পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণকথাৰণ্ণনা

৪০২. পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, তস্স ৰা অনুস্সরণং পুব্বেনিৰাসানুস্সতি, তং নিস্সযাদিপচ্চযভূতং পটিচ্চ উপ্পজ্জনতো ‘‘পুব্বেনিৰাসানুস্সতিম্হি যং ঞাণং, তদত্থাযা’’তি সঙ্খেপেন ৰুত্তমত্থং ৰিৰরন্তো পুব্বেনিৰাসং তাৰ দস্সেত্ৰা তত্থ সতিঞাণানি দস্সেতুং ‘‘পুব্বেনিৰাসো’’তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘পুব্বে’’তি ইদং পদং ‘‘একম্পি জাতি’’ন্তিআদিৰচনতো অতীতভৰৰিসযং ইধাধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘অতীতজাতীসূ’’তি নিৰাস-সদ্দো কম্মসাধনো, খন্ধৰিনিমুত্তো চ নিৰসিতধম্মো নত্থীতি আহ ‘‘নিৰুত্থক্খন্ধা’’তি. নিৰুত্থতা চেত্থ সসন্তানে পৰত্ততা, তথাভূতা চ তে অনু অনু ভূতা জাতা পৰত্তা তত্থ উপ্পজ্জিত্ৰা ৰিগতাৰ হোন্তীতি আহ ‘‘নিৰুত্থাতি অজ্ঝাৰুত্থা অনুভূতা অত্তনো সন্তানে উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুদ্ধা’’তি. এৰং সসন্ততিপরিযাপন্নধম্মৰসেন নিৰাস-সদ্দস্স অত্থং ৰত্ৰা ইদানি অৰিসেসেন ৰত্তুং ‘‘নিৰুত্থধম্মা ৰা নিৰুত্থা’’তি ৰত্ৰা তং ৰিৰরিতুং ‘‘গোচরনিৰাসেনা’’তিআদি ৰুত্তং. গোচরভূতাপি হি গোচরাসেৰনায আসেৰিতা আরম্মণকরণৰসেন অনুভূতা নিৰুত্থা নাম হোন্তীতি. তে পন দুৰিধা সপরৰিঞ্ঞাণগোচরতাযাতি উভযেপি তে দস্সেতুং ‘‘অত্তনো’’তিআদি ৰুত্তং.

তত্থ ‘‘অত্তনো ৰিঞ্ঞাণেন ৰিঞ্ঞাতা’’তি ৰত্ৰা ‘‘পরিচ্ছিন্না’’তি ৰচনং যে তে গোচরনিৰাসেন নিৰুত্থধম্মা, তে ন কেৰলং ৰিঞ্ঞাণেন ৰিঞ্ঞাণমত্তা, অথ খো যথা পুব্বে জাতিনামগোত্তৰণ্ণলিঙ্গাহারাদিৰিসেসেহি পরিচ্ছেদকারিকায পঞ্ঞায পরিচ্ছিজ্জ গহিতা, তথেৰেতং ঞাণং পরিচ্ছিজ্জ গণ্হাতীতি ইমস্স অত্থস্স দীপনত্থং ৰুত্তং. পরৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতাপি ৰা নিৰুত্থাতি সম্বন্ধো. ন কেৰলং অত্তনোৰ ৰিঞ্ঞাণেন, অথ খো পরেসং ৰিঞ্ঞাণেন ৰিঞ্ঞাতাপি ৰাতি অত্থো. ইধাপি ‘‘পরিচ্ছিন্না’’তি পদং আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং ‘‘পরেসম্পি ৰা ৰিঞ্ঞাণেন ৰিঞ্ঞাতা পরিচ্ছিন্না’’তি. তস্স চ গহণে পযোজনং ৰুত্তনযেনেৰ ৰত্তব্বং. তে চ খো যস্মা অভীতাসু এৰ জাতীসু অঞ্ঞেহি ৰিঞ্ঞাতা পরিচ্ছিন্না, তে চ পরিনিব্বুতাপি হোন্তি. যে হি তে ৰিঞ্ঞাতা, তেসং তদা ৰত্তমানসন্তানানুসারেন তেসম্পি অতীতে পৰত্তি ঞাযতীতি সিখাপ্পত্তং পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণস্স ৰিসযভূতং পুব্বেনিৰাসং দস্সেতুং ‘‘ছিন্নৰটুমকানুস্সরণাদীসূ’’তি ৰুত্তং. ছিন্নৰটুমকা সম্মাসম্বুদ্ধা, তেসং অনুস্সরণা ছিন্নৰটুমকানুস্সরণং. আদি-সদ্দেন পচ্চেকসম্বুদ্ধবুদ্ধসাৰকানুস্সরণানি গয্হন্তীতি ৰদন্তি. ছিন্নৰটুমকা পন সব্বেৰ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বুতা. তেসং অনুস্সরণং নাম তেসং পটিপত্তিযা অনুস্সরণং, সা পন পটিপত্তি সঙ্খেপতো ছল়ারম্মণগ্গহণলক্খণাতি তানি ইধ পরৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতগ্গহণেন গহিতানি, তে পনেতে সম্মাসম্বুদ্ধানংযেৰ ৰিসযা, ন অঞ্ঞেসন্তি আহ ‘‘তে বুদ্ধানংযেৰ লব্ভন্তী’’তি. ন হি অতীতে বুদ্ধা ভগৰন্তো এৰং ৰিপস্সিংসু, এৰং মগ্গং ভাৰেসুং, এৰং ফলনিব্বানানি সচ্ছাকংসু, এৰং ৰেনেয্যে ৰিনেসুন্তি এত্থ সব্বদা অঞ্ঞেসং ঞাণস্স গতি অত্থীতি. যায সতিযা পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, সা পুব্বেনিৰাসানুস্সতীতি আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং.

অনেকৰিধন্তি নানাভৰযোনিগতিৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিসত্তাৰাসাদিৰসেন বহুৰিধং. পকারেহীতি নামগোত্তাদিআকারেহি সদ্ধিং, সহযোগে চেতং করণৰচনং. পৰত্তিতং দেসনাৰসেন. তেনাহ ‘‘সংৰণ্ণিত’’ন্তি, ৰিত্থারিতন্তি অত্থো. ‘‘নিৰাস’’ন্তি অন্তোগধভেদসামঞ্ঞৰচনমেতন্তি তে ভেদে ব্যাপনিচ্ছাৰসেন সঙ্গহেত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘তত্থ তত্থ নিৰুত্থসন্তান’’ন্তি আহ. সাৰকস্সেৰেতং অনুস্সরণং, ন সত্থুনোতি ৰুত্তং ‘‘খন্ধপটিপাটিৰসেন চুতিপটিসন্ধিৰসেন ৰা’’তি. খন্ধপটিপাটি খন্ধানং অনুক্কমো. সা চ খো চুতিতো পট্ঠায উপ্পটিপাটিৰসেন. কেচি পনেত্থ ‘‘ইরিযাপথপটিপাটি খন্ধপটিপাটী’’তি ৰদন্তি. অনুগন্ত্ৰা অনুগন্ত্ৰাতি ঞাণগতিযা অনুগন্ত্ৰা অনুগন্ত্ৰা. তিত্থিযাতি অঞ্ঞতিত্থিযা, তে পন কম্মৰাদিনো কিরিযৰাদিনো তাপসাদযো. ঠপেত্ৰা অগ্গসাৰকমহাসাৰকে ইতরে সত্থু সাৰকা পকতিসাৰকা.

যস্মা তিত্থিযানং ব্রহ্মজালাদীসু চত্তালীসায এৰ সংৰট্টৰিৰট্টানং অনুস্সরণং আগতং, তস্মা ‘‘ন ততো পর’’ন্তি ৰত্ৰা তং কারণং ৰদন্তো ‘‘দুব্বলপঞ্ঞত্তা’’তিআদিমাহ, তেন ৰিপস্সনাভিযোগো পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণস্স ৰিসেসকারণন্তি দস্সেতি. বলৰপঞ্ঞত্তাতি এত্থ নামরূপপরিচ্ছেদাদিযেৰ পঞ্ঞায বলৰকারণং দট্ঠব্বং. তঞ্হেত্থ নেসং সাধারণকারণং. এত্তকোতি কপ্পানং লক্খং, তদধিকং একং, দ্ৰে চ অসঙ্খ্যেয্যানীতি কালৰসেন এৰংপরিমাণো যথাক্কমং তেসং মহাসাৰকঅগ্গসাৰকপচ্চেকবুদ্ধানং পুঞ্ঞঞাণাভিনীহারো সাৰকপচ্চেকবোধিপারমিতা সমিতা. যদি বোধিসম্ভারসম্ভরণকালপরিচ্ছিন্নো তেসং তেসং অরিযানং অভিঞ্ঞাঞাণৰিভাগো, এৰং সন্তে বুদ্ধানম্পি ৰিসযপরিচ্ছেদতা আপন্নাতি আহ ‘‘বুদ্ধানং পন পরিচ্ছেদো নাম নত্থী’’তি. ‘‘যাৰতকং ঞেয্যং, তাৰতকং ঞাণ’’ন্তি (মহানি. ১৫৬; চূল়নি. মোঘরাজমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ৮৫; পটি. ম. ৩.৫) ৰচনতো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স ৰিয বুদ্ধানং অভিঞ্ঞাঞাণানম্পি ৰিসযে পরিচ্ছেদো নাম নত্থি. তত্থ যং যং ঞাতুং ইচ্ছন্তি, তং তং জানন্তি এৰ. অথ ৰা সতিপি কালপরিচ্ছেদে কারণূপাযকোসল্লপরিগ্গহাদিনা সাতিসযত্তা মহাবোধিসম্ভারানং পঞ্ঞাপারমিতায পৰত্তিআনুভাৰস্স পরিচ্ছেদো নাম নত্থি, কুতো তন্নিব্বত্তানং অভিঞ্ঞাঞাণানন্তি আহ ‘‘বুদ্ধানং পন পরিচ্ছেদো নাম নত্থী’’তি. অতীতে এত্তকানি কপ্পানং অসঙ্খ্যেয্যানীতি এৰং কালপরিচ্ছেদো নাম নত্থি, অনাগতে অনাগতংসঞাণস্স ৰিয.

এৰং ছন্নং জনানং পুব্বেনিৰাসানুস্সরণং কালৰিভাগতো দস্সেত্ৰা ইদানি আরম্মণগ্গহণতো আনুভাৰৰিসেসতো, পৰত্তিআকারতো চ দস্সেতুং ‘‘তিত্থিযা চা’’তিআদি ৰুত্তং. চুতিপটিসন্ধিৰসেনাতি অত্তনো, পরস্স ৰা তস্মিং তস্মিং অত্তভাৰে চুতিং দিস্ৰা অন্তরা কিঞ্চি অনামসিত্ৰা পটিসন্ধিযা এৰ গহণৰসেন. ৰুত্তমেৰত্থং ব্যতিরেকতো, অন্ৰযতো চ ৰিভাৰেতুং ‘‘তেসঞ্হী’’তিআদি ৰুত্তং. পকতিসাৰকা চুতিপটিসন্ধিৰসেনপি সঙ্কমন্তীতি অযমত্থো হেট্ঠা ৰুত্তনযেন ‘‘বলৰপঞ্ঞত্তা’’তি হেতুনা ৰিভাৰেতব্বো, চুতিপটিসন্ধিৰসেন সঙ্কমনং ৰেমজ্ঝদস্সনে পযোজনাভাৰতো. ঞাণবলদস্সনত্থং পনেত্থ ৰুত্তং.

তং তং পাকটমেৰাতি যথা নাম সরদসমযে ঠিতমজ্ঝন্হিকৰেলাযং চতুরতনিকে গেহে চক্খুমতো পুরিসস্স রূপগতং সুপাকটমেৰ হোতীতি লোকসিদ্ধমেতং, সিযা পন তস্স সুখুমতরতিরোহিতাদিভেদস্স রূপগতস্স অগোচরতা. নত্থেৰ বুদ্ধানং ঞাতুং ইচ্ছিতস্স ঞেয্যস্স অগোচরতা, অথ খো তং ঞাণালোকেন ওভাসিতং হত্থতলে আমলকং ৰিয সুপাকটং সুৰিভূতমেৰ হোতি তথা ঞেয্যাৰরণস্স সুপহীনত্তা. পেয্যালপাল়িং ৰিয সঙ্খিপিত্ৰাতি যথা পেয্যালপাল়িং পঠন্তা ‘‘পঠমং ঝানং…পে… পঞ্চমং ঝান’’ন্তি আদিপরিযোসানমেৰ গণ্হন্তা সঙ্খিপিত্ৰা সজ্ঝাযন্তি, ন অনুপদং, এৰং অনেকাপি কপ্পকোটিযো সঙ্খিপিত্ৰা. যং যং ইচ্ছন্তীতি যস্মিং কপ্পে, যস্মিং ভৰে যং যং জানিতুং ইচ্ছন্তি, তত্থ তত্থেৰ ঞাতুং ইচ্ছিতে এৰ ঞাণেন ওক্কমন্তা. সীহোক্কন্তৰসেন সীহগতিপতনৰসেন ঞাণগতিযা গচ্ছন্তি. সতধা ভিন্নস্স ৰাল়স্স কোটিযা কোটিপটিপাদনৰসেন কতৰালৰেধপরিচযস্স. সরভঙ্গসদিসস্সাতি সরভঙ্গবোধিসত্তসদিসস্স (জা. ২.১৭.৫০ আদযো). লক্খট্ঠানস্স অপ্পত্তৰসেন ন সজ্জতি. অতিক্কমনপস্সগমনৰসেন ন ৰিরজ্ঝতি.

খজ্জুপনকপ্পভাসদিসং হুত্ৰা উপট্ঠাতীতি ঞাণস্স অতিৰিয অপ্পানুভাৰতায খজ্জোতোভাসসমং হুত্ৰা পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণং উপট্ঠাতি. এস নযো সেসেসুপি. দীপপ্পভাসদিসন্তি পাকতিকদীপালোকসদিসং. উক্কাপভা মহাউম্মুকালোকো. ওসধিতারকপ্পভাতি উস্সন্না পভা এতায ধীযতীতি ওসধি, ওসধীনং ৰা অনুবলপ্পদাযিকত্তা ওসধীতি এৰং লদ্ধনামায তারকায পভা. সরদসূরিযমণ্ডলসদিসং সৰিসযে সব্বসো অন্ধকারৰিধমনতো.

যট্ঠিকোটিগমনং ৰিয খন্ধপটিপাটিযা অমুঞ্চনতো. কুন্নদীনং অতিক্কমনায একেনেৰ রুক্খদণ্ডেন কতসঙ্কমো দণ্ডকসেতু. চতূহি, পঞ্চহি ৰা জনেহি গন্তুং সক্কুণেয্যো ফলকে অত্থরিত্ৰা আণিযো কোট্টেত্ৰা কতসঙ্কমো জঙ্ঘসেতু. জঙ্ঘসত্থস্স গমনযোগ্গো সঙ্কমো জঙ্ঘসেতু জঙ্ঘমগ্গো ৰিয. সকটস্স গমনযোগ্গো সঙ্কমো সকটসেতু সকটমগ্গো ৰিয. মহতা জঙ্ঘসত্থেন গন্তব্বমগ্গো মহাজঙ্ঘমগ্গো. বহূহি ৰীসায ৰা তিংসায ৰা সকটেহি একজ্ঝং গন্তব্বমগ্গো মহাসকটমগ্গো.

ইমস্মিং পন অধিকারেতি ‘‘চিত্তং পঞ্ঞঞ্চ ভাৰয’’ন্তি (সং. নি. ১.২৩, ১৯২; পেটকো. ২২; মি. প. ২.১.৯) চিত্তসীসেন সাৰকস্স নিদ্দিট্ঠসমাধিভাৰনাধিকারে.

৪০৩. তস্মাতি যস্মা সাৰকানং পুব্বেনিৰাসানুস্সরণং ইধাধিপ্পেতং, তস্মা. এৰন্তি যথা তে অনুস্সরন্তি, এৰং অনুস্সরিতুকামেন. হেট্ঠা তীসু ঝানেসু যথারহং পীতিসুখেহি কাযচিত্তানং সম্পীননায ‘‘চত্তারি ঝানানি সমাপজ্জিত্ৰা’’তি ৰুত্তং, অঞ্ঞথা পাদকজ্ঝানমেৰ সমাপজ্জিতব্বং সিযা. যায নিসজ্জায নিসিন্নস্স অনুস্সরণারম্ভো, সা ইধ সব্বপচ্ছিমা নিসজ্জা. ততো আসনপঞ্ঞাপনন্তি ততো নিসজ্জায পুরিমকং আসনপঞ্ঞাপনং আৰজ্জিতব্বন্তি সম্বন্ধো. এস নযো সেসেসুপি. ভোজনকালোতিআদীসু কালসীসেন তস্মিং তস্মিং কালে কতকিচ্চমাহ. চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণৰন্দনকালোতি চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণেসু চেতিযবোধীনং ৰন্দনকালো. সকলং রত্তিন্দিৰন্তি অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৰচনং.

কিঞ্চি কিচ্চং. এত্তকেনাতি পাদকজ্ঝানসমাপজ্জনেন. পাদকজ্ঝানঞ্হি সত্থকস্স ৰিয নিসানসিলা সতিপঞ্ঞানম্পি নিসিতভাৰাৰহং. যং তস্স, তা তং সমাপজ্জনেন পরমনেপক্কপ্পত্তা হোন্তি. তেনাহ ‘‘দীপে জলিতে ৰিয পাকটং হোতী’’তি, অন্ধকারট্ঠানেতি অধিপ্পাযো. পুরিমভৰেতি ইমস্স ভৰস্স অনন্তরে পুরিমস্মিং ভৰে. পৰত্তিতনামরূপন্তি অত্তনো পচ্চযেহি পৰত্তিতনামরূপং. তঞ্চ খো পঠমং রূপং আৰজ্জিত্ৰা নামং আৰজ্জিতব্বং. পঠমং নামং আৰজ্জিত্ৰা পচ্ছা রূপন্তি অপরে. পহোতীতি সক্কোতি. পণ্ডিতো নাম ইমিস্সা অভিঞ্ঞাভাৰনায কতাধিকারো.

‘‘অঞ্ঞং উপ্পন্ন’’ন্তি ইদং অঞ্ঞস্মা কম্মভৰা অঞ্ঞো উপপত্তিভৰো উপ্পন্নোতি কত্ৰা ৰুত্তং অদ্ধাপচ্চুপ্পন্নন্তরভাৰতো. অঞ্ঞথা একভৰেপি অঞ্ঞমঞ্ঞমেৰ নামরূপং উপ্পজ্জতি, নিরুদ্ধঞ্চ অপ্পটিসন্ধিকং. তেনেৰাহ –

‘‘যে নিরুদ্ধা মরন্তস্স, তিট্ঠমানস্স ৰা ইধ;

সব্বেপি সদিসা খন্ধা, গতা অপ্পটিসন্ধিকা’’তি. (মহানি. ৩৯);

তং ঠানন্তি তং নিক্খেপট্ঠানং. আহুন্দরিকন্তি সমন্ততো, উপরি চ ঘনসঞ্ছন্নং সম্বাধট্ঠানং. অন্ধতমমিৰাতি অন্ধকারতিমিসা ৰিয.

কূটাগারকণ্ণিকত্থাযাতি কূটাগারস্স কূটত্থায. কূটাগারস্স কণ্ণিকা ৰিয পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণং, মহারুক্খো ৰিয পুরিমভৰে চুতিক্খণে পৰত্তনামরূপং, সাখাপলাসা ৰিয তেন সম্বন্ধং ইমস্মিং ভৰে পটিসন্ধিচিত্তং, ফরসুধারা ৰিয পরিকম্মভাৰনা, কম্মারসালা ৰিয পাদকজ্ঝানন্তি এৰং উপমাসংসন্দনং ৰেদিতব্বং. কট্ঠফালকোপমাপি ‘‘যথা নাম বলৰা পুরিসো ওদনপচনাদিঅত্থং মহন্তং দারুং ফালেন্তো তস্স তচফেগ্গুমত্তফালনে ফরসুধারায ৰিপন্নায মহন্তং দারুং ফালেতুং অসক্কোন্তো ধুরনিক্খেপং অকত্ৰা’’তিআদিনা ৰুত্তনযানুসারেন ৰেদিতব্বা. তথা কেসোহারকূপমা.

পুব্বেনিৰাসঞাণং নাম ন হোতি অতীতাসু জাতীসু নিৰুত্থধম্মারম্মণত্তাভাৰা. তন্তি পচ্ছিমনিসজ্জতো পভুতি যাৰ পটিসন্ধি পৰত্তং ঞাণং পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণস্স পরিকম্মভাৰেন পৰত্তসমাধিনা সম্পযুত্তঞাণং পরিকম্মসমাধিঞাণং. তং রূপাৰচরং সন্ধায ন যুজ্জতীতি তং তেসং ৰচনং অতীতংসঞাণং চে, রূপাৰচরং অধিপ্পেতং ন যুজ্জতি পরিকম্মসমাধিঞাণস্স কামাৰচরভাৰতো. ন হি অনন্তরচুতিচিত্তস্স ওরতো পৰত্তিক্খন্ধে আরব্ভ রূপাৰচরং চিত্তং উপ্পজ্জতীতি পাল়িযং, অট্ঠকথাযং ৰা আগতং অত্থি. যেসং জৰনানং পুরিমানীতি যোজনা. যদা পন অপ্পনাচিত্তং হোতি, তদাস্সাতি সম্বন্ধো. ইদং পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণং নামাতি কামং অনন্তরস্স ভৰস্স চুতিক্খণে পৰত্তিতনামরূপং আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তঞাণং দস্সিতং, তং পন নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং ঞাণসামঞ্ঞস্স জোতিতভাৰতো. যথেৰ হি ততো নামরূপতো পভুতি সব্বে অতীতা খন্ধা, খন্ধপটিবদ্ধা চ সব্বো পুব্বেনিৰাসো, এৰং তস্স পটিৰিজ্ঝনৰসেন পৰত্তঞাণং পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণং. তেনাহ ‘‘তেন ঞাণেন সম্পযুত্তায সতিযা অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতী’’তি.

৪০৪. একম্পি জাতিন্তি একম্পি ভৰং. সো হি এককম্মনিব্বত্তো আদাননিক্খেপপরিচ্ছিন্নো অন্তোগধধম্মপ্পভেদো খন্ধপ্পবন্ধো ইধ জাতীতি অধিপ্পেতো. তেনাহ ‘‘একম্পি…পে… খন্ধসন্তান’’ন্তি. পরিহাযমানোতি খীযমানো ৰিনস্সমানো. কপ্পোতি অসঙ্খ্যেয্যকপ্পো. সো পন অত্থতো কালো, তদা পৰত্তমানসঙ্খারৰসেনস্স পরিহানি ৰেদিতব্বা. ৰড্ঢমানো ৰিৰট্টকপ্পোতি এত্থাপি এসেৰ নযো. যো পন ‘‘কালং খেপেতী’’তি, ‘‘কালো ঘসতি ভূতানি, সব্বানেৰ সহত্তনা’’তি (জা. ১.২.১৯০) চ আদীসু কালস্সাপি খযো ৰুচ্চতি, সো ইধ নাধিপ্পেতো অনিট্ঠপ্পসঙ্গতো. সংৰট্টনং ৰিনস্সনং সংৰট্টো, সংৰট্টতো উদ্ধং তথা ঠাযী সংৰট্টট্ঠাযী. তংমূলকত্তাতি তংপুব্বকত্তা. ৰিৰট্টনং নিব্বত্তনং, ৰড্ঢনং ৰা ৰিৰট্টো.

তেজোসংৰট্টো আপোসংৰট্টো ৰাযোসংৰট্টোতি এৰং সংৰট্টসীমানুক্কমেন সংৰট্টেসু ৰত্তব্বেসু তথা অৰত্ৰা ‘‘আপোসংৰট্টোতেজোসংৰট্টো ৰাযোসংৰট্টো’’তি ৰচনং সংৰট্টকমহাভূতদেসনানুপুব্বিযাতি কেচি. সংৰট্টানুপুব্বিযাতি অপরে. আপেন সংৰট্টো আপোসংৰট্টো. সংৰট্টসীমাতি সংৰট্টমরিযাদা.

সংৰট্টতীতি ৰিনস্সতি. সদাতি সব্বকালং, তীসুপি সংৰট্টকালেসূতি অত্থো.

‘‘একং বুদ্ধখেত্ত’’ন্তি ইধ যং সন্ধায ৰুত্তং, তং নিযমেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘বুদ্ধখেত্তং নাম তিৰিধ’’ন্তিআদি ৰুত্তং. যত্তকে ঠানে তথাগতস্স পটিসন্ধিঞাণানুভাৰো পুঞ্ঞফলসমুত্তেজিতো সরসেনেৰ পথৰী ৰিজম্ভতি, তং সব্বম্পি বুদ্ধঙ্কুরস্স নিব্বত্তনখেত্তং নামাতি আহ ‘‘জাতিখেত্তং দসসহস্সচক্কৰাল়পরিযন্ত’’ন্তি. আনুভাৰো ৰত্ততীতি ইধ ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো আণাখেত্তপরিযাপন্নে যত্থ কত্থচি চক্কৰাল়ে ঠত্ৰা অত্তনো অত্থায পরিত্তং কত্ৰা তত্থেৰ অঞ্ঞং চক্কৰাল়ং গতোপি কতপরিত্তো এৰ হোতি. অথ ৰা তত্থ একচক্কৰাল়ে ঠত্ৰা সব্বসত্তানং অত্থায পরিত্তে কতে আণাখেত্তে সব্বসত্তানং অভিসম্ভুণাত্ৰেৰ পরিত্তানুভাৰো তত্থ দেৰতাহি পরিত্তাণায সম্পটিচ্ছিতব্বতো. যং ৰিসযখেত্তং সন্ধায একস্মিংযেৰ খণে সরেন অভিৰিঞ্ঞাপনং, অত্তনো রূপদস্সনঞ্চ পটিজানন্তেন ভগৰতা ‘‘যাৰতা ৰা পন আকঙ্খেয্যা’’তি (অ. নি. ৩.৮১) ৰুত্তং. যত্থাতি যস্মিং অনন্তাপরিমাণে ৰিসযখেত্তে. যং যং তথাগতো আকঙ্খতি, তং তং জানাতি আকঙ্খামত্তপটিবদ্ধৰুত্তিতায বুদ্ধঞাণস্স. সণ্ঠহন্তন্তি ৰিৰট্টমানং জাযমানং.

৪০৫. গোখাযিতকমত্তেসূতি গোহি খাদিতব্বপ্পমাণেসু. যন্তি যস্মিং সমযে. পুপ্ফফলূপজীৰিনিযো চ দেৰতা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তন্তীতি সম্বন্ধো.

এতেসন্তি ‘‘ৰস্সূপজীৰিনো’’তিআদিনা ৰুত্তসত্তানং. তত্থাতি ব্রহ্মলোকে. সো চ খো পরিত্তাভাদিব্রহ্মলোকো ৰেদিতব্বো. ‘‘পটিলদ্ধজ্ঝানৰসেনা’’তি ৰত্ৰা ঝানপ্পটিলাভস্স সম্ভৰং দস্সেতুং ‘‘তদা হী’’তিআদি ৰুত্তং. লোকং ব্যূহেন্তি সম্পিণ্ডেন্তীতি লোকব্যূহা. তে কির দিস্ৰা মনুস্সা তত্থ তত্থ ঠিতাপি নিসিন্নাপি সংৰেগজাতা, সম্ভমপ্পত্তা চ হুত্ৰা তেসং আসন্নে ঠানে সন্নিপতন্তি. সিখাবন্ধস্স মুত্ততায মুত্তসিরা. ইতো চিতো চ ৰিধূযমানকেসতায ৰিকিণ্ণকেসা. লোকৰিনাসভযেন সোকৰন্তচিত্ততায অতিৰিয ৰিরূপৰেসধারিনো. মারিসাতি দেৰানং পিযসমুদাচারো. কথং পনেতে কপ্পৰুট্ঠানং জানন্তীতি? ধম্মতায সঞ্চোদিতাতি আচরিযা. তাদিসনিমিত্তদস্সনেনাতি একে. ব্রহ্মদেৰতাহি উয্যোজিতাতি অপরে.

মেত্তাদীনীতি মেত্তামনসিকারাদীনি কামাৰচরপুঞ্ঞানি. দেৰলোকেতি কামদেৰলোকে. দেৰানং কির সুখসম্ফস্সৰাতগ্গহণপরিচযেন ৰাযোকসিণে ঝানানি সুখেনেৰ ইজ্ঝন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘ৰাযোকসিণে পরিকম্মং কত্ৰা ঝানং পটিলভন্তী’’তি. তদঞ্ঞে পনাতি আপাযিকে সন্ধাযাহ. তত্থাতি দেৰলোকে.

দুতিযো সূরিযোতি দুতিযং সূরিযমণ্ডলং. সত্তসূরিযন্তি সত্তসূরিযপাতুভাৰসুত্তং. পকতিসূরিযেতি কপ্পৰুট্ঠানকালতো পুব্বে উপ্পন্নসূরিযৰিমানে. কপ্পৰুট্ঠানকালে পন যথা অঞ্ঞে কামাৰচরদেৰা, এৰং সূরিযদেৰপুত্তোপি ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা ব্রহ্মলোকং উপপজ্জতি, সূরিযমণ্ডলং পন পভস্সরতরঞ্চেৰ তেজৰন্ততরঞ্চ হুত্ৰা পৰত্ততি. তং অন্তরধাযিত্ৰা অঞ্ঞমেৰ উপ্পজ্জতীতি অপরে. গঙ্গা যমুনা সরভূ অচিরৰতী মহীতি ইমা পঞ্চ মহানদিযো.

পভৰাতি উপ্পত্তিট্ঠানভূতা. হংসপাতনোতি মন্দাকিনিমাহ.

ন সণ্ঠাতীতি ন তিট্ঠতি.

পরিযাদিন্নসিনেহন্তি পরিক্খীণসিনেহং. যায আপোধাতুযা তত্থ তত্থ পথৰীধাতু আবন্ধত্তা সম্পিণ্ডতা হুত্ৰা তিট্ঠতি, সা ছসূরিযপাতুভাৰেন পরিক্খযং গচ্ছতি. যথা চিদন্তি যথা চ ইদং চক্কৰাল়ং. এৰং কোটিসতসহস্সচক্কৰাল়ানিপীতি ৰিপত্তিমহামেঘুপ্পত্তিতো পট্ঠায ইধ ৰুত্তং সব্বং কপ্পৰুট্ঠানং, তং তত্থ অতিদিসতি.

পলুজ্জিত্ৰাতি ছিজ্জিত্ৰা. সঙ্খারগতন্তি ভূতুপাদাযপ্পভেদং সঙ্খারজাতং. সব্বসঙ্খারপরিক্খযাতি ঝাপেতব্বসঙ্খারপরিক্খযা. সযম্পি সঙ্খারগতং সমানং ইন্ধনাভাৰতো ছারিকম্পি অসেসেত্ৰা নিড্ডহিত্ৰা ৰূপসমতীতি আহ ‘‘সপ্পি…পে… নিব্বাযতী’’তি.

৪০৬. দীঘস্স অদ্ধুনোতি সংৰট্টট্ঠাযীঅসঙ্খ্যেয্যকপ্পসঙ্খাতস্স দীঘস্স কালস্স অচ্চযেন. তালক্খন্ধাদীতি আদি-সদ্দেন সাকসালাদিরুক্খে সঙ্গণ্হাতি. ঘনং করোতীতি ৰিসরিতুং অদত্ৰা পিণ্ডিতং করোতি. তেনাহ ‘‘পরিৰটুম’’ন্তি, ৰট্টভাৰেন পরিচ্ছিন্নং. তন্তি উদকং. অস্সাতি ৰাতস্স. ৰিৰরং দেতীতি যথা ঘনং করোতি সম্পিণ্ডেতি, এৰং তত্থ অন্তরং দেতি. পরিক্খযমানন্তি পুব্বে যাৰ ব্রহ্মলোকা একোঘভূতেন ৰাতেন পরিসোসিযমানতায পরিক্খযং গচ্ছন্তং. ব্রহ্মলোকো পাতুভৰতীতি যোজনা. ব্রহ্মলোকোতি চ পঠমজ্ঝানভূমিমাহ. উপরি চতুকামাৰচরদেৰলোকট্ঠানেতি যামদেৰলোকাদীনং চতুন্নং পতিট্ঠানট্ঠানে. চাতুমহারাজিকতাৰতিংসভৰনানং পন পতিট্ঠানট্ঠানানি পথৰীসম্বন্ধতায ন তাৰ পাতুভৰন্তি.

রুন্ধন্তীতি যথা হেট্ঠা ন ভস্সতি, এৰং নিরোধেন্তি.

‘‘পঠমতরাভিনিব্বত্তা’’তি ইদং আযুক্খযস্স সম্ভৰদস্সনং, তেন দ্ৰিন্নং, চতুন্নং, অট্ঠন্নং ৰা কপ্পানং আদিম্হি নিব্বত্তাতি দস্সেতি. ততোতি আভস্সরব্রহ্মলোকতো. পরিত্তাভঅপ্পমাণাভাপি হি আভস্সরগ্গহণেনেৰ সঙ্গহং গচ্ছন্তি. ‘‘তে হোন্তি সযংপভা অন্তলিক্খচরা’’তি ইদং উপচারজ্ঝানপুঞ্ঞস্স মহানুভাৰতায ৰুত্তং. আলুপ্পকারকন্তি আলোপং কত্ৰা কত্ৰাতি ৰদন্তি, আলুপ্পনং ৰিলোপং কত্ৰাতি অত্থো.

হট্ঠতুট্ঠাতি অতিৰিয হট্ঠা উপ্পিলাৰিতচিত্তা. নামং করোন্তীতি তথা ৰোহরন্তি.

সিনেরুচক্কৰাল়হিমৰন্তপব্বতাতি এত্থ দীপসমুদ্দাপীতি ৰত্তব্বং. তথা হি ৰক্খতি ‘‘নিন্ননিন্নট্ঠানে সমুদ্দা, সমসমট্ঠানে দীপা’’তি. থূপথূপাতি উন্নতুন্নতা.

অতিমঞ্ঞন্তীতি অতিক্কমিত্ৰা মঞ্ঞন্তি, হীল়েন্তীতি অত্থো. তেনেৰ নযেনাতি ‘‘একচ্চে ৰণ্ণৰন্তো হোন্তী’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.১২৩) ৰুত্তেন নযেনেৰ. পদালতাতি এৰংনামিকা লতাজাতি. তস্সা কির পারাসৰজাতি গল়োচীতি ৰদন্তি. অকট্ঠে এৰ ভূমিপ্পদেসে পচ্চনকো অকট্ঠপাকো. অকণোতি কুণ্ডকরহিতো.

সুমনসঙ্খাতজাতিপুপ্ফসদিসো সুমনজাতিপুপ্ফসদিসো. যো যো রসো এতস্সাতি যংযংরসো, ওদনো, তং যংযংরসং, যাদিসরসৰন্তন্তি অত্থো. রসপথৰী, ভূমিপপ্পটকো, পদালতা চ পরিভুত্তা সুধাহারো ৰিয খুদ্দং ৰিনোদেত্ৰা রসহরণীহি রসমেৰ ব্রূহেন্তা তিট্ঠন্তি, ন ৰত্থুনো সুখুমভাৰেন নিস্সন্দা, সুখুমভাৰেনেৰ গহণিন্ধনমেৰ চ হোন্তি. ওদনো পন পরিভুত্তো রসং ৰড্ঢেন্তোপি ৰত্থুনো ওল়ারিকভাৰেন নিস্সন্দং ৰিস্সজ্জেন্তো পস্সাৰং, কসটঞ্চ উপ্পাদেতীতি আহ ‘‘ততো পভুতি মুত্তকরীসং সঞ্জাযতী’’তি. পুরিমত্তভাৰেসু পৰত্তউপচারজ্ঝানানুভাৰেন যাৰ সত্তসন্তানে কামরাগৰিক্খম্ভনৰেগো ন সমিতো, ন তাৰ বলৰকামরাগূপনিস্সযানি ইত্থিপুরিসিন্দ্রিযানি পাতুরহেসুং. যদা পনস্স ৰিচ্ছিন্নতায বলৰকামরাগো লদ্ধাৰসরো অহোসি, তদা তদুপনিস্সযানি তানি সত্তানং অত্তভাৰেসু সঞ্জাযিংসু. তেন ৰুত্তং ‘‘পুরিসস্স…পে… পাতুভৰতী’’তি. তেনেৰাহ ‘‘তত্র সুদ’’ন্তিআদি.

অলসজাতিকস্সাতি সজ্জুকমেৰ তণ্ডুলং অগ্গহেত্ৰা পরদিৰসস্সত্থায গহণেন অলসপকতিকস্স.

অনুত্থুনন্তীতি অনুসোচন্তি. সম্মন্নেয্যামাতি সমনুজানেয্যাম. নোতি অম্হেসু. সম্মাতি সম্মদেৰ যথারহং. খীযিতব্বন্তি খীযনারহং নিন্দনীযং. গরহিতব্বন্তি হীল়েতব্বং.

অযমেৰ ভগৰা পটিবলো পগ্গহনিগ্গহং কাতুন্তি যোজনা. রঞ্জেতীতি সঙ্গহৰত্থূহি সম্মদেৰ রমেতি পীণেতি.

ৰিৰট্টট্ঠাযীঅসঙ্খ্যেয্যং চতুসট্ঠিঅন্তরকপ্পসঙ্গহং. ৰীসতিঅন্তরকপ্পসঙ্গহন্তি কেচি. সেসাসঙ্খ্যেয্যানি কালতো তেন সমপ্পমাণানেৰ.

৪০৭. মহাধারাহীতি তালসালক্খন্ধপ্পমাণাহি মহতীহি খারুদকধারাহি. সমন্ততোতি সব্বসো. পথৰিতোতি পথৰিযা হেট্ঠিমন্ততো পভুতি. তেন হি খারুদকেন ফুট্ঠফুট্ঠা পথৰীপব্বতাদযো উদকে পক্খিত্তলোণসক্খরা ৰিয ৰিলীযন্তেৰ, তস্মা পথৰীসন্ধারুদকেন সদ্ধিং একূদকমেৰ তং হোতীতি কেচি. অপরে ‘‘পথৰীসন্ধারকং উদকক্খন্ধঞ্চ উদকসন্ধারকং ৰাযুক্খন্ধঞ্চ অনৰসেসতো ৰিনাসেত্ৰা সব্বত্থ সযমেৰ একোঘভূতং তিট্ঠতী’’তি ৰদন্তি, তং যুত্তং. তযোপি ব্রহ্মলোকেতি পরিত্তাভঅপ্পমাণাভআভস্সরব্রহ্মলোকে, তযিদং ‘‘অযং পন ৰিসেসো’’তি আরদ্ধত্তা ৰুত্তং, অঞ্ঞথা ‘‘ছপি ব্রহ্মলোকে’’তি ৰত্তব্বং সিযা. সুভকিণ্হেতি উক্কট্ঠনিদ্দেসেন ততিযজ্ঝানভূমিযা উপলক্খণং. পরিত্তাসুভঅপ্পমাণাসুভেপি হি আহচ্চ উদকং তিট্ঠতি. হেট্ঠা ‘‘আভস্সরে আহচ্চ তিট্ঠতী’’তি এত্থাপি এসেৰ নযো. তন্তি তং কপ্পৰিনাসকউদকং. উদকানুগতন্তি উদকেন অনুগতং ফুট্ঠং. অভিভৰিত্ৰাতি ৰিলীযাপেত্ৰা.

ইদমেকং অসঙ্খ্যেয্যন্তি ইদং সংৰট্টসঙ্খাতং কপ্পস্স একং অসঙ্খ্যেয্যং.

৪০৮. থূলরজে অপগতে এৰ পথৰীনিস্সিতং সণ্হরজং অপগচ্ছতীতি ৰুত্তং ‘‘ততো সণ্হরজ’’ন্তি. সমুট্ঠাপেতীতি সম্বন্ধো. ‘‘ৰিসমট্ঠানে ঠিতমহারুক্খে’’তি ইদং পঠমং সমুট্ঠাপেতব্বতং সন্ধায ৰুত্তং.

চক্কৰাল়পব্বতম্পি সিনেরুপব্বতম্পীতি মহাপথৰিযা ৰিপরিৰত্তনেনেৰ ৰিপরিৰত্তিতং চক্কৰাল়পব্বতম্পি সিনেরুপব্বতম্পি ৰাতো উক্খিপিত্ৰা আকাসে খিপতি. তে চক্কৰাল়পব্বতাদযো. অভিহন্ত্ৰাতি ঘট্টেত্ৰা. অঞ্ঞমঞ্ঞন্তি একিস্সা লোকধাতুযা চক্কৰাল়হিমৰন্তসিনেরুং অঞ্ঞিস্সা লোকধাতুযা চক্কৰাল়াদীহীতি এৰং অঞ্ঞমঞ্ঞং সমাগমৰসেন ঘট্টেত্ৰা. সব্বসঙ্খারগতন্তি পথৰীসন্ধারকউদকং, তংসন্ধারকৰাতন্তি সব্বং সঙ্খারগতং ৰিনাসেত্ৰা সযম্পি ৰিনস্সতি অৰট্ঠানস্স কারণাভাৰতো.

৪০৯. যদিপি সঙ্খারানং অহেতুকো সরসনিরোধো ৰিনাসকাভাৰতো, সন্তাননিরোধো পন হেতুৰিরহিতো নত্থি যথা তং সত্তকাযেসূতি. ভাজনলোকস্সাপি সহেতুকেন ৰিনাসেন ভৰিতব্বন্তি হেতুং পুচ্ছতি ‘‘কিং কারণা এৰং লোকো ৰিনস্সতী’’তি. ইতরো যথা তত্থ নিব্বত্তনকসত্তানং পুঞ্ঞবলেন পঠমং লোকো ৰিৰট্টতি, এৰং তেসং পাপবলেন সংৰট্টতীতি দস্সেন্তো ‘‘অকুসলমূলকারণা’’তি আহ. যথা হি রাগদোসমোহানং অধিকভাৰেন যথাক্কমং রোগন্তরকপ্পো, সত্থন্তরকপ্পো, দুব্ভিক্খন্তরকপ্পোতি ইমে তিৰিধা অন্তরকপ্পা ৰিৰট্টট্ঠাযিম্হি অসঙ্খ্যেয্যকপ্পে জাযন্তি, এৰমেতে যথাৰুত্তা তযো সংৰট্টা রাগাদীনং অধিকভাৰেনেৰ হোন্তীতি দস্সেন্তো ‘‘অকুসলমূলেসু হী’’তিআদিমাহ. উস্সন্নতরেতি অতিৰিয উস্সন্নে. দোসে উস্সন্নতরে অধিকতরদোসেন ৰিয তিক্খতরেন খারুদকেন ৰিনাসো যুত্তোতি ৰুত্তং ‘‘দোসে উস্সন্নতরে উদকেন ৰিনস্সতী’’তি. পাকটসত্তুসদিসস্স দোসস্স অগ্গিসদিসতা, অপাকটসত্তুসদিসস্স রাগস্স খারুদকসদিসতা চ যুত্তাতি অধিপ্পাযেন ‘‘দোসে উস্সন্নতরে অগ্গিনা, রাগে উস্সন্নতরে উদকেনা’’তি কেচিৰাদস্স অধিপ্পাযো ৰেদিতব্বো. রাগো সত্তানং বহুলং পৰত্ততীতি রাগৰসেন বহুসো লোকৰিনাসো.

৪১০. এৰং পসঙ্গেন সংৰট্টাদিকে পকাসেত্ৰা ইদানি যথাধিকতং নেসং অনুস্সরণাকারং দস্সেতুং ‘‘পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরন্তোপী’’তিআদি আরদ্ধং.

‘‘অমুম্হি সংৰট্টকপ্পে’’তি ইদং সংৰট্টকপ্পস্স আদিতো পাল়িযং (দী. নি. ১.২৪৪) গহিতত্তা ৰুত্তং. তত্থাপি হি ইমস্স কতিপযং কালং ভৰাদীসু সংসরণং উপলব্ভতীতি. সংৰট্টকপ্পে ৰা ৰট্টমানেসু ভৰাদীসু ইমস্স উপপত্তি অহোসি, তংদস্সনমেতং দট্ঠব্বং. অথ ৰা অমুম্হি সংৰট্টকপ্পেতি এত্থ ৰা-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো দট্ঠব্বো, তেন চ অনিযমত্থেন ইতরাসঙ্খ্যেয্যানম্পি সঙ্গহো সিদ্ধো হোতি. ভৰে ৰাতিআদীসু কামাদিভৰে ৰা অণ্ডজাদিযোনিযা ৰা দেৰাদি গতিযা ৰা নানত্তকাযনানত্তসঞ্ঞীআদিৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযা ৰা সত্তাৰাসে ৰা খত্তিযাদি সত্তনিকাযে ৰা. আসিন্তি অহোসিং. ৰণ্ণসম্পত্তিং ৰাতি ৰা-সদ্দেন ৰণ্ণৰিপত্তিং ৰাতি দস্সেতি.

সালিমংসোদনাহারো ৰা গিহিকালে. পৰত্তফলভোজনো ৰা তাপসাদিকালে. সামিসা গেহস্সিতা সোমনস্সাদযো. নিরামিসা নেক্খম্মস্সিতা. আদি-সদ্দেন ৰিৰেকজসমাধিজসুখাদীনং সঙ্গহো.

‘‘অমুত্রাসি’’ন্তিআদিনা সব্বং যাৰদিচ্ছকং অনুস্সরণং দস্সেত্ৰা ইদানি অঞ্ঞথা অত্থং দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অমুত্রাসিন্তি সামঞ্ঞনিদ্দেসোযং, ব্যাপনিচ্ছালোপো ৰা, অমুত্র অমুত্রাসিন্তি ৰুত্তং হোতি. অনুপুব্বেন আরোহন্তস্স যাৰদিচ্ছকং অনুস্সরণন্তি এত্থ আরোহন্তস্সাতি পটিলোমতো ঞাণেন পুব্বেনিৰাসং আরোহন্তস্স. পচ্চৰেক্খণন্তি অনুস্সরিতানুস্সরিতস্স পচ্চৰেক্খণং, ন অনুস্সরণং. ইতীতি ৰুত্তত্থনিদস্সনং. তঞ্চ খো যথারহতো, ন যথানুপুব্বতোতি দস্সেন্তো ‘‘নামগোত্তৰসেনা’’তিআদিমাহ. ৰণ্ণাদীহীতি ৰণ্ণাহারৰেদযিতাযুপরিচ্ছেদেহি. ওদাতোতীতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো, পকারত্থো ৰা, তেন এৰমাদি এৰংপকারনানত্ততোতি দস্সিতং হোতি.

পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.