৫. সেসকসিণনিদ্দেসৰণ্ণনা

আপোকসিণকথাৰণ্ণনা

৯১. যথাৰিত্থারিতস্স অত্থস্স অতিদেসোপি ৰিত্থারট্ঠানেযেৰ তিট্ঠতীতি আহ ‘‘ৰিত্থারকথা হোতী’’তি. আপোকসিণন্তি আপোকসিণজ্ঝানং, আপোকসিণকম্মট্ঠানং ৰা. সব্বং ৰিত্থারেতব্বন্তি পথৰীকসিণকম্মট্ঠানে ৰুত্তনযেন ৰিত্থারেতব্বং. এত্তকম্পীতি ‘‘কতে ৰা অকতে ৰাতি সব্বং ৰিত্থারেতব্ব’’ন্তি এত্তকম্পি অৰত্ৰা. সামুদ্দিকেন লোণুদকেন ভরিতো জলাসযো লোণী. নীলাদিৰণ্ণসঙ্করপরিহরণত্থং ‘‘সুদ্ধৰত্থেন গহিত’’ন্তি ৰুত্তং. অঞ্ঞন্তি ভূমিং সম্পত্তং. তথারূপন্তি যাদিসং আকাসজং উদকং, তাদিসং. তেনাহ ‘‘ৰিপ্পসন্নং অনাৰিল’’ন্তি, যং পন উদকন্তি সম্বন্ধো. ‘‘ন ৰণ্ণো পচ্চৰেক্খিতব্বো’’তিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং পথৰীকসিণকথাযং ৰুত্তমেৰ. লক্খণং পন ইধ পগ্ঘরণলক্খণং ৰেদিতব্বং.

ৰুত্তনযেনেৰাতি পথৰীকসিণভাৰনাযং ৰুত্তনযেনেৰ. তরঙ্গুট্ঠানাদি, ফেণমিস্সতাদি চ ইধ কসিণদোসো. সোতি যোগাৰচরো. তস্সাতি পটিভাগনিমিত্তস্স.

তেজোকসিণকথাৰণ্ণনা

৯২. সিনিদ্ধানি সিনেহৰন্তানি. সারদারূনি ন ফেগ্গুদারূনি. জালায চিরট্ঠিতত্থং সিনিদ্ধসারদারুগ্গহণং. ঘটিকং ঘটিকং কত্ৰাতি খন্ধসো করিত্ৰা. আলিম্পেত্ৰাতি জালেত্ৰা. ঘনজালাযাতি অৰিরল়ৰসেন পৰত্তঅগ্গিজালাযং.

পতনসদিসন্তি পতমানসদিসং. অকতে গণ্হন্তস্সাতি ৰুত্তনযেন যথা কসিণমণ্ডলং পঞ্ঞাযতি, এৰং অনভিসঙ্খতে কেৰলে তেজস্মিং নিমিত্তং গণ্হন্তস্স.

ৰাযোকসিণকথাৰণ্ণনা

৯৩. ৰুত্তঞ্হেতন্তি এত্থ হি-সদ্দো হেতুঅত্থো, যস্মাতি অত্থো. তস্স ‘‘তস্মা’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. উচ্ছগ্গন্তি উচ্ছুখেত্তে যথাঠিতানং অগ্গং. এরিতন্তি ৰাতেন চলিতং. সমেরিতন্তি সব্বসো চলিতং. তস্মাতি যস্মা ‘‘ৰাযোকসিণং…পে… উপলক্খেতী’’তি এৰং ৰুত্তং অট্ঠকথাযং, তস্মা. সমসীসট্ঠিতন্তি উপরি পত্তানং ৰসেন সমসীসং হুত্ৰা ঠিতং. ৰেল়ুং ৰা রুক্খং ৰাতি এত্থাপি ‘‘সমসীসং ঠিতং ঘনপত্তৰেল়ুং ৰা ঘনপত্তরুক্খং ৰা’’তি আনেত্ৰা যোজেতব্বং. একঙ্গুলাদিপ্পমাণেসু কেসেসু রস্সভাৰতো, দীঘতরেসু ওলম্বনতো, ৰিরল়েসু অনুপ্পৰেসতো ৰাতপ্পহারো ন পঞ্ঞাযতীতি চতুরঙ্গুলপ্পমাণগ্গহণং, ঘনগ্গহণঞ্চ কতং. এতস্মিং ঠানে পহরতীতি সতিং ঠপেত্ৰাতি উচ্ছগ্গাদীনং পচলনাকারগ্গহণমুখেন তেসং পহারকে ৰাতসঙ্ঘাতে সতিং উপট্ঠপেত্ৰা. তত্থ সতিং ঠপেত্ৰাতি তস্মিং কাযপদেসস্স সঙ্ঘট্টনৰসেন পৰত্তে ৰাযুপিণ্ডে সঙ্ঘট্টনাকারগ্গহণমুখেন সতিং উপট্ঠপেত্ৰা. ‘‘উসুমৰট্টিসদিস’’ন্তি এতেন পুরিমকসিণস্স ৰিয ইমস্সাপি নিমিত্তস্স সংৰিগ্গহতং দস্সেতি. ‘‘নিচ্চল’’ন্তি ইমিনা নিচ্চলভাৰোযেৰ উগ্গহনিমিত্ততো ইমস্স ৰিসেসোতি পটিভাগনিমিত্তস্সাপি উসুমৰট্টিসদিসতাৰ ৰিভাৰিতা হোতি.

নীলকসিণকথাৰণ্ণনা

৯৪. অঞ্জনরাজিৰট্টাদি ৰণ্ণধাতুযা ৰা. তথারূপং মালাগচ্ছন্তি অৰিরল়ৰিকসিতনীলৰণ্ণপুপ্ফসঞ্ছন্নং পুপ্ফগচ্ছং. ইতরেনাতি অকতাধিকারেন. গিরিকণ্ণিকগ্গহনেন নীলং গিরিকণ্ণিকমাহ. করণ্ডপটলং সমুগ্গপিধানং. পত্তেহিযেৰাতি নীলুপ্পলাদীনং কেসরৰণ্টানি অপনেত্ৰা কেৰলেহি পত্তেহিযেৰ. পূরেতব্বন্তি নীলৰণ্ণং ৰত্থং গহেত্ৰা ভণ্ডিকং ৰিয বন্ধিত্ৰা যথা নীলমণ্ডলং হুত্ৰা পঞ্ঞাযতি, তথা চঙ্কোটকং ৰা করণ্ডপটলং ৰা পূরেতব্বং. মুখৰট্টিযং ৰা অস্সাতি অস্স চঙ্কোটকস্স, করণ্ডপটলস্স ৰা মুখৰট্টিযং বন্ধিতব্বং. মণিতালৰণ্টং ইন্দনীলমণিমযং তালৰণ্টং.

পীতকসিণকথাৰণ্ণনা

৯৫. পীতকসিণে মালাগচ্ছন্তি ইক্কটাদিমালাগচ্ছং. হরিতালং, মনোসিলা ৰা ধাতু. পত্তঙ্গপুপ্ফেহীতি পত্তঙ্গনামিকা পীতৰণ্ণপুপ্ফা একা গচ্ছজাতি, তস্স পুপ্ফেহি. আসনপূজন্তি চেতিযঙ্গণে কতং আসনপূজং. কণিকারপুপ্ফাদিনাতি আদি-সদ্দেন আকুলিকিঙ্কিরাতপুপ্ফাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো.

লোহিতকসিণকথাৰণ্ণনা

৯৬. লোহিতমণি লোহিতঙ্গমণিআদি. লোহিতধাতু গেরুকজাতিহিঙ্গুলিকাদি.

ওদাতকসিণকথাৰণ্ণনা

৯৭. ওদাতকসিণে মালাগচ্ছন্তি নন্দিযাৰত্তাদিমালাগচ্ছং. ধাতু কক্কটিমুত্তসেতিকাদি.

আলোককসিণকথাৰণ্ণনা

৯৮. তথা অসক্কোন্তেনাতি যথা সূরিযালোকাদিৰসেন ওভাসনিমিত্তুপ্পাদনং ৰুত্তং, তস্স ওভাসমণ্ডলস্স ন চিরট্ঠিতিতায তথা নিমিত্তুপ্পাদনং কাতুং অসক্কোন্তেন. ঘটমুখেন নিগ্গচ্ছনকওভাসস্স মহন্তভাৰতো ‘‘ঘটমুখং পিদহিত্ৰা’’তি ৰুত্তং. ভিত্তিমুখন্তি ভিত্তিঅভিমুখং. উট্ঠিতমণ্ডলসদিসন্তি ভিত্তিআদীসু উট্ঠিতপাকতিকআলোকমণ্ডলসদিসং. ঘনৰিপ্পসন্নং আলোকপুঞ্জসদিসন্তি ভগৰতো ব্যামপ্পভা ৰিয বহলো, ৰিপ্পসন্নো চ হুত্ৰা পুঞ্জভূতো আলোকো অত্থি চে, তংসদিসোতি অত্থো.

পরিচ্ছিন্নাকাসকসিণকথাৰণ্ণনা

৯৯. ছিদ্দসদিসমেৰ হোতীতি যেহি ভিত্তিপরিযন্তাদীহি পরিচ্ছিন্নং, তং ছিদ্দং, তংসদিসং, তেনৰাকারেন উগ্গহনিমিত্তং উপট্ঠাতীতি অত্থো. ‘‘ৰড্ঢিযমানম্পি ন ৰড্ঢতী’’তি উগ্গহনিমিত্তস্স অৰড্ঢনীযতং দস্সেতুং ৰুত্তং. সব্বম্পি হি উগ্গহনিমিত্তং ৰড্ঢিযমানং ন ৰড্ঢতিযেৰ. সতিপি চ ৰড্ঢেতুকামতাযং ৰড্ঢনা ন সম্ভৰতি ভাৰনায পরিদুব্বলত্তা. ভাৰনাৰসেন হি নিমিত্তৰড্ঢনা. পটিভাগনিমিত্তং পন তস্মিং উপ্পন্নে ভাৰনা থিরাতি কত্ৰা ‘‘ৰড্ঢিযমানং ৰড্ঢতী’’তি ৰুত্তং.

কিঞ্চাপি পাল়িযং ‘‘পথৰীকসিণাদীনি রূপঝানারম্মণানি অট্ঠেৰ কসিণানি সরূপতো আগতানি, ওদাতকসিণে পন আলোককসিণং, আকাসকসিণে চ পরিচ্ছিন্নাকাসকসিণং অন্তোগধং কত্ৰা দেসনা কতা’’তি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘ইতি কসিণানি দসবলো, দস যানি অৰোচা’’তি. পকিণ্ণককথাপি ৰিঞ্ঞেয্যাতি পুব্বে ৰিয অসাধারণং তস্মিং তস্মিং কসিণে পটিনিযতমেৰ অত্থং অগ্গহেত্ৰা অসাধারণতো, সাধারণতো চ তত্থ তত্থ পকিণ্ণকং ৰিসটং অত্থং গহেত্ৰা পৰত্তা পকিণ্ণককথাপি ৰিজানিতব্বা.

পকিণ্ণককথাৰণ্ণনা

১০০. আদিভাৰোতি এত্থ আদি-সদ্দেন যস্স কস্সচি পথৰীপক্খিযস্স ৰত্থুনো নিম্মানাদিং সঙ্গণ্হাতি. ঠাননিসজ্জাদিকপ্পনং ৰাতি এত্থাপি ‘‘আকাসে ৰা উদকে ৰা’’তি আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং. পরিত্তঅপ্পমাণনযেনাতি নীলাদিৰণ্ণং অনামসিত্ৰা পরিত্তঅপ্পমাণনযেনেৰ. এৰমাদীনীতি আদি-সদ্দেন সরীরতো উদকধারানিম্মানাদিং সঙ্গণ্হাতি.

যদেৰ সো ইচ্ছতি তস্স ডহনসমত্থতাতি বহূসু কপ্পাসপিচুসারদারুআদীসু একজ্ঝং রাসিভূতেসু ঠিতেসু যং যদেৰ ইচ্ছতি, তস্স তস্সেৰ ডহনসমত্থতা. ইধ আদি-সদ্দেন অন্ধকারৰিধমনাদিং সঙ্গণ্হাতি.

ৰাযুগতিযা গমনং ৰাযুগতিগমনং, অতিসীঘগমনং. ইধ আদি-সদ্দেন যদিচ্ছিতদেসন্তরং পাপুণনাদিং সঙ্গণ্হাতি.

সুৰণ্ণন্তি অধিমুচ্চনা সুৰণ্ণভাৰাধিট্ঠানং সেয্যথাপি আযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো (পারা. ৬১৯-৬২০) তিণণ্ডুপগপাসাদাদীনং. ৰুত্তনযেনাতি সুৰণ্ণদুব্বণ্ণনযেন.

ৰণ্ণকসিণেসু তত্থ তত্থ আদি-সদ্দেন নীলোভাসনিম্মানাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. পথৰীপব্বতাদীতি আদি-সদ্দেন সমুদ্দাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো.

সব্বানেৰ দসপি কসিণানি. ইমং পভেদং লভন্তীতি ইমং ৰড্ঢনাদিৰিসেসং পাপুণন্তি. একোতি একচ্চো. সঞ্জানাতীতি ভাৰনাপঞ্ঞায সঞ্জানাতি. আদি-সদ্দেন ‘‘আপোকসিণ’’ন্তিআদিপাল়িং সঙ্গণ্হাতি.

উপরিগগনতলাভিমুখং ‘‘পথৰীকসিণমেকো সঞ্জানাতী’’তি পাল়িপদানি আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং. তঞ্চ খো ৰড্ঢনৰসেন. তেনাহ ‘‘একচ্চো হি উদ্ধমেৰ কসিণং ৰড্ঢেতী’’তি. হেট্ঠাভূমিতলাভিমুখন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো. পুব্বে ৰড্ঢনকালে পযোজনং অনপেক্খিত্ৰা ৰড্ঢেন্তানং ৰসেন ৰুত্তত্তা ইদানি ‘‘তেন তেন ৰা কারণেন এৰং পসারেতী’’তি আহ, কসিণং ৰড্ঢেতীতি অত্থো. যথা কিন্তি আহ ‘‘আলোকমিৰ দিব্বচক্খুনা রূপদস্সনকামো’’তি. উদ্ধঞ্চে রূপং দট্ঠুকামো উদ্ধং আলোকং পসারেতি, অধো চে রূপং দট্ঠুকামো অধো আলোকং পসারেতি, সমন্ততো চে রূপং দট্ঠুকামো সমন্ততো আলোকং পসারেতি, এৰমযং কসিণন্তি অত্থো.

একস্সাতি পথৰীকসিণাদীসু একেকস্স. অঞ্ঞভাৰানুপগমনত্থন্তি অঞ্ঞকসিণভাৰানুপগমনদীপনত্থং, ন অঞ্ঞং পথৰীআদি. ন হি উদকেন ঠিতট্ঠানে সসম্ভারপথৰী অত্থি. অঞ্ঞো কসিণসম্ভেদোতি আপোকসিণাদিনা সঙ্করো. সব্বত্থাতি সব্বেসু আপোকসিণাদীসু সেসকসিণেসু. একদেসে অট্ঠত্ৰা অনৰসেসেন ফরণপ্পমাণস্স অগ্গহণতো ফরণং অপ্পমাণং. তেনেৰ হি নেসং কসিণসমঞ্ঞা. তথা চাহ ‘‘তঞ্হী’’তিআদি. তত্থ চেতসা ফরন্তোতি ভাৰনাচিত্তেন আলম্বনং করোন্তো. ভাৰনাচিত্তঞ্হি কসিণং পরিত্তং ৰা ৰিপুলং ৰা একক্খণে সকলমেৰ মনসি করোতি, ন একদেসন্তি.

১০১. আনন্তরিযকম্মসমঙ্গিনোতি পঞ্চসু আনন্তরিযকম্মেসু যেন কেনচি সমন্নাগতা. নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিকাতি অহেতুকদিট্ঠি অকিরিযদিট্ঠি নত্থিকদিট্ঠীতি তীসু মিচ্ছাদিট্ঠীসু যায কাযচি নিযতায মিচ্ছাদিট্ঠিযা সমন্নাগতা. উভতোব্যঞ্জনকপণ্ডকাতি উভতোব্যঞ্জনকা, পণ্ডকা চ. কামঞ্চেতে অহেতুকপটিসন্ধিকত্তা ৰিপাকাৰরণেন সমন্নাগতা হোন্তি, তথাপি তিব্বকিলেসত্তা কিলেসাৰরণেন সমন্নাগতা ৰুত্তা. অহেতুকদ্ৰিহেতুকপটিসন্ধিকাতি অহেতুকপটিসন্ধিকা, দ্ৰিহেতুকপটিসন্ধিকা চ. দুহেতুকপটিসন্ধিকানম্পি হি অরিযমগ্গপটিৰেধো, ঝানপটিলাভো চ নত্থি, তস্মা তেপি ৰিপাকাৰরণেন সমন্নাগতা এৰ.

অপচ্চনীকপটিপদাযন্তি মগ্গস্স অনুলোমপটিপদাযং সচ্চানুলোমিকাযং ৰিপস্সনাযং. অচ্ছন্দিকাতি ‘‘কত্তুকম্যতাছন্দরহিতা’’তি সম্মোহৰিনোদনিযং ৰুত্তং, তম্পি নিব্বানাধিগমত্থমেৰ কত্তুকম্যতাছন্দং সন্ধায ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. উত্তরকুরুকাপি মনুস্সা মারাদযো ৰিয অচ্ছন্দিকট্ঠানং পৰিট্ঠা নিব্বুতিছন্দরহিতত্তা. দুপ্পঞ্ঞাতি ভৰঙ্গপঞ্ঞায পরিহীনা. ‘‘ভৰঙ্গপঞ্ঞায পরিপুণ্ণাযপি যস্স ভৰঙ্গং লোকুত্তরস্স পাদকং ন হোতি, সোপি দুপ্পঞ্ঞোযেৰা’’তি সম্মোহৰিনোদনিযং ৰুত্তং. যস্মিং হি ভৰঙ্গে ৰত্তমানে তংসন্ততিযং লোকুত্তরং নিব্বত্ততি, তং তস্স পাদকং নাম হোতি.

কুসলেসু ধম্মেসূতি অনৰজ্জধম্মেসু, সুখৰিপাকধম্মেসু ৰা. ওক্কমিতুন্তি অধিগন্তুং. কসিণেযেৰাতি কসিণকম্মট্ঠানেযেৰ. এতেসন্তি কম্মাৰরণসমন্নাগতাদীনং. তস্মাতি যস্মা এতে ৰিপাকন্তরাযাদযো এৰং অত্থজানিকরা, অনত্থহেতুভূতা চ, তস্মা. তিণ্ণমেৰ চেত্থ অন্তরাযানং গহণং ইতরস্স সপ্পটিকারত্তা, কম্মন্তরাযপক্খিকত্তা ৰাতি দট্ঠব্বং. সপ্পুরিসূপনিস্সযাদীহীতি আদি-সদ্দেন তজ্জং যোনিসোমনসিকারাদিং সঙ্গণ্হাতি. সদ্ধন্তি কম্মফলসদ্ধং, রতনত্তযসদ্ধঞ্চ. ছন্দন্তি ভাৰনানুযোগে তিব্বকত্তুকম্যতাসঙ্খাতং কুসলচ্ছন্দং. পঞ্ঞন্তি পারিহারিযপঞ্ঞং. ৰড্ঢেত্ৰাতি যথা ভাৰনা ইজ্ঝতি, তথা পরিব্রূহেত্ৰা. যং পনেত্থ অত্থতো ন ৰিভত্তং, তং সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা, হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা চ ন ৰিভত্তং.

সেসকসিণনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইতি পঞ্চমপরিচ্ছেদৰণ্ণনা.