পঞ্চৰসীকথাৰণ্ণনা
৭৮. ৰসনং ৰসীতি ধাতুনিদ্দেসতায কিরিযানিদ্দেসোতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘ৰসিযো’’তি, যথারুচি পৰত্তিযোতি অত্থো. আৰজ্জনায ৰসী, আৰজ্জনাৰসেন ৰা ৰসী আৰজ্জনৰসী. ঝানং আৰজ্জিতুং যত্থ যত্থ পদেসে ইচ্ছা যত্থিচ্ছকং. যদা যদা, যস্মিং যস্মিং ৰা ঝানঙ্গে ইচ্ছা যদিচ্ছকং. যাৰ যাৰ ইচ্ছা যাৰদিচ্ছকং, দ-কারো পদসন্ধিকরো. ‘‘যাৰা’’তি চ ইদং বহূনং জৰনৰারানং নিরন্তরং ৰিয তথাপৰত্তনং সন্ধায ৰুত্তং, ন একমেৰ. সো হি পরিচ্ছিন্নচিত্তক্খণোতি. আৰজ্জনায দন্ধাযিতত্তং নত্থীতি ৰুত্তনযেন যত্থ কত্থচি ঠানে যদা যদা যং কিঞ্চি ঝানঙ্গং আৰজ্জেন্তস্স যথিচ্ছিতং কালং আৰজ্জনায আৰজ্জনপ্পৰত্তিযা দন্ধাযিতত্তং ৰিত্থাযিতত্তং, চিরাযিতত্তং ৰা নত্থি. এৰং আৰজ্জনৰসী সিদ্ধা নাম হোতীতি অত্থো. সেসাতি ৰুট্ঠানঅধিট্ঠানপচ্চৰেক্খণাৰসিযো.
অঙ্গসমুদাযভাৰতো ঝানস্স ঝানে আৰজ্জনৰসিং নিপ্ফাদেতুকামেন পটিপাটিযা ঝানঙ্গানি আৰজ্জেতব্বানীতি আহ ‘‘পঠমং ৰিতক্কং আৰজ্জযতো’’তি. যদিপি আৰজ্জনমেৰেত্থ ইচ্ছিতং আৰজ্জনৰসিযা অধিপ্পেতত্তা, আৰজ্জনায পন উপ্পন্নায জৰনেহি ভৰিতব্বং. তানি চ খো আৰজ্জনতপ্পরতায চিত্তাভিনীহারস্স যথাৰজ্জিতঝানঙ্গারম্মণানি কতিপযানেৰ হোন্তি, ন পরিপুণ্ণানীতি ৰুত্তং ‘‘ৰিতক্কারম্মণানেৰ চত্তারি পঞ্চ ৰা জৰনানি জৰন্তী’’তি. চত্তারি তিক্খিন্দ্রিযস্স. পঞ্চ নাতিতিক্খিন্দ্রিযস্সাতি দট্ঠব্বং. নিরন্তরন্তি ৰিসভাগেহি নিরন্তরং. অযং পনাতি ভৰঙ্গদ্ৰযন্তরিতা চতুজৰনচিত্তা যথাৰুত্তা আৰজ্জনৰসী. অঞ্ঞেসং ৰা ধম্মসেনাপতিআদীনং. এৰরূপে কালেতি উট্ঠায সমুট্ঠায লহুতরং আৰজ্জনৰসীনিব্বত্তনকালে. সা চ খো ইত্তরা পরিত্তকালা, ন সত্থু যমকমহাপাটিহারিযে ৰিয চিরতরপ্পবন্ধৰতী. তথা হি তং সাৰকেহি অসাধারণং ৰুত্তং. অধিগমেন সমং সসম্পযুত্তস্স ঝানস্স সম্মা আপজ্জনং পটিপজ্জনং সমাপজ্জনং, ঝানসমঙ্গিতা.
সীঘন্তি এত্থ সমাপজ্জিতুকামতানন্তরং দ্ৰীসু ভৰঙ্গেসু উপ্পন্নেসু ভৰঙ্গং উপচ্ছিন্দিত্ৰা উপ্পন্নাৰজ্জনানন্তরং সমাপজ্জনং সীঘং সমাপজ্জনসমত্থতা. অযঞ্চ মত্থকপ্পত্তা সমাপজ্জনৰসী সত্থু ধম্মদেসনাযং লব্ভতি. যং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘সো খো অহং, অগ্গিৰেস্সন, তস্সা এৰ কথায পরিযোসানে তস্মিংযেৰ পুরিমস্মিং সমাধিনিমিত্তে অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সণ্ঠপেমি সন্নিসাদেমি একোদিং করোমি সমাদহামি যেনস্সুদং নিচ্চকপ্পং ৰিহরামী’’তি (ম. নি. ১.৩৮৭). ইতো সীঘতরা হি সমাপজ্জনৰসী নাম নত্থি. জুণ্হায রত্তিযা নৰোরোপিতেহি কেসেহি কপোতকন্দরাযং ৰিহরন্তস্স আযস্মতো সারিপুত্তস্স যক্খেন মহন্তম্পি পব্বতকূটং পদালেতুং সমত্থে পহারে সীসে দিন্নে সমাপজ্জনম্পেত্থ নিদস্সেতব্বং. তথা হি ৰক্খতি ‘‘তদা থেরো তস্স পহরণসমযে সমাপত্তিং অপ্পেসী’’তি (ৰিসুদ্ধি. ২.৩৭৪). পাল়িযং পন ‘‘অঞ্ঞতরং সমাধিং সমাপজ্জিত্ৰা নিসিন্নো’’তি (উদা. ৩৪) ৰুত্তং. ইমে পন থেরা ‘‘সমাপত্তিতো ৰুট্ঠানসমকালং তেন পহারো দিন্নো’’তি ৰদন্তি.
অচ্ছরামত্তন্তি অঙ্গুলিফোটমত্তং খণং. ঠপেতুন্তি সেতু ৰিয সীঘসোতায নদিযা ওঘং ৰেগেন পৰত্তিতুং অদত্ৰা যথাৰুত্তক্খণং ঝানং ঠপেতুং সমত্থতা. অভিভুয্য ঠপনং, অধিট্ঠানং ৰিযাতি ৰা অধিট্ঠানং. তত্থ ৰসী অধিট্ঠানৰসী. তথেৰ লহুং ৰুট্ঠাতুন্তি অচ্ছরামত্তং ৰা দসচ্ছরামত্তং ৰা লহুং খণং ঝানসমঙ্গী হুত্ৰা ঝানতো ৰুট্ঠাতুং সমত্থতা. ভৰঙ্গচিত্তুপ্পত্তিযেৰ হেত্থ ঝানতো ৰুট্ঠানং নাম. এত্থ চ যথা ‘‘এত্তকমেৰ খণং ঝানং ঠপেস্সামী’’তি পুব্বপরিকম্মৰসেন অধিট্ঠানসমত্থতা অধিট্ঠানৰসী, এৰং ‘‘এত্তকমেৰ খণং ঝানসমঙ্গী হুত্ৰা ঝানতো ৰুট্ঠহিস্সামী’’তি পুব্বপরিকম্মৰসেন ৰুট্ঠানসমত্থতা ৰুট্ঠানৰসী ৰেদিতব্বা, যা সমাপত্তি ‘‘ৰুট্ঠানকুসলতা’’তি ৰুচ্চতি. তদুভযদস্সনত্থন্তি অধিট্ঠানৰুট্ঠানৰসীদস্সনত্থং.
তত্থাতি তস্মিং নিম্মিতপব্বতে তস্স ৰিৰরে. কিঞ্চাপি একংযেৰ তং অভিঞ্ঞাচিত্তং যেন পব্বতং নিম্মিনেয্য, অভিঞ্ঞাপাদকস্স পন ঝানস্স লহুতরং ঠপনং, ৰুট্ঠানঞ্চ ইধ নিদস্সিতন্তি দট্ঠব্বং. ‘‘এত্তকা ইদ্ধিমন্তা একং উপট্ঠাকং গরুল়তো রক্খিতুং ন সক্খিংসূ’’তি গারয্হা অস্সাম.
আৰজ্জনানন্তরানীতি আৰজ্জনৰসীভাৰায যথাক্কমং ৰিতক্কাদীনং ঝানঙ্গানং আৰজ্জনায পরতো যানি জৰনানি পৰত্তানি, তানি তেসং পচ্চৰেক্খণানি. যদগ্গেন আৰজ্জনৰসীসিদ্ধি, তদগ্গেন পচ্চৰেক্খণাৰসীসিদ্ধি ৰেদিতব্বা.