পঞ্চকজ্ঝানকথাৰণ্ণনা

৯০. তত্থাতি পঠমজ্ঝানে. চতুক্কনযস্স দুতিযজ্ঝানে ৰিযাতি চতুক্কনযসম্বন্ধিনি দুতিযজ্ঝানে ৰিয. তং দ্ৰিধা ভিন্দিত্ৰাতি চতুক্কনযে দুতিযং ‘‘অৰিতক্কং ৰিচারমত্তং, অৰিতক্কং অৰিচার’’ন্তি চ এৰং দ্ৰিধা ভিন্দিত্ৰা পঞ্চকনযে দুতিযঞ্চেৰ ততিযঞ্চ হোতি অভিধম্মেতি (ধ. স. ১৬৮) অধিপ্পাযো. সুত্তন্তেসু পন সরূপতো পঞ্চকনযো ন গহিতো.

কস্মা পনেত্থ নযদ্ৰযৰিভাগো গহিতোতি? অভিধম্মে নযদ্ৰযৰসেন ঝানানং দেসিতত্তা. কস্মা চ তত্থ তথা তানি দেসিতানি? পুগ্গলজ্ঝাসযতো, দেসনাৰিলাসতো চ. সন্নিপতিতদেৰপরিসায কির যেসং যথাদেসিতে পঠমজ্ঝানে ৰিতক্কো এৰ ওল়ারিকতো উপট্ঠাসি, ইতরে সন্ততো. তেসং অজ্ঝাসযৰসেন চ চতুরঙ্গিকং অৰিতক্কং ৰিচারমত্তং ঝানং দেসিতং. যেসং ৰিচারো, যেসং পীতি, যেসং সুখং ওল়ারিকতো উপট্ঠাসি, ইতরে সন্ততো. তেসং তেসং অজ্ঝাসযৰসেন ততিযাদীনি ঝানানি দেসিতানি. অযং তাৰ পুগ্গলজ্ঝাসযো.

যস্সা পন ধম্মধাতুযা সুপ্পটিৰিদ্ধত্তা ভগৰা যস্মা দেসনাৰিলাসপ্পত্তো, তস্মা ঞাণমহন্ততায দেসনায সুকুসলো যং যং অঙ্গং লব্ভতি, তস্স তস্স ৰসেন যথারুচিং দেসনং নিযামেন্তো চতুক্কনযৰসেন, পঞ্চকনযৰসেন চ. তত্থ চ পঞ্চঙ্গিকং পঠমং, চতুরঙ্গিকং দুতিযং, তিৰঙ্গিকং ততিযং, দুৰঙ্গিকং চতুত্থং, দুৰঙ্গিকমেৰ পঞ্চমং ঝানং দেসেসীতি অযং দেসনাৰিলাসো. এত্থ চ পঞ্চকনযে দুতিযজ্ঝানং চতুক্কনযে দুতিযজ্ঝানপক্খিকং কত্ৰা ৰিভত্তং ‘‘যস্মিং সমযে রূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতি অৰিতক্কং ৰিচারমত্তং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি (ধ. স. ১৬৮). কস্মা? একত্তকাযনানত্তসঞ্ঞীসত্তাৰাসফলতায দুতিযজ্ঝানেন সমানফলত্তা, পঠমজ্ঝানসমাধিতো জাতত্তা চ. পঠমজ্ঝানমেৰ হি ‘‘কামেহি অকুসলেহি চ ৰিৰিত্ত’’ন্তি তদভাৰা ন ইধ ‘‘ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহী’’তি সক্কা ৰত্তুং, নাপি ‘‘ৰিৰেকজ’’ন্তি. সুত্তন্তদেসনাসু চ পঞ্চকনযে দুতিযততিযজ্ঝানানি দুতিযজ্ঝানমেৰ ভজন্তি ৰিতক্কৰূপসমা ৰিচারৰূপসমা অৰিতক্কত্তা, অৰিচারত্তা চ. এৰঞ্চ কত্ৰা সুত্তন্তদেসনাযপি পঞ্চকনযো লব্ভতেৰাতি সিদ্ধং হোতি. ননু সুত্তন্তে চত্তারিযেৰ ঝানানি ৰিভত্তানীতি পঞ্চকনযো ন লব্ভতীতি? ন, ‘‘সৰিতক্কসৰিচারো সমাধী’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.৩০৫) সমাধিত্তযাপদেসেন পঞ্চকনযস্স লব্ভমানত্তা. চতুক্কনযনিস্সিতো পন কত্ৰা পঞ্চকনযো ৰিভত্তোতি সুত্তন্তদেসনাযপি পঞ্চকনযো নিদ্ধারেতব্বো. ‘‘ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা’’তি হি ৰিতক্কস্স, ৰিচারস্স, ৰিতক্কৰিচারানঞ্চ ‘‘ৰিতক্কৰিচারান’’ন্তি সক্কা ৰত্তুং. তথা ‘‘অৰিতক্কং, অৰিচার’’ন্তি চ ৰিনা, সহ চ ৰিচারেন ৰিতক্কপ্পহানেন অৰিতক্কং, সহ, ৰিনা চ ৰিতক্কেন ৰিচারপ্পহানেন অৰিচারন্তি অৰিতক্কং, অৰিচারং, অৰিতক্কঞ্চ অৰিচারঞ্চাতি ৰা তিৰিধম্পি সক্কা সঙ্গহেতুং.

দুতিযন্তি চ ৰিতক্করহিতে, ৰিতক্কৰিচারদ্ৰযরহিতে চ ঞাযাগতা দেসনা দুতিযং অধিগন্তব্বত্তা, ৰিচারমত্তরহিতেপি দ্ৰযপ্পহানাধিগতসমানধম্মত্তা. এৰঞ্চ কত্ৰা পঞ্চকনযনিদ্দেসে দুতিযে ৰূপসন্তোপি ৰিতক্কো সহাযভূতৰিচারাৰূপসমেন ন সম্মা ৰূপসন্তোতি ৰিতক্কৰিচারদ্ৰযরহিতে ৰিয ৰিচারৰূপসমেনেৰ তদুপসমং, সেসধম্মানং সমানতঞ্চ দস্সেন্তেন ‘‘ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি ততিযং চতুক্কনযে দুতিযেন নিব্বিসেসং ৰিভত্তং. দুৰিধস্সাপি সহাযৰিরহেন, অঞ্ঞথা চ ৰিতক্কপ্পহানেন অৰিতক্কত্তং, সমাধিজং পীতিসুখত্তঞ্চ সমানন্তি সমানধম্মত্তাপি দুতিযন্তি নিদ্দেসো. ৰিচারমত্তম্পি হি ৰিতক্কৰিচারদ্ৰযরহিতং ৰিয ‘‘যস্মিং সমযে রূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতি অৰিতক্কং ৰিচারমত্তং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি (ধ. স. ১৬৮) অৰিতক্কং সমাধিজং পীতিসুখন্তি ৰিভত্তং. পঠমজ্ঝানে ৰা সহচারীসু ৰিতক্কৰিচারেসু একং অতিক্কমিত্ৰা দুতিযম্পি তত্রট্ঠমেৰ দোসতো দিস্ৰা উভযম্পি সহাতিক্কমন্তস্স পঞ্চকনযে ততিযং ৰুত্তং, ততিযং অধিগন্তব্বত্তা. পঠমতো অনন্তরভাৰেন পনস্স দুতিযভাৰো চ উপ্পজ্জতীতি. কস্মা পনেৰং সরূপতো পঞ্চকনযো ন ৰিভত্তোতি? ৰিনেয্যজ্ঝাসযতো. যথানুলোমদেসনা হি সুত্তন্তদেসনাতি.

পথৰীকসিণনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইতি চতুত্থপরিচ্ছেদৰণ্ণনা.