমঞ্ঞাতি পঠমনযো গহিতগ্গহণং হোতীতি আহ ‘‘অগ্গহিতগ্গহণেনা’’তিআদি. নানাৰজ্জনপরিকম্মমেৰ পরিকম্মন্তি অধিপ্পাযেন ‘‘পঠমং ৰা উপচার’’ন্তিআদি ৰুত্তং. চতুত্থং অপ্পনাচিত্তং, পঞ্চমং ৰা অপ্পনাচিত্তং পুব্বে ৰুত্তনযেন সচে চতুত্থং গোত্রভু হোতীতি অত্থো. পঞ্চমং ৰাতি ৰা-সদ্দো অনিযমে. স্ৰাযং অনিযমো ইমিনা কারণেনাতি দস্সেতুং ‘‘তঞ্চ খো খিপ্পাভিঞ্ঞদন্ধাভিঞ্ঞৰসেনা’’তি ৰুত্তং. তত্থ খিপ্পাভিঞ্ঞস্স চতুত্থং অপ্পেতি, দন্ধাভিঞ্ঞস্স পঞ্চমং. কস্মা পন চতুত্থং, পঞ্চমং ৰা অপ্পেতি, ন ততো পরন্তি আহ ‘‘ততো পরং জৰনং পততী’’তি. ততো পঞ্চমতো পরং ছট্ঠং, সত্তমঞ্চ জৰনং পতন্তং ৰিয হোতি পরিক্খীণজৰত্তাতি অধিপ্পাযো.
যথা অলদ্ধাসেৰনং পঠমজৰনং দুব্বলত্তা গোত্রভুং ন উপ্পাদেতি, লদ্ধাসেৰনং পন বলৰভাৰতো দুতিযং, ততিযং ৰা গোত্রভুং উপ্পাদেতি, এৰং লদ্ধাসেৰনতায বলৰভাৰতো ছট্ঠং, সত্তমম্পি অপ্পেতীতি থেরস্স অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘তস্মা ছট্ঠেপি সত্তমেপি অপ্পনা হোতী’’তি. তন্তি থেরস্স ৰচনং. সুত্তসুত্তানুলোমআচরিযৰাদেহি অনুপত্থম্ভিতত্তা ৰুত্তং ‘‘অত্তনোমতিমত্ত’’ন্তি. ‘‘পুরিমা পুরিমা কুসলা ধম্মা’’তি (পট্ঠা. ১.১.১২) পন সুত্তপদমকারণং আসেৰনপচ্চযলাভস্স বলৰভাৰে অনেকন্তিকত্তা. তথা হি অলদ্ধাসেৰনাপি পঠমচেতনা দিট্ঠধম্মৰেদনীযা হোতি, লদ্ধাসেৰনা দুতিযচেতনা যাৰ ছট্ঠচেতনা অপরাপরিযৰেদনীযা. চতুত্থপঞ্চমেসুযেৰাতিআদি ৰুত্তস্সেৰত্থস্স যুত্তিদস্সনমুখেন নিগমনত্থং ৰুত্তং. তত্থ যদি ছট্ঠসত্তমং জৰনং পতিতং নাম হোতি পরিক্খীণজৰত্তা, কথং সত্তমজৰনচেতনা উপপজ্জৰেদনীযা, আনন্তরিযা চ হোতীতি? নাযং ৰিসেসো আসেৰনপচ্চযলাভেন বলপ্পত্তিযা. কিঞ্চরহি কিরিযাৰত্থাৰিসেসতো. কিরিযাৰত্থা হি আরম্ভমজ্ঝপরিযোসানৰসেন তিৰিধা. তত্থ চ পরিযোসানাৰত্থায সন্নিট্ঠাপকচেতনাভাৰেন উপপজ্জৰেদনীযাদিতা হোতি, ন বলৰভাৰেনাতি দট্ঠব্বং. পটিসন্ধিযা অনন্তরপচ্চযভাৰিনো ৰিপাকসন্তানস্স অনন্তরপচ্চযভাৰেন তথা অভিসঙ্খতত্তাতি চ ৰদন্তি. তস্মা ছট্ঠসত্তমানং পপাতাভিমুখতায পরিক্খীণজৰতা ন সক্কা নিৰারেতুং. তথা হি ‘‘যথা হি পুরিসো’’তিআদি ৰুত্তং.
সা চ পন অপ্পনা. অদ্ধানপরিচ্ছেদোতি কালপরিচ্ছেদো. সো পনেত্থ সত্তসু ঠানেসু কত্থচি অপরিমাণচিত্তক্খণতায, কত্থচি অতিইত্তরখণতায নত্থীতি ৰুত্তো. ন হেত্থ সম্পুণ্ণজৰনৰীথি অদ্ধা লব্ভতি. তেনেৰাহ ‘‘এত্থ মগ্গানন্তরফল’’ন্তিআদি. সেসট্ঠানেসূতি পঠমপ্পনা, লোকিযাভিঞ্ঞা, মগ্গক্খণো, নিরোধা ৰুট্ঠহন্তস্স ফলক্খণোতি এতেসু চতূসু ঠানেসু.
এত্তাৰতাতি এত্তকেন ভাৰনাক্কমেন এস যোগাৰচরো পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰং ৰিহরতা চ অনেন তদেৰ পঠমং ঝানং অধিগতং হোতি পথৰীকসিণন্তি সম্বন্ধো.
৭০. তত্থাতি তস্মিং ঝানপাঠে. ৰিৰিচ্চিত্ৰাতি ৰিসুং হুত্ৰা. তেনাহ ‘‘ৰিনা হুত্ৰা অপক্কমিত্ৰা’’তি, পজহনৰসেন অপসক্কিত্ৰাতি অত্থো. ৰিৰিচ্চেৰ কামেহীতি এত্থ ‘‘ৰিৰিচ্চা’’তি ইমিনা ৰিৰেচনং ঝানক্খণে কামানং অভাৰমত্তং ৰুত্তং. ‘‘ৰিৰিচ্চেৰা’’তি পন ইমিনা একংসতো কামানং ৰিৰেচেতব্বতাদীপনেন তপ্পটিপক্খতা ঝানস্স, কামৰিৰেকস্স চ ঝানাধিগমূপাযতা দস্সিতা হোতীতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘পঠমং ঝান’’ন্তিআদিং ৰত্ৰা তমেৰত্থং পাকটতরং কাতুং ‘‘কথ’’ন্তিআদি ৰুত্তং. ‘‘অন্ধকারে সতি পদীপোভাসো ৰিযা’’তি এতেন যথা পদীপোভাসাভাৰেন রত্তিযং অন্ধকারাভিভৰো, এৰং ঝানাভাৰেন সত্তসন্ততিযং কামাভিভৰোতি দস্সেতি.
এতন্তি পুব্বপদেযেৰ অৰধারণৰচনং. ন খো পন এৰং দট্ঠব্বং ‘‘কামেহি এৰা’’তি অৰধারণস্স অকতত্তা. নিস্সরন্তি নিগ্গচ্ছন্তি এতেন, এত্থ ৰাতি নিস্সরণং. কে নিগ্গচ্ছন্তি? কামা, তেসং কামানং নিস্সরণং পহানং তন্নিস্সরণং, ততো. কথং পন সমানে ৰিক্খম্ভনে কামানমেৰেতং নিস্সরণং, ন ব্যাপাদাদীনন্তি চোদনং যুত্তিতো, আগমতো চ সোধেতুং ‘‘কামধাতূ’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ কামধাতুসমতিক্কমনতোতি সকলস্সপি কামভৰস্স সমতিক্কমপটিপদাভাৰতো. তেন ইমস্স ঝানস্স কামপরিঞ্ঞাভাৰমাহ. কামরাগপটিপক্খতোতি ৰক্খমানৰিভাগস্স কিলেসকামস্স পচ্চত্থিকভাৰতো. তেন যথা মেত্তা ব্যাপাদস্স, করুণা ৰিহিংসায, এৰমিদং ঝানং কামরাগস্স উজুৰিপচ্চনীকভূতন্তি দস্সেতি. এৰমত্তনো পৰত্তিযা, ৰিপাকপ্পৰত্তিযা চ কামরাগতো, কামধাতুতো চ ৰিনিৰত্তসভাৰত্তা ইদং ঝানং ৰিসেসতো কামানমেৰ নিস্সরণং. স্ৰাযমত্থো পাঠগতো এৰাতি আহ ‘‘যথাহা’’তিআদি. কামঞ্চেতমত্থং দীপেতুং পুরিমপদেযেৰ অৰধারণং গহিতং, উত্তরপদেপি পন তং গহেতব্বমেৰ তথা অত্থসম্ভৰতোতি দস্সেতুং ‘‘উত্তরপদেপী’’তিআদি ৰুত্তং. ইতোতি কামচ্ছন্দতো. এস নিযমো. সাধারণৰচনেনাতি অৰিসেসৰচনেন. তদঙ্গৰিক্খম্ভনসমুচ্ছেদপ্পটিপস্সদ্ধিনিস্সরণৰিৰেকা তদঙ্গৰিৰেকাদযো. চিত্তকাযউপধিৰিৰেকা চিত্তৰিৰেকাদযো. তযো এৰ ইধ ঝানকথাযং দট্ঠব্বা সমুচ্ছেদৰিৰেকাদীনং অসম্ভৰতো.
নিদ্দেসেতি মহানিদ্দেসে (মহানি. ১, ৭). তত্থ হি ‘‘উদ্দানতো দ্ৰে কামা – ৰত্থুকামা কিলেসকামা চা’’তি উদ্দিসিত্ৰা ‘‘তত্থ কতমে ৰত্থুকামা? মনাপিযা রূপা…পে… মনাপিযা ফোট্ঠব্বা’’তিআদিনা ৰত্থুকামা নিদ্দিট্ঠা. তে পন কামীযন্তীতি কামাতি ৰেদিতব্বা. তত্থেৰাতি নিদ্দেসে এৰ. ৰিভঙ্গেতি ঝানৰিভঙ্গে (ৰিভ. ৫৬৪). পত্থনাকারেন পৰত্তো দুব্বলো লোভো ছন্দনট্ঠেন ছন্দো, ততো বলৰা রঞ্জনট্ঠেন রাগো, ততোপি বলৰতরো বহলরাগো ছন্দরাগো. নিমিত্তানুব্যঞ্জনানি সঙ্কপ্পেতি এতেনাতি সঙ্কপ্পো, তথাপৰত্তো লোভো, ততো বলৰা রঞ্জনট্ঠেন রাগো, সঙ্কপ্পনৰসেনেৰ পৰত্তো ততোপি বলৰতরো সঙ্কপ্পরাগোতি. স্ৰাযং পভেদো একস্সেৰ লোভস্স পৰত্তিআকারৰসেন, অৰত্থাভেদৰসেন চ ৰেদিতব্বো যথা ‘‘ৰচ্ছো দম্মো বলীবদ্দো’’তি. ইমে কিলেসকামা. কামেন্তীতি কামা, কামেন্তি এতেহীতি ৰা.
এৰঞ্হি সতীতি এৰং উভযেসম্পি কামানং সঙ্গহে সতি. ৰত্থুকামেহিপীতি ‘‘ৰত্থুকামেহি ৰিৰিচ্চেৰা’’তিপি অত্থো যুজ্জতীতি এৰং যুজ্জমানত্থন্তরসমুচ্চযত্থো পি-সদ্দো, ন কিলেসকামসমুচ্চযত্থো. কস্মা? ইমস্মিং অত্থে কিলেসকামেহি ৰিৰেকস্স দুতিযপদেন ৰুত্তত্তা. তেনাতি ৰত্থুকামৰিৰেকেন. কাযৰিৰেকো ৰুত্তো হোতি পুত্তদারাদিপরিগ্গহৰিৰেকদীপনতো. পুরিমেনাতি কাযৰিৰেকেন. এত্থাতি ‘‘ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি, ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহী’’তি এতস্মিং পদদ্ৰযে, ইতো ৰা নিদ্ধারিতে ৰিৰেকদ্ৰযে. অকুসল-সদ্দেন যদিপি কিলেসকামা, সব্বাকুসলাপি ৰা গহিতা, সব্বথা পন কিলেসকামেহি ৰিৰেকো ৰুত্তোতি আহ ‘‘দুতিযেন কিলেসকামেহি ৰিৰেকৰচনতো’’তি. দুতিযেনাতি চ চিত্তৰিৰেকেনাতি অত্থো. এতেসন্তি যথাৰুত্তানং দ্ৰিন্নং পদানং, নিদ্ধারণে চেতং সামিৰচনং. তণ্হাদিসংকিলেসানং ৰত্থুনো পহানং সংকিলেসৰত্থুপ্পহানং. লোলভাৰো নাম তত্থ তত্থ রূপাদীসু তণ্হুপ্পাদো, তস্স হেতু ৰত্থুকামা এৰ ৰেদিতব্বা. বালভাৰো অৰিজ্জা, দুচ্চিন্তিতচিন্তিতাদি ৰা, তস্স অযোনিসোমনসিকারো, সব্বেপি ৰা অকুসলা ধম্মা হেতু. কামগুণাধিগমহেতুপি পাণাতিপাতাদিঅসুদ্ধপযোগো হোতীতি তব্বিৰেকেন পযোগসুদ্ধি ৰিভাৰিতা. তণ্হাসংকিলেসসোধনেন, ৰিৰট্টূপনিস্সযসংৰড্ঢনেন চ অজ্ঝাসযৰিসোধনং আসযপোসনং. কামেসূতি নিদ্ধারণে ভুম্মং.
অনেকভেদোতি কামাসৰকামরাগসংযোজনাদিৰসেন, রূপতণ্হাদিৰসেন চ অনেকপ্পভেদো. কামচ্ছন্দোযেৰাতি কামসভাৰোযেৰ ছন্দো, ন কত্তুকম্যতাছন্দো, নাপি কুসলচ্ছন্দোতি অধিপ্পাযো. ঝানপটিপক্খতোতি ঝানস্স পটিপক্খভাৰতো তংহেতু তন্নিমিত্তং ৰিসুং ৰুত্তো. অকুসলভাৰসামঞ্ঞেন অগ্গহেত্ৰা ৰিসুং সরূপেন গহিতো. যদি কিলেসকামোৰ পুরিমপদে ৰুত্তো, কথং বহুৰচনন্তি আহ ‘‘অনেকভেদতো’’তিআদি.
অঞ্ঞেসম্পি দিট্ঠিমানঅহিরিকানোত্তপ্পাদীনং, তংসহিতফস্সাদীনঞ্চ. উপরি ৰুচ্চমানানি ঝানঙ্গানি উপরিঝানঙ্গানি, তেসং অত্তনো পচ্চনীকানং পটিপক্খভাৰদস্সনতো তপ্পচ্চনীকনীৰরণৰচনং. নীৰরণানি হি ঝানঙ্গপচ্চনীকানি তেসং পৰত্তিনিৰারণতো. সমাধি কামচ্ছন্দস্স পটিপক্খো রাগপ্পণিধিযা উজুৰিপচ্চনীকভাৰতো, নানারম্মণেহি পলোভিতস্স পরিব্ভমন্তস্স চিত্তস্স সমাধানতো চ. পীতি ব্যাপাদস্স পটিপক্খা পামোজ্জেন সমানযোগক্খেমত্তা. ৰিতক্কো থিনমিদ্ধস্স পটিপক্খো যোনিসো সঙ্কপ্পনৰসেন সৰিপ্ফারপৰত্তিতো. সুখং অৰূপসমানুতাপসভাৰস্স উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স পটিপক্খং ৰূপসন্তসীতলসভাৰত্তা. ৰিচারো ৰিচিকিচ্ছায পটিপক্খো আরম্মণে অনুমজ্জনৰসেন পঞ্ঞাপটিরূপসভাৰত্তা. মহাকচ্চানত্থেরেন দেসিতং পিটকানং সংৰণ্ণনা পেটকং, তস্মিং পেটকে.
পঞ্চকামগুণভেদৰিসযস্সাতি রূপাদিপঞ্চকামগুণৰিসেসৰিসযস্স. আঘাতৰত্থুভেদাদিৰিসযানন্তি ব্যাপাদৰিৰেকৰচনেন ‘‘অনত্থং মে অচরী’’তি (দী. নি. ৩.৩৪০; অ. নি. ৯.২৯; ৰিভ. ৯৬০) আদিআঘাতৰত্থুভেদৰিসযস্স দোসস্স, মোহাধিকেহি থিনমিদ্ধাদীহি ৰিৰেকৰচনেন পটিচ্ছাদনৰসেন দুক্খাদিপুব্বন্তাদিভেদৰিসযস্স মোহস্স ৰিক্খম্ভনৰিৰেকো ৰুত্তো. কামরাগব্যাপাদতদেকট্ঠথিনমিদ্ধাদিৰিক্খম্ভকঞ্চেতং সব্বাকুসলপটিপক্খসভাৰত্তা. সব্বকুসলানং তেন সভাৰেন সব্বাকুসলপ্পহাযকং হোতি, হোন্তম্পি কামরাগাদিৰিক্খম্ভনসভাৰমেৰ হোতি তংসভাৰত্তাতি অৰিসেসেত্ৰা নীৰরণাকুসলমূলাদীনং ‘‘ৰিক্খম্ভনৰিৰেকো ৰুত্তো হোতী’’তি আহ.
৭১. যথাপচ্চযং পৰত্তমানানং সভাৰধম্মানং নত্থি কাচি ৰসৰত্তিতাতি ৰসৰত্তিভাৰনিৰারণত্থং ‘‘ৰিতক্কনং ৰিতক্কো’’তি ৰুত্তং. তযিদং ‘‘ৰিতক্কনং ঈদিসমিদ’’ন্তি আরম্মণস্স পরিকপ্পনন্তি আহ ‘‘ঊহনন্তি ৰুত্তং হোতী’’তি. যস্মা চিত্তং ৰিতক্কবলেন আরম্মণং অভিনিরুল়্হং ৰিয হোতি, তস্মা সো আরম্মণাভিনিরোপনলক্খণো ৰুত্তো. যথা হি কোচি রাজৰল্লভং, তংসম্বন্ধিনং মিত্তং ৰা নিস্সায রাজগেহং আরোহতি অনুপৰিসতি, এৰং ৰিতক্কং নিস্সায চিত্তং আরম্মণং আরোহতি. যদি এৰং, কথং অৰিতক্কং চিত্তং আরম্মণং আরোহতীতি? ৰিতক্কবলেনেৰ. যথা হি সো পুরিসো পরিচযেন তেন ৰিনাপি নিরাসঙ্কো রাজগেহং পৰিসতি, এৰং পরিচযেন ৰিতক্কেন ৰিনাপি অৰিতক্কং চিত্তং আরম্মণং আরোহতি. পরিচযেনাতি চ সন্তানে পৰত্তৰিতক্কভাৰনাসঙ্খাতেন পরিচযেন. ৰিতক্কস্স হি সন্তানে অভিণ্হং পৰত্তস্স ৰসেন চিত্তস্স আরম্মণাভিরুহণং চিরপরিচিতং. তেন তং কদাচি ৰিতক্কেন ৰিনাপি তত্থ পৰত্ততেৰ. যথা তং ঞাণসহিতং হুত্ৰা সম্মসনৰসেন চিরপরিচিতং কদাচি ঞাণৰিরহিতম্পি সম্মসনৰসেন পৰত্ততি, যথা ৰা কিলেসসহিতং হুত্ৰা পৰত্তং সব্বসো কিলেসরহিতম্পি পরিচযেন কিলেসৰাসনাৰসেন পৰত্ততি, এৰংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং. আদিতো, অভিমুখং ৰা হননং আহননং. পরিতো, পরিৰত্তেত্ৰা ৰা আহননং পরিযাহননং. ‘‘রূপং রূপং, পথৰী পথৰী’’তি আকোটেন্তস্স ৰিয পৰত্তি ‘‘আহননং, পরিযাহনন’’ন্তি চ ৰেদিতব্বং. আনযনং চিত্তস্স আরম্মণে উপনযনং, আকড্ঢনং ৰা.
অনুসঞ্চরণং অনুপরিব্ভমনং. স্ৰাযং ৰিসেসো সন্তানম্হি লব্ভমানো এৰ সন্তানে পাকটো হোতীতি দট্ঠব্বো. সেসেসুপি এসেৰ নযো. অনুমজ্জনং আরম্মণে চিত্তস্স অনুমসনং, পরিমজ্জনন্তি অত্থো. তথা হি ৰিচারো ‘‘পরিমজ্জনহত্থো ৰিয, সঞ্চরণহত্থো ৰিযা’’তি চ ৰুত্তো. তত্থাতি আরম্মণে. সহজাতানং অনুযোজনং আরম্মণে অনুৰিচারণসঙ্খাতঅনুমজ্জনৰসেনেৰ ৰেদিতব্বং. অনুপ্পবন্ধনং আরম্মণে চিত্তস্স অৰিচ্ছিন্নস্স ৰিয পৰত্তি. তথা হি সো ‘‘অনুসন্ধানতা’’তি (ধ. স. ৮) নিদ্দিট্ঠো. তেনেৰ চ ‘‘ঘণ্ডানুরৰো ৰিয, পরিব্ভমনং ৰিযা’’তি চ ৰুত্তো.
কত্থচীতি পঠমজ্ঝানে, পরিত্তচিত্তুপ্পাদেসু চ. ৰিচারতো ওল়ারিকট্ঠেন, ৰিচারস্সেৰ চ পুব্বঙ্গমট্ঠেন অনুরৰতো ওল়ারিকো, তস্স চ পুব্বঙ্গমো ঘণ্ডাভিঘাতো ৰিয ৰিতক্কো. যথা হি ঘণ্ডাভিঘাতো পঠমাভিনিপাতো হোতি, এৰং আরম্মণাভিমুখনিরোপনট্ঠেন ৰিতক্কো চেতসো পঠমাভিনিপাতো হোতি. অভিঘাত-গ্গহণেন চেত্থ অভিঘাতজো সদ্দো গহিতোতি ৰেদিতব্বো. ৰিপ্ফারৰাতি ৰিচলনযুত্তো সপরিপ্ফন্দো. পরিব্ভমনং ৰিয পরিস্সযাভাৰৰীমংসনত্থং. অনুপ্পবন্ধেন পৰত্তিযন্তি উপচারে ৰা অপ্পনাযং ৰা সন্তানেন পৰত্তিযং. তত্থ হি ৰিতক্কো নিচ্চলো হুত্ৰা আরম্মণং অনুপৰিসিত্ৰা ৰিয পৰত্ততি, ন পঠমাভিনিপাতে. পাকটো হোতীতি ৰিতক্কস্স ৰিসেসো অভিনিরোপনাকারো ওল়ারিকত্তা পঠমজ্ঝানে পাকটো হোতি, তদভাৰতো পঞ্চকনযে দুতিযজ্ঝানে ৰিচারস্স ৰিসেসো অনুমজ্জনাকারো পাকটো হোতি.
ৰালণ্ডুপকং এল়কলোমাদীহি কতচুম্বটকং. উপ্পীল়নহত্থোতি পিণ্ডস্স উপ্পীল়নহত্থো. তস্সেৰ ইতো চিতো চ সঞ্চরণহত্থো. মণ্ডলন্তি কংসভাজনাদীসু কিঞ্চি মণ্ডলং ৰট্টলেখং করোন্তস্স. যথা পুপ্ফফলসাখাদিঅৰযৰৰিনিমুত্তো অৰিজ্জমানোপি রুক্খো ‘‘সপুপ্ফো সফলো’’তি ৰোহরীযতি, এৰং ৰিতক্কাদিঅঙ্গৰিনিমুত্তং অৰিজ্জমানম্পি ঝানং ‘‘সৰিতক্কং সৰিচার’’ন্তি ৰোহরীযতীতি দস্সেতুং ‘‘রুক্খো ৰিযা’’তিআদি ৰুত্তং. ঝানভাৰনায পুগ্গলৰসেন দেসেতব্বত্তা ‘‘ইধ ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহী’’তিআদিনা পুগ্গলাধিট্ঠানেন ঝানানি উদ্দিট্ঠানীতি. যদিপি ৰিভঙ্গে পুগ্গলাধিট্ঠানা দেসনা কতা, অত্থো পন তত্রাপি ৰিভঙ্গেপি যথা ইধ ‘‘ইমিনা চ ৰিতক্কেনা’’তিআদিনা ধম্মৰসেন ৰুত্তো, এৰমেৰ দট্ঠব্বো, পরমত্থতো পুগ্গলস্সেৰ অভাৰতোতি অধিপ্পাযো. অত্থো…পে… দট্ঠব্বো ঝানসমঙ্গিনো ৰিতক্কৰিচারসমঙ্গিতাদস্সনেন, ঝানস্সেৰ চ সৰিতক্কসৰিচারতায ৰুত্তত্তাতি এৰং ৰা এত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
ৰিৰেকাতি ৰিৰেকা হেতুভূতাতি ৰিৰেক-সদ্দস্স ভাৰসাধনতং সন্ধাযাহ. ৰিৰেকেতি কত্তুসাধনতং, কম্মসাধনতং ৰা. ‘‘ৰিৰিত্তো’’তি হি ইমিনা নীৰরণেহি ৰিনাভূতো তেহি ৰিৰেচিতোতি চ সাধনদ্ৰযম্পি সঙ্গহিতমেৰাতি.
৭২. পীণযতীতি তপ্পেতি, ৰড্ঢেতি ৰা. সম্পিযাযনলক্খণাতি পরিতুস্সনলক্খণা. পীণনরসাতি পরিব্রূহনরসা. ফরণরসাতি পণীতরূপেহি কাযস্স ব্যাপনরসা. উদগ্গভাৰো ওদগ্যং. খুদ্দিকা লহুং লোমহংসনমত্তং কত্ৰা ভিন্না ন পুন উপ্পজ্জতি. খণিকা বহুলং উপ্পজ্জতি. উব্বেগতো ফরণা নিচ্চলত্তা, চিরট্ঠিতিকত্তা চ পণীততরা. চেতিযঙ্গণং গন্ত্ৰাতি পুণ্ণৰল্লিকৰিহারে চেতিযঙ্গণং গন্ত্ৰা. পকতিযা দিট্ঠারম্মণৰসেনাতি পুব্বে মহাচেতিযং গহিতারম্মণৰসেন. চিত্রগেণ্ডুকো ৰিচিত্রাকারেন কতগেণ্ডুকো. উপনিস্সযেতি সমীপে, তস্স ৰা ৰিহারস্স নিস্সযভূতে, গোচরট্ঠানভূতেতি অত্থো.
ঘরাজিরেতি গেহঙ্গণে. পব্বতসিখরে কতচেতিযং ‘‘আকাসচেতিয’’ন্তি ৰুত্তং. গহিতনিমিত্তেনেৰাতি চেতিযৰন্দনং, ধম্মস্সৰনঞ্চ উদ্দিস্স ‘‘ধঞ্ঞা ৰতিমে’’তিআদিনা গহিতকুসলনিমিত্তেনেৰ কারণভূতেন. গহিতং ৰা নিমিত্তং এতেনাতি গহিতনিমিত্তং, ৰুত্তাকারেন পৰত্তচিত্তং, তেন গহিতনিমিত্তেনেৰ চিত্তেন সহ. পক্খন্দন্তি অনুপৰিট্ঠং. অনুপরিপ্ফুটন্তি অনু অনু সমন্ততো ফুটং, সব্বসো অনুৰিসটন্তি অত্থো.
পস্সদ্ধিযা নিমিত্তভাৰেন গব্ভং গণ্হন্তী. পরিপাচনৰসেন পরিপাকং গচ্ছন্তী. অপ্পনাসম্পযুত্তাৰ পীতি অপ্পনাসমাধিপূরিকা. খণিকসমাধিপূরিকা চ উপচারসমাধিপূরিকা চ অপ্পনাসমাধিস্স ৰিদূরতরাতি তদুভযং অনামসন্তো ‘‘তাসু যা অপ্পনাসমাধিস্সা’’তিআদিমাহ. সমাধিসম্পযোগং গতাতি পুব্বে উপচারসমাধিনা সম্পযুত্তা হুত্ৰা অনুক্কমেন ৰড্ঢিত্ৰা অপ্পনাসমাধিনা সম্পযোগং গতা.
৭৩. সুখযতীতি সুখং, অত্তনা সম্পযুত্তধম্মে লদ্ধস্সাদে করোতীতি অত্থো. স্ৰাযং কত্তুনিদ্দেসো পরিযাযলদ্ধো ধম্মতো অঞ্ঞস্স কত্তু নিৰত্তনত্থো, নিপ্পরিযাযেন পন ভাৰসাধনমেৰ লব্ভতীতি ‘‘সুখনং সুখ’’ন্তি ৰুত্তং. ইট্ঠসভাৰত্তা তংসমঙ্গীপুগ্গলং, সম্পযুত্তধম্মে ৰা অত্তনি সাদযতীতি সাতং দ-কারস্স ত-কারং কত্ৰা. সাতং ‘‘মধুর’’ন্তি ৰদন্তি. সাতং লক্খণং এতস্সাতি সাতলক্খণং. উপব্রূহনং সম্পযুত্তধম্মানং সংৰড্ঢনং. দুক্খং ৰিয অৰিস্সজ্জেত্ৰা অদুক্খমসুখা ৰিয অনজ্ঝুপেক্খিত্ৰা অনু অনু গণ্হনং, উপকারিতা ৰা অনুগ্গহো. কত্থচি পঠমজ্ঝানাদিকে. পটিলাভতুট্ঠীতি পটিলাভৰসেন উপ্পজ্জনকতুট্ঠি. পটিলদ্ধরসানুভৰনন্তি পটিলদ্ধস্স আরম্মণরসস্স অনুভৰনন্তি সভাৰতো পীতিসুখানি ৰিভজিত্ৰা দস্সেতি. যত্থ পীতি, তত্থ সুখন্তি ৰিতক্কস্স ৰিয ইতরেন পীতিযা সুখেন অচ্চন্তসংযোগমাহ. ‘‘যত্থ সুখং, তত্থ ন নিযমতো পীতী’’তি ৰিচারস্স ৰিয ৰিতক্কেন সুখস্স পীতিযা অনচ্চন্তসংযোগং. তেন অচ্চন্তানচ্চন্তসংযোগিতায পীতিসুখানং ৰিসেসং দস্সেতি. কং তারেন্তি এত্থাতি কন্তারং, নিরুদকমরুট্ঠানং. ৰনমেৰ ৰনন্তং. তস্মিং তস্মিং সমযেতি ইট্ঠারম্মণস্স পটিলাভসমযে, পটিলদ্ধস্স রসানুভৰনসমযে, ৰনচ্ছাযাদীনং সৰনদস্সনসমযে, পৰেসপরিভোগসমযে চ. পাকটভাৰতোতি যথাক্কমং পীতিসুখানং ৰিভূতভাৰতো.
ৰিৰেকজং পীতিসুখন্তি এত্থ পুরিমস্মিং অত্থে ৰিৰেকজন্তি ঝানং ৰুত্তং. পীতিসুখসদ্দতো চ অত্থিঅত্থৰিসেসতো ‘‘অস্স ঝানস্স, অস্মিং ৰা ঝানে’’তি এত্থ অ-কারো দট্ঠব্বো. দুতিযে পীতিসুখমেৰ ৰিৰেকজং. ‘‘ৰিৰেকজংপীতিসুখ’’ন্তি চ অঞ্ঞপদত্থসমাসো, পচ্চত্তনিদ্দেসস্স চ অলোপো কতো. লোপে ৰা সতি ‘‘ৰিৰেকজপীতিসুখ’’ন্তি পাঠোতি অযং ৰিসেসো.
উপসম্পজ্জাতি এত্থ উপ-সং-সদ্দা ‘‘উপলব্ভতি, সংভুঞ্জতী’’তিআদীসু ৰিয নিরত্থকাতি দস্সেতুং ‘‘উপগন্ত্ৰা’’তিআদিং ৰত্ৰা পুন তেসং সাত্থকভাৰং দস্সেতুং ‘‘উপসম্পাদযিত্ৰা’’তিআদি ৰুত্তং, তস্মা পত্ৰা, সাধেত্ৰাতি ৰা অত্থো. ইরিযন্তি কিরিযং. ৰুত্তিআদীনি তস্সেৰ ৰেৰচনানি. পালনাতি হি একং ইরিযাপথবাধনং ইরিযাপথন্তরেহি রক্খণা.