চুতূপপাতঞাণকথাৰণ্ণনা

৪১১. চুতিযাতি চৰনে. উপপাতেতি উপপজ্জনে. সমীপত্থে চেতং ভুম্মৰচনং, চুতিক্খণসামন্তা, উপপত্তিক্খণসামন্তা চাতি ৰুত্তং হোতি. তথা হি ৰক্খতি ‘‘যে পন আসন্নচুতিকা’’তিআদি (ৰিসুদ্ধি. ২.৪১১). দিব্বচক্খুঞাণেনেৰ সত্তানং চুতি চ উপপত্তি চ ঞাযতীতি আহ ‘‘দিব্বচক্খুঞাণত্থন্তি ৰুত্তং হোতী’’তি. দিব্বসদিসত্তাতিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ. অযং পন ৰিসেসো – তত্থ ‘‘সোতধাতূ’’তি পদং অপেক্খিত্ৰা ইত্থিলিঙ্গৰসেন ৰুত্তং, ইধ নপুংসকলিঙ্গৰসেন ৰত্তব্বং. তত্থ চ আলোকপরিগ্গহেন পযোজনং নত্থি, ইধ অত্থীতি ৰুত্তং ‘‘আলোকপরিগ্গহেন মহাজুতিকত্তাপি দিব্ব’’ন্তি, কসিণালোকানুগ্গহেন পত্তব্বত্তা, সযং ঞাণালোকফরণভাৰেন চ মহাজুতিকভাৰতোতি অত্থো. মহাজুতিকম্পি হি ‘‘দিব্ব’’ন্তি ৰুচ্চতি ‘‘দিব্বমিদং ব্যম্হ’’ন্তিআদীসু. মহাগতিকত্তাতি মহনীযগমনত্তা, ৰিম্হযনীযপৰত্তিকত্তাতি অত্থো. ৰিম্হযনীযা হিস্স পৰত্তি তিরোকুট্টাদিগতরূপদস্সনতো. ‘‘দিব্বসদিসত্তা’’তি চ হীনূপমাদস্সনং দেৰতানং দিব্বচক্খুতোপি ইমস্স মহানুভাৰত্তা. তেন দিব্বচক্খুলাভায যোগিনো পরিকম্মকরণং তপ্পটিপক্খাভিভৰস্স অত্থতো তস্স ৰিজযিচ্ছা নাম হোতি, দিব্বচক্খুলাভী চ ইদ্ধিমা দেৰতানং ৰচনগ্গহণক্খমনধম্মদানৰসেন মহামোগ্গল্লানত্থেরাদযো ৰিয দানগ্গহণলক্খণে, ৰোহারে চ পৰত্তেয্যাতি এৰং ৰিহারৰিজযিচ্ছাৰোহারজুতিগতিসঙ্খাতানং অত্থানং ৰসেন ইমস্স অভিঞ্ঞাঞাণস্স দিব্বচক্খুভাৰসিদ্ধিতো. সদ্দৰিদূ চ তেসু এৰ অত্থেসু দিৰু-সদ্দং ইচ্ছন্তীতি ৰুত্তং ‘‘তং সব্বং সদ্দসত্থানুসারেন ৰেদিতব্ব’’ন্তি.

দস্সনট্ঠেনাতি রূপদস্সনভাৰেন. চক্খুনা হি সত্তা রূপং পস্সন্তি. যথা মংসচক্খু ৰিঞ্ঞাণাধিট্ঠিতং সমৰিসমং আচিক্খন্তং ৰিয পৰত্ততি, ন তথা ইদং. ইদং পন সযমেৰ ততো সাতিসযং চক্খুকিচ্চকারীতি আহ ‘‘চক্খুকিচ্চকরণেন চক্খুমিৰাতিপি চক্খূ’’তি. ‘‘দিট্ঠিৰিসুদ্ধিহেতুত্তা’’তি সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং ৰিৰরিতুং ‘‘যো হী’’তিআদি ৰুত্তং. উচ্ছেদদিট্ঠিং গণ্হাতি পরতো উপপত্তিযা অদস্সনতো এত্থেৰাযং সত্তো উচ্ছিন্নো, এৰমিতরেপীতি. নৰসত্তপাতুভাৰদিট্ঠিং গণ্হাতি লাভী অধিচ্চসমুপ্পত্তিকো ৰিয. বুদ্ধপুত্তা পস্সন্তিযেৰাতি উত্তরপদাৰধারণং, ন পুরিমপদাৰধারণং. এৰং হি জযদ্দিসজাতকাদীহি অৰিরোধো সিদ্ধো হোতি.

মনুস্সানং ইদন্তি মানুসকং, মনুস্সানং গোচরভূতং রূপারম্মণং. তদঞ্ঞস্স পন দিব্বতিরোহিতাতিসুখুমাদিভেদস্স রূপস্স দস্সনতো অতিক্কন্তমানুসকং. এৰরূপঞ্চ মনুস্সূপচারং অতিক্কন্তং নাম হোতীতি আহ ‘‘মনুস্সূপচারং অতিক্কমিত্ৰা রূপদস্সনেনা’’তি. এৰং ৰিসযমুখেন দস্সেত্ৰা ইদানি ৰিসযীমুখেন দস্সেতুং ‘‘মানুসকং ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থাপি মংসচক্খাতিক্কমো তস্স কিচ্চাতিক্কমেনেৰ দট্ঠব্বো.

দিব্বচক্খুনাতি দিব্বচক্খুঞাণেনপি. দট্ঠুং ন সক্কা খণস্স অতিইত্তরতায অতিসুখুমতায কেসঞ্চি রূপস্স. অপিচ দিব্বচক্খুস্স পচ্চুপ্পন্নং রূপারম্মণং, তঞ্চ পুরেজাতপচ্চযভূতং, ন চ আৰজ্জনপরিকম্মেহি ৰিনা মহগ্গতস্স পৰত্তি অত্থি, নাপি উপ্পজ্জমানমেৰ রূপং আরম্মণপচ্চযো ভৰিতুং সক্কোতি, ভিজ্জমানং ৰা. তস্মা ‘‘চুতূপপাতক্খণে রূপং দিব্বচক্খুনা দট্ঠুং ন সক্কা’’তি সুৰুত্তমেতং. যদি দিব্বচক্খুঞাণং রূপারম্মণমেৰ, অথ কস্মা ‘‘সত্তে পস্সতী’’তি ৰুত্তন্তি? যেভুয্যেন সত্তসন্তানগতরূপদস্সনতো এৰং ৰুত্তং. সত্তগহণস্স ৰা কারণভাৰতো ৰোহারৰসেন ৰুত্তন্তিপি কেচি. তে চৰমানাতি অধিপ্পেতাতি সম্বন্ধো. এৰরূপেতি ন চুতূপপাতক্খণসমঙ্গিনোতি অধিপ্পাযো.

মোহূপনিস্সযং নাম কম্মং নিহীনং নিহীনফলং হোতীতি আহ ‘‘মোহনিস্সন্দযুত্তত্তা’’তি. তব্বিপরীতেতি তস্স হীল়িতাদিভাৰস্স ৰিপরীতে, অহীল়িতে অনোহীল়িতে অনোঞ্ঞাতে অনৰঞ্ঞাতে চিত্তীকতেতি অত্থো. সুৰণ্ণেতি সুন্দরৰণ্ণে. দুব্বণ্ণেতি অসুন্দরৰণ্ণে. সা পনাযং সুৰণ্ণদুব্বণ্ণতা যথাক্কমং কম্মস্স অদোসদোসূপনিস্সযতায হোতীতি আহ ‘‘অদোসনিস্সন্দযুত্তত্তা’’তিআদি. সুন্দরং গতিং গতা সুগতাতি আহ ‘‘সুগতিগতে’’তি, সুগতিং উপপন্নেতি অত্থো. অলোভজ্ঝাসযা সত্তা ৰদঞ্ঞূ ৰিগতমচ্ছেরা অলোভূপনিস্সযেন কম্মুনা সুভগা সমিদ্ধা হোন্তীতি আহ ‘‘অলোভনিস্সন্দযুত্তত্তা ৰা অড্ঢে মহদ্ধনে’’তি. দুক্খং গতিং গতা দুগ্গতাতি আহ ‘‘দুগ্গতিগতে’’তি. লোভজ্ঝাসযা সত্তা লুদ্ধা মচ্ছরিনো লোভূপনিস্সযেন কম্মুনা দুগ্গতা দুরুপেতা হোন্তীতি আহ ‘‘লোভনিস্সন্দযুত্তত্তা ৰা দলিদ্দে অপ্পন্নপানে’’তি.

উপচিতন্তি ফলাৰহভাৰেন কতং. যথা কতং হি কম্মং ফলদানসমত্থং হোতি, তথা কতং উপচিতং. চৰমানেতিআদীহি দিব্বচক্খুকিচ্চং ৰুত্তন্তি ৰিসযমুখেন ৰিসযীব্যাপারমাহ. পুরিমেহীতি ৰা ‘‘দিব্বেন চক্খুনা’’তিআদীনি পদানি সন্ধায ৰুত্তং. আদীহীতি এত্থ চ-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো. তস্মা ‘‘দিব্বেন…পে… পস্সতী’’তি ইমেহি, ‘‘চৰমানে’’তিআদীহি চ দিব্বচক্খুকিচ্চং ৰুত্তন্তি অত্থো.

ইমিনা পন পদেনাতি ‘‘যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতী’’তি ইমিনা ৰাক্যেন. ইধ ভিক্খূতি ইমস্মিং সাসনে ভিক্খু, দিব্বচক্খুঞাণলাভীতি অধিপ্পাযো. সো চ দিব্বচক্খুঞাণলাভী নেরযিকে চ সত্তে পচ্চক্খতো দিস্ৰা ঠিতো. এৰং মনসি করোতীতি তেসং নেরযিকানং নিরযসংৰত্তনিযস্স কম্মস্স ঞাতুকামতাৰসেন পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায পরিকম্মৰসেন মনসি করোতি. কিং নু খোতিআদি মনসিকারৰিধিদস্সনং. এৰং পন পরিকম্মং কত্ৰা পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠিতস্স তং কম্মং আরম্মণং কত্ৰা আৰজ্জনং উপ্পজ্জতি, তস্মিং নিরুদ্ধে চত্তারি, পঞ্চ ৰা জৰনানি জৰন্তীতিআদি সব্বং ৰুত্তনযমেৰ. ‘‘ৰিসুং পরিকম্মং নাম নত্থী’’তি ইদং পন দিব্বচক্খুঞাণেন ৰিনা যথাকম্মূপগঞাণস্স ৰিসুং পরিকম্মং নত্থীতি অধিপ্পাযেন ৰুত্তং. এৰঞ্চেতং ইচ্ছিতব্বং, অঞ্ঞথা যথাকম্মূপগঞাণস্স মহগ্গতভাৰো এৰ ন সিযা. দেৰানং দস্সনেপি এসেৰ নযো. নেরযিকদেৰগ্গহণং চেত্থ নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং. আকঙ্খমানো হি দিব্বচক্খুলাভী অঞ্ঞগতিকেসুপি এৰং পটিপজ্জতিযেৰ. তথা হি ৰক্খতি ‘‘অপাযগ্গহণেন তিরচ্ছানযোনিং দীপেতী’’তি (ৰিসুদ্ধি. ২.৪১১), ‘‘সুগতিগ্গহণেন মনুস্সগতিপি সঙ্গয্হতী’’তি (ৰিসুদ্ধি. ২.৪১১) চ. তং নিরযসংৰত্তনিযং কম্মং আরম্মণং এতস্সাতি তংকম্মারম্মণং. ফারুসকৰনাদীসূতি আদি-সদ্দেন চিত্তলতাৰনাদীনং সঙ্গহো.

যথা চিমস্সাতি যথা চ ইমস্স যথাকম্মূপগঞাণস্স ৰিসুং পরিকম্মং নত্থি, এৰং অনাগতংসঞাণস্সপীতি ৰিসুং পরিকম্মাভাৰং নিদস্সেতি. তত্থ কারণমাহ ‘‘দিব্বচক্খুপাদকানেৰ হি ইমানী’’তি. তত্রাযমধিপ্পাযো – যথা দিব্বচক্খুলাভী নিরযাদিঅভিমুখং আলোকং ৰড্ঢেত্ৰা, নেরযিকাদিকে সত্তে দিস্ৰা তেহি পুব্বে আযূহিতং নিরযসংৰত্তনিযাদিকং কম্মং তাদিসেন সমাদানেন, তজ্জেন চ মনসিকারেন পরিক্খতে চিত্তে যাথাৰতো জানাতি, এৰং যস্স যস্স সত্তস্স সমনন্তরা অনাগতং অত্তভাৰং ঞাতুকামো তং তং ওদিস্স আলোকং ৰড্ঢেত্ৰা তেন তেন অতীতে, এতরহি ৰা আযূহিতং তস্স নিব্বত্তকং কম্মং যথাকম্মূপগঞাণেন দিস্ৰা তেন নিব্বত্তেতব্বং অনাগতং অত্তভাৰং ঞাতুকামো তাদিসেন সমাদানেন, তজ্জেন চ মনসিকারেন পরিক্খতে চিত্তে যাথাৰতো জানাতি. এসেৰ নযো ততো পরেসুপি অত্তভাৰেসু. এতং অনাগতংসঞাণং নাম. যস্মা এতং দ্ৰযং দিব্বচক্খুঞাণে সতিযেৰ সিজ্ঝতি, নাসতি. তেন ৰুত্তং ‘‘ইমানি দিব্বচক্খুনা সহেৰ ইজ্ঝন্তী’’তি.

কাযেন দুট্ঠু চরিতং, কাযতো ৰা উপ্পন্নং কিলেসপূতিকত্তা দুট্ঠং চরিতং কাযদুচ্চরিতন্তি এৰং যোজেতব্বো. কাযোতি চেত্থ চোপনকাযো অধিপ্পেতো. কাযৰিঞ্ঞত্তিৰসেন পৰত্তং অকুসলং কাযকম্মং কাযদুচ্চরিতন্তি. ইতরেসূতি ৰচীমনোদুচ্চরিতেসু. যস্মিং সন্তানে কম্মং কতূপচিতং, অসতিস্স অন্তরুপচ্ছেদে ৰিপাকারহভাৰস্স অৰিগচ্ছনতো সো তেন সহিতোযেৰাতি ৰত্তব্বোতি আহ ‘‘সমন্নাগতাতি সমঙ্গীভূতা’’তি. ‘‘অনত্থকামা হুত্ৰা’’তি এতেন মাতাপিতরো ৰিয পুত্তানং, আচরিযুপজ্ঝাযা ৰিয চ নিস্সিতকানং অত্থকামা হুত্ৰা গরহকা উপৰাদকা ন হোন্তীতি দস্সেতি. গুণপরিধংসনেনাতি ৰিজ্জমানানং গুণানং ৰিদ্ধংসনেন, ৰিনাসনেনাতি অত্থো. ননু চ অন্তিমৰত্থুনাপি উপৰাদো গুণপরিধংসনমেৰাতি? সচ্চমেতং. গুণাতি পনেত্থ ঝানাদিৰিসেসা উত্তরিমনুস্সধম্মা অধিপ্পেতাতি সীলপরিধংসনং ৰিসুং গহিতং. তেনাহ ‘‘নত্থি ইমেসং সমণধম্মো’’তিআদি. সমণধম্মোতি চ সীলসংযমং সন্ধায ৰদতি. জানং ৰাতি যং উপৰদতি, তস্স অরিযভাৰং জানন্তো ৰা. অজানং ৰাতি অজানন্তো ৰা. জাননং অজাননং চেত্থ অপ্পমাণং, অরিযভাৰো এৰ পমাণং. তেনাহ ‘‘উভযথাপি অরিযূপৰাদোৰ হোতী’’তি. ‘‘অরিযো’’তি পন অজানতো অদুট্ঠচিত্তস্সেৰ তত্থ অরিযগুণাভাৰং পৰেদেন্তস্স গুণপরিধংসনং ন হোতীতি তস্স অরিযূপৰাদো নত্থীতি ৰদন্তি. সতেকিচ্ছং পন হোতি খমাপনেন, ন অনন্তরিযং ৰিয অতেকিচ্ছং.

রুজ্ঝতীতি তুদতি, দুক্খং ৰেদনং উপ্পাদেতীতি অত্থো. তন্তি তং থেরং, তং ৰা কিরিযং. জানন্তো এৰ থেরো ‘‘অত্থি তে, আৰুসো, পতিট্ঠা’’তি পুচ্ছি. ইতরোপি সচ্চাভিসমযো সাসনে পতিট্ঠাতি আহ ‘‘সোতাপন্নো অহ’’ন্তি. থেরো তং করুণাযমানো ‘‘খীণাসৰো তযা উপৰদিতো’’তি অত্তানং আৰিকাসি.

সচে নৰকতরা হোন্তি তস্মিং ৰিহারে ভিক্খূ. সম্মুখা অখমাপেন্তেপীতি পুরতো খমাপনে অসম্ভৰন্তেপি. ‘‘অখমন্তে’’তি ৰা পাঠো. তং সোতাপন্নস্স ৰসেন ৰেদিতব্বং.

পরিনিব্বুতমঞ্চট্ঠানন্তি পূজাকরণট্ঠানং সন্ধাযাহ.

সমাদাতব্বট্ঠেন সমাদানানি, কম্মানি সমাদানানি যেসং, তে কম্মসমাদানা, মিচ্ছাদিট্ঠিৰসেন কম্মসমাদানা, হেতুঅত্থং ৰা অন্তোগধং কত্ৰা মিচ্ছাদিট্ঠিৰসেন পরে কম্মেসু সমাদাপকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তযিমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিৰসেনা’’তিআদিমাহ. সীলসম্পন্নোতিআদি পরিপক্কিন্দ্রিযস্স মগ্গসমঙ্গিনো ৰসেন ৰুত্তং. অগ্গমগ্গট্ঠে পন ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. অঞ্ঞন্তি অরহত্তং. এৰংসম্পদন্তি যথা তং অৰস্সম্ভাৰী, এৰমিদম্পীতি অত্থো. তং ৰাচং অপ্পহাযাতিআদীসু অরিযূপৰাদং সন্ধায ‘‘পুন এৰরূপিং ৰাচং ন ৰক্খামী’’তি ৰদন্তো ৰাচং পজহতি নাম, ‘‘পুন এৰরূপং চিত্তং ন উপ্পাদেস্সামী’’তি চিন্তেন্তো চিত্তং পজহতি নাম, ‘‘পুন এৰরূপিং দিট্ঠিং ন গণ্হিস্সামী’’তি পজহন্তো দিট্ঠিং পজহতি নাম, তথা অকরোন্তো নেৰ পজহতি, ন পটিনিস্সজ্জতি. যথাভতং নিক্খিত্তো, এৰং নিরযেতি যথা নিরযপালেহি আহরিত্ৰা নিরযে ঠপিতো, এৰং নিরযে ঠপিতোযেৰাতি অত্থো. মিচ্ছাদিট্ঠিৰসেন অকত্তব্বং নাম পাপং নত্থি, যতো সংসারখাণুভাৰোপি নাম হোতীতি আহ ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিপরমানি, ভিক্খৰে, ৰজ্জানী’’তি.

‘‘উচ্ছিন্নভৰনেত্তিকো, ভিক্খৰে, তথাগতস্স কাযো তিট্ঠতি, অযঞ্চেৰ কাযো, বহিদ্ধা চ নামরূপ’’ন্তি (দী. নি. ১.১৪৭) এৰমাদীসু ৰিয ইধ কায-সদ্দো খন্ধপঞ্চকৰিসযোতি আহ ‘‘কাযস্স ভেদাতি উপাদিন্নক্খন্ধপরিচ্চাগা’’তি. অৰীতরাগস্স মরণতো পরং নাম ভৰন্তরূপাদানমেৰাতি আহ ‘‘পরং মরণাতি তদনন্তরং অভিনিব্বত্তিক্খন্ধগ্গহণে’’তি. যেন তিট্ঠতি, তস্স উপচ্ছেদেনেৰ কাযো ভিজ্জতীতি আহ ‘‘কাযস্স ভেদাতি জীৰিতিন্দ্রিযস্স উপচ্ছেদা’’তি.

এতি ইমস্মা সুখন্তি অযো, পুঞ্ঞন্তি আহ ‘‘পুঞ্ঞসম্মতা অযা’’তি. অযন্তি এতস্মা সুখানীতি আযো, পুঞ্ঞকম্মাদিসুখসাধনং. তেনাহ ‘‘সুখানং ৰা আযস্স অভাৰা’’তি. ইযতি অস্সাদিযতীতি অযো, অস্সাদোতি আহ ‘‘অস্সাদসঞ্ঞিতো অযো’’তি.

নাগরাজাদীনন্তি আদি-সদ্দেন সুপণ্ণাদীনং সঙ্গহো. অসুরসদিসন্তি পেতাসুরসদিসং. সোতি অসুরকাযো. সব্বসমুস্সযেহীতি সব্বেহি সম্পত্তিসমুস্সযেহি. ৰুত্তৰিপরিযাযেনাতি ‘‘সুট্ঠু চরিতং, সোভনং ৰা চরিতং অনৰজ্জত্তা’’তিআদিনা ‘‘কাযদুচ্চরিতেনা’’তিআদীনং পদানং ৰুত্তস্স অত্থস্স ৰিপরিযাযেন.

নিগমনৰচনং ৰুত্তস্সেৰত্থস্স পুন ৰচনন্তি কত্ৰা. অযমেত্থ সঙ্খেপত্থোতি ‘‘দিব্বেন চক্খুনা…পে… পস্সতী’’তি এত্থ অযং যথাৰুত্তো সঙ্খেপত্থো.

৪১২. কসিণারম্মণন্তি অট্ঠন্নম্পি কসিণানং ৰসেন কসিণারম্মণং. সব্বাকারেনাতি ‘‘চুদ্দসৰিধেন চিত্তপরিদমনেন অট্ঠঙ্গসমন্নাগমেন ভূমিপাদপদমূলসম্পাদনেনা’’তি ইমিনা সব্বপ্পকারেন. অভিনীহারক্খমং দিব্বচক্খুঞাণাভিমুখং পেসনারহং পেসনযোগ্গং কত্ৰা. আসন্নং কাতব্বন্তি দিব্বচক্খুঞাণুপ্পত্তিযা সমীপভূতং কাতব্বং. তত্থ উপচারজ্ঝানং পগুণতরং কত্ৰা আরম্মণঞ্চ ৰড্ঢেতব্বং. তেনাহ ‘‘উপচারজ্ঝানগোচরং কত্ৰা ৰড্ঢেত্ৰা ঠপেতব্ব’’ন্তি. তত্থাতি তস্মিং ৰড্ঢিতে কসিণারম্মণে. অপ্পনাতি ঝানৰসেন অপ্পনা. ন হি অকতপরিকম্মস্স অভিঞ্ঞাৰসেন অপ্পনা ইজ্ঝতি. তেনাহ ‘‘পাদকজ্ঝাননিস্সযং হোতী’’তি, পাদকজ্ঝানারম্মণং হোতীতি অত্থো. ন পরিকম্মনিস্সযন্তি পরিকম্মস্স তং কসিণারম্মণং অপস্সযো ন হোতি. তথা সতি রূপদস্সনং ন সিযা. ইমেসূতি যথাৰুত্তেসু তেজোকসিণাদীসু তীসু কসিণেসু. উপ্পাদেত্ৰাতি উপচারজ্ঝানুপ্পাদনেন উপ্পাদেত্ৰা. উপচারজ্ঝানপৰত্তিযা হি সদ্ধিং পটিভাগনিমিত্তুপ্পত্তি. তত্থাতি কসিণনিদ্দেসে.

অন্তোযেৰ রূপগতং পস্সিতব্বং ন বহিদ্ধা ৰিক্খেপাপত্তিহেতুভাৰতো. পরিকম্মস্স ৰারো অতিক্কমতীতি ইধ পরিকম্মং নাম যথাৰুত্তকসিণারম্মণং উপচারজ্ঝানং, তং রূপগতং পস্সতো ন পৰত্ততি. কসিণালোকৰসেন চ রূপগতদস্সনং, কসিণালোকো চ পরিকম্মৰসেনাতি তদুভযম্পি পরিকম্মস্স অপ্পৰত্তিযা ন হোতি. তেনাহ ‘‘ততো আলোকো অন্তরধাযতি, তস্মিং অন্তরহিতে রূপগতম্পি ন দিস্সতী’’তি. রূপগতং পস্সতো পরিকম্মস্স ৰারো অতিক্কমতি, পরিকম্মমতিক্কন্তস্স কসিণারম্মণং ঞাণং ন হোতীতি রূপগতং ন দিস্সতি, কথং পন পটিপজ্জিতব্বন্তি আহ ‘‘অথানেনা’’তিআদি. এৰং অনুক্কমেনাতি পুনপ্পুনং পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ততো ততো ৰুট্ঠায অভিণ্হং আলোকস্স ফরণৰসেন আলোকো থামগতো হোতি চিরট্ঠাযী. তথা চ সতি তত্থ সুচিরম্পি রূপগতং পস্সতেৰ. তেন ৰুত্তং ‘‘এত্থ আলোকো…পে… হোতী’’তি.

স্ৰাযমত্থো তিণুক্কূপমায ৰিভাৰেতব্বোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘রত্তিং তিণুক্কাযা’’তিআদি. তত্থ পুনপ্পুনং পৰেসনন্তি পুনপ্পুনং পাদকজ্ঝানসমাপজ্জনং. থামগতালোকস্স যথাপরিচ্ছেদেন ঠানন্তি যত্তকং ঠানং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা কসিণং ৰড্ঢিতং, থামগতস্স আলোকস্স তত্তকং ফরিত্ৰা অৰট্ঠানং.

অনাপাথগতন্তি আপাথগমনযোগ্যস্স ৰসেন ৰুত্তং. অন্তোকুচ্ছিগতাদি পন তদভাৰতো তেন ৰিসেসিতব্বমেৰ. তদেৰাতি দিব্বচক্খুমেৰ. এত্থাতি এতেসু রূপমারব্ভ পৰত্তচিত্তেসু. রূপদস্সনসমত্থন্তি রূপং সভাৰতো ৰিভাৰনসমত্থং চক্খুৰিঞ্ঞাণং ৰিয. পুব্বভাগচিত্তানীতি আৰজ্জনপরিকম্মসঙ্খাতানি পুব্বভাগচিত্তানি. তানি হি আরম্মণং করোন্তানিপি ন যাথাৰতো তং ৰিভাৰেত্ৰা পৰত্তন্তি আৰজ্জনসম্পটিচ্ছনচিত্তানি ৰিয.

তং পনেতং দিব্বচক্খু. পরিপন্থোতি অন্তরাযিকো. ঝানৰিব্ভন্তকোতি ঝানুম্মত্তকো ঝানভাৰনামুখেন উম্মাদপ্পত্তো. অপ্পমত্তেন ভৰিতব্বন্তি ‘‘দিব্বচক্খু মযা অধিগত’’ন্তি সন্তোসং অনাপজ্জিত্ৰা ৰিপস্সনানুযোগৰসেন ৰা সচ্চাভিসমযৰসেন ৰা অপ্পমত্তেন ভৰিতব্বং.

‘‘এৰং পস্সিতুকামেনা’’তিআদিনা দিব্বচক্খুস্স নানাৰজ্জনপরিকম্মঞ্চেৰ দিব্বচক্খুঞাণঞ্চ দস্সিতং, ন তস্স উপ্পত্তিক্কমোতি তং দস্সেতুং ‘‘তত্রায’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তং হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

চুতূপপাতঞাণকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.