৬. অসুভকম্মট্ঠাননিদ্দেসৰণ্ণনা

উদ্ধুমাতকাদিপদত্থৰণ্ণনা

১০২. ‘‘অৰিঞ্ঞাণকাসুভেসূ’’তি ইদং উদ্ধুমাতকাদীনং সভাৰদস্সনৰসেন ৰুত্তং. তস্মা ভূতকথনমত্তং দট্ঠব্বং, ন সৰিঞ্ঞাণকঅসুভস্স অকম্মট্ঠানভাৰতো. তথা হি ৰক্খতি ‘‘ন কেৰলং মতসরীর’’ন্তিআদি (ৰিসুদ্ধি. ১.১২২). উদ্ধং জীৰিতপরিযাদানাতি জীৰিতক্খযতো উপরি মরণতো পরং. সমুগ্গতেনাতি উট্ঠিতেন. উদ্ধুমাতত্তাতি উদ্ধং উদ্ধং ধুমাতত্তা সূনত্তা. উদ্ধুমাতমেৰ উদ্ধুমাতকন্তি ক-কারেন পদৰড্ঢনমাহ অনত্থন্তরতো যথা ‘‘পীতকং লোহিতক’’ন্তি. পটিক্কূলত্তাতি জিগুচ্ছনীযত্তা. কুচ্ছিতং উদ্ধুমাতং উদ্ধুমাতকন্তি কুচ্ছনত্থে ৰা অযং ক-কারোতি দস্সেতুং ৰুত্তং যথা ‘‘পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতী’’তি (মহাৰ. ২৮৫; পরি. ৩২৫; দী. নি. ২.১৪৯; অ. নি. ৫.২১৩). তথারূপস্সাতি ‘‘ভস্তা ৰিয ৰাযুনা’’তিআদিনা যথারূপং ৰুত্তং, তথারূপস্স.

সেতরত্তেহি পরিভিন্নং ৰিমিস্সিতং নীলং ৰিনীলং, পুরিমৰণ্ণৰিপরিণামভূতং ৰা নীলং ৰিনীলং.

পরিভিন্নট্ঠানেসু কাককঙ্কাদীহি. ৰিস্সন্দমানপুব্বন্তি ৰিস্সৰন্তপুব্বং, তহং তহং পগ্ঘরন্তপুব্বন্তি অত্থো.

অপধারিতন্তি ৰিৰটং উগ্ঘাটিতং. খিত্তন্তি ছড্ডিতং, সোণসিঙ্গালাদীহি ৰিসুং কত্ৰা খাদনেন সরীরসঙ্ঘাততো লুঞ্চিত্ৰা তহং তহং ছড্ডিতং. ৰিৰিধং খিত্তন্তি ৰিক্খিত্তং.

পুরিমনযেনাতি ‘‘ৰিৰিধং খিত্ত’’ন্তিআদিনা পুব্বে ৰুত্তনযেন. সত্থেন হনিত্ৰাতি ৰেরীহি খগ্গকরৰালাদিনা সত্থেন পহরিত্ৰা. ৰুত্তনযেনাতি ‘‘অঞ্ঞেন হত্থ’’ন্তিআদিনা পুব্বে ৰুত্তনযেন.

অব্ভন্তরতো নিক্খমন্তেহি কিমীহি পগ্ঘরন্তকিমিকুলং পুল়ৰকন্তি আহ ‘‘কিমিপরিপুণ্ণস্সা’’তি.

উদ্ধুমাতকাদীনি আমকসুসানাদীসু ছড্ডিতাসুভানি. নিস্সাযাতি পটিচ্চ তানিপি আরব্ভ. নিমিত্তানন্তি উগ্গহপটিভাগনিমিত্তানং. এতানেৰ উদ্ধুমাতকাদীনেৰ নামানি.

উদ্ধুমাতককম্মট্ঠানৰণ্ণনা

১০৩. ভাৰেতুকামেনাতি উপ্পাদেতুকামেন. তেনাতি আচরিযেন. অস্সাতি যোগিনো. অসুভনিমিত্তত্থাযাতি অসুভনিমিত্তস্স উগ্গণ্হনত্থায, অসুভে ৰা উগ্গহনিমিত্তস্স অত্থায. গমনৰিধানন্তি গমনৰিধি. যেন ৰিধিনা গন্তব্বং, সো ৰিধি. উগ্গহনিমিত্তস্স উপ্পন্নকালতো পট্ঠায পথৰীকসিণে ৰুত্তং পটিপজ্জনৰিধিং সন্ধাযাহ ‘‘অপ্পনাৰিধানপরিযোসান’’ন্তি.

১০৪. তাৰদেৰাতি সুতক্খণেযেৰ. অতিত্থেন পুণ্ণনদীআদিং পক্খন্দন্তেন ৰিয অনুপৰিসন্তেন ৰিয. কেদারকোটিযাতি কেদারমরিযাদায. ৰিসভাগরূপন্তি খেত্তরক্খিকাদিৰিসভাগৰত্থুরূপং. সরীরন্তি উদ্ধুমাতককল়েৰরং. অধুনামতন্তি অচিরমতং উদ্ধুমাতকভাৰং অপ্পত্তং. তক্কযতীতি সম্ভাৰেতি ভারিযং কত্ৰা ন মঞ্ঞতি.

১০৫. রূপসদ্দাদীতি এত্থ অমনুস্সানং রূপেহি, সীহব্যগ্ঘাদীনং সদ্দাদীহি, অমনুস্সানম্পি ৰা রূপসদ্দাদীহি. তথা সীহব্যগ্ঘাদীনন্তি যথারহং যোজেতব্বং. অনিট্ঠারম্মণাভিভূতস্সাতি ভেরৰাদিভাৰেন অনিট্ঠেহি আরম্মণেহি অভিভূতস্স অজ্ঝোত্থটস্স. ন পটিসণ্ঠাতীতি ৰিদাহৰসেন আসযে ন তিট্ঠতি, উচ্ছড্ডেতব্বং হোতীতি অত্থো. অঞ্ঞোতি অমনুস্সাদীনং ৰসেন ৰা অঞ্ঞথা ৰা ৰুত্তপ্পকারতো অঞ্ঞো আবাধো হোতি. সোতি সঙ্ঘত্থেরো, অভিঞ্ঞাতভিক্খু ৰা. যস্সানেন আরোচিতং, সো. কতকম্মাতি কতথেয্যকম্মা. অকতকম্মাতি থেয্যকম্মং কাতুকামা. কতকম্মা পন ইধাধিপ্পেতা. তস্মা তেতি কতকম্মা চোরা. সহ ওড্ঢেনাতি সহোড্ঢং, থেনেত্ৰা গহিযমানভণ্ডেন সদ্ধিন্তি অত্থো. যজমানোতি যঞ্ঞং যজন্তো যঞ্ঞসামিকো. ‘‘অদ্ধা ইমায পটিপত্তিযা জরামরণতো মুচ্চিস্সামী’’তি পীতিসোমনস্সং উপ্পাদেত্ৰা.

এৰং গমনৰিধানং একদেসেন ৰত্ৰা ইদানি অট্ঠকথাসু আগতনযেন তং দস্সেতুং ‘‘অট্ঠকথাসু ৰুত্তেন ৰিধিনা’’তিআদিমাহ. তত্থ উগ্গণ্হন্তোতি উগ্গণ্হনহেতু. একোতি অযং এক-সদ্দো অসহাযত্থো, ন অঞ্ঞাদিঅত্থোতি ‘‘অদুতিযো’’তি ৰুত্তং. যথা ৰণ্ণাদিতো ৰৰত্থানং একংসতো সমুদিতমেৰ ইচ্ছিতব্বং সব্বত্থকভাৰতো, ন তথা সন্ধিআদিতোতি দস্সনত্থং ‘‘ৰণ্ণতোপী’’তিআদিনা ছসু ঠানেসু সম্পিণ্ডনত্থো পি-সদ্দো গহিতো. পুন একো অদুতিযোতিআদি গহিতনিমিত্তস্স যোগিনো নিৰত্তিত্ৰা ৰসনট্ঠানগমনং সন্ধায ৰুত্তং. তব্ভাগিযঞ্ঞেৰাতি তপ্পক্খিযংযেৰ অসুভনিমিত্তমনসিকারসহিতমেৰ. আসনং পঞ্ঞপেতীতি নিসজ্জং কপ্পেতি. যং পন ‘‘অসুভনিমিত্তদিসাভিমুখে ভূমিপ্পদেসে’’তি (ৰিসুদ্ধি. ১.১১৩) ৰক্খতি, তম্পি ইমমেৰত্থং সন্ধায ৰুত্তং. ন হি কেৰলেন দিসাভিমুখভাৰেন কিঞ্চি ইজ্ঝতি.

সমন্তা নিমিত্তুপলক্খণাতি উদ্ধুমাতকস্স সমন্তা পাসাণাদিনিমিত্তসল্লক্খণা. অসম্মোহত্থাতি উগ্গহনিমিত্তে উপট্ঠিতে উপ্পজ্জনকসম্মোহৰিগমত্থা. একাদসৰিধেনাতি ৰণ্ণাদিৰসেন একাদসৰিধেন. উপনিবন্ধনত্থোতি অসুভারম্মণে চিত্তং উপনেত্ৰা নিবন্ধনত্থো. ৰীথিসম্পটিপাদনত্থাতি কম্মট্ঠানৰীথিযা সম্মদেৰ পটিপাদনত্থা. পুঞ্ঞকিরিযৰত্থু অধিগতং হোতীতি সম্বন্ধো.

১০৬. তস্মাতি যস্মা অসুভনিমিত্তস্স উগ্গণ্হনং অরিযমগ্গপদট্ঠানস্স পঠমজ্ঝানস্স অধিগমুপাযো, যস্মা ৰা ‘‘অসুভনিমিত্তং উগ্গণ্হন্তো একো অদুতিযো গচ্ছতী’’তি ৰুত্তং, তস্মা. চিত্তসঞ্ঞত্তত্থাযাতি সরীরসভাৰসল্লক্খণেন, সংৰেগজননেন চ অত্তনো চিত্তস্স সঞ্ঞত্তিঅত্থং সঞ্ঞাপনত্থং. ‘‘চিত্তসঞ্ঞতত্থাযা’’তি ৰা পাঠো, কিলেসৰসেন অসংযতস্স চিত্তস্স সংযমনত্থং দমনত্থং, ন কম্মট্ঠানত্থন্তি অত্থো. কম্মট্ঠানসীসেনাতি কম্মট্ঠানেন সীসভূতেন, তং উত্তমঙ্গং পধানং কারণং কত্ৰা. মূলকম্মট্ঠানন্তি পকতিযা অত্তনা কালেন কালং পরিহরিযমানং বুদ্ধানুস্সতিআদিসব্বত্থককম্মট্ঠানং. ‘‘কম্মট্ঠানসীসেন গচ্ছামী’’তি তং অৰিস্সজ্জেত্ৰা. তেনাহ ‘‘তং মনসিকরোন্তেনেৰা’’তি. সূপট্ঠিতভাৰসম্পাদনেনাতি মূলকম্মট্ঠানে সুট্ঠু উপট্ঠিতভাৰস্স সম্পাদনেন. এৰং হি সতি অসম্মুট্ঠা নাম হোতি. বহিদ্ধা পুথুত্তারম্মণে অপ্পৰত্তিত্ৰা কম্মট্ঠানেযেৰ পৰত্তমানং মানসং অবহিগতং নাম. তথাভূতেন চানেন রূপিন্দ্রিযানি অপ্পৰত্তকিচ্চানি কতানি হোন্তীতি আহ ‘‘মনচ্ছট্ঠানং…পে… গন্তব্ব’’ন্তি.

দ্ৰারং সল্লক্খেতব্বন্তি ৰিহারে পুরত্থিমাদীসু দিসাসু অসুকদিসায ইদং দ্ৰারং, ততো এৰ তায দিসায সল্লক্খিতেন অসুকদ্ৰারেন নিক্খন্তোম্হীতি দ্ৰারং উপধারেতব্বং. ততোতি দ্ৰারসল্লক্খণতো পচ্ছা. যেন মগ্গেন গচ্ছতি সযং. নিমিত্তট্ঠানন্তি অসুভনিমিত্তস্স গণ্হনট্ঠানং. আহারং ছড্ডাপেয্যাতি ৰমনং কারাপেয্য. কণ্টকট্ঠানন্তি কণ্টকৰন্তং ঠানং.

১০৭. দিসা ৰৰত্থপেতব্বাতি সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং ৰিৰরিতুং ‘‘একস্মিং হী’’তিআদি ৰুত্তং. খাযতীতি উপট্ঠাতি. কম্মনিযন্তি ভাৰনায কম্মক্খমং. উব্বাল়্হস্সাতি বাধিতস্স. ৰিধাৰতীতি নানারম্মণে ৰিসরতি. উক্কম্মাতি উজুকং অনুৰাততো অপক্কম্ম. মতকল়েৰরং পুথুজ্জনস্স যেভুয্যেন ভযতো উপট্ঠাতীতি আহ ‘‘অচ্চাসন্নে ভযমুপ্পজ্জতী’’তি. অনুপাদন্তি পাদসমীপং. যত্থ ঠিতস্স সুখেন ওলোকেতুং সক্কা, তং ওলোকেন্তস্স ফাসুকট্ঠানং.

১০৮. সমন্তাতি সমন্ততো. পুন সমন্তাতি সামন্তা সমীপে. কচ্ছকোতি কাল়কচ্ছকো, ‘‘পিলক্খো’’তিপি ৰদন্তি. কপীতনোতি পিপ্পলিরুক্খো. সিন্দীতি খুদ্দকখজ্জুরী. করমন্দাদযো পাকটা এৰ. সামাতি সামলতা. কাল়ৰল্লীতি কাল়ৰণ্ণা অপত্তিকা একা লতাজাতি. পূতিলতাতি জীৰনৰল্লি, যা ‘‘গলোচী’’তি ৰুচ্চতি.

১০৯. তং নিমিত্তকরণাদি ইধেৰ যথাৰুত্তে পাসাণাদিনিমিত্তকরণে এৰ অন্তোগধং পরিযাপন্নং. সনিমিত্তং করোতীতি সহ নিমিত্তং করোতি, অসুভং পাসাণাদিনিমিত্তেন সহ করোতি ৰৰত্থপেতি. অথ ৰা অসুভনিমিত্তং, পাসাণাদিনিমিত্তঞ্চ সহ একজ্ঝং করোন্তো ৰৰত্থপেন্তো ‘‘সনিমিত্তং করোতী’’তি ৰুত্তো. সমানকালতাদীপকেন হি সহ-সদ্দেন অযং সমাসো যথা ‘‘সচক্কং দেহী’’তি. তযিদং নিমিত্তকরণং অপরাপরং সল্লক্খণেন হোতি, ন একৰারমেৰাতি আহ ‘‘পুনপ্পুনং ৰৰত্থপেন্তো হি সনিমিত্তং করোতী’’তি. দ্ৰেতি পাসাণাসুভনিমিত্তানি. সমাসেত্ৰা সঙ্গহেত্ৰা একজ্ঝং কত্ৰা. সারম্মণন্তি অসুভারম্মণেন সদ্ধিং পাসাণাদিং সমানারম্মণং করোতি, সহ ৰা আরম্মণং করোতি, একারম্মণং ৰিয উভযং আরম্মণং করোতি, একজ্ঝং ৰিয চ অপরাপরং সল্লক্খেন্তো পাসাণাদিং, অসুভনিমিত্তঞ্চাতি দ্ৰযং আরম্মণং করোতীতি অত্থো.

অত্তনিযোতি সকো. ৰণিতন্তি সূনং. সভাৰেন সরসেনাতি উদ্ধুমাতকভাৰসঙ্খাতেন অত্তনো লক্খণেন, পরেসং জিগুচ্ছুপ্পাদনসঙ্খাতেন অত্তনো কিচ্চেন চ, সভাৰো এৰ ৰা তথা নিপ্ফজ্জনতো ‘‘রসো’’তি ৰুত্তো.

১১০. ছব্বিধেন নিমিত্তং গহেতব্বন্তি ৰণ্ণাদিনা ছপ্পকারেন তাৰ উদ্ধুমাতকঅসুভনিমিত্তং গহেতব্বং. কেচি ‘‘কল়েৰরস্স দীঘরস্সাদিপ্পমাণেন সদ্ধিং সত্তৰিধেনা’’তি ৰদন্তি, তং অট্ঠকথাযং নত্থি. লিঙ্গতোতি এত্থ লিঙ্গং নাম ৰযো লিঙ্গং, ন থনমস্সুআদি ইত্থিপুরিসলিঙ্গন্তি দস্সেন্তেন ‘‘ইত্থিলিঙ্গং ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. ঠিতস্স সত্তস্স ইদং সরীরন্তি সম্বন্ধো. উদ্ধুমাতকসণ্ঠানৰসেনেৰ, ন পাকতিকসণ্ঠানৰসেন. এতেন যদি তত্থ কোচি অনুদ্ধুমাতকভাৰপ্পত্তো পদেসো সিযা, সো ন গহেতব্বোতি দস্সেতি. ওল়ারিকাৰযৰৰসেন ইদং সণ্ঠানৰৰত্থানং, ন সুখুমাৰযৰৰসেনাতি সীসসণ্ঠানাদিকং নৰৰিধমেৰ সণ্ঠানং গহিতং.

ইমিস্সা দিসাযাতি ইমিস্সা পুরত্থিমায, দক্খিণপচ্ছিমউত্তরায দিসায, অনুদিসায ৰা ঠিতোতি যোজনা. ইমস্মিং নাম ওকাসে হত্থাতি ইমস্মিং নাম ভূমিপ্পদেসে ইমস্স কল়েৰরস্স হত্থা ঠিতাতি ৰৰত্থপেতব্বন্তি যোজনা.

অধো পাদতলেনাতিআদি নাভিযা হেট্ঠা অধো, ততো উদ্ধং উপরীতি ইমস্স ৰৰত্থানস্স ৰসেন ৰুত্তং. হত্থপরিচ্ছেদো হেট্ঠা অঙ্গুলিঅগ্গেন উপরি অংসকূটসন্ধিনা তিরিযং তচপরিযন্তেন গহেতব্বো. এস নযো পাদপরিচ্ছেদাদীসুপি. যত্তকং ৰা পন ঠানং গণ্হতীতি সচে সব্বং সরীরং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা গহেতুং ন সক্কোতি, পদেসো তস্স উদ্ধুমাতো, সো যত্তকং সরীরপ্পদেসং উদ্ধুমাতকৰসেন ঞাণেন পরিগ্গণ্হাতি, তত্তকমেৰ যথাপরিগ্গহিতমেৰ. ইদং ঈদিসন্তি ইদং হত্থাদিকং ঈদিসং এৰমাকারং. উদ্ধুমাতকন্তি যথাসভাৰতো পরিচ্ছিন্দিতব্বং. ৰিসভাগে সরীরে আরম্মণন্তি কম্মট্ঠানং পটিক্কূলাকারো ন উপট্ঠাতি ন খাযতি, সুভতো উপট্ঠহেয্য. তেনাহ ‘‘ৰিপ্ফন্দনস্সেৰ পচ্চযো হোতী’’তি, কিলেসপরিপ্ফন্দনস্সেৰ নিমিত্তং হোতীতি অত্থো. উগ্ঘাটিতাপীতি উদ্ধুমাতভাৰপ্পত্তাপি, সব্বসো কুথিতসরীরাপীতি ৰা অত্থো. স্ৰাযমত্থো পঠমপারাজিকে (পারা. ৬৭ আদযো) ৰিনীতৰত্থূহি দীপেতব্বো.

১১১. আসেৰিতকম্মট্ঠানোতি অসুভকম্মট্ঠানে কতপরিচযো. সোসানিকঙ্গাদীনং ৰসেন পরিহতধুতঙ্গো. চতুধাতুৰৰত্থানৰসেন পরিমদ্দিতমহাভূতো. সলক্খণতো ঞাণেন পরিগ্গহিতসঙ্খারো. পচ্চযপরিগ্গহৰসেন ৰৰত্থাপিতনামরূপো. সলক্খণারম্মণিকৰিপস্সনায উক্কংসনেন সুঞ্ঞতানুপস্সনাবলেন উগ্ঘাটিতসত্তসঞ্ঞো. ৰিপস্সনায পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিসম্পাপনেন কতসমণধম্মো. ততো এৰ সব্বসো কুসলৰাসনায, কুসলভাৰনায চ পূরণেন ৰাসিতৰাসনো ভাৰিতভাৰনো. ৰিৰট্টূপনিস্সযকুসলবীজেন সবীজো. ঞাণস্স পরিপক্কভাৰেন ঞাণুত্তরো. যথাৰুত্তায পটিপত্তিযা কিলেসানং তনুকরণেন অপ্পকিলেসো. ওলোকিতোলোকিতট্ঠানেযেৰাতি উদ্ধুমাতকাদিঅসুভস্স যত্থ যত্থ ওলোকিতোলোকিতট্ঠানে এৰ, তাদিসস্স কালৰিসেসো, অসুভস্স পদেসৰিসেসো ৰা অপেক্খিতব্বো নত্থীতি অত্থো. নো চে এৰং উপট্ঠাতীতি এৰং যথাৰুত্তপুরিসৰিসেসস্স ৰিয পটিভাগনিমিত্তং নো চে উপট্ঠাতি. এৰং ছব্বিধেনাতি এৰং ৰুত্তাকারেন ৰণ্ণাদিৰসেন ছব্বিধেন. পুনপীতি পি-সদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. তেন নিমিত্তগ্গহণৰিধিং সম্পিণ্ডেতি, ন পঞ্চৰিধতং. ছব্বিধেন হি পুব্বে নিমিত্তগ্গহণং ৰিহিতং.

১১২. অসীতিসতসন্ধিতোতি সব্বেপি সন্ধযো তদাপি অত্থেৰাতি দস্সনত্থং ৰত্ৰা উদ্ধুমাতভাৰেন যেভুয্যেন ন পঞ্ঞাযন্তি. যে পন পঞ্ঞাযন্তি, তে ৰৰত্থপেতব্বাতি দস্সেতুং ‘‘উদ্ধুমাতকে পনা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ তযো দক্খিণহত্থসন্ধীতি অংসকপ্পরমণিবন্ধানং ৰসেন তযো দক্খিণহত্থসন্ধযো. তথা ৰামহত্থসন্ধযো. কটিজণ্ণুগোপ্ফকানং ৰসেন তযো দক্খিণপাদসন্ধযো. তথা ৰামপাদসন্ধযো. একো কটিসন্ধীতি কটিযা সদ্ধিং পিট্ঠিকণ্টকসন্ধিং সন্ধায ৰদতি. হত্থন্তরন্তি দক্খিণহত্থদক্খিণপস্সানং, ৰামহত্থৰামপস্সানঞ্চ অন্তরং ৰিৰরং. পাদন্তরন্তি উভিন্নং পাদানং ৰেমজ্ঝং. উদরন্তরন্তি নাভিট্ঠানসঞ্ঞিতং কুচ্ছিৰেমজ্ঝং, উদরস্স ৰা অব্ভন্তরং. কণ্ণন্তরন্তি কণ্ণছিদ্দং. ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো, তেন নাসচ্ছিদ্দাদীনম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. অক্খীনং, মুখস্স চ ৰসেনাপি ৰিৰরং লব্ভতেৰাতি দস্সেতুং ‘‘অক্খীনম্পী’’তিআদি ৰুত্তং. সমন্ততোতি এৰং সন্ধিআদিতো উদ্ধুমাতকং ৰৰত্থপেন্তস্স চে নিমিত্তং উপতিট্ঠতি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে, সমন্ততো ৰৰত্থপেতব্বন্তি ৰৰত্থাপনৰিধিং দস্সেতুং ‘‘সকলসরীরে’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ঞাণং চারেত্ৰাতি সব্বত্থকমেৰ সরীরং আৰজ্জেত্ৰা তত্থ পটিক্কূলাকারসহিতং উদ্ধুমাতকভাৰং আরব্ভ নিরন্তরং ভাৰনাঞাণং পৰত্তেত্ৰা. যং ঠানন্তি এৰং পন ঞাণং চারেন্তস্স তস্মিং সরীরে যো পদেসো ৰিভূতো হুত্ৰা উদ্ধুমাতকাকারেন ৰিভূতভাৰেন উপট্ঠাতি. উদরপরিযোসানং উপরিমসরীরং.

ৰিনিচ্ছযকথাৰণ্ণনা

১১৩. ৰিনিচ্ছযকথাতি ৰিনিচ্ছযসহিতা অত্থৰণ্ণনা. যথাৰুত্তনিমিত্তগ্গাহৰসেনাতি ৰণ্ণাদিতো, সন্ধিআদিতো চ ৰুত্তপ্পকারউদ্ধুমাতকনিমিত্তগ্গহণৰসেন. সুট্ঠু নিমিত্তং গণ্হিতব্বন্তি যথা উগ্গহনিমিত্তং উপট্ঠহতি, এৰং সম্মদেৰ অসুভনিমিত্তং গহেতব্বং. ইদানি তমেৰ নিমিত্তস্স সুট্ঠু গহণাকারং উপদিসন্তো ‘‘সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৰা’’তিআদিমাহ. তত্থ এৰং পুনপ্পুনং করোন্তেনাতি যথা ‘‘ইমায পটিপদায জরামরণতো মুচ্চিস্সামী’’তি সঞ্জাতাদরেন সতিসম্পজঞ্ঞঞ্চ সুট্ঠু উপট্ঠপেত্ৰা উদ্ধুমাতকঅসুভং পঠমং আৰজ্জিতং, এৰং পুনপ্পুনং তত্থ আৰজ্জনং করোন্তেন. সাধুকং উপধারেতব্বঞ্চেৰ ৰৰত্থপেতব্বঞ্চাতি সক্কচ্চং সতিযা সল্লক্খেতব্বঞ্চেৰ পঞ্ঞায নিচ্ছেতব্বঞ্চ. সতি হি ‘‘ধারণা’’তি নিদ্দিট্ঠা, ধারণঞ্চেত্থ সল্লক্খণং. পঞ্ঞা ‘‘পৰিচযো’’তি (ধ. স. ১৬) নিদ্দিট্ঠা, পৰিচযো চেত্থ নিচ্ছযোতি. অথ ৰা উপধারেতব্বন্তি সতিপুব্বঙ্গমায পঞ্ঞায উপলক্খেতব্বং. ন হি কদাচি সতিরহিতা পঞ্ঞা অত্থি. ৰৰত্থপেতব্বন্তি পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমায সতিযা নিচ্ছিনিতব্বং. পঞ্ঞাসহিতা এৰ হি সতি ইধাধিপ্পেতা, ন তব্বিরহিতা. অদ্ধক্খিঅপঙ্গাদিৰসেনাপি ওলোকনং অত্থীতি ‘‘উম্মীলেত্ৰা ওলোকেত্ৰা’’তি ৰুত্তং. তেন পরিব্যত্তমেৰ ওলোকনং দস্সেতি. এৰং পুনপ্পুনং করোন্তস্সাতি ৰুত্তপ্পকারেন চক্খুং উম্মীলেত্ৰা ওলোকনং, নিম্মীলেত্ৰা আৰজ্জনঞ্চ অপরাপরং অনেকৰারং করোন্তস্স. উগ্গহনিমিত্তন্তি উদ্ধুমাতকে উগ্গণ্হননিমিত্তং. সুগ্গহিতন্তি সুট্ঠু গহিতং. যথা ন ৰিনস্সতি ন পমুট্ঠং হোতি, এৰং গহিতং. একসদিসন্তি সমানসদিসং. সমানত্থো হি অযং এক-সদ্দো, যথা ‘‘অরিযৰিনযেতি ৰা, সপ্পুরিসৰিনযেতি ৰা, এসেসে একে একট্ঠে সমে সমভাগে তজ্জাতে তঞ্ঞে ৰা’’তি.

আগমনকালেতি ৰিহারতো সুসানং উদ্দিস্স আগমনকালে. ৰুত্তনযেনেৰাতি অতিদেসৰসেন দীপিতম্পি অত্থং ‘‘এককেনা’’তিআদিনা সরূপতো দস্সেতি. তত্থ তদেৰ কম্মট্ঠানন্তি উদ্ধুমাতককম্মট্ঠানং. মূলকম্মট্ঠানন্তি একে, তদযুত্তং. উপট্ঠিতনিমিত্তং হি কম্মট্ঠানং ৰিস্সজ্জেত্ৰা কম্মট্ঠানন্তরমনসিকারো রঞ্ঞো রজ্জং ছড্ডেত্ৰা ৰিদেসগমনং ৰিযাতি. আগতেনাতি অত্তনো ৰসনট্ঠানং আগতেন.

১১৪. অৰেলাযন্তি সঞ্ঝাৰেলাদিঅযুত্তৰেলাযং. বীভচ্ছন্তি ৰিরূপং. ভেরৰারম্মণন্তি ৰেতাল়সদিসং ভযানকং ৰিসযং. ৰিক্খিত্তচিত্তোতি ভীরুকপুরিসো ৰিয পিসাচাদিং দিস্ৰা চিত্তৰিক্খেপং পত্তো. উম্মত্তকো ৰিযাতি যক্খুম্মত্তকো ৰিয একচ্চো হোতি. ঝানৰিব্ভন্তকোতি ঝানতো ৰিচ্চুতকো সীলৰিব্ভন্তকমন্তৰিব্ভন্তকা ৰিয. সন্থম্ভেত্ৰাতি উপ্পন্নপরিত্তাসৰূপসমনেন ৰিগতকম্পতায নিচ্চলো হুত্ৰা. সতিং সূপট্ঠিতন্তিআদি সন্থম্ভনস্স উপাযদস্সনং. মতসরীরং উট্ঠহিত্ৰা অনুবন্ধনকং নাম নত্থি অসতি তাদিসে মন্তপ্পযোগে. সোপি উদ্ধুমাতকাদিভাৰমপ্পত্তে অৰিনট্ঠরূপে এৰ ইজ্ঝতি, তথা দেৰতাধিগ্গহো, ন এৰরূপেতি অধিপ্পাযো. সঞ্ঞজোতি ভাৰনাপরিকপ্পসঞ্ঞায জাতো. ততো এৰ সঞ্ঞাসম্ভৰো সঞ্ঞামত্তসমুট্ঠানো. তাসং ৰিনোদেত্ৰাতি নিমিত্তুপট্ঠাননিমিত্তং উপ্পন্নচিত্তসন্তাসং ৰুত্তপ্পকারেন ৰিনোদেত্ৰা ৰূপসমেত্ৰা. ‘‘ইদানি তৰ পরিস্সমো সপ্ফলো জাতো’’তি হাসং পীতিং পমোদনং উপ্পাদেত্ৰা. চিত্তং সঞ্চরাপেতব্বন্তি ভাৰনাচিত্তং পৰত্তেতব্বং মনসিকাতব্বং.

নিমিত্তগ্গাহন্তি নিমিত্তস্স উগ্গণ্হনং, উগ্গহনিমিত্তং. সম্পাদেন্তোতি সাধেন্তো নিপ্ফাদেন্তো. কম্মট্ঠানং উপনিবন্ধতীতি ভাৰনং যথাৰুত্তে নিমিত্তে উপনেন্তো নিবন্ধতি. যোগকম্মং হি যোগিনো সুখৰিসেসানং কারণভাৰতো ‘‘কম্মট্ঠান’’ন্তি অধিপ্পেতং, যোগকম্মস্স ৰা পৰত্তিট্ঠানতায যথাউপট্ঠিতনিমিত্তং কম্মট্ঠানং, তং ভাৰনাচিত্তে উপনিবন্ধতি. তং পনস্স উপনিবন্ধনং সন্ধায চিত্তং সঞ্চরাপেতব্বং. এৰং ‘‘ৰিসেসমধিগচ্ছতী’’তি ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘তস্স হী’’তিআদিমাহ. তত্থ তস্সাতি যোগিনো, তস্স ৰা উদ্ধুমাতকাসুভস্স. মানসং চারেন্তস্সাতি ভাৰনাচিত্তং অপরাপরং পৰত্তেন্তস্স, উগ্গহনিমিত্তং পুনপ্পুনং মনসি করোন্তস্সাতি অত্থো.

১১৫. ‘‘ৰীথিসম্পটিপাদনত্থা’’তি পদস্স ‘‘কম্মট্ঠানৰীথিযা সম্পটিপাদনত্থা’’তি অত্থং ৰত্ৰা তং পন কম্মট্ঠানৰীথিং, তস্সা চ সম্পটিপাদনৰিধিং ৰিত্থারতো দস্সেতুং ‘‘সচে হী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ কতিমীতি পক্খস্স কতমী, কিং দুতিযা, ততিযাদীসু ৰা অঞ্ঞতরাতি অত্থো. তুণ্হীভূতেন গন্তুং ন ৰট্টতি পুচ্ছন্তানং চিত্তস্স অঞ্ঞথত্তপরিহরণত্থং. অপ্পসন্নানঞ্হি পসাদায, পসন্নানঞ্চ ভিয্যোভাৰায সাসনসম্পটিপত্তি. নস্সতীতি ন দিস্সতি, ন উপট্ঠাতীতি অত্থো. ‘‘আগন্তুকপটিসন্থারো কাতব্বো’’তি ইমিনা আগন্তুকৰত্তং একদেসেন দস্সিতন্তি ‘‘অৰসেসানিপী’’তি ৰত্ৰা আগন্তুকৰত্তং পরিপুণ্ণং গহেতুং পুন আগন্তুকগ্গহণং কতং. গমিকৰত্তাদীনীতি আদি-সদ্দেন আৰাসিকঅনুমোদনপিণ্ডচারিকঅনুমোদনপিণ্ডচারিকআরঞ্ঞিকসেনাসনৰচ্চকুটিৰত্তাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ৰত্তক্খন্ধকে (চূল়ৰ. ৩৫৬) হি আগতানি মহাৰত্তানি ইধ ‘‘খন্ধকৰত্তানী’’তি ৰুত্তানি. তজ্জনীযকম্মকতাদিকালে পন পারিৰাসিকাদিকালে চ চরিতব্বানি ইমস্স ভিক্খুনো অসম্ভৰতো ইধ নাধিপ্পেতানি. নিমিত্তং ৰা অন্তরধাযতীতি সুসানে ঠিতং অসুভনিমিত্তং উদ্ধুমাতকভাৰাপগমেন অন্তরধাযতি. তেনাহ ‘‘উদ্ধুমাতক’’ন্তিআদি. তস্মাতি তেন কারণেন, ইমস্স কম্মট্ঠানস্স দুল্লভত্তাতি অত্থো. নিসীদিত্ৰা পচ্চৰেক্খিতব্বোতি সম্বন্ধো.

নিমিত্তং গহেতুং গমনে ৰিয নিমিত্তং গহেত্ৰা নিৰত্তনেপি যথাসল্লক্খিতদিসাদিপচ্চৰেক্খণং যাৰ নিমিত্তৰিনাসা পৰত্তিতকিরিযায অৰিচ্ছেদেন উপধারণত্থং. সতি হি তস্স নিরন্তরূপধারণে ৰিহারং পৰিসিত্ৰা নিসিন্নকালে কম্মট্ঠানস্স উপট্ঠিতাকারো সমথনিমিত্তস্স গহণে চিত্তস্স সমাহিতাকারো ৰিয পাকটো হুত্ৰা উপতিট্ঠেয্যাতি. তেনাহ ‘‘তস্সেৰং…পে… ৰীথিং পটিপজ্জতী’’তি. পুরিমাকারেন নিমিত্তস্স পাকটভাৰেন উপট্ঠিতত্তা পুরিমাকারেনেৰ কম্মট্ঠানমনসিকারো ভাৰনাৰীথিং পটিপজ্জতি.

১১৬. উদ্ধুমাতকং নাম অতিৰিয অসুচিদুগ্গন্ধজেগুচ্ছপটিক্কূলং বীভচ্ছং ভযানকঞ্চ, এৰরূপে আরম্মণে ভাৰনমনুযুঞ্জন্তস্স এৰং আবদ্ধপরিকম্মস্স থিরীভূতস্সেৰ যোগিনো অধিপ্পাযো সমিজ্ঝতীতি দস্সেতুং ‘‘আনিসংসদস্সাৰী’’তিআদি ৰুত্তং. এৰন্তি এৰমেৰ ৰুত্তপ্পকারেনেৰ আনিসংসদস্সাৰিনা. তং রক্খেয্যাতি ‘‘অদ্ধা ইমিনা সুখং জীৰিস্সামী’’তি অত্তনো জীৰিতং ৰিয তং মণিরতনং রক্খেয্য. চতুধাতুকম্মট্ঠানিকোতিআদি নেসং কম্মট্ঠানানং সুলভতাদস্সনং. তত্থ চতুধাতুকম্মট্ঠানিকোতি চতুধাতুকম্মট্ঠানং ৰা তত্থ ৰা নিযুত্তো, চতুধাতুকম্মট্ঠানং ৰা পরিহরন্তো. ইতরানীতি ৰুত্তাৰসিট্ঠানি অনুস্সতিব্রহ্মৰিহারাদীনি. তং নিমিত্তন্তি তং যথালদ্ধং উগ্গহনিমিত্তং. ‘‘রক্খিতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা রক্খণৰিধিং পুন দস্সেতুং ‘‘রত্তিট্ঠানে’’তিআদি ৰুত্তং.

১১৭. নানা করীযতি এতেনাতি নানাকরণং, ভেদো. বীভচ্ছং ভেরৰদস্সনং হুত্ৰা উপট্ঠাতি মনসিকারস্স অনুল়ারতায, অনুপসন্ততায চ আরম্মণস্স. তব্বিপরিযাযতো ‘‘পটিভাগনিমিত্তং থূলঙ্গপচ্চঙ্গপুরিসো ৰিয উপট্ঠাতী’’তি আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং. বহিদ্ধাতি গোচরজ্ঝত্ততো বহিদ্ধা. কামানং অমনসিকারাতি অসুভভাৰনানুভাৰেন কামসঞ্ঞায দূরসমুস্সারিতত্তা কামগুণে আরব্ভ মনসিকারস্সেৰ অভাৰা. অমনসিকারাতি ৰা মনসিকারপটিপক্খহেতু. যায হি কামসঞ্ঞায ৰসেন সত্তা কামে মনসি করোন্তি, তস্সা পটিপক্খভূতা অসুভসঞ্ঞা কামানং অমনসিকারো, তন্নিমিত্তন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘ৰিক্খম্ভনৰসেন কামচ্ছন্দো পহীযতী’’তি. পটিভাগনিমিত্তারম্মণায হি অসুভসঞ্ঞায সদ্ধিং বলপ্পত্তো সমাধি উপ্পজ্জমানোৰ কামচ্ছন্দং ৰিক্খম্ভেতি, অনুরোধমূলকো আঘাতো মূলকারণে ৰিক্খম্ভিতে ৰিক্খম্ভিতোযেৰ হোতীতি আহ ‘‘অনুনয…পে… পহীযতী’’তি. ন হি কদাচি পহীনানুনযস্স ব্যাপাদো সম্ভৰতি. যথাৰুত্তঅসুভসঞ্ঞাসহগতা হি পীতি সাতিসযা পৰত্তমানাৰ ব্যাপাদং ৰিক্খম্ভেন্তী পৰত্ততি. তথা আরদ্ধৰীরিযতাযাতি যথা উপচারজ্ঝানং উপ্পজ্জতি, তথা কম্মট্ঠানমনসিকারৰসেন পগ্গহিতৰীরিযতায. ৰীরিযঞ্হি পগ্গণ্হন্তস্স সম্মাসঙ্কপ্পো মিচ্ছাসঙ্কপ্পং ৰিয সৰিপ্ফারতায থিনমিদ্ধং ৰিক্খম্ভেন্তমেৰ উপ্পজ্জতি.

ৰিপ্পটিসারো পচ্ছানুতাপো, তপ্পটিপক্খতো অৰিপ্পটিসারো দরথপরিল়াহাভাৰেন চিত্তস্স নিব্বুততা. তস্স অৰিপ্পটিসারস্স পচ্চযভূতং সীলং, তংসহগতা তদুপনিস্সযা চ পীতিপস্সদ্ধিসুখাদযো সভাৰতো, হেতুতো চ সন্তসভাৰা, তেসং অনুযুঞ্জনেন অৰূপসন্তসভাৰং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীযতীতি আহ ‘‘অৰিপ্পটিসারকরসন্তধম্মানুযোগৰসেন উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীযতী’’তি. ভাৰনায হি পুব্বেনাপরং ৰিসেসং আৰহন্তিযা যং সাতিসযং সুখং লব্ভতি, তং অনুপসন্তসভাৰং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং ৰিক্খম্ভেন্তমেৰ উপ্পজ্জতি. অধিগতৰিসেসস্সাতি যথাধিগতস্স ভাৰনাৰিসেসস্স. পচ্চক্খতাযাতি পটিপজ্জন্তস্স যোগিনো পচ্চক্খভাৰতো ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ৰত সো ভগৰা, যো এৰরূপিং সম্মাপটিপত্তিং দেসেতী’’তি পটিপত্তিদেসকে সত্থরি. পটিপত্তিযন্তি পটিপজ্জমানজ্ঝানপটিপত্তিযং. পটিপত্তিফলেতি তায সাধেতব্বে লোকিযলোকুত্তরফলে. ৰিচিকিচ্ছা পহীযতি ধম্মন্ৰযৰিচারাহিতবলেন ৰিচারবলেন. ইতি পঞ্চ নীৰরণানি পহীযন্তীতি এৰং পটিভাগনিমিত্তপটিলাভসমকালমেৰ হেট্ঠা পৰত্তভাৰনানুভাৰনিপ্ফন্নেহি সমাধিআদীহি কামচ্ছন্দাদীনি পঞ্চ নীৰরণানি ৰিক্খম্ভনৰসেন পহীযন্তি. ন হি পটিপক্খেন ৰিনা পহাতব্বস্স পহানং সম্ভৰতি, পটিপক্খা চ সমাধিআদযো কামচ্ছন্দাদীনং. যথাহ পেটকে ‘‘সমাধি কামচ্ছন্দস্স পটিপক্খো’’তিআদি.

তেনেৰ চ ‘‘ইমেহি তেসং নীৰরণানং পহান’’ন্তি পহানপরিদীপনমুখেন ঝানঙ্গানি সরূপতো দস্সেতুং ‘‘তস্মিঞ্ঞেৰ চা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ তস্মিঞ্ঞেৰ চাতি যং তং যথাউপট্ঠিতং উগ্গহনিমিত্তং ভিন্দিত্ৰা ৰিয উপট্ঠিতং, তস্স পটিচ্ছন্নভূতং পটিভাগনিমিত্তং, তস্মিঞ্ঞেৰ নিমিত্তে. চেতসোতি অত্তনা সম্পযুত্তচিত্তস্স. অভিনিরোপনলক্খণোতি আরোপনলক্খণো, অপ্পনাসভাৰোতি অত্থো. নিমিত্তানুমজ্জনং পটিভাগনিমিত্তে অনুৰিচরণং. আরম্মণে হি ভমরস্স পদুমস্সূপরি অনুপরিব্ভমনং ৰিয ৰিচারস্স অনুৰিচারণাকারেন পৰত্তি অনুমজ্জনকিচ্চং. ৰিসেসো এৰ অধিগন্তব্বতো ৰিসেসাধিগমো, পটিলদ্ধো চ সো ৰিসেসাধিগমো চাতি পটি…পে… গমো, তপ্পচ্চযা তংহেতুকা পটিলদ্ধৰিসেসাধিগমপচ্চযা পীতি. পীতিমনস্স পীতিসহিতচিত্তস্স. পস্সদ্ধিসম্ভৰতোতি কাযচিত্তপস্সদ্ধীনং সংসিজ্ঝনতো. ‘‘পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতী’’তি হি ৰুত্তং. পস্সদ্ধিনিমিত্তং পস্সদ্ধিহেতুকং সুখং ‘‘পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদিযতী’’তি ৰচনতো. সুখনিমিত্তা সুখপচ্চযা একগ্গতা. ‘‘সুখিনো চিত্তং সমাধিযতী’’তি (দী. নি. ১.৪৬৬; অ. নি. ৩.৯৬; ১১.১২) হি ৰুত্তং. ইতি ঝানঙ্গানি পাতুভৰন্তীতি এৰং এতানি ৰিতক্কাদীনি ঝানঙ্গানি তস্মিংযেৰ নিমিত্তে উপ্পজ্জন্তি. পঠমজ্ঝানপটিবিম্বভূতন্তি পঠমজ্ঝানস্স পটিচ্ছন্নভূতং. তঙ্খণঞ্ঞেৰ পটিভাগনিমিত্তপটিলাভসমকালমেৰ উপচারজ্ঝানম্পি নিব্বত্ততি, ন নীৰরণপ্পহানমেৰাতি অধিপ্পাযো.

ৰিনীলকাদিকম্মট্ঠানৰণ্ণনা

১১৮. ৰিনীলকাদীসুপি কম্মট্ঠানেসু. লক্খণং ৰুত্তন্তি যং তং নিমিত্তগ্গহণলক্খণং ৰুত্তং. ৰুত্তনযেনেৰাতি উদ্ধুমাতকে ৰুত্তনযেনেৰ. সহ ৰিনিচ্ছযেন, অধিপ্পাযেন চাতি সৰিনিচ্ছযাধিপ্পাযং. তং সব্বং লক্খণং ৰেদিতব্বন্তি সম্বন্ধো.

কবরকবরৰণ্ণন্তি যেভুয্যেন সবলৰণ্ণং. উস্সদৰসেনাতি রত্তসেতনীলৰণ্ণেসু উস্সদস্স ৰণ্ণস্স ৰসেন.

সন্নিসিন্নন্তি নিচ্চলভাৰেনেৰ সব্বসো থিরতং.

চোরাটৰিযন্তি চোরেহি পরিযুট্ঠিতঅরঞ্ঞে. যত্থাতি যস্মিং আঘাতনে. ছিন্নপুরিসট্ঠানেতি ছিন্নপুরিসৰন্তে ঠানে. নানাদিসাযং পতিতম্পীতি ছিন্নং হুত্ৰা সরীরস্স খণ্ডদ্ৰযং ৰিসুং দিসাসু পতিতম্পি. একাৰজ্জনেনাতি একসমন্নাহারেন. আপাথমাগচ্ছতীতি একজ্ঝং আপাথং আগচ্ছতি. ৰিস্সাসং আপজ্জতীতি অজেগুচ্ছিতং উপগচ্ছেয্য সেয্যথাপি ছৰডাহকো. সহত্থা অপরামসনে জিগুচ্ছা সণ্ঠাতিযেৰাতি আহ ‘‘কত্তরযট্ঠিযা ৰা দণ্ডকেন ৰা…পে… উপনামেতব্ব’’ন্তি. ৰিচ্ছিদ্দকভাৰপঞ্ঞাযনত্থং একঙ্গুলন্তরকরণং. উপনামেতব্বন্তি উপনেতব্বং.

খাযিতসদিসমেৰাতি খাযিতাসুভসদিসমেৰ. অঙ্গুলঙ্গুলন্তরন্তি ৰিৰিধং খিত্তং সরীরাৰযৰং অঙ্গুলন্তরং অঙ্গুলন্তরং. কত্ৰা ৰাতি কত্তরযট্ঠিযা ৰা দণ্ডকেন ৰা সযং কত্ৰা ৰা.

লদ্ধপ্পহারানন্তি লদ্ধাৰুধপ্পহারানং মুখতোতি সম্বন্ধো. মুখতোতি পহারাদিমুখতো. পগ্ঘরমানকালেতি লোহিতং পগ্ঘরমানকালে. লোহিতকং লব্ভতীতি যোজনা.

তন্তি পুল়ৰকং. তেসূতি সোণাদিসরীরেসু. অট্ঠিকন্তি অট্ঠিকঅসুভং নানপ্পকারতো ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. পুরিমনযেনেৰাতি পুব্বে উদ্ধুমাতকে ৰুত্তনযেনেৰ.

১১৯. তন্তি অট্ঠিকং. ন উপট্ঠাতীতি সভাৰতো ন উপট্ঠাতি, পটিক্কূলৰসেন ন উপট্ঠাতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ওদাতকসিণসম্ভেদো হোতী’’তি. অট্ঠিকে পঠমৰযাদিসংলক্খণং ন সক্কাতি ‘‘লিঙ্গন্তি ইধ হত্থাদীনং নাম’’ন্তি ৰুত্তং. অট্ঠিকসঙ্খলিকা পন ‘‘অযং দহরস্স, অযং যোব্বনে ঠিতস্স, অযং অৰযৰেহি ৰুদ্ধিপত্তিস্সা’’তি এৰং ৰযৰসেন ৰৰত্থপেতুং সক্কুণেয্যাৰ, অব্যাপিতায পন ন গহিতন্তি ৰেদিতব্বং. যদিপি অট্ঠিকসঙ্খলিকাযং সন্ধিতো ৰৰত্থাপনং লব্ভতি, অট্ঠিকে পন ন লব্ভতীতি তস্স অনিযতভাৰদীপনত্থং কমৰিলঙ্ঘনং কত্ৰা ‘‘তস্স তস্স অট্ঠিনো নিন্নট্ঠানথলট্ঠানৰসেনা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ নিন্নট্ঠানং নাম অট্ঠিনো ৰিনতপ্পদেসো. থলট্ঠানং উন্নতপ্পদেসো. ঘটিতঘটিতট্ঠানৰসেনাতি অনুপগতন্হারুবন্ধানং, ইতরেসঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সংকিলিট্ঠসংকিলিট্ঠট্ঠানৰসেন. অন্তরৰসেনাতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অন্তরৰসেন, সুসিরৰসেন চ. সব্বত্থেৰাতি সকলায অট্ঠিসঙ্খলিকায, সব্বস্মিং ৰা অট্ঠিকে.

১২০. এত্থাতি এতস্মিং অট্ঠিকাসুভে. যুজ্জমানৰসেন সল্লক্খেতব্বন্তি যং নিমিত্তগ্গহণং যত্থ যুজ্জতি, তং তত্থ উগ্গণ্হনত্থং নিমিত্তগ্গহণৰসেন উপলক্খেতব্বং. সকলাযাতি অনৰসেসভাগায পরিপুণ্ণাৰযৰায. সম্পজ্জতি নিমিত্তুপট্ঠানৰসেন. তেসূতি অট্ঠিকসঙ্খলিকট্ঠিকেসু. ৰুত্তং অট্ঠকথাযং. তন্তি ‘‘একসদিসমেৰা’’তি ৰচনং. একস্মিং অট্ঠিকে যুত্তন্তি ইদং যথা ৰিনীলকাদীসু উভিন্নং নিমিত্তানং যথারহং ৰণ্ণৰিসেসতো, পরিপুণ্ণাপরিপুণ্ণতো, সৰিৰরাৰিৰরতো, চলাচলতো চ ৰিসেসো লব্ভতি, ন এৰমেতস্সাতি কত্ৰা ৰুত্তং, ন পন সব্বেন সব্বং ৰিসেসাভাৰতো. তেনেৰাহ ‘‘একট্ঠিকেপি চা’’তিআদি. তত্থ বীভচ্ছেনাতি সুৰিভূতঅট্ঠিরূপত্তা অট্ঠিভাৰেনেৰ ৰিরূপেন. ভযানকেনাতি তেনেৰ পাকতিকসত্তানং ভযাৰহেন. পীতিসোমনস্সজনকেনাতি সণ্হমট্ঠভাৰেন উপট্ঠানতো, ভাৰনায চ সৰিসেসত্তা পীতিযা, সোমনস্সস্স চ উপ্পাদকেন. তেনেৰাহ ‘‘উপচারাৰহত্তা’’তি.

ইমস্মিং ওকাসেতি উগ্গহপটিভাগনিমিত্তানং ৰুত্তট্ঠানে. দ্ৰারং দত্ৰা ৰাতি ‘‘পটিক্কূলভাৰেযেৰ দিট্ঠে নিমিত্তং নাম হোতী’’তি এত্তকে এৰ অট্ঠত্ৰা অনন্তরমেৰ ‘‘দুৰিধং ইধ নিমিত্ত’’ন্তিআদিনা উগ্গহপটিভাগনিমিত্তানি ৰিভজিত্ৰা ৰচনেন যথাৰুত্তস্স নিমিত্তৰিভাগস্স দ্ৰারং দত্ৰাৰ ৰুত্তং. নিব্বিকপ্পন্তি ‘‘সুভ’’ন্তি ৰিকপ্পেন নিব্বিকপ্পং, অসুভন্ত্ৰেৰাতি অত্থো. ৰিচারেত্ৰাতি ‘‘একস্মিং অট্ঠিকে যুত্ত’’ন্তিআদিনা ৰিচারেত্ৰা.

মহাতিস্সত্থেরস্সাতি চেতিযপব্বতৰাসীমহাতিস্সত্থেরস্স. নিদস্সনানীতি দন্তট্ঠিকমত্তদস্সনেন সকলস্সাপি তস্সা ইত্থিযা সরীরস্স অট্ঠিসঙ্ঘাতভাৰেন উপট্ঠানাদীনি এত্থ অট্ঠিককম্মট্ঠানে উগ্গহপটিভাগনিমিত্তানং ৰিসেসৰিভাৰনানি উদাহরণানি.

সুভগুণোতি সৰাসনানং কিলেসানং পহীনত্তা সুপরিসুদ্ধগুণো. দসসতলোচনেনাতি সহস্সক্খেন দেৰানমিন্দেন. সো হি একাসনেনেৰ সহস্সঅত্থানং ৰিচারণসমত্থেন পঞ্ঞাচক্খুনা সমন্নাগতত্তা ‘‘সহস্সক্খো’’তি ৰুচ্চতি. থুতকিত্তীতি ‘‘যো ধীরো সব্বধি দন্তো’’তিআদিনা (মহাৰ. ৫৮) অভিত্থুতকিত্তিসদ্দো.

পকিণ্ণককথাৰণ্ণনা

১২১. উজুপটিপক্খেন পহীনভাৰং সন্ধাযাহ ‘‘সুৰিক্খম্ভিতরাগত্তা’’তি. অসুভপ্পভেদোতি উদ্ধুমাতকাদিঅসুভৰিভাগো. সরীরসভাৰপ্পত্তিৰসেনাতি সরীরস্স অত্তনো সভাৰূপগমনৰসেন. সরীরঞ্হি ৰিনস্সমানং অঞ্ঞরূপেন ঠিতস্স রক্খসস্স ৰিয সভাৰপ্পত্তিৰসেনেৰ ৰিনস্সতি. রাগচরিতভেদৰসেনাতি রাগচরিতৰিভাগৰসেন. যদি সরীরসভাৰপ্পত্তিৰসেন অযমসুভপ্পভেদো ৰুত্তো, মহাসতিপট্ঠানাদীসু (দী. নি. ২.৩৭২ আদযো; ম. নি. ১.১০৫ আদযো) কথং নৰপ্পভেদোতি? সো সরসতো এৰ সভাৰপ্পত্তিৰসেন ৰুত্তো, অযং পন পরূপক্কমেনাপি. তত্থ চ ইধাগতেসু দসসু অসুভেসু একচ্চানেৰ গহিতানি, অট্ঠিকঞ্চ পঞ্চৰিধা ৰিভত্তং. তানি চ ৰিপস্সনাৰসেন, ইমানি সমথৰসেনাতি পাকটোযং ভেদোতি.

ইমেসং পন দস্সনম্পি অসুভভাৰসামঞ্ঞেন সতিপি অৰিসেসতো রাগচরিতানং সপ্পাযভাৰে যং ৰুত্তং ‘‘রাগচরিতভেদৰসেন চা’’তি, তং ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘ৰিসেসতো’’তিআদি ৰুত্তং. সূনভাৰেন সুসণ্ঠিতম্পি সরীরং দুস্সণ্ঠিতমেৰ হোতীতি উদ্ধুমাতকসরীরে সণ্ঠানৰিপত্তিং দীপেতীতি আহ ‘‘সরীরসণ্ঠানৰিপত্তিপ্পকাসনতো’’তি. সণ্ঠানসম্পত্তিযং রত্তো সণ্ঠানরাগী, তস্স সপ্পাযং সণ্ঠানরাগস্স ৰিক্খম্ভনুপাযভাৰতো. কাযো এৰ কাযৰণো, তত্থ পটিবদ্ধস্স নিস্সিতস্স. সুসিরভাৰপ্পকাসনতোতি সুসিরস্স ৰিৰরস্স অত্থিভাৰপ্পকাসনতো. সরীরে ঘনভাৰরাগিনোতি সরীরে অঙ্গপচ্চঙ্গানং থিরভাৰং পটিচ্চ উপ্পজ্জনকরাগৰতো. ৰিক্খেপপ্পকাসনতোতি সোণসিঙ্গালাদীহি ইতো চিতো চ ৰিক্খেপস্স পকাসনতো অঙ্গপচ্চঙ্গলীলারাগিনো সপ্পাযং. ঈদিসানং কির অনৰট্ঠিতরূপানং অৰযৰানং কো লীল়াৰিলাসোতি ৰিরাগসম্ভৰতো. সঙ্ঘাতভেদৰিকারপ্পকাসনতোতি সঙ্ঘাতস্স অঙ্গপচ্চঙ্গানং সংহতভাৰস্স সুসম্বন্ধতায ভেদো এৰ ৰিকারো সঙ্ঘাতভেদৰিকারো, তস্স পকাসনতো. লোহিতং মক্খিতং হুত্ৰা পটিক্কূলভাৰো লোহিতমক্খিতপটিক্কূলভাৰো, তস্স পকাসনতো. মমত্তরাগিনোতি ‘‘মম অয’’ন্তি উপ্পজ্জনকরাগৰতো. দন্তসম্পত্তিরাগিনোতি দন্তসম্পত্তিযং রজ্জনসীলস্স.

কস্মা পনেত্থ উদ্ধুমাতকাদিকে পঠমজ্ঝানমেৰ উপ্পজ্জতি, ন দুতিযাদীনীতি অনুযোগং মনসি কত্ৰা আহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. অপরিসণ্ঠিতজলাযাতি সোতৰসেন পৰত্তিযা সমন্ততো অট্ঠিতজলায অসন্নিসিন্নসলিলায. অরিত্তবলেনাতি পাজনদণ্ডবলেন. দুব্বলত্তা আরম্মণস্সাতি পটিক্কূলভাৰেন অত্তনি চিত্তং ঠপেতুং অসমত্থভাৰো আরম্মণস্স দুব্বলতা. পটিক্কূলে হি আরম্মণে সরসতো চিত্তং পৰত্তিতুং ন সক্কোতি, অভিনিরোপনলক্খণেন পন ৰিতক্কেন অভিনিরোপিযমানমেৰ চিত্তং একগ্গতং লভতি. ন ৰিনা ৰিতক্কেনাতি ৰিতক্করহিতানি দুতিযাদিজ্ঝানানি তত্থ পতিট্ঠং ন লভন্তি. তেনাহ ‘‘ৰিতক্কবলেনেৰা’’তিআদি.

যদি পটিক্কূলভাৰতো উদ্ধুমাতাদিআরম্মণে দুতিযাদিজ্ঝানানি ন পৰত্তন্তি, এৰং সন্তে পঠমজ্ঝানেনাপি তত্থ ন উপ্পজ্জিতব্বং. ন হি তত্থ পীতিসোমনস্সানং সম্ভৰো যুত্তোতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘পটিক্কূলেপি চ এতস্মি’’ন্তিআদি. তত্থ আনিসংসদস্সাৰিতানীৰরণসন্তাপরোগৰূপসমানং যথাক্কমং পুপ্ফচ্ছড্ডক, ৰমনৰিরেচনউপমা যোজেতব্বা.

১২২. যথাৰুত্তকারণেন দসধা ৰৰত্থিতম্পি সভাৰতো একৰিধমেৰাতি দস্সেতুং ‘‘দসৰিধম্পি চেত’’ন্তিআদিং ৰত্ৰা স্ৰাযং সভাৰো যথা অৰিঞ্ঞাণকেসু, এৰং সৰিঞ্ঞাণকেসুপি লব্ভতেৰ. তস্মা তত্থাপি যোনিসোমনসিকারৰতো ভাৰনা ইজ্ঝতেৰাতি দস্সেন্তো ‘‘তদেতং ইমিনা লক্খণেনা’’তিআদিমাহ. এত্থাতি এতস্মিং জীৰমানকসরীরে. অলঙ্কারেনাতি পটিজগ্গনপুব্বকেন অলঙ্করণেন. ন পঞ্ঞাযতি পচুরজনস্সাতি অধিপ্পাযো. অতিরেকতিসতঅট্ঠিকসমুস্সযং দন্তট্ঠিকেহি সদ্ধিং, তেহি পন ৰিনা ‘‘তিমত্তানি অট্ঠিসতানী’’তি (ৰিসুদ্ধি. ১.১৯০) কাযগতাসতিযং ৰক্খতি. ছিদ্দাৰছিদ্দন্তি খুদ্দানুখুদ্দছিদ্দৰন্তং. মেদকথালিকা মেদভরিতভাজনং. নিচ্চুগ্ঘরিতপগ্ঘরিতন্তি নিচ্চকালং উপরি, হেট্ঠা চ ৰিস্সৰন্তং. ৰেমত্তন্তি নানত্তং. নানাৰত্থেহীতি নানাৰণ্ণেহি ৰত্থেহি. হিরিযা লজ্জায কোপনতো ৰিনাসনতো হিরিকোপিনং, উচ্চারপস্সাৰমগ্গং. যাথাৰসরসন্তি যথাভূতং সভাৰং. যাথাৰতো রসীযতি ঞাযতীতি হি রসো, সভাৰো. রতিন্তি অভিরতিং অভিরুচিং. অত্তসিনেহসঙ্খাতেন রাগেন রত্তা অত্তসিনেহরাগরত্তা. ৰিহঞ্ঞমানেনাতি ইচ্ছিতালাভেন ৰিঘাতং আপজ্জন্তেন.

কিংসুকন্তি পালিভদ্দকং, পলাসোতি কেচি, সিম্বলীতি অপরে. অতিলোলুপোতি অতিৰিয লোলসভাৰো. অদুন্তি এতং. নন্তি কেসাদিসরীরকোট্ঠাসং. মুচ্ছিতাতি মোহিতা, মুচ্ছাপাপিকায ৰা তণ্হায ৰসেন মুচ্ছং পত্তা. সভাৰন্তি পটিক্কূলভাৰং.

উক্করূপমোতি উচ্চারপস্সাৰট্ঠানসমো, ৰচ্চকূপসমো ৰা. চক্খুভূতেহীতি চক্খুং পত্তেহি পটিলদ্ধপঞ্ঞাচক্খুকেহি, লোকস্স ৰা চক্খুভূতেহি. অল্লচম্মপটিচ্ছন্নোতি অল্লচম্মপরিযোনদ্ধো.

দব্বজাতিকেনাতি উত্তরিমনুস্সধম্মে পটিলদ্ধুং ভব্বরূপেন. যত্থ যত্থ সরীরে, সরীরস্স ৰা যত্থ যত্থ কোট্ঠাসে. নিমিত্তং গহেত্ৰাতি অসুভাকারস্স সুট্ঠু সল্লক্খণৰসেন যথা উগ্গহনিমিত্তং উপ্পজ্জতি, এৰং উগ্গণ্হনৰসেন নিমিত্তং গহেত্ৰা, উগ্গহনিমিত্তং উপ্পাদেত্ৰাতি অত্থো. কম্মট্ঠানং অপ্পনং পাপেতব্বন্তি যথালদ্ধে উগ্গহনিমিত্তে কম্মং করোন্তেন পটিভাগনিমিত্তং উপ্পাদেত্ৰা উপচারজ্ঝানে ঠিতেন তমেৰ ভাৰনং উস্সুক্কাপেন্তেন অসুভকম্মট্ঠানং অপ্পনং পাপেতব্বং. অধিগতপ্পনো হি পঠমজ্ঝানে ঠিতো তমেৰ ঝানং পাদকং কত্ৰা ৰিপস্সনং আরভিত্ৰা সঙ্খারে সম্মসন্তো নচিরস্সেৰ সব্বাসৰে খেপেতীতি.

অসুভকম্মট্ঠাননিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইতি ছট্ঠপরিচ্ছেদৰণ্ণনা.