তণ্হাপচ্চযাউপাদানপদৰিত্থারকথাৰণ্ণনা
৬৪৫. অত্থৰিভাগো অত্থস্স ৰিভজনা. ৰত্থুসঙ্খাতং কামন্তি কামগুণসঞ্ঞিতং রূপাদিআরম্মণমাহ. উপাদিযতীতি কামৰসেন গণ্হাতি, দল়্হং অস্সাদেতীতি অত্থো. কামং উপাদিযতীতি এত্থ কম্মসাধনো কামসদ্দো, কামো চ সোতি এত্থ কত্তুসাধনো কিলেসকামস্স অধিপ্পেতত্তা. উপাদানসদ্দো পন উভযত্থাপি কত্তুসাধনোৰ. দল়্হত্থো ভুসত্থো. যথা ভুসো আযাসো উপাযাসো, ভুসং কুট্ঠং উপকুট্ঠং, এৰং ইধাপীতি আহ ‘‘উপাযাসউপকুট্ঠাদীসু ৰিযা’’তি. পুরিমদিট্ঠিং উত্তরদিট্ঠি উপাদিযতীতি পুরিমদিট্ঠিং সস্সতভাৰেন গণ্হন্তী উপাদিযতি, পুরিমদিট্ঠিআকারেন ৰা উত্তরদিট্ঠি উপ্পজ্জমানা তেনেৰ পুরিমদিট্ঠিং দল়্হং করোন্তী তং উপাদিযতীতি ৰুত্তা. অথ ৰা পুরিমদিট্ঠিং উত্তরদিট্ঠি উপাদিযতীতি ‘‘সস্সতো অত্তা’’তি (দী. নি. ১.৩১) ইদং পুরিমদিট্ঠিং উপাদিযমানং উত্তরদিট্ঠিং নিদস্সেতুং ৰুত্তং. যথা হি এসা দল়্হীকরণৰসেন পুরিমং উত্তরা উপাদিযতি, এৰং ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিকাপীতি (ম. নি. ১.৪৪৫; ২.৯৪; ৩.৯১, ১১৬, ১৩৬; ধ. স. ১২২১; ৰিভ. ৯৩৮). অত্তগ্গহণং পন অত্তৰাদুপাদানন্তি ন ইদং দিট্ঠুপাদানদস্সনন্তি দট্ঠব্বং. লোকো চাতি ৰা অত্তগ্গহণৰিনিমুত্তং গহণং দিট্ঠুপাদানভূতং ইধ পুরিমদিট্ঠিউত্তরদিট্ঠিৰচনেহি ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
সীলব্বতং উপাদিযতীতি এত্থ অসুদ্ধিমগ্গগোসীলাদিসমাদানৰসেন সীলং, অৰীতিক্কমনৰসেন ৰতং. উভযথাপি ৰা সীলং, তপোকম্মভাৰেন গহিততায ৰতং, গৰাদিপকতিভাৰনা. অত্তনো ৰা গৰাদিভাৰাধিট্ঠানং সীলং, ‘‘গচ্ছন্তো ভক্খেতি, তিট্ঠন্তো মুত্তেতী’’তিআদিনা গৰাদিকিরিযাকরণং ৰতং. তংতংঅকিচ্চসম্মততো ৰা নিৰত্তি সীলং, তংসমাদানৰতোৰেস ভোজনকিচ্চকরণাদিৰিসেসপটিপত্তি ৰতং, তং সীলব্বতং অসুদ্ধিমগ্গং ‘‘সুদ্ধিমগ্গো’’তি পরামসন্তো তথা অভিনিৰিসন্তো উপাদিযতি, তং গাহং দল়্হং গণ্হাতীতি অত্থো. সীলব্বতসহচরিতং পরামাসং সীলব্বতন্তি গহেত্ৰা আহ ‘‘সীলব্বতঞ্চ তং উপাদানঞ্চা’’তি. গোসীলগোৰতাদীনীতি চ তথাভূতং দিট্ঠিং ৰদতি. তেনেৰাহ ‘‘সযমেৰ উপাদানানী’’তি. অভিনিৰেসতোতি অভিনিৰেসভাৰতো, অভিনিৰিসনতো ৰা. অত্তৰাদুপাদানন্তি ‘‘অত্তা’’তি ৰাদস্স পঞ্ঞাপনস্স, গহণস্স চ কারণভূতা দিট্ঠীতি অত্থো. অত্তৰাদমত্তমেৰাতি অত্তস্স অভাৰা ‘‘অত্তা’’তি ইদং ৰচনমত্তমেৰ. উপাদিযন্তীতি দল়্হং গণ্হন্তি. কথং? ‘‘অত্তা’’তি. ‘‘অত্তা’’তি হি অভিনিৰিসন্তা ৰচনমত্তমেৰ দল়্হং কত্ৰা গণ্হন্তীতি অত্থোতি. এৰং ‘‘অত্তৰাদমত্তমেৰ উপাদিযন্তী’’তি ৰুত্তং. অত্তৰাদমত্তন্তি ৰা ৰাচাৰত্থুমত্তমেৰাহ. ৰাচাৰত্থুমত্তমেৰ হি ‘‘অত্তা’’তি উপাদিযন্তি অত্তস্স অভাৰাতি.
‘‘ধম্মসঙ্খেপৰিত্থারে পন কামুপাদানং সঙ্খেপতো তণ্হাদল়্হত্তং, সেসুপাদানত্তযং দিট্ঠিমত্তমেৰ, ৰিত্থারতো পনা’’তি এৰং ধম্মসঙ্খেপৰিত্থারসমুদাযতো তদৰযৰভূতং সঙ্খেপং, ৰিত্থারঞ্চ নিদ্ধারেতীতি. ধম্মসঙ্খেপৰিত্থারেতি নিদ্ধারণে ভুম্মং দট্ঠব্বং. কামেসূতি পঞ্চসু কামগুণেসু. কামচ্ছন্দোতি কামসঙ্খাতো ছন্দো, ন কত্তুকম্যতাছন্দো, ন চ ধম্মচ্ছন্দো. কামনৰসেন, রঞ্জনৰসেন চ কামোযেৰ রাগো কামরাগো, এৰং সব্বত্থ কামত্থং ৰিদিত্ৰা কামো এৰ নন্দনট্ঠেন কামনন্দী, তণ্হাযনট্ঠেন কামোযেৰ কামতণ্হা, সিনেহনট্ঠেন কামো এৰ কামস্নেহো, পরিদয্হনট্ঠেন কামপরিল়াহো, মুচ্ছনট্ঠেন কামমুচ্ছা, গিলিত্ৰা পরিনিট্ঠাপনট্ঠেন কামজ্ঝোসানং ৰেদিতব্বং. অপ্পত্তৰিসযপত্থনা তণ্হা আরম্মণে পরিতস্সনভাৰতো, সম্পত্তৰিসযগ্গহণং উপাদানং আরম্মণে দল়্হগ্গাহভাৰতো. অপ্পিচ্ছতাপটিপক্খা তণ্হা ৰিসযাভিমুখভাৰতো, সন্তুট্ঠিপটিপক্খা উপাদানং তণ্হাদল়্হত্তং হুত্ৰা অত্রিচ্ছতাভাৰতো. পরিযেসনদুক্খমূলা তণ্হা অপ্পত্তৰিসযপত্থনাভাৰতো, আরক্খদুক্খমূলং উপাদানং সম্পত্তৰিসযগ্গহণভাৰতো.
নত্থি দিন্নন্তিআদীসু দিন্নন্তি দানমাহ, তং অফলত্তা রূপং ৰিয দানং নাম ন হোতীতি পটিক্খিপতি. যিট্ঠং ৰুচ্চতি মহাৰিজিতযঞ্ঞসদিসো মহাযাগো. হুতন্তি আহুনপাহুনমঙ্গলকিরিযা. তত্থ আমন্তেত্ৰা হৰনং দানং আহুনং, পাহুনানং অতিথীনং অতিথিকিরিযা পাহুনং, আৰাহাদীসু মঙ্গলত্থং দানং মঙ্গলকিরিযা, দস কুসলকম্মপথা সুকতকম্মানি নাম, দস অকুসলকম্মপথা দুক্কটকম্মানি নাম, ফলং ৰিপাকোতি নিস্সন্দাদিফলঞ্চেৰ নিপ্পরিযাযৰিপাকো চ নত্থীতি যোজনা. যথা চেত্থ, এৰং ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদীসুপি ফলৰিপাকপটিক্খেপোৰ দট্ঠব্বো. নত্থি অযং লোকোতি পরলোকে ঠিতো ইমং লোকং ‘‘নত্থী’’তি গণ্হাতি. ইমং হি লোকং অৰেক্খিত্ৰা পরলোকো, পরঞ্চ লোকং অৰেক্খিত্ৰা অযং লোকো হোতি গন্তব্বতো, আগন্তব্বতো চাতি পরলোকতো ইধাগমনস্স অভাৰা তত্থেৰ উচ্ছিজ্জনতো চিত্তেন পরলোকে ঠিতো ইমং লোকং ‘‘নত্থী’’তি গণ্হাতীতি অত্থো. ন হি অযং দিট্ঠি পরলোকে ঠিতস্সেৰ হোতীতি. নত্থি পরলোকোতি ইধলোকে ঠিতো পরলোকং ‘‘নত্থী’’তি গণ্হাতি. ইধাপি ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো. অযং ৰা এত্থ অত্থো – সংসরণপ্পদেসো ইধলোকো, পরলোকো চ নাম কোচি নত্থি সংসরণস্স অভাৰা তত্থ তত্থেৰ উচ্ছিজ্জনতোতি.
পুরিমভৰতো পচ্ছিমভৰে উপপতনং উপপাতো, সো যেসং সীলং, তে ওপপাতিকা. তে পন চৰনকউপপজ্জনকসত্তা নত্থীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘নত্থি সত্তা ওপপাতিকা’’তি. নত্থি লোকে সমণ…পে… পৰেদেন্তীতি অনুলোমপটিপদং পটিপন্নত্তা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না ধম্মিকসমণব্রাহ্মণা লোকস্মিং নত্থি, যে ইমঞ্চ লোকং, পরঞ্চ লোকং অত্তনা এৰ অভিৰিসিট্ঠেন ঞাণেন পচ্চক্খতো ঞত্ৰা পৰেদনসমত্থা সব্বঞ্ঞুবুদ্ধা নাম নত্থীতি দস্সেতি. রূপং অত্ততো সমনুপস্সতীতিআদীসু ৰত্তব্বং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ.
পকতিঅণুআদীনং সস্সতগ্গাহপুব্বঙ্গমো, সরীরস্স উচ্ছেদগ্গাহপুব্বঙ্গমো চ তেসং গাহানং সামিভূতো কোচি সস্সতো, উচ্ছিজ্জমানো ৰা অত্তা অত্থীতি অত্তগ্গাহো কদাচি হোতীতি ‘‘যেভুয্যেনা’’তি ৰুত্তং. স্ৰাযং অত্তগ্গাহো অত্থতো খন্ধারম্মণো এৰ দট্ঠব্বো. যেভুয্যেন পঠমং অত্তৰাদুপাদানন্তিআদিনাৰ সম্বন্ধো. যদিপি ভৰরাগজৰনৰীথি পঠমং পৰত্ততি গহিতপটিসন্ধিকস্স ভৰনিকন্তিযা পৰত্তিতব্বত্তা, সো পন ভৰরাগো তণ্হাদল়্হত্তং ন হোতীতি মঞ্ঞমানো ন কামুপাদানস্স পঠমুপ্পত্তিমাহ.
তণ্হা কামুপাদানন্তি পন ৰিভাগস্স অকরণে সব্বাপি তণ্হা কামুপাদানং, করণেপি ৰা কামরাগতো অঞ্ঞাপি তণ্হা দল়্হভাৰং পত্তা কামুপাদানন্তি তস্স অরহত্তমগ্গৰজ্ঝতা ৰুত্তা.
উপ্পত্তিট্ঠানভূতা চিত্তুপ্পাদা ৰিসযো. পঞ্চুপাদানক্খন্ধা আলযো. তত্থ রমতীতি আলযরামা, পজা. তেনেৰ সা আলযরামতা সসন্তানে, পরসন্তানে চ পাকটা হোতি. কামানন্তি ৰত্থুকামানং. ‘‘সুখদুক্খং কম্মুনা হোতী’’তি অগ্গহেত্ৰা কোতূহলমঙ্গলাদিবহুলো হোতি. সা কোতূহলমঙ্গলাদিবহুলতা. অস্স কামুপাদানৰতো. তন্তি দিট্ঠুপাদানং, অনত্তনি ধম্মমত্তে ‘‘অত্তা’’তি মিচ্ছাভিনিৰেসস্স সুখুমতরধম্মুপাদানতায সুখুমতা ৰুত্তা. উপনিস্সযৰচনেন আরম্মণানন্তরপকতূপনিস্সযা ৰুত্তাতি অনন্তরপচ্চযাদীনম্পি সঙ্গহো কতো হোতি.