পরিঞ্ঞাদিকিচ্চকথাৰণ্ণনা
৮৩৯. সচ্চাভিসমযকালস্মিন্তি চতুন্নং অরিযসচ্চানং পটিৰিজ্ঝনক্খণে. ৰুত্তানীতি ‘‘দুক্খং পরিঞ্ঞেয্য’’ন্তিআদিনা (সং. নি. ৫.১০৯৯), ‘‘যো, ভিক্খৰে, দুক্খং পস্সতী’’তিআদিনা (সং. নি. ৫.১১০০) চ ৰুত্তানি. যথাসভাৰেনাতি অৰিপরীতসভাৰেন. ‘‘জানিতব্বানী’’তি ৰত্ৰা তেসং জাননৰিধিং উপমাৰসেন অট্ঠকথাযং তাৰ ৰুত্তনযেন দস্সেতুং ‘‘ৰুত্তং হেত’’ন্তিআদি ৰুত্তং.
তত্থ যথা পদীপোতিআদি একস্স ঞাণস্স একক্খণে চত্তারি কিচ্চানি কথং সম্ভৰন্তি. ন হি তাদিসং কিঞ্চি লোকে দিট্ঠং অত্থি, ন চ ৰচনং লব্ভতীতি অন্তোলীনচোদনং মনসি কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘পরিঞ্ঞাভিসমযেনা’’তি. অনৰসেসতো পরিচ্ছিজ্জ জাননসঙ্খাতেন পটিৰিজ্ঝনেন অভিসমেতি অসম্মোহৰসেন পটিৰিজ্ঝতি. পহানাভিসমযেনাতি সমুচ্ছেদপ্পহানসঙ্খাতেন পটিৰিজ্ঝনেন অসম্মোহতো অভিসমেতি. মগ্গং ভাৰনাভিসমযেনাতি মগ্গঞাণং সম্মাসঙ্কপ্পাদিসেসমগ্গং সহজাতাদিপচ্চযতাৰসেন ভাৰনাভিসমযেন. অভিসমেতি পুব্বভাগভাৰনাসম্ভূতেন অরিযমগ্গভাৰনাসঙ্খাতেন পটিৰিজ্ঝনেন অভিসমেতি অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং অসম্মোহতো পটিৰিজ্ঝতি. মগ্গঞাণঞ্হি সম্পযুত্তধম্মেসু সম্মোহং ৰিদ্ধংসেন্তং অত্তনিপি সম্মোহং ৰিদ্ধংসেতিযেৰ. নিরোধন্তি নিব্বানং. সচ্ছিকিরিযাভিসমযেনাতি পচ্চক্খকরণসঙ্খাতেন পটিৰিজ্ঝনেন. পাপুণাতীতি অধিগচ্ছতি. স্ৰাযং অধিগমো দস্সনপটিৰেধোতি আহ ‘‘পস্সতি পটিৰিজ্ঝতী’’তি.
‘‘নিরোধং…পে… পটিৰিজ্ঝতী’’তি এতেন নিরোধসচ্চমেকং আরম্মণপটিৰেধেন চত্তারিপি সচ্চানি অসম্মোহপটিৰেধেন মগ্গঞাণং পটিৰিজ্ঝতীতি এৰং যুত্তিৰসেন ৰিভাৰিতং একপটিৰেধং আগমেনপি সাধেতুং ‘‘ৰুত্তম্পি চেত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. ‘‘সব্বং ৰেদিতব্ব’’ন্তি ইমিনা ‘‘যো দুক্খসমুদযং পস্সতি, সো দুক্খম্পি পস্সতী’’তিআদিনা (সং. নি. ৫.১১০০) আগতং সমুদযং সচ্চাদিমূলকং যোজনং সঙ্গণ্হাতি.
ন চেতং কালন্তরদস্সনং সন্ধায ৰুত্তং, অথ খো একপটিৰেধমেৰাতি দস্সেন্তেন ‘‘মগ্গসমঙ্গিস্স ঞাণং, দুক্খেপেতং ঞাণ’’ন্তিআদিনা (ৰিভ. ৭৯৪; পটি. ম. ১.১০৯) অপরং সুত্তপদং আনীতং. তথা হি ‘‘যো নু খো, আৰুসো, দুক্খং পস্সতি, দুক্খসমুদযম্পি সো পস্সতি…পে… পটিপদম্পি সো পস্সতী’’তি (সং. নি. ৫.১১০০) একসচ্চদস্সনসমঙ্গিনো অঞ্ঞসচ্চদস্সনসমঙ্গিভাৰৰিচারণায তমত্থং সাধেতুং আযস্মতা গৰম্পতিত্থেরেন ৰুত্তং, পচ্চেকঞ্চ সচ্চত্তযদস্সনযোজনা কতা. অঞ্ঞথা কমাভিসমযে পুরিমদিট্ঠস্স পুন অদস্সনতো সমুদযাদিং পস্সতো দুক্খাদিদস্সনং পুন অৰত্তব্বং সিযা, ৰুচ্চমানে চ সব্বদস্সনং দস্সনন্তরপরমন্তি দস্সনানুপরমো এৰ সিযাতি.
নিস্সযভাৰহেতুতায দুক্খপরিঞ্ঞায ৰট্টিঝাপনসদিসতা, পটিপক্খৰিদ্ধংসনতায সমুদযপ্পহানস্স অন্ধকারৰিধমনসদিসতা, ঞাণালোকপরিব্রূহনতায মগ্গভাৰনায আলোকৰিদ্ধংসনসদিসতা, তেন তেন মগ্গেন যথা যথা নিরোধস্স সচ্ছিকিরিযা, তথা তথা কিলেসস্নেহপরিযাদানং হোতীতি নিরোধসচ্ছিকিরিযায স্নেহপরিযাদানসদিসতা কারণূপচারেন ৰুত্তা.
৮৪০. ওভাসেতীতি পকাসেতি. কিলেসপটিপ্পস্সদ্ধিন্তি সব্বকিলেসদরথপরিল়াহৰূপসমভাৰতো কিলেসানং পটিপ্পস্সদ্ধিভূতং.
৮৪১. অপ্পেতীতি পপ্পোতি. দুক্খপরিঞ্ঞায সক্কাযতীরসমতিক্কমভাৰতো ওরিমতীরপ্পহানসদিসতা, মগ্গভাৰনায সত্তত্তিংসবোধিপক্খিযধম্মাৰহনতায ভণ্ডৰহনসদিসতা.
৮৪২. পৰত্তং ঞাণং অস্সাতি পৰত্তঞাণো, মগ্গো. অস্স মগ্গস্স.
তথট্ঠেনাতি তথসভাৰেন, পীল়নাদিঅৰিপরীতসভাৰেনাতি অত্থো. একপটিৰেধানীতি একজ্ঝং পটিৰিজ্ঝিতব্বাকারানি.
দুক্খস্স পীল়নট্ঠোতিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা বুদ্ধানুস্সতিৰণ্ণনাযং (ৰিসুদ্ধি. মহাটী. ১.১৪৪) ৰুত্তমেৰ. একসঙ্গহিতানীতি একেনেৰ সঙ্গহিতানি. কেন? তথট্ঠেন, সচ্চট্ঠেনাতি অত্থো. যং একসঙ্গহিতন্তিআদি ঞাণস্স একপটিৰেধদস্সনং. মগ্গঞাণঞ্হি নিরোধমেৰ আরম্মণং করোন্তম্পি যো সো দুক্খাদীসু তচ্ছাৰিপল্লাসভূতভাৰসঙ্খাতো সচ্চট্ঠো, তপ্পটিচ্ছাদকসম্মোহৰিদ্ধংসনেন তং যাথাৰতো পটিৰিজ্ঝন্তং পচ্চক্খং করোন্তমেৰ পৰত্ততি. যতো অপরভাগে পীল়নাদযো সোল়সপি সচ্চট্ঠা অরিযস্স হত্থামলকং ৰিয যাথাৰতো উপট্ঠহন্তি.
৮৪৩. অত্থাতি ঞাণেন অরণীযতো অত্থাতি লদ্ধসমঞ্ঞা আকারা. অঞ্ঞসচ্চদস্সনৰসেনাতি সমুদযাদিসচ্চন্তরদস্সনৰসেন. আৰিভাৰতোতি পকাসভাৰতো. ইদং ৰুত্তং হোতি – যে আকারা দুক্খাদীসু সভাৰৰসেন, সচ্চন্তরদস্সনৰসেন চ আৰিভৰন্তি, তে পীল়নাদযো চত্তারোযেৰাতি সোল়সেৰ ৰুত্তা, ন অঞ্ঞেতি. অযমত্থো ইধাধিপ্পেতোতি কথমিদং ৰিঞ্ঞাযতীতি আহ ‘‘তত্থ কতমং দুক্খে ঞাণ’’ন্তিআদি. তেনেতং দস্সেতি – যস্মা পাল়িযং ৰিসুং ৰিসুং আরম্মণকরণৰসেনপি সচ্চঞাণং ৰুত্তং কিচ্চনিব্বত্তিৰসেনপি, তস্মা ৰিঞ্ঞাযতি ‘‘সভাৰতো, সচ্চন্তরদস্সনতো চ সচ্চানং আকারা আৰিভৰন্তী’’তি.
কিচ্চনিব্বত্তিৰসেন দস্সনং আৰিভাৰতো দস্সনসদিসন্তি তং অনামসিত্ৰা ইতরমেৰ দস্সেন্তো ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. তত্থাতি তেসু দ্ৰীসু দস্সনেসু. আযূহিতন্তি পিণ্ডৰসেন নিব্বত্তিতং. যঞ্হি কিঞ্চি পচ্চযুপ্পন্নং নাম, সব্বং তং সমুদিতমেৰ নিব্বত্ততীতি. সঙ্খতন্তি পচ্চযন্তরেহি সমেচ্চ সম্ভূয কতং. রাসিকতন্তি পুঞ্জকতং. অনেকমেৰ হি পচ্চযুপ্পন্নং একজ্ঝং নিব্বত্তমানং অত্তনো পচ্চযেহি রাসিকতং ৰিয হোতীতি. তস্মাতি সমুদযেন আযূহিতত্তা. অস্সাতি দুক্খসচ্চস্স. যস্মিং সন্তানে উপ্পন্নো, তস্স কিলেসসন্তাপহরো. সযম্পি কিলেসপরিল়াহাভাৰতো সুসীতলো. সন্তাপট্ঠো আৰিভৰতি উল়ারদস্সনেন তদঞ্ঞস্স অনুল়ারভাৰো ৰিযাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘আযস্মতো’’তিআদি. অৰিপরিণামধম্মস্স নিচ্চসভাৰস্স ৰত্তব্বমেৰ নত্থি পটিপক্খতো আৰিভৰনাকারস্স সুখসিদ্ধিতো.
নিদানট্ঠো আৰিভৰতি ইদমস্স নিদদাতীতি. সংযোগপলিবোধট্ঠা পটিপক্খৰসেন আৰিভৰনাকারাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰিসংযোগভূতস্সা’’তিআদি. কিলেসদুক্খেহি সংযোজনট্ঠো সংযোগট্ঠো. সংসারচারকে পলিবুদ্ধনট্ঠো পলিবোধট্ঠো.
কিলেসসঙ্গণিকাদিৰসেন অৰিৰেকভূতস্স. ৰিৰেকট্ঠো উপধিৰিৰেকতা. সব্বসঙ্খারৰিৰিত্ততা অসঙ্খতভাৰোতি এৰং অচ্ছরিযব্ভুতসভাৰোপি অরিযমগ্গো সঙ্খতো এৰ, অযমেৰ চ একো অসঙ্খতোতি নিরোধস্স অসঙ্খতভাৰো সুপাকটো হোতি. দুক্খং ৰিসং মরণধম্মতো তস্স অগদভূতং অমতং নিব্বানং.
‘‘মগ্গো’’তি সম্ভাৰেতব্বতং পত্তো সুখুমসন্তভাৰেন উপট্ঠিতো নিকন্তিভূতোপি নাযং সমুদযো হেতু নিব্বানস্স পত্তিযা. অযং অরিযমগ্গো হেতূতি মগ্গামগ্গঞাণদস্সনে ৰুত্তনযেন মগ্গস্স হেতুট্ঠো আৰিভৰতি. নিরোধদস্সনেনাতি অতিৰিয নিপুণস্স পরমগম্ভীরস্স নিরোধসচ্চস্স দস্সনেন. তেনাহ ‘‘পরমসুখুমানী’’তিআদি. দুক্খদস্সনেনাতি অতিৰিয আদীনৰপ্পত্তিযা ৰিপুলতরাদীনৰস্স দুক্খসচ্চস্স দস্সনেন. তপ্পটিপক্খতো আধিপতেয্যট্ঠো. তেনাহ ‘‘অনেকরোগাতুর…পে… উল়ারভাৰো ৰিযা’’তি. এৰমেতে যথারহং অন্ৰযতো, ব্যতিরেকতো চ সচ্চেসু আৰিভৰনাকারা ৰিভাৰিতা.
একেকস্সাতি একেকস্স অত্থস্স, পীল়নাযূহননিস্সরণনিয্যানট্ঠে সন্ধাযাহ. তিণ্ণং তিণ্ণন্তি সঙ্খতাদিঅত্থে. যে পন ৰাদিনো. নানাভিসমযন্তি নানাঞাণেন অভিসমযং, চতুন্নং সচ্চানং নানাক্খণে নানাঞাণেন পটিৰিজ্ঝনন্তি অত্থো. যদি হি মগ্গঞাণস্স চতূসু সচ্চেসু নানাভিসমযো সিযা, দুক্খদস্সনাদীহি পঠমমগ্গাদীহি পহাতব্বানং সংযোজনত্তযাদীনং একদেসপ্পহানং আপজ্জতি. তথা চ সতি একদেসসোতাপত্তিমগ্গট্ঠতাদিপ্পসঙ্গো. তংতংদস্সনানন্তরঞ্চ তংতংফলেন ভৰিতব্বন্তি তংতংপহেয্যকিলেসপটিপ্পস্সদ্ধিভূতানং ফলানং মগ্গানং ৰিয চতুক্কতা সিযা. তথা চ সতি একদেসসোতাপন্নতাদিপ্পসঙ্গো. কিঞ্চ ভিয্যো – যদি মগ্গঞাণস্স নানাভিসমযো সিযা, অঞ্ঞেন ঞাণেন দুক্খং পস্সতি. অঞ্ঞেন সমুদযং, অঞ্ঞেন নিরোধং, অঞ্ঞেন মগ্গং, এৰং সতি মগ্গকিচ্চং অপরিপুণ্ণমেৰ সিযা. মগ্গদস্সনেন হি দ্ৰযগতি, তেনেৰ ৰা তস্স দস্সনং, অঞ্ঞেন ৰাতি. তত্থ পঠমো তাৰ পক্খো ন যুজ্জতি অত্তনি পৰত্তিযা অসম্ভৰতো. ন হি তেনেৰ অঙ্গুলগ্গেন তমেৰ পরামসিতুং সক্কা. অথ অঞ্ঞেন অনৰট্ঠানপ্পসঙ্গো ‘‘যেন মগ্গং পস্সতি, সোপি মগ্গো. তম্পি যেন পস্সতি, সোপি মগ্গো’’তি. তস্মা একাভিসমযতো যথাৰুত্তো অসম্মোহপটিৰেধোৰ যুত্তো. অপিচ পরিচ্ছিন্দিতব্বং, সমুচ্ছিন্দিতব্বঞ্চ সচ্চদ্ৰযং আরব্ভ পৰত্তমানস্স মগ্গঞাণস্স পরিচ্ছিন্দনসমুচ্ছিন্দনানি ন সম্ভৰন্তি ততো অনিস্সরণতো. ন হি দুক্খপরিঞ্ঞাসমুদযপ্পহানানি দুক্খসমুদযসচ্চারম্মণেন ঞাণেন কাতুং সক্কুণেয্যানি. নিব্বানারম্মণেন পন তত্থ, ইতরদ্ৰযে চ সম্মোহং ৰিদ্ধংসেন্তেন সক্কা কাতুন্তি একাভিসমযো এৰ যুত্তো. অযং পন অত্থো পাল়িযং আগতো এৰাতি ‘‘তেসং উত্তরং অভিধম্মে কথাৰত্থুস্মিং ৰুত্তমেৰা’’তি.