পহাতব্বধম্মপহানকথাৰণ্ণনা

৮২৯. যে ধম্মাতি যে সংকিলেসধম্মা. সংযোজনাদীসু সংযোজনট্ঠেন বন্ধনট্ঠেন সংযোজনানি, ৰিবাধনট্ঠেন, উপতাপনট্ঠেন ৰা কিলেসা, মিচ্ছাসভাৰাতি মিচ্ছত্তা, লোকে ধম্মা লোকপরিযাপন্না ধম্মাতি লোকধম্মা, মচ্ছেরস্স ভাৰো, কম্মং ৰাতি মচ্ছরিযং, ৰিপরীতট্ঠেন ৰিপল্লাসা, গন্থনট্ঠেন গন্থা, অযুত্তা গতীতি অগতি, আসৰন্তীতি আসৰা, ওহনন্তীতি ওঘা, যোজনট্ঠেন যোগা, নীৰরন্তীতি নীৰরণানি, ধম্মসভাৰং অতিক্কম্ম পরতো আমসন্তীতি পরামাসা, ভুসং আদিযন্তীতি উপাদানানি, অপ্পহীনভাৰেন সন্তানে অনু অনু সেন্তীতি অনুসযা, মলীনভাৰকরণট্ঠেন মলা, অকুসলকম্মানি চ তানি সুগতিদুগ্গতীনং, তত্থ নিব্বত্তনকসুখদুক্খানঞ্চ পথা চাতি অকুসলকম্মপথা, চিত্তং উপ্পজ্জতি এত্থাতি চিত্তুপ্পাদো, চিত্তচেতসিকরাসি, অকুসলো চ সো চিত্তুপ্পাদো চাতি অকুসলচিত্তুপ্পাদোতি অকুসলসদ্দং আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং.

খন্ধেহি খন্ধানন্তি ইধলোকক্খন্ধেহি পরলোকক্খন্ধানং. যাৰঞ্হি তেতি তে রূপরাগাদযো যাৰ পৰত্তন্তি ন সমুচ্ছিজ্জন্তি, তাৰ এতেসং খন্ধফলদুক্খানং অনুপরমো অৰিচ্ছেদোতি. এতেন তেসং সংযোজনত্থং ৰিভাৰেতি. উদ্ধন্তি রূপারূপভৰেসু, ততিযমগ্গুপ্পত্তিযা ৰা উদ্ধং. উদ্ধং ভজন্তীতি উদ্ধংভাগা, রূপারূপভৰা, তেসং অৰিচ্ছেদহেতুতায হিতানি উদ্ধংভাগিযানি.

কিলিস্সন্তি, কিলেসেন্তি চাতি দুৰিধম্পি অত্থং দস্সেন্তো ‘‘সযং সংকিলিট্ঠত্তা’’তিআদিমাহ.

মিচ্ছাৰিমুত্তি ‘‘লোকথূপিকাদীসু মোক্খো’’তি পৰত্তমিচ্ছাৰিমোক্খো. অভিনিৰিসনাদিৰসেন মিচ্ছা ৰিপরীতং ন সম্মা পৰত্তনতো মিচ্ছাঞাণং মোহোৰ.

লোকপ্পৰত্তিযাতি খন্ধপ্পৰত্তিযং সতি. অনুপরমধম্মকত্তাতি পুঞ্ঞপাপৰসেন অপরাপরং অৰিচ্ছিজ্জনতো. ‘‘লাভহেতুকো লাভো’’তিআদিনা কারণোপচারেন.

আৰাসে মচ্ছরিযং, আৰাসহেতুকং ৰা মচ্ছরিযং আৰাসমচ্ছরিযং.

তযোতি ৰত্থুং অভিন্দিত্ৰা ৰুত্তং, ভিন্দিত্ৰা পন ৰুচ্চমানে দ্ৰাদস হোন্তি.

গন্থকরণং কারণভাৰেন পটিবদ্ধতাকরণং গন্থনন্তি তং রূপকাযেপি লব্ভতীতি আহ ‘‘নামকাযস্স চেৰ রূপকাযস্স চা’’তি. তত্থ ব্যাপাদস্সাপি অভিসজ্জনুপনয্হৰসেন পৰত্তনতো গন্থনট্ঠো ৰেদিতব্বো, যতো তস্স পটিঘসংযোজনভাৰো ৰুত্তো.

ছন্দদোসমোহভযেহীতি ছন্দদোসমোহভযহেতু. তঞ্হীতি অকত্তব্বকরণং, কত্তব্বাকরণঞ্চ.

সৰনাতি পৰত্তনতো. সৰনতোতি কিলেসাসুচিভাৰেন ৰিস্সন্দনতো. পুন সৰনতোতি পসৰনতো.

আকড্ঢনট্ঠেন, দুরুত্তরণট্ঠেন চাতি এতেন ওঘা ৰিয ওঘাতি দস্সেতি. আরম্মণেন, দুক্খেন চ ৰিযোগস্স অপ্পদানসঙ্খাতেন যোজনট্ঠেন যোগাতি দস্সেতি, সংকিলেসকরণট্ঠেনাতি অত্থো. তেসঞ্ঞেৰাতি কামরাগাদীনংযেৰ. তে হি সোতৰসেন ৰত্তমানা সোতো ৰিয সোতপতিতে সত্তে অপাযসমুদ্দং পাপেন্তি, সংসারসমুদ্দতো চ সীসং উক্খিপিতুং ন দেন্তি, যথাগহিতঞ্চ আরম্মণং ৰিস্সজ্জিতুং ন দেন্তি, যাদিসঞ্চ পাপং কত্ৰা দুক্খপ্পত্তে পুনপি তাদিসেন যোজেন্তি.

চিত্তস্সাতি কুসলচিত্তস্স, ৰিসেসতো ঝানচিত্তস্স. আদিতো ৰরণং আৰরণং. কিলেসৰাসনং নেত্ৰা ৰরণং নীৰরণং. কুট্টকৰাটাদীহি ৰিয পিদহনং পটিচ্ছাদনং, তং পন কুসলাদীনি সঙ্গণ্হিতুং, পরিঞ্ঞাতুং, ঞাতুঞ্চ অপ্পদানৰসেন দট্ঠব্বং.

তস্স তস্স ধম্মস্স সভাৰন্তি কাযাদিকস্স তস্স তস্স ধম্মস্স অসুভাদিসভাৰং. অভূতং সভাৰন্তি সুভাদিসভাৰং.

থামগতট্ঠেনাতি থামগতভাৰেন. থামগতন্তি চ অনঞ্ঞসাধারণো কামরাগাদীনং সভাৰো দট্ঠব্বো. যেন তে এৰ ভগৰতা ‘‘অনুসযা’’তি ৰুত্তা. অনুসযনঞ্চ মগ্গেন অপ্পহীনভাৰেন পচ্চযসমৰাযে উপ্পজ্জনারহতা. তেনাহ ‘‘পুনপ্পুনং কামরাগাদীনং উপ্পত্তিহেতুভাৰেন অনুসেন্তিযেৰা’’তি.

দুম্মোচনীযভাৰেন পৰত্তিং সন্ধাযাহ ‘‘তেলঞ্জনকললং ৰিযা’’তি.

৮৩০. সেসাতি অনপাযগমনীযা. সুখুমা কামরাগপটিঘাতি সম্বন্ধো. চতুত্থঞাণৰজ্ঝা এৰাতি অৰধারণেন পঠমঞাণাদিৰজ্ঝতা নিৰত্তীযতি. তযিদং নিযমদস্সনং অঞ্ঞত্থাপি নেতব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘পরতো’’তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘নিযমং ন করিস্সামা’’তি এতেন নিযমে অকতে হেট্ঠিমমগ্গৰজ্ঝতাপি অনুঞ্ঞাতা এৰ হোতীতি.

লোভ…পে… চতুত্থঞাণৰজ্ঝানীতিআদীসু পঠমঞাণাদীহি হতাপাযগমনীযাদিভাৰানীতি অধিপ্পাযো ৰেদিতব্বো. আদিসদ্দেন ওল়ারিকসুখুমতা গহিতা.

যসেতি পরিৰারে.

অগতীসু ছন্দাদযো কিঞ্চাপি উপরিমগ্গৰজ্ঝা, তথাপি তংমূলকস্স অকত্তব্বকরণস্স, কত্তব্বাকরণস্স চ অপাযগমনীযতায পঠমমগ্গৰজ্ঝা.

কতাকতাকুসলাকুসলৰিসযং যং ৰিপ্পটিসারভূতং কুক্কুচ্চং, তং ইধ ততিযঞাণৰজ্ঝং ৰুত্তং. যং পন ‘‘কুক্কুচ্চপকততায আপত্তিমাপজ্জতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৪৩৮; কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৰণ্ণনা) ৰুত্তং কুক্কুচ্চং, তং সন্ধায ‘‘কুক্কুচ্চৰিচিকিচ্ছা সোতাপত্তিমগ্গেন পহীযন্তী’’তি (ধ. স. অট্ঠ. ১১৭৬) অট্ঠসালিনিযং ৰুত্তং. তস্মা দ্ৰিন্নং ৰচনানং অধিপ্পাযো ৰেদিতব্বো. অঞ্ঞেসুপি এদিসেসু ঠানেসু অধিপ্পাযো মগ্গিতব্বো, ন ৰিরোধতো পচ্চেতব্বো. ওল়ারিকানৰসেসপ্পহানং ৰা সন্ধায কুক্কুচ্চস্স পঠমততিযঞাণৰজ্ঝতা ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বং. ‘‘ভগৰতা পটিক্খিত্তং অনুৰসিত্ৰা অনুৰসিত্ৰা আৰসথপিণ্ডং ভুঞ্জিতু’’ন্তি, ‘‘কুক্কুচ্চাযন্তো ন পটিগ্গহেসী’’তি (পাচি. ২০৪) পন আগতং কুক্কুচ্চং, ন নীৰরণং অরহতো উপ্পজ্জনতো, নীৰরণপটিরূপকং পন ‘‘কপ্পতি ন কপ্পতী’’তি ৰীমংসনভূতং ৰিনযকুক্কুচ্চং নাম, তং তথাপৰত্তচিত্তুপ্পাদোৰ.

কামরাগপটিঘানুসযা অণুসহগতা ততিযঞাণৰজ্ঝা. ওল়ারিকানং পন দুতিযঞাণৰজ্ঝতা হেট্ঠা ৰুত্তনযাৰ.

চিত্তুপ্পাদগ্গহণেন চেত্থ মক্খপল়াসমাযাসাঠেয্যপমাদথম্ভসারম্ভাদীনং সঙ্গহো কতোতি দট্ঠব্বং.

৮৩১. অফলো ৰাযামোতি এত্থ অতীতানং তাৰ পজহনে অফলো হোতু ৰাযামো নিরুদ্ধত্তা, অনাগতানং পন কথন্তি তেসম্পি ৰক্খমানং অৰিপরীতমত্থং অজানন্তো নত্থিতামত্তং গহেত্ৰা চোদেতি, তথাপি ‘‘অফলো’’তি পুব্বে পহাতব্বানং নত্থিতায চোদনা কতা, ইদানি পহানস্স. যদি হি পহানং অত্থি, কথং পহাতব্বা সন্তি? অথ পহাতব্বা সন্তি, কথং পহানং হোতি? পহাতব্বা চ সন্তি, পহানঞ্চ হোতীতি ৰিপ্পটিসিদ্ধমেতং. কস্মা? পহাতব্বেসু সন্তেসু পহানস্স অসম্ভৰতো তদুপগো ৰাযামো অফলো আলোকতমানং সহাৰট্ঠানে সতি আলোকস্স অফলতা ৰিয. অথাপি কথঞ্চি পহানং সিযা? সংকিলেসিকা চ মগ্গভাৰনা আপজ্জতি পহাতব্বপহাযকানং সহাৰট্ঠানতো. ৰিপ্পযুত্ততা ৰা কিলেসানং চিত্তৰিপ্পযুত্তসঙ্খারৰাদীনং ৰিপ্পযুত্তসঙ্খারানং ৰিযাতি অধিপ্পাযো. তং পন নেসং ৰাদীনং যথা মতিমত্তং, এৰমিধাপীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ন চ পচ্চুপ্পন্নকিলেসো চিত্তৰিপ্পযুত্তো নাম অত্থী’’তি. অরূপধম্মা হি একৰত্থুকাদিভাৰেন ৰত্তমানা খণত্তযপরিযাপন্না পচ্চুপ্পন্না, তে কথং চিত্তেন ৰিপ্পযুত্তা নাম সিযুং, তস্মা নত্থেৰ ৰিপ্পযুত্ততা কিলেসানং. আৰেণিকাতি অসাধারণা, সযমেৰ উপ্পাদিতা পাল়ি অনারুল়্হাতি অধিপ্পাযো. পাল়িযংযেৰ হি পটিক্খিত্তন্তি সম্বন্ধো. স্ৰাযং পুগ্গলো. হঞ্চীতি যদি.

ৰিনিবদ্ধোতি মানেন পত্থদ্ধচিত্তো. পরামট্ঠোতি মিচ্ছাভিনিৰিট্ঠো. থামগতোতি থামগতকিলেসো থিরভাৰগতানুসযো. তেন হি নত্থি মগ্গভাৰনাতি যস্মা তীসুপি কালেসু কিলেসানং পহানং ন যুজ্জতি, তিকালিকা চ কিলেসা, তস্মা নত্থি মগ্গভাৰনা, তায সাধেতব্বং কিচ্চং নত্থীতি অত্থো. ‘‘ন হি নত্থি মগ্গভাৰনা’’তিআদিনা চতুক্খত্তুং ৰুত্তস্স পটিক্খেপস্স পটিক্খেপো. ইদং ৰুত্তং ‘‘পাল়িযংযেৰ হী’’তিআদিং আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং.

এৰমেৰাতি যথা অজাতফলে তরুণরুক্খে মূলে ছিন্নে অসতি ছেদনে আযতিং উপ্পজ্জনারহানি ছেদনপচ্চযা অনুপ্পজ্জমানানি ৰিনট্ঠানি নাম হোন্তি, এৰমেৰ মগ্গভাৰনায অসতি উপ্পজ্জনারহা কিলেসা মগ্গভাৰনায অনুপ্পজ্জমানা ‘‘পহীনা’’তি ৰুচ্চন্তীতি উপমাসংসন্দনং ৰেদিতব্বং. উপ্পাদোতি উপ্পাদসীসেন উপ্পাদৰন্তো খন্ধা ৰুত্তা. অনুপ্পাদেতি নিব্বানে. অজাতাযেৰ ন জাযন্তি, তস্মা পহীনা নাম হোন্তীতি ‘‘নত্থি কিলেসপ্পহান’’ন্তি পরৰাদিনা কতো পটিক্খেপো ‘‘ন হী’’তি পটিক্খিত্তো. তে পন নেৰ উপ্পজ্জিত্ৰা ৰিগতা, নাপি ভৰিস্সন্তি, ন চ উপ্পন্নাতি ‘‘অতীতে কিলেসে পজহতী’’তিআদি ন ৰত্তব্বন্তি দস্সেতি. হেতুনিরোধাতি দুক্খহেতূনং কিলেসানং নিরোধা. দুক্খনিরোধোতি আযতিং উপ্পজ্জনকদুক্খস্স নিরোধো. উপ্পাদপৰত্তনিমিত্তাযূহনা পচ্চুপ্পন্নভৰৰসেন গহিতা.

৮৩২. এতেনাতি ‘‘অজাতাযেৰ ন জাযন্তী’’তিআদিৰচনেন. ৰিপস্সনায আরম্মণভূতং উপাদানক্খন্ধপঞ্চকসঙ্খাতং ভূমিপৰত্তিট্ঠানং লদ্ধৰন্তো ভূমিলদ্ধা যথা ‘‘অগ্গিআহিতো’’তি, লদ্ধভূমিকাতি অত্থো. ৰত্তমানাদিউপ্পন্নৰিধুরতায ভূমিলদ্ধুপ্পন্না এৰ নাম তেতি ৰুত্তং.

৮৩৩. অনুভৰিত্ৰা, ভৰিত্ৰা চ অপগতং ভূতাপগতং. অনুভূতভূতা হি ভূততাসামঞ্ঞেন ভূতসদ্দেন ৰুত্তা. সামঞ্ঞমেৰ হি উপসগ্গেন ৰিসেসীযতীতি. অনুভূতসদ্দো চ কম্মৰচনিচ্ছায অভাৰতো অনুভাৰকৰাচকো দট্ঠব্বো. ৰিকপ্পগাহৰসেন রাগাদীহি, তব্বিপক্খেহি চ অকুসলং, কুসলঞ্চ আরম্মণরসং অনুভৰতি, ন ৰিপাকো কম্মৰেগক্খিত্তত্তা, নাপি কিরিযা অহেতুকানং অতিদুব্বলতায, সহেতুকানঞ্চ খীণকিলেসস্স ছল়ঙ্গুপেক্খাৰতো উপ্পজ্জমানানং অতিসন্তৰুত্তিত্তা. এত্থ চ পুরিমনযে কুসলাকুসলমেৰ ৰত্তুং অধিপ্পাযৰসেন ‘‘ভূতাপগত’’ন্তি ৰুত্তং. যং ‘‘উপ্পন্নানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা’’তি (সং. নি. ৫.৬৫১-৬৬২; ৰিভ. ৩৯০-৩৯১) এত্থ ‘‘উপ্পন্ন’’ন্তি গহেত্ৰা তংসদিসানং পহানং, ৰুদ্ধি চ ৰুত্তা. পচ্ছিমনযে চ-সদ্দেন কুসলাকুসলঞ্চ আকড্ঢিত্ৰা সব্বং সঙ্খতং ৰুত্তং ভুত্ৰাপগতভাৰাভিধানাধিপ্পাযেন. ৰিপচ্চিতুং ওকাসকরণৰসেন উপ্পত্তিতং অতীতং কম্মঞ্চ ততো উপ্পজ্জিতুং আরদ্ধো ৰিপাকো চ অনাগতো ওকাসকতুপ্পন্নোতি ৰুত্তো ওকাসো কতো এতেন, ওকাসো কতো এতস্সাতি চ অত্থদ্ৰযৰসেন, যং উপ্পন্নসদ্দেন ৰিনাপি ৰিঞ্ঞাযমানং উপ্পন্নং সন্ধায ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মান’’ন্তিআদি (অ. নি. ১০.২১৭, ২১৯) ৰুত্তং.

তাসু তাসু ভূমীসূতি মনুস্সদেৰাদিঅত্তভাৰসঙ্খাতেসু উপাদানক্খন্ধেসু. তস্মিং তস্মিং সন্তানে অনুপ্পত্তিধম্মতং অনাপাদিততায অসমূহতং. অসমূহতত্তাযেৰ হিস্স নত্থীতি নৰত্তব্বতায উপ্পন্নৰোহারো.

৮৩৪. ‘‘কা ভূমি, কো ৰা ভূমিলদ্ধো’’তি আসঙ্কং নিৰত্তেতুং ‘‘এত্থ চা’’তিআদি আরদ্ধং. ‘‘ৰিপস্সনায আরম্মণভূতা’’তি এতেন খন্ধানং অপরিঞ্ঞাততং দস্সেতি, ন আরম্মণভাৰমত্তং তেভূমকগ্গহণেনেৰ তস্স সিদ্ধত্তা. অপরিঞ্ঞাতা হি খন্ধা কিলেসানং ভূমীতি অধিপ্পেতা. খন্ধেসু ৰত্থুভূতেসু. আরম্মণৰসেনাতি আরম্মণকরণৰসেন. অতীতানাগতে, পগেৰ পচ্চুপ্পন্নেতি অধিপ্পাযো. তন্তি তং অঞ্ঞসন্তানগতং কিলেসজাতং. ততো অঞ্ঞস্মিং সন্তানে আরম্মণকরণমত্তেন ভূমিলদ্ধং নাম যদি সিযাতি সম্বন্ধো. তস্সাতি কিলেসজাতস্স. অপ্পহেয্যতো পরসন্ততিপতিতত্তা ন কোচি ভৰমূলং পজহেয্য. ভূমিলদ্ধঞ্হি অনুসযিতং নাম হোতীতি অধিপ্পাযো. ৰত্থুৰসেনাতি উপ্পত্তিট্ঠানৰসেন. যত্থ যত্থ ভৰে, সন্তানে ৰা. পরিঞ্ঞাতানং অভূমিভাৰতো ‘‘অপরিঞ্ঞাতা’’তি ৰুত্তং. উপ্পাদতো পভুতীতি তেসং খন্ধানং উপ্পজ্জনতো পট্ঠায. কিলেসানং অপ্পহীনভাৰং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞস্স কারণস্স অভাৰতো তেসু খন্ধেসু কিলেসজাতং অনুসেতি, তস্মা তং অনুসযিতং কিলেসজাতং, তেনেৰ অনুসযনসঙ্খাতেন অপ্পহীনট্ঠেন ভূমিলদ্ধন্তি ৰেদিতব্বং.

৮৩৫. তত্থ চ ভূমিভূতেসু খন্ধেসু ন সব্বে সব্বেসং ৰত্থূ হোন্তি, অথ খো ৰিসেসো অত্থীতি তং দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্স যেসূ’’তিআদি. তত্থ যস্সাতি যস্স পুগ্গলস্স. যেসূতি সতিপি অজ্ঝত্তভাৰসামঞ্ঞে যেসু অতীতাদিকামাৰচরাদিভেদভিন্নেসু খন্ধেসু. তে এৰ যথানুসযিতা খন্ধা. কিং পনেতে কিলেসা আরম্মণং করোন্তা ৰিয পরিচ্ছিজ্জ পরিচ্ছিজ্জ অনুসেন্তীতি? যতো তে এৰ খন্ধা তেসং কিলেসানং ৰত্থূতি ৰুত্তা, ন হেৰ খো অনুসযানং ৰত্থুং পরিচ্ছিজ্জ পৰত্তি অত্থি. অতীতাদিকামাৰচরাদিৰসেন পন যথাপরিচ্ছিন্নে ৰত্থুস্মিং যো কিলেসানং অপ্পহীনট্ঠো, সো পরিচ্ছিজ্জ পৰত্তো ৰিয হোতীতি ‘‘অতীতক্খন্ধেসূ’’তিআদি ৰুত্তং. তেন ৰত্থুৰসেন ভূমিলদ্ধং হোতীতি ৰত্থুভেদেন সিযা তস্স ভেদোতি দস্সেতি. তথাৰৰত্থিতভাৰতো এৰ হি ‘‘অঞ্ঞতরো লোলজাতিকো তং রসপথৰিং অঙ্গুলিযা সাযী’’তিআদিৰচনং (দী. নি. ৩.১২০) কামাৰচরক্খন্ধেসু অনুসযিতানং রসতণ্হাদীনং রূপারূপাৰচরক্খন্ধে অতিক্কমিত্ৰা পুন কামাৰচরক্খন্ধৰত্থুকতং ৰিভাৰেতি. তেনাহ ‘‘তথা কামাৰচরক্খন্ধেসূ’’তিআদি. যথা চেত্থ রূপারূপাৰচরক্খন্ধে অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তি, এৰং কামাৰচরক্খন্ধে অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তি হোতীতি আহ ‘‘এস নযো রূপারূপাৰচরেসূ’’তি.

পরিযুট্ঠানাভিভৰনৰসেন চ কিলেসানং অনুসযনট্ঠো অনুমীযতি তদভাৰে অভাৰতো. যস্স যে অনুসযা পহীনা, তেসং ৰত্থু তেন সমতিক্কন্তং পরিঞ্ঞাতত্তাতি কুতো নেসং ভূমিসমঞ্ঞাতি দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘সোতাপন্নাদীসু পনা’’তিআদি. ইধ ৰট্টমূলকিলেসাতি অনুসযা অধিপ্পেতা, ন অৰিজ্জা, ভৰতণ্হা চ. যং কিঞ্চি চেতনাচেতসিকভেদং, কাযিকাদিভেদং ৰা. ইতীতি এৰং, অপ্পহীনানুসযত্তাতি অধিপ্পাযো. অস্সাতি পুথুজ্জনস্স. তে পনেতে অনুসযা অতীতাদিকামাৰচরাদিৰসেন যথাপরিচ্ছিন্নে তত্থ তত্থ ৰত্থুস্মিং অনুসযন্তাপি তে তে পঞ্চুপাদানক্খন্ধে অৰিভাগেনেৰ ৰত্থুং কত্ৰা অনুসেন্তীতি দস্সেন্তো ‘‘তস্সেতং ৰট্টমূল’’ন্তিআদিমাহ.

৮৩৬. ইদানি তমত্থং অন্ৰযব্যতিরেকৰসেন উপমায ৰিভাৰেতুং ‘‘পথৰীরসাদি ৰিযা’’তিআদি ৰুত্তং. রুক্খগচ্ছলতাদীনং পচ্চযভূতো সসম্ভারপথৰিযা রসো পথৰীরসো. আপোরসেপি এসেৰ নযো. সাখা নাম খুদ্দকসাখা. পসাখো ৰিটপো. রুক্খপৰেণিন্তি রুক্খপরাপরং. সন্তানযমানেতি অপরাপরং অনুপ্পবন্ধন্তে.

মণ্ডূককণ্টকোতি একো মচ্ছকণ্টকোতি ৰদন্তি. অনুপাদানোতি পহীনচতুরুপাদানো, রূপাদীসু ৰা কিঞ্চিপি অগণ্হন্তো.

৮৩৭. ইধ সমুদাচারো নাম লদ্ধত্তলাভতাতি খণত্তযসমঙ্গিসমুদাচারুপ্পন্নন্তি আহ ‘‘ৰত্তমানুপ্পন্নমেৰ সমুদাচারুপ্পন্ন’’ন্তি. পুব্বভাগে অনুপ্পজ্জমানম্পীতি তস্মিং আপাথগতে আরম্মণে আদিতো পৰত্তজৰনৰারেসু অনুপ্পজ্জমানম্পি. অধিগ্গহিতত্তাতি অযোনিসোমনসিকারেন অভিরুয্হ গহিতত্তা, দল়্হং গহিতত্তাতি অত্থো. অপরভাগেতি অপরস্মিং কালভাগে, কালন্তরেতি অত্থো. একন্তেন উপ্পত্তিতোতি পচ্চযসমৰাযে সতি তথা অযোনিসোমনসিকারস্স তত্থ নিব্বত্তত্তা নিযমেন উপ্পজ্জনতো. কল্যাণিগামেতি এৰংনামকে গামে. রোহণে কির অভিরূপানং ইত্থীনং উপ্পত্তিট্ঠানতায সো গামো তথা ৰুচ্চতি. চিত্তসন্ততিমনারুল়্হন্তি পচ্চুপ্পন্নতং পটিসেধেতি. ‘‘উপ্পত্তিনিৰারকস্স হেতুনো অভাৰা’’তি এতেন পচ্চযে সতি পচ্চযসমৰাযে উপ্পজ্জনারহতায অৰিক্খম্ভিতস্স উপ্পন্নতাপরিযাযোতি দস্সেতি. ননু চ অসমূহতুপ্পন্নম্পি পচ্চযে সতি উপ্পজ্জনারহমেৰ? সচ্চমেতং, পহানৰিসেসভাৰকতো পন নেসং ভেদো. যথা অৰিক্খম্ভিতাসমূহতভূমিলদ্ধুপ্পন্নং সতি পচ্চযসমৰাযে উপ্পজ্জনারহং, এৰং আরম্মণাধিগ্গহিতুপ্পন্নম্পীতি তিৰিধস্সাপি ভূমিলদ্ধেন একসঙ্গহতা ৰুত্তা.

৮৩৮. অকুসলম্পি ভূতাপগতুপ্পন্নং অতীতত্তা ন পহাতব্বং, তথা একচ্চং ওকাসকতুপ্পন্নং ইতরং অপ্পহাতব্বতো, সেসদ্ৰযং খণত্তযসমঙ্গিভাৰতোতি আহ ‘‘অমগ্গৰজ্ঝত্তা’’তি. কেনচীতি চতূসু মগ্গঞাণেসু কেনচি. তস্সাতি যথাৰুত্তস্স চতুব্বিধস্সপি উপ্পন্নস্স. তং উপ্পন্নভাৰং ৰিনাসযমানন্তি অনুপ্পত্তিধম্মতাপাদনেন উপ্পজ্জনারহতং ৰিনাসেন্তং. পঠমং লোকিযঞাণেন যথাবলং পহীনমেৰ লোকুত্তরঞাণং পজহতীতি লোকিযগ্গহণং কতং.