৬. অসুভকম্মট্ঠাননিদ্দেসো

উদ্ধুমাতকাদিপদত্থৰণ্ণনা

১০২. কসিণানন্তরমুদ্দিট্ঠেসু পন উদ্ধুমাতকং, ৰিনীলকং, ৰিপুব্বকং, ৰিচ্ছিদ্দকং, ৰিক্খাযিতকং, ৰিক্খিত্তকং, হতৰিক্খিত্তকং, লোহিতকং, পুল়ৰকং, অট্ঠিকন্তি দসসু অৰিঞ্ঞাণকাসুভেসু ভস্তা ৰিয ৰাযুনা উদ্ধং জীৰিতপরিযাদানা যথানুক্কমং সমুগ্গতেন সূনভাৰেন উদ্ধুমাতত্তা উদ্ধুমাতং, উদ্ধুমাতমেৰ উদ্ধুমাতকং. পটিক্কূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং উদ্ধুমাতন্তি উদ্ধুমাতকং. তথারূপস্স ছৰসরীরস্সেতং অধিৰচনং.

ৰিনীলং ৰুচ্চতি ৰিপরিভিন্ননীলৰণ্ণং, ৰিনীলমেৰ ৰিনীলকং. পটিক্কূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং ৰিনীলন্তি ৰিনীলকং. মংসুস্সদট্ঠানেসু রত্তৰণ্ণস্স পুব্বসন্নিচযট্ঠানেসু সেতৰণ্ণস্স যেভুয্যেন চ নীলৰণ্ণস্স নীলট্ঠানে নীলসাটকপারুতস্সেৰ ছৰসরীরস্সেতমধিৰচনং.

পরিভিন্নট্ঠানেসু ৰিস্সন্দমানং পুব্বং ৰিপুব্বং, ৰিপুব্বমেৰ ৰিপুব্বকং. পটিক্কূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং ৰিপুব্বন্তি ৰিপুব্বকং. তথারূপস্স ছৰসরীরস্সেতমধিৰচনং.

ৰিচ্ছিদ্দং ৰুচ্চতি দ্ৰিধা ছিন্দনেন অপধারিতং, ৰিচ্ছিদ্দমেৰ ৰিচ্ছিদ্দকং. পটিক্কূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং ৰিচ্ছিদ্দন্তি ৰিচ্ছিদ্দকং. ৰেমজ্ঝে ছিন্নস্স ছৰসরীরস্সেতমধিৰচনং.

ইতো চ এত্তো চ ৰিৰিধাকারেন সোণসিঙ্গালাদীহি খাদিতন্তি ৰিক্খাযিতং, ৰিক্খাযিতমেৰ ৰিক্খাযিতকং. পটিক্কূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং ৰিক্খাযিতন্তি ৰিক্খাযিতকং. তথারূপস্স ছৰসরীরস্সেতমধিৰচনং.

ৰিৰিধং খিত্তং ৰিক্খিত্তং, ৰিক্খিত্তমেৰ ৰিক্খিত্তকং. পটিক্কূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং ৰিক্খিত্তন্তি ৰিক্খিত্তকং. অঞ্ঞেন হত্থং অঞ্ঞেন পাদং অঞ্ঞেন সীসন্তি এৰং ততো ততো খিত্তস্স ছৰসরীরস্সেতমধিৰচনং.

হতঞ্চ তং পুরিমনযেনেৰ ৰিক্খিত্তকঞ্চাতি হতৰিক্খিত্তকং. কাকপদাকারেন অঙ্গপচ্চঙ্গেসু সত্থেন হনিত্ৰা ৰুত্তনযেন ৰিক্খিত্তস্স ছৰসরীরস্সেতমধিৰচনং.

লোহিতং কিরতি ৰিক্খিপতি ইতো চিতো চ পগ্ঘরতীতি লোহিতকং. পগ্ঘরিতলোহিতমক্খিতস্স ছৰসরীরস্সেতমধিৰচনং.

পুল়ৰা ৰুচ্চন্তি কিমযো, পুল়ৰে কিরতীতি পুল়ৰকং. কিমিপরিপুণ্ণস্স ছৰসরীরস্সেতমধিৰচনং.

অট্ঠিযেৰ অট্ঠিকং. পটিক্কূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং অট্ঠীতি অট্ঠিকং. অট্ঠিসঙ্খলিকাযপি একট্ঠিকস্সপেতমধিৰচনং. ইমানি চ পন উদ্ধুমাতকাদীনি নিস্সায উপ্পন্ননিমিত্তানম্পি নিমিত্তেসু পটিলদ্ধজ্ঝানানম্পেতানেৰ নামানি.

উদ্ধুমাতককম্মট্ঠানং

১০৩. তত্থ উদ্ধুমাতকসরীরে উদ্ধুমাতকনিমিত্তং উপ্পাদেত্ৰা উদ্ধুমাতকসঙ্খাতং ঝানং ভাৰেতুকামেন যোগিনা পথৰীকসিণে ৰুত্তনযেনেৰ ৰুত্তপ্পকারং আচরিযং উপসঙ্কমিত্ৰা কম্মট্ঠানং উগ্গহেতব্বং. তেনস্স কম্মট্ঠানং কথেন্তেন অসুভনিমিত্তত্থায গমনৰিধানং, সমন্তা নিমিত্তুপলক্খণং, একাদসৰিধেন নিমিত্তগ্গাহো, গতাগতমগ্গপচ্চৰেক্খণন্তি এৰং অপ্পনাৰিধানপরিযোসানং সব্বং কথেতব্বং. তেনাপি সব্বং সাধুকং উগ্গহেত্ৰা পুব্বে ৰুত্তপ্পকারং সেনাসনং উপগন্ত্ৰা উদ্ধুমাতকনিমিত্তং পরিযেসন্তেন ৰিহাতব্বং.

১০৪. এৰং ৰিহরন্তেন চ অসুকস্মিং নাম গামদ্ৰারে ৰা অটৰিমুখে ৰা পন্থে ৰা পব্বতপাদে ৰা রুক্খমূলে ৰা সুসানে ৰা উদ্ধুমাতকসরীরং নিক্খিত্তন্তি কথেন্তানং ৰচনং সুত্ৰাপি ন তাৰদেৰ অতিত্থেন পক্খন্দন্তেন ৰিয গন্তব্বং. কস্মা? অসুভং হি নামেতং ৰাল়মিগাধিট্ঠিতম্পি অমনুস্সাধিট্ঠিতম্পি হোতি. তত্রস্স জীৰিতন্তরাযোপি সিযা. গমনমগ্গো ৰা পনেত্থ গামদ্ৰারেন ৰা নহানতিত্থেন ৰা কেদারকোটিযা ৰা হোতি. তত্থ ৰিসভাগরূপং আপাথমাগচ্ছতি, তদেৰ ৰা সরীরং ৰিসভাগং হোতি. পুরিসস্স হি ইত্থিসরীরং ইত্থিযা চ পুরিসসরীরং ৰিসভাগং, তদেতং অধুনামতং সুভতোপি উপট্ঠাতি, তেনস্স ব্রহ্মচরিযন্তরাযোপি সিযা. সচে পন ‘‘নযিদং মাদিসস্স ভারিয’’ন্তি অত্তানং তক্কযতি, এৰং তক্কযমানেন গন্তব্বং.

১০৫. গচ্ছন্তেন চ সঙ্ঘত্থেরস্স ৰা অঞ্ঞতরস্স ৰা অভিঞ্ঞাতস্স ভিক্খুনো কথেত্ৰা গন্তব্বং. কস্মা? সচে হিস্স সুসানে অমনুস্সসীহব্যগ্ঘাদীনং রূপসদ্দাদিঅনিট্ঠারম্মণাভিভূতস্স অঙ্গপচ্চঙ্গানি ৰা পৰেধেন্তি, ভুত্তং ৰা ন পরিসণ্ঠাতি, অঞ্ঞো ৰা আবাধো হোতি. অথস্স সো ৰিহারে পত্তচীৰরং সুরক্খিতং করিস্সতি. দহরে ৰা সামণেরে ৰা পহিণিত্ৰা তং ভিক্খুং পটিজগ্গিস্সতি. অপিচ সুসানং নাম নিরাসঙ্কট্ঠানন্তি মঞ্ঞমানা কতকম্মাপি অকতকম্মাপি চোরা সমোসরন্তি. তে মনুস্সেহি অনুবদ্ধা ভিক্খুস্স সমীপে ভণ্ডকং ছড্ডেত্ৰাপি পলাযন্তি. মনুস্সা ‘‘সহোড্ঢং চোরং অদ্দসামা’’তি ভিক্খুং গহেত্ৰা ৰিহেঠেন্তি. অথস্স সো ‘‘মা ইমং ৰিহেঠযিত্থ, মমাযং কথেত্ৰা ইমিনা নাম কম্মেন গতো’’তি তে মনুস্সে সঞ্ঞাপেত্ৰা সোত্থিভাৰং করিস্সতি. অযং আনিসংসো কথেত্ৰা গমনে. তস্মা ৰুত্তপ্পকারস্স ভিক্খুনো কথেত্ৰা অসুভনিমিত্তদস্সনে সঞ্জাতাভিলাসেন যথানাম খত্তিযো অভিসেকট্ঠানং, যজমানো যঞ্ঞসালং, অধনো ৰা পন নিধিট্ঠানং পীতিসোমনস্সজাতো গচ্ছতি, এৰং পীতিসোমনস্সং উপ্পাদেত্ৰা অট্ঠকথাসু ৰুত্তেন ৰিধিনা গন্তব্বং. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘উদ্ধুমাতকং অসুভনিমিত্তং উগ্গণ্হন্তো একো অদুতিযো গচ্ছতি উপট্ঠিতায সতিযা অসম্মুট্ঠায অন্তোগতেহি ইন্দ্রিযেহি অবহিগতেন মানসেন গতাগতমগ্গং পচ্চৰেক্খমানো. যস্মিং পদেসে উদ্ধুমাতকং অসুভনিমিত্তং নিক্খিত্তং হোতি, তস্মিং পদেসে পাসাণং ৰা ৰম্মিকং ৰা রুক্খং ৰা গচ্ছং ৰা লতং ৰা সনিমিত্তং করোতি, সারম্মণং করোতি. সনিমিত্তং কত্ৰা সারম্মণং কত্ৰা উদ্ধুমাতকং অসুভনিমিত্তং সভাৰভাৰতো উপলক্খেতি, ৰণ্ণতোপি লিঙ্গতোপি সণ্ঠানতোপি দিসতোপি ওকাসতোপি পরিচ্ছেদতোপি সন্ধিতো ৰিৰরতো নিন্নতো থলতো সমন্ততো. সো তং নিমিত্তং সুগ্গহিতং করোতি, সূপধারিতং উপধারেতি, সুৰৰত্থিতং ৰৰত্থপেতি. সো তং নিমিত্তং সুগ্গহিতং কত্ৰা সূপধারিতং উপধারেত্ৰা সুৰৰত্থিতং ৰৰত্থপেত্ৰা একো অদুতিযো গচ্ছতি উপট্ঠিতায সতিযা অসম্মুট্ঠায অন্তোগতেহি ইন্দ্রিযেহি অবহিগতেন মানসেন গতাগতমগ্গং পচ্চৰেক্খমানো. সো চঙ্কমন্তোপি তব্ভাগিযঞ্ঞেৰ চঙ্কমং অধিট্ঠাতি. নিসীদন্তোপি তব্ভাগিযঞ্ঞেৰ আসনং পঞ্ঞপেতি.

‘‘সমন্তা নিমিত্তুপলক্খণা কিমত্থিযা কিমানিসংসাতি? সমন্তা নিমিত্তুপলক্খণা অসম্মোহত্থা অসম্মোহানিসংসা. একাদসৰিধেন নিমিত্তগ্গাহো কিমত্থিযো কিমানিসংসোতি? একাদসৰিধেন নিমিত্তগ্গাহো উপনিবন্ধনত্থো উপনিবন্ধনানিসংসো. গতাগতমগ্গপচ্চৰেক্খণা কিমত্থিযা কিমানিসংসাতি? গতাগতমগ্গপচ্চৰেক্খণা ৰীথিসম্পটিপাদনত্থা ৰীথিসম্পটিপাদনানিসংসা.

‘‘সো আনিসংসদস্সাৰী রতনসঞ্ঞী হুত্ৰা চিত্তীকারং উপট্ঠপেত্ৰা সম্পিযাযমানো তস্মিং আরম্মণে চিত্তং উপনিবন্ধতি ‘অদ্ধা ইমায পটিপদায জরামরণম্হা পরিমুচ্চিস্সামী’তি. সো ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তস্সাধিগতং হোতি রূপাৰচরং পঠমং ঝানং দিব্বো চ ৰিহারো ভাৰনামযঞ্চ পুঞ্ঞকিরিযৰত্থু’’ন্তি.

১০৬. তস্মা যো চিত্তসঞ্ঞত্তত্থায সিৰথিকদস্সনং গচ্ছতি, সো ঘণ্ডিং পহরিত্ৰা গণং সন্নিপাতেত্ৰাপি গচ্ছতু. কম্মট্ঠানসীসেন পন গচ্ছন্তেন এককেন অদুতিযেন মূলকম্মট্ঠানং অৰিস্সজ্জেত্ৰা তং মনসিকরোন্তেনেৰ সুসানে সোণাদিপরিস্সযৰিনোদনত্থং কত্তরদণ্ডং ৰা যট্ঠিং ৰা গহেত্ৰা, সূপট্ঠিত ভাৰসম্পাদনেন অসম্মুট্ঠং সতিং কত্ৰা, মনচ্ছট্ঠানঞ্চ ইন্দ্রিযানং অন্তোগতভাৰসম্পাদনতো অবহিগতমনেন হুত্ৰা গন্তব্বং.

ৰিহারতো নিক্খমন্তেনেৰ অসুকদিসায অসুকদ্ৰারেন নিক্খন্তোম্হীতি দ্ৰারং সল্লক্খেতব্বং. ততো যেন মগ্গেন গচ্ছতি, সো মগ্গো ৰৰত্থপেতব্বো, অযং মগ্গো পাচিনদিসাভিমুখো ৰা গচ্ছতি, পচ্ছিমউত্তরদক্খিণদিসাভিমুখো ৰা ৰিদিসাভিমুখোৰাতি. ইমস্মিং পন ঠানে ৰামতো গচ্ছতি, ইমস্মিং ঠানে দক্খিণতো, ইমস্মিং চস্স ঠানে পাসাণো, ইমস্মিং ৰম্মিকো, ইমস্মিং রুক্খো, ইমস্মিং গচ্ছো, ইমস্মিং লতাতি. এৰং গমনমগ্গং ৰৰত্থপেন্তেন নিমিত্তট্ঠানং গন্তব্বং. নো চ খো পটিৰাতং. পটিৰাতং গচ্ছন্তস্স হি কুণপগন্ধো ঘানং পহরিত্ৰা মত্থলুঙ্গং ৰা সঙ্খোভেয্য, আহারং ৰা ছড্ডাপেয্য, ৰিপ্পটিসারং ৰা জনেয্য ‘‘ঈদিসং নাম কুণপট্ঠানং আগতোম্হী’’তি. তস্মা পটিৰাতং ৰজ্জেত্ৰা অনুৰাতং গন্তব্বং. সচে অনুৰাতমগ্গেন ন সক্কা হোতি গন্তুং, অন্তরা পব্বতো ৰা পপাতো ৰা পাসাণো ৰা ৰতি ৰা কণ্টকট্ঠানং ৰা উদকং ৰা চিক্খল্লং ৰা হোতি, চীৰরকণ্ণেন নাসং পিদহিত্ৰা গন্তব্বং. ইদমস্স গমনৰত্তং.

১০৭. এৰং গতেন পন ন তাৰ অসুভনিমিত্তং ওলোকেতব্বং. দিসা ৰৰত্থপেতব্বা. একস্মিং হি দিসাভাগে ঠিতস্স আরম্মণঞ্চ ন ৰিভূতং হুত্ৰা খাযতি, চিত্তঞ্চ ন কম্মনিযং হোতি. তস্মা তং ৰজ্জেত্ৰা যত্থ ঠিতস্স আরম্মণঞ্চ ৰিভূতং হুত্ৰা খাযতি, চিত্তঞ্চ কম্মনিযং হোতি, তত্থ ঠাতব্বং. পটিৰাতানুৰাতঞ্চ পহাতব্বং. পটিৰাতে ঠিতস্স হি কুণপগন্ধেন উব্বাল়্হস্স চিত্তং ৰিধাৰতি. অনুৰাতে ঠিতস্স সচে তত্থ অধিৰত্থা অমনুস্সা হোন্তি, তে কুজ্ঝিত্ৰা অনত্থং করোন্তি. তস্মা ঈসকং উক্কম্ম নাতিঅনুৰাতে ঠাতব্বং. এৰং তিট্ঠমানেনাপি নাতিদূরে নাচ্চাসন্নে নানুপাদং নানুসীসং ঠাতব্বং. অতিদূরে ঠিতস্স হি আরম্মণং অৰিভূতং হোতি. অচ্চাসন্নে ভযমুপ্পজ্জতি. অনুপাদং ৰা অনুসীসং ৰা ঠিতস্স সব্বং অসুভং সমং ন পঞ্ঞাযতি. তস্মা নাতিদূরে নাচ্চাসন্নে ওলোকেন্তস্স ফাসুকট্ঠানে সরীরৰেমজ্ঝভাগে ঠাতব্বং.

১০৮. এৰং ঠিতেন ‘‘তস্মিং পদেসে পাসাণং ৰা…পে… লতং ৰা সনিমিত্তং করোতী’’তি এৰং ৰুত্তানি সমন্তা নিমিত্তানি উপলক্খেতব্বানি. তত্রিদং উপলক্খণৰিধানং, সচে তস্স নিমিত্তস্স সমন্তা চক্খুপথে পাসাণো হোতি, সো ‘‘অযং পাসাণো উচ্চো ৰা নীচো ৰা খুদ্দকো ৰা মহন্তো ৰা তম্বো ৰা কাল়ো ৰা সেতো ৰা দীঘো ৰা পরিমণ্ডলো ৰা’’তি ৰৰত্থপেতব্বো. ততো ‘‘ইমস্মিং নাম ওকাসে অযং পাসাণো ইদং অসুভনিমিত্তং, ইদং অসুভনিমিত্তং অযং পাসাণো’’তি সল্লক্খেতব্বং. সচে ৰম্মিকো হোতি, সোপি ‘‘উচ্চো ৰা নীচো ৰা খুদ্দকো ৰা মহন্তো ৰা তম্বো ৰা কাল়ো ৰা সেতো ৰা দীঘো ৰা পরিমণ্ডলো ৰা’’তি ৰৰত্থপেতব্বো. ততো ‘‘ইমস্মিং নাম ওকাসে অযং ৰম্মিকো ইদং অসুভনিমিত্ত’’ন্তি সল্লক্খেতব্বং. সচে রুক্খো হোতি, সোপি ‘‘অস্সত্থো ৰা নিগ্রোধো ৰা কচ্ছকো ৰা কপীতনো ৰা উচ্চো ৰা নীচো ৰা খুদ্দকো ৰা মহন্তো ৰা তম্বো ৰা কাল়ো ৰা সেতো ৰা’’তি ৰৰত্থপেতব্বো. ততো ‘‘ইমস্মিং নাম ওকাসে অযং রুক্খো ইদং অসুভনিমিত্ত’’ন্তি সল্লক্খেতব্বং. সচে গচ্ছো হোতি, সোপি ‘‘সিন্দিৰা করমন্দো ৰা কণৰীরো ৰা কুরণ্ডকো ৰা উচ্চো ৰা নীচো ৰা খুদ্দকো ৰা মহন্তো ৰা’’তি ৰৰত্থপেতব্বো. ততো ‘‘ইমস্মিং নাম ওকাসে অযং গচ্ছো ইদং অসুভনিমিত্ত’’ন্তি সল্লক্খেতব্বং. সচে লতা হোতি, সাপি ‘‘লাবু ৰা কুম্ভণ্ডী ৰা সামা ৰা কাল়ৰল্লি ৰা পূতিলতা ৰা’’তি ৰৰত্থপেতব্বা. ততো ‘‘ইমস্মিং নাম ওকাসে অযং লতা ইদং অসুভনিমিত্তং, ইদং অসুভনিমিত্তং অযং লতা’’তি সল্লক্খেতব্বং.

১০৯. যং পন ৰুত্তং সনিমিত্তং করোতি সারম্মণং করোতীতি, তং ইধেৰ অন্তোগধং. পুনপ্পুনং ৰৰত্থপেন্তো হি সনিমিত্তং করোতি নাম. অযং পাসাণো ইদং অসুভনিমিত্তং, ইদং অসুভনিমিত্তং অযং পাসাণোতি এৰং দ্ৰে দ্ৰে সমাসেত্ৰা সমাসেত্ৰা ৰৰত্থপেন্তো সারম্মণং করোতি নাম.

এৰং সনিমিত্তং সারম্মণঞ্চ কত্ৰা পন সভাৰভাৰতো ৰৰত্থপেতীতি ৰুত্তত্তা য্ৰাস্স সভাৰভাৰো অনঞ্ঞসাধারণো অত্তনিযো উদ্ধুমাতকভাৰো, তেন মনসিকাতব্বং. ৰণিতং উদ্ধুমাতকন্তি এৰং সভাৰেন সরসেন ৰৰত্থপেতব্বন্তি অত্থো.

১১০. এৰং ৰৰত্থপেত্ৰা ৰণ্ণতোপি লিঙ্গতোপি সণ্ঠানতোপি দিসতোপি ওকাসতোপি পরিচ্ছেদতোপীতি ছব্বিধেন নিমিত্তং গহেতব্বং. কথং? তেন হি যোগিনা ইদং সরীরং কাল়স্স ৰা ওদাতস্স ৰা মঙ্গুরচ্ছৰিনো ৰাতি ৰণ্ণতো ৰৰত্থপেতব্বং. লিঙ্গতো পন ইত্থিলিঙ্গং ৰা পুরিসলিঙ্গং ৰাতি অৰৰত্থপেত্ৰা পঠমৰযে ৰা মজ্ঝিমৰযে ৰা পচ্ছিমৰযে ৰা ঠিতস্স ইদং সরীরন্তি ৰৰত্থপেতব্বং. সণ্ঠানতো উদ্ধুমাতকস্স সণ্ঠানৰসেনেৰ ইদমস্স সীসসণ্ঠানং, ইদং গীৰাসণ্ঠানং, ইদং হত্থসণ্ঠানং, ইদং উদরসণ্ঠানং, ইদং নাভিসণ্ঠানং, ইদং কটিসণ্ঠানং, ইদং ঊরুসণ্ঠানং, ইদং জঙ্ঘাসণ্ঠানং, ইদং পাদসণ্ঠানন্তি ৰৰত্থপেতব্বং. দিসতো পন ইমস্মিং সরীরে দ্ৰে দিসা নাভিযা অধো হেট্ঠিমদিসা উদ্ধং উপরিমদিসাতি ৰৰত্থপেতব্বং. অথ ৰা অহং ইমিস্সা দিসায ঠিতো অসুভনিমিত্তং ইমিস্সাতি ৰৰত্থপেতব্বং. ওকাসতো পন ইমস্মিং নাম ওকাসে হত্থা, ইমস্মিং পাদা, ইমস্মিং সীসং, ইমস্মিং মজ্ঝিমকাযো ঠিতোতি ৰৰত্থপেতব্বং. অথ ৰা অহং ইমস্মিং ওকাসে ঠিতো অসুভনিমিত্তং ইমস্মিন্তি ৰৰত্থপেতব্বং. পরিচ্ছেদতো ইদং সরীরং অধো পাদতলেন উপরি কেসমত্থকেন তিরিযং তচেন পরিচ্ছিন্নং, যথাপরিচ্ছিন্নে চ ঠানে দ্ৰত্তিংসকুণপভরিতমেৰাতি ৰৰত্থপেতব্বং. অথ ৰা অযমস্স হত্থপরিচ্ছেদো, অযং পাদপরিচ্ছেদো, অযং সীসপরিচ্ছেদো, অযং মজ্ঝিমকাযপরিচ্ছেদোতি ৰৰত্থপেতব্বং. যত্তকং ৰা পন ঠানং গণ্হতি, তত্তকমেৰ ইদং ঈদিসং উদ্ধুমাতকন্তি পরিচ্ছিন্দিতব্বং. পুরিসস্স পন ইত্থিসরীরং ইত্থিযা ৰা পুরিসসরীরং ন ৰট্টতি. ৰিসভাগে সরীরে আরম্মণং ন উপট্ঠাতি, ৰিপ্ফন্দনস্সেৰ পচ্চযো হোতি. ‘‘উগ্ঘাটিতাপি হি ইত্থী পুরিসস্স চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতী’’তি (অ. নি. ৫.৫৫) মজ্ঝিমট্ঠকথাযং ৰুত্তং. তস্মা সভাগসরীরেযেৰ এৰং ছব্বিধেন নিমিত্তং গণ্হিতব্বং.

১১১. যো পন পুরিমবুদ্ধানং সন্তিকে আসেৰিতকম্মট্ঠানো পরিহতধুতঙ্গো পরিমদ্দিতমহাভূতো পরিগ্গহিতসঙ্খারো ৰৰত্থাপিতনামরূপো উগ্ঘাটিতসত্তসঞ্ঞো কতসমণধম্মো ৰাসিতৰাসনো ভাৰিতভাৰনো সবীজো ঞাণুত্তরো অপ্পকিলেসো কুলপুত্তো, তস্স ওলোকিতোলোকিতট্ঠানেযেৰ পটিভাগনিমিত্তং উপট্ঠাতি. নো চে এৰং উপট্ঠাতি, অথেৰং ছব্বিধেন নিমিত্তং গণ্হতো উপট্ঠাতি. যস্স পন এৰম্পি ন উপট্ঠাতি, তেন সন্ধিতো ৰিৰরতো নিন্নতো থলতো সমন্ততোতি পুনপি পঞ্চৰিধেন নিমিত্তং গহেতব্বং.

১১২. তত্থ সন্ধিতোতি অসীতিসতসন্ধিতো. উদ্ধুমাতকে পন কথং অসীতিসতসন্ধযো ৰৰত্থপেস্সতি. তস্মানেন তযো দক্খিণহত্থসন্ধী, তযো ৰামহত্থসন্ধী, তযো দক্খিণপাদসন্ধী, তযো ৰামপাদসন্ধী, একো গীৰসন্ধি, একো কটিসন্ধীতি এৰং চুদ্দসমহাসন্ধিৰসেন সন্ধিতো ৰৰত্থপেতব্বং. ৰিৰরতোতি ৰিৰরং নাম হত্থন্তরং পাদন্তরং উদরন্তরং কণ্ণন্তরন্তি এৰং ৰিৰরতো ৰৰত্থপেতব্বং. অক্খীনম্পি নিম্মীলিতভাৰো ৰা উম্মীলিতভাৰো ৰা মুখস্স চ পিহিতভাৰো ৰা ৰিৰটভাৰো ৰা ৰৰত্থপেতব্বো. নিন্নতোতি যং সরীরে নিন্নট্ঠানং অক্খিকূপো ৰা অন্তোমুখং ৰা গলৰাটকো ৰা, তং ৰৰত্থপেতব্বং. অথ ৰা অহং নিন্নে ঠিতো সরীরং উন্নতেতি ৰৰত্থপেতব্বং. থলতোতি যং সরীরে উন্নতট্ঠানং জণ্ণুকং ৰা উরো ৰা নলাটং ৰা, তং ৰৰত্থপেতব্বং. অথ ৰা অহং থলে ঠিতো সরীরং নিন্নেতি ৰৰত্থপেতব্বং. সমন্ততোতি সব্বং সরীরং সমন্ততো ৰৰত্থপেতব্বং. সকলসরীরে ঞাণং চারেত্ৰা যং ঠানং ৰিভূতং হুত্ৰা উপট্ঠাতি, তত্থ ‘‘উদ্ধুমাতকং উদ্ধুমাতক’’ন্তি চিত্তং ঠপেতব্বং. সচে এৰম্পি ন উপট্ঠাতি, উদরপরিযোসানং অতিরেকং উদ্ধুমাতকং হোতি, তত্থ ‘‘উদ্ধুমাতকং উদ্ধুমাতক’’ন্তি চিত্তং ঠপেতব্বং.

১১৩. ইদানি ‘‘সো তং নিমিত্তং সুগ্গহিতং করোতী’’তিআদীসু অযং ৰিনিচ্ছযকথা –

তেন যোগিনা তস্মিং সরীরে যথাৰুত্তনিমিত্তগ্গাহৰসেন সুট্ঠু নিমিত্তং গণ্হিতব্বং. সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৰা আৰজ্জিতব্বং. এৰং পুনপ্পুনং করোন্তেন সাধুকং উপধারেতব্বঞ্চেৰ ৰৰত্থপেতব্বঞ্চ. সরীরতো নাতিদূরে নাচ্চাসন্নে পদেসে ঠিতেন ৰা নিসিন্নেন ৰা চক্খুং উম্মীলেত্ৰা ওলোকেত্ৰা নিমিত্তং গণ্হিতব্বং. ‘‘উদ্ধুমাতকপটিক্কূলং উদ্ধুমাতকপটিক্কূল’’ন্তি সতক্খত্তুং সহস্সক্খত্তুং উম্মীলেত্ৰা ওলোকেতব্বং, নিম্মীলেত্ৰা আৰজ্জিতব্বং. এৰং পুনপ্পুনং করোন্তস্স উগ্গহনিমিত্তং সুগ্গহিতং হোতি. কদা সুগ্গহিতং হোতি? যদা উম্মীলেত্ৰা ওলোকেন্তস্স নিম্মীলেত্ৰা আৰজ্জেন্তস্স চ একসদিসং হুত্ৰা আপাথমাগচ্ছতি, তদা সুগ্গহিতং নাম হোতি.

সো তং নিমিত্তং এৰং সুগ্গহিতং কত্ৰা সূপধারিতং উপধারেত্ৰা সুৰৰত্থিতং ৰৰত্থপেত্ৰা সচে তত্থেৰ ভাৰনাপরিযোসানং পত্তুং ন সক্কোতি, অথানেন আগমনকালে ৰুত্তনযেনেৰ এককেন অদুতিযেন তদেৰ কম্মট্ঠানং মনসিকরোন্তেন সূপট্ঠিতং সতিং কত্ৰা অন্তোগতেহি ইন্দ্রিযেহি অবহিগতেন মানসেন অত্তনো সেনাসনমেৰ গন্তব্বং.

সুসানা নিক্খমন্তেনেৰ চ আগমনমগ্গো ৰৰত্থপেতব্বো, যেন মগ্গেন নিক্খন্তোস্মি, অযং মগ্গো পাচীনদিসাভিমুখো ৰা গচ্ছতি, পচ্ছিমউত্তরদক্খিণদিসাভিমুখো ৰা গচ্ছতি, ৰিদিসাভিমুখো ৰা গচ্ছতি. ইমস্মিং পন ঠানে ৰামতো গচ্ছতি, ইমস্মিং দক্খিণতো, ইমস্মিং চস্স ঠানে পাসাণো, ইমস্মিং ৰম্মিকো, ইমস্মিং রুক্খো, ইমস্মিং গচ্ছো, ইমস্মিং লতাতি এৰং আগমনমগ্গং ৰৰত্থপেত্ৰা আগতেন চঙ্কমন্তেনাপি তব্ভাগিযোৰ চঙ্কমো অধিট্ঠাতব্বো, অসুভনিমিত্তদিসাভিমুখে ভূমিপ্পদেসে চঙ্কমিতব্বন্তি অত্থো. নিসীদন্তেন আসনম্পি তব্ভাগিযমেৰ পঞ্ঞপেতব্বং. সচে পন তস্সং দিসাযং সোব্ভো ৰা পপাতো ৰা রুক্খো ৰা ৰতি ৰা কললং ৰা হোতি, ন সক্কা তংদিসাভিমুখে ভূমিপ্পদেসে চঙ্কমিতুং, আসনম্পি অনোকাসত্তা ন সক্কা পঞ্ঞপেতুং. তং দিসং অনপলোকেন্তেনাপি ওকাসানুরূপে ঠানে চঙ্কমিতব্বঞ্চেৰ নিসীদিতব্বঞ্চ. চিত্তং পন তংদিসাভিমুখংযেৰ কাতব্বং.

১১৪. ইদানি ‘‘সমন্তা নিমিত্তুপলক্খণা কিমত্থিযা’’তিআদিপঞ্হানং ‘‘অসম্মোহত্থা’’তিআদিৰিস্সজ্জনে অযং অধিপ্পাযো. যস্স হি অৰেলাযং উদ্ধুমাতকনিমিত্তট্ঠানং গন্ত্ৰা সমন্তা নিমিত্তুপলক্খণং কত্ৰা নিমিত্তগ্গহণত্থং চক্খুং উম্মীলেত্ৰা ওলোকেন্তস্সেৰ তং মতসরীরং উট্ঠহিত্ৰা ঠিতং ৰিয অজ্ঝোত্থরমানং ৰিয অনুবন্ধমানং ৰিয চ হুত্ৰা উপট্ঠাতি, সো তং বীভচ্ছং ভেরৰারম্মণং দিস্ৰা ৰিক্খিত্তচিত্তো উম্মত্তকো ৰিয হোতি, ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসং পাপুণাতি. পাল়িযং হি ৰিভত্তঅট্ঠতিংসারম্মণেসু অঞ্ঞং এৰরূপং ভেরৰারম্মণং নাম নত্থি. ইমস্মিং হি কম্মট্ঠানে ঝানৰিব্ভন্তকো নাম হোতি. কস্মা? অতিভেরৰত্তা কম্মট্ঠানস্স. তস্মা তেন যোগিনা সন্থম্ভেত্ৰা সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৰা মতসরীরং উট্ঠহিত্ৰা অনুবন্ধনকং নাম নত্থি. সচে হি সো ‘‘এতস্স সমীপে ঠিতো পাসাণো ৰা লতা ৰা আগচ্ছেয্য, সরীরম্পি আগচ্ছেয্য. যথা পন সো পাসাণো ৰা লতা ৰা নাগচ্ছতি, এৰং সরীরম্পি নাগচ্ছতি. অযং পন তুয্হং উপট্ঠানাকারো সঞ্ঞজো সঞ্ঞাসম্ভৰো, কম্মট্ঠানং তে অজ্জ উপট্ঠিতং, মা ভাযি ভিক্খূ’’তি তাসং ৰিনোদেত্ৰা হাসং উপ্পাদেত্ৰা তস্মিং নিমিত্তে চিত্তং সঞ্চরাপেতব্বং. এৰং ৰিসেসমধিগচ্ছতি. ইদমেতং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘সমন্তা নিমিত্তুপলক্খণা অসম্মোহত্থা’’তি.

একাদসৰিধেন পন নিমিত্তগ্গাহং সম্পাদেন্তো কম্মট্ঠানং উপনিবন্ধতি. তস্স হি চক্খূনি উম্মীলেত্ৰা ওলোকনপচ্চযা উগ্গহনিমিত্তং উপ্পজ্জতি. তস্মিং মানসং চারেন্তস্স পটিভাগনিমিত্তং উপ্পজ্জতি. তত্থ মানসং চারেন্তো অপ্পনং পাপুণাতি. অপ্পনাযং ঠত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেন্তো অরহত্তং সচ্ছিকরোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘একাদসৰিধেন নিমিত্তগ্গাহো উপনিবন্ধনত্থো’’তি.

১১৫. গতাগতমগ্গপচ্চৰেক্খণা ৰীথিসম্পটিপাদনত্থাতি এত্থ পন যা গতমগ্গস্স চ আগতমগ্গস্স চ পচ্চৰেক্খণা ৰুত্তা, সা কম্মট্ঠানৰীথিযা সম্পটিপাদনত্থাতি অত্থো. সচে হি ইমং ভিক্খুং কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা আগচ্ছন্তং অন্তরামগ্গে কেচি অজ্জ, ভন্তে, কতিমীতি দিৰসং ৰা পুচ্ছন্তি, পঞ্হং ৰা পুচ্ছন্তি, পটিসন্থারং ৰা করোন্তি, অহং কম্মট্ঠানিকোতি তুণ্হীভূতেন গন্তুং ন ৰট্টতি. দিৰসো কথেতব্বো, পঞ্হো ৰিস্সজ্জেতব্বো. সচে ন জানাতি, ন জানামীতি ৰত্তব্বং. ধম্মিকো পটিসন্থারো কাতব্বো. তস্সেৰং করোন্তস্স উগ্গহিতং তরুণনিমিত্তং নস্সতি. তস্মিং নস্সন্তেপি দিৰসং পুট্ঠেন কথেতব্বমেৰ. পঞ্হং অজানন্তেন ন জানামীতি ৰত্তব্বং. জানন্তেন একদেসেন কথেতুম্পি ৰট্টতি, পটিসন্থারোপি কাতব্বো. আগন্তুকং পন ভিক্খুং দিস্ৰা আগন্তুকপটিসন্থারো কাতব্বোৰ. অৰসেসানিপি চেতিযঙ্গণৰত্তবোধিযঙ্গণৰত্তউপোসথাগারৰত্তভোজনসালাজন্তাঘরআচরিযুপজ্ঝাযআগন্তুকগমিকৰত্তাদীনি সব্বানি খন্ধকৰত্তানি পূরেতব্বানেৰ. তস্স তানি পূরেন্তস্সাপি তং তরুণনিমিত্তং নস্সতি, পুন গন্ত্ৰা নিমিত্তং গণ্হিস্সামীতি গন্তুকামস্সাপি অমনুস্সেহি ৰা ৰাল়মিগেহি ৰা অধিট্ঠিতত্তা সুসানম্পি গন্তুং ন সক্কা হোতি, নিমিত্তং ৰা অন্তরধাযতি. উদ্ধুমাতকং হি একমেৰ ৰা দ্ৰে ৰা দিৰসে ঠত্ৰা ৰিনীলকাদিভাৰং গচ্ছতি. সব্বকম্মট্ঠানেসু এতেন সমং দুল্লভং কম্মট্ঠানং নাম নত্থি. তস্মা এৰং নট্ঠে নিমিত্তে তেন ভিক্খুনা রত্তিট্ঠানে ৰা দিৰাঠানে ৰা নিসীদিত্ৰা অহং ইমিনা নাম দ্ৰারেন ৰিহারা নিক্খমিত্ৰা অসুকদিসাভিমুখং মগ্গং পটিপজ্জিত্ৰা অসুকস্মিং নাম ঠানে ৰামং গণ্হি, অসুকস্মিং দক্খিণং. তস্স অসুকস্মিং ঠানে পাসাণো, অসুকস্মিং ৰম্মিকরুক্খগচ্ছলতানমঞ্ঞতরং. সোহং তেন মগ্গেন গন্ত্ৰা অসুকস্মিং নাম ঠানে অসুভং অদ্দসং. তত্থ অসুকদিসাভিমুখো ঠত্ৰা এৰঞ্চেৰঞ্চ সমন্তা নিমিত্তানি সল্লক্খেত্ৰা এৰং অসুভনিমিত্তং উগ্গহেত্ৰা অসুকদিসায সুসানতো নিক্খমিত্ৰা এৰরূপেন নাম মগ্গেন ইদঞ্চিদঞ্চ করোন্তো আগন্ত্ৰা ইধ নিসিন্নোতি এৰং যাৰ পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা নিসিন্নট্ঠানং, তাৰ গতাগতমগ্গো পচ্চৰেক্খিতব্বো. তস্সেৰং পচ্চৰেক্খতো তং নিমিত্তং পাকটং হোতি, পুরতো নিক্খিত্তং ৰিয উপট্ঠাতি. কম্মট্ঠানং পুরিমাকারেনেৰ ৰীথিং পটিপজ্জতি. তেন ৰুত্তং ‘‘গতাগতমগ্গপচ্চৰেক্খণা ৰীথিসম্পটিপাদনত্থা’’তি.

১১৬. ইদানি আনিসংসদস্সাৰী রতনসঞ্ঞী হুত্ৰা চিত্তীকারং উপট্ঠপেত্ৰা সম্পিযাযমানো তস্মিং আরম্মণে চিত্তং উপনিবন্ধতীতি এত্থ উদ্ধুমাতকপটিক্কূলে মানসং চারেত্ৰা ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা ঝানপদট্ঠানং ৰিপস্সনং ৰড্ঢেন্তো ‘‘অদ্ধা ইমায পটিপদায জরামরণম্হা পরিমুচ্চিস্সামী’’তি এৰং আনিসংসদস্সাৰিনা ভৰিতব্বং.

যথা পন দুগ্গতো পুরিসো মহগ্ঘং মণিরতনং লভিত্ৰা দুল্লভং ৰত মে লদ্ধন্তি তস্মিং রতনসঞ্ঞী হুত্ৰা গারৰং জনেত্ৰা ৰিপুলেন পেমেন সম্পিযাযমানো তং রক্খেয্য, এৰমেৰ ‘‘দুল্লভং মে ইদং কম্মট্ঠানং লদ্ধং দুগ্গতস্স মহগ্ঘমণিরতনসদিসং. চতুধাতুকম্মট্ঠানিকো হি অত্তনো চত্তারো মহাভূতে পরিগ্গণ্হাতি, আনাপানকম্মট্ঠানিকো অত্তনো নাসিকৰাতং পরিগ্গণ্হাতি, কসিণকম্মট্ঠানিকো কসিণং কত্ৰা যথাসুখং ভাৰেতি, এৰং ইতরানি কম্মট্ঠানানি সুলভানি. ‘ইদং পন একমেৰ ৰা দ্ৰে ৰা দিৰসে তিট্ঠতি, ততো পরং ৰিনীলকাদিভাৰং পাপুণাতী’তি নত্থি ইতো দুল্লভতর’’ন্তি তস্মিং রতনসঞ্ঞিনা হুত্ৰা চিত্তীকারং উপট্ঠপেত্ৰা সম্পিযাযমানেন তং নিমিত্তং রক্খিতব্বং. রত্তিট্ঠানে চ দিৰাঠানে চ ‘‘উদ্ধুমাতকপটিক্কূলং উদ্ধুমাতকপটিক্কূল’’ন্তি তত্থ পুনপ্পুনং চিত্তং উপনিবন্ধিতব্বং. পুনপ্পুনং তং নিমিত্তং আৰজ্জিতব্বং, মনসিকাতব্বং. তক্কাহতং ৰিতক্কাহতং কাতব্বং.

১১৭. তস্সেৰং করোতো পটিভাগনিমিত্তং উপ্পজ্জতি. তত্রিদং নিমিত্তদ্ৰযস্স নানাকরণং, উগ্গহনিমিত্তং ৰিরূপং বীভচ্ছং ভেরৰদস্সনং হুত্ৰা উপট্ঠাতি. পটিভাগনিমিত্তং পন যাৰদত্থং ভুঞ্জিত্ৰা নিপন্নো থূলঙ্গপচ্চঙ্গপুরিসো ৰিয. তস্স পটিভাগনিমিত্তপটিলাভসমকালমেৰ বহিদ্ধা কামানং অমনসিকারা ৰিক্খম্ভনৰসেন কামচ্ছন্দো পহীযতি. অনুনযপ্পহানেনেৰ চস্স লোহিতপ্পহানেন পুব্বো ৰিয ব্যাপাদোপি পহীযতি. তথা আরদ্ধৰীরিযতায থিনমিদ্ধং, অৰিপ্পটিসারকরসন্তধম্মানুযোগৰসেন উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং, অধিগতৰিসেসস্স পচ্চক্খতায পটিপত্তিদেসকে সত্থরি পটিপত্তিযং পটিপত্তিফলে চ ৰিচিকিচ্ছা পহীযতীতি পঞ্চ নীৰরণানি পহীযন্তি. তস্মিঞ্ঞেৰ চ নিমিত্তে চেতসো অভিনিরোপনলক্খণো ৰিতক্কো, নিমিত্তানুমজ্জনকিচ্চং সাধযমানো ৰিচারো, পটিলদ্ধৰিসেসাধিগমপচ্চযা পীতি, পীতিমনস্স পস্সদ্ধিসম্ভৰতো পস্সদ্ধি, তন্নিমিত্তং সুখং, সুখিতস্স চিত্তসমাধিসম্ভৰতো সুখনিমিত্তা একগ্গতা চাতি ঝানঙ্গানি পাতুভৰন্তি. এৰমস্স পঠমজ্ঝানপটিবিম্বভূতং উপচারজ্ঝানম্পি তঙ্খণঞ্ঞেৰ নিব্বত্ততি. ইতো পরং যাৰ পঠমজ্ঝানস্স অপ্পনা চেৰ ৰসিপ্পত্তি চ, তাৰ সব্বং পথৰীকসিণে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

ৰিনীলকাদিকম্মট্ঠানানি

১১৮. ইতো পরেসু পন ৰিনীলকাদীসুপি যং তং ‘‘উদ্ধুমাতকং অসুভনিমিত্তং উগ্গণ্হন্তো একো অদুতিযো গচ্ছতি উপট্ঠিতায সতিযা’’তিআদিনা নযেন গমনং আদিং কত্ৰা লক্খণং ৰুত্তং, তং সব্বং ‘‘ৰিনীলকং অসুভনিমিত্তং উগ্গণ্হন্তো, ৰিপুব্বকং অসুভনিমিত্তং উগ্গণ্হন্তো’’তি এৰং তস্স তস্স ৰসেন তত্থ তত্থ উদ্ধুমাতকপদমত্তং পরিৰত্তেত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ সৰিনিচ্ছযাধিপ্পাযং ৰেদিতব্বং.

অযং পন ৰিসেসো – ৰিনীলকে ‘‘ৰিনীলকপটিক্কূলং ৰিনীলকপটিক্কূল’’ন্তি মনসিকারো পৰত্তেতব্বো. উগ্গহনিমিত্তঞ্চেত্থ কবরকবরৰণ্ণং হুত্ৰা উপট্ঠাতি. পটিভাগনিমিত্তং পন উস্সদৰসেন উপট্ঠাতি.

ৰিপুব্বকে ‘‘ৰিপুব্বকপটিক্কূলং ৰিপুব্বকপটিক্কূল’’ন্তি মনসিকারো পৰত্তেতব্বো. উগ্গহনিমিত্তং পনেত্থ পগ্ঘরন্তমিৰ উপট্ঠাতি. পটিভাগনিমিত্তং নিচ্চলং সন্নিসিন্নং হুত্ৰা উপট্ঠাতি.

ৰিচ্ছিদ্দকং যুদ্ধমণ্ডলে ৰা চোরাটৰিযং ৰা সুসানে ৰা যত্থ রাজানো চোরে ছিন্দাপেন্তি. অরঞ্ঞে ৰা পন সীহব্যগ্ঘেহি ছিন্নপুরিসট্ঠানে লব্ভতি. তস্মা তথারূপং ঠানং গন্ত্ৰা সচে নানাদিসাযং পতিতম্পি একাৰজ্জনেন আপাথমাগচ্ছতি ইচ্চেতং কুসলং. নো চে আগচ্ছতি, সযং হত্থেন ন পরামসিতব্বং. পরামসন্তো হি ৰিস্সাসং আপজ্জতি. তস্মা আরামিকেন ৰা সমণুদ্দেসেন ৰা অঞ্ঞেন ৰা কেনচি একট্ঠানে কারেতব্বং. অলভন্তেন কত্তরযট্ঠিযা ৰা দণ্ডকেন ৰা একঙ্গুলন্তরং কত্ৰা উপনামেতব্বং. এৰং উপনামেত্ৰা ‘‘ৰিচ্ছিদ্দকপটিক্কূলং ৰিচ্ছিদ্দকপটিক্কূল’’ন্তি মনসিকারো পৰত্তেতব্বো. তত্থ উগ্গহনিমিত্তং মজ্ঝে ছিদ্দং ৰিয উপট্ঠাতি. পটিভাগনিমিত্তং পন পরিপুণ্ণং হুত্ৰা উপট্ঠাতি.

ৰিক্খাযিতকে ৰিক্খাযিতকপটিক্কূলং ৰিক্খাযিতকপটিক্কূলন্তি মনসিকারো পৰত্তেতব্বো. উগ্গহনিমিত্তং পনেত্থ তহিং তহিং খাযিতসদিসমেৰ উপট্ঠাতি. পটিভাগনিমিত্তং পরিপুণ্ণংৰ হুত্ৰা উপট্ঠাতি.

ৰিক্খিত্তকম্পি ৰিচ্ছিদ্দকে ৰুত্তনযেনেৰ অঙ্গুলঙ্গুলন্তরং কারেত্ৰা ৰা কত্ৰা ৰা ‘‘ৰিক্খিত্তকপটিক্কূলং ৰিক্খিত্তকপটিক্কূল’’ন্তি মনসিকারো পৰত্তেতব্বো. এত্থ উগ্গহনিমিত্তং পাকটন্তরং হুত্ৰা উপট্ঠাতি. পটিভাগনিমিত্তং পন পরিপুণ্ণংৰ হুত্ৰা উপট্ঠাতি.

হতৰিক্খিত্তকম্পি ৰিচ্ছিদ্দকে ৰুত্তপ্পকারেসুযেৰ ঠানেসু লব্ভতি. তস্মা তত্থ গন্ত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ অঙ্গুলঙ্গুলন্তরং কারেত্ৰা ৰা কত্ৰা ৰা ‘‘হতৰিক্খিত্তকপটিক্কূলং হতৰিক্খিত্তকপটিক্কূল’’ন্তি মনসিকারো পৰত্তেতব্বো. উগ্গহনিমিত্তং পনেত্থ পঞ্ঞাযমানং পহারমুখং ৰিয হোতি. পটিভাগনিমিত্তং পরিপুণ্ণমেৰ হুত্ৰা উপট্ঠাতি.

লোহিতকং যুদ্ধমণ্ডলাদীসু লদ্ধপ্পহারানং হত্থপাদাদীসু ৰা ছিন্নেসু ভিন্নগণ্ডপীল়কাদীনং ৰা মুখতো পগ্ঘরমানকালে লব্ভতি. তস্মা তং দিস্ৰা ‘‘লোহিতকপটিক্কূলং লোহিতকপটিক্কূল’’ন্তি মনসিকারো পৰত্তেতব্বো. এত্থ উগ্গহনিমিত্তং ৰাতপ্পহতা ৰিয রত্তপটাকা চলমানাকারং উপট্ঠাতি. পটিভাগনিমিত্তং পন সন্নিসিন্নং হুত্ৰা উপট্ঠাতি.

পুল়ৰকং দ্ৰীহতীহচ্চযেন কুণপস্স নৰহি ৰণমুখেহি কিমিরাসিপগ্ঘরণকালে হোতি. অপিচ তং সোণসিঙ্গালমনুস্সগোমহিংসহত্থিঅস্সঅজগরাদীনং সরীরপ্পমাণমেৰ হুত্ৰা সালিভত্তরাসি ৰিয তিট্ঠতি. তেসু যত্থ কত্থচি ‘‘পুল়ৰকপটিক্কূলং পুল়ৰকপটিক্কূল’’ন্তি মনসিকারো পৰত্তেতব্বো. চূল়পিণ্ডপাতিকতিস্সত্থেরস্স হি কাল়দীঘৰাপিযা অন্তো হত্থিকুণপে নিমিত্তং উপট্ঠাসি. উগ্গহনিমিত্তং পনেত্থ চলমানং ৰিয উপট্ঠাতি. পটিভাগনিমিত্তং সালিভত্তপিণ্ডো ৰিয সন্নিসিন্নং হুত্ৰা উপট্ঠাতি.

অট্ঠিকং ‘‘সেয্যথাপি পস্সেয্য সরীরং সিৰথিকায ছড্ডিতং অট্ঠিসঙ্খলিকং সমংসলোহিতং নহারুসম্বন্ধ’’ন্তিআদিনা (ম. নি. ৩.১৫৪) নযেন নানপ্পকারতো ৰুত্তং. তত্থ যত্থ তং নিক্খিত্তং হোতি, তত্থ পুরিমনযেনেৰ গন্ত্ৰা সমন্তা পাসাণাদীনং ৰসেন সনিমিত্তং সারম্মণং কত্ৰা ইদং অট্ঠিকন্তি সভাৰভাৰতো উপলক্খেত্ৰা ৰণ্ণাদিৰসেন একাদসহাকারেহি নিমিত্তং উগ্গহেতব্বং.

১১৯. তং পন ৰণ্ণতো সেতন্তি ওলোকেন্তস্স ন উপট্ঠাতি, ওদাতকসিণসম্ভেদো হোতি. তস্মা অট্ঠিকন্তি পটিক্কূলৰসেনেৰ ওলোকেতব্বং. লিঙ্গন্তি ইধ হত্থাদীনং নামং. তস্মা হত্থপাদসীসউরবাহুকটিঊরুজঙ্ঘানং ৰসেন লিঙ্গতো ৰৰত্থপেতব্বং. দীঘরস্সৰট্টচতুরস্সখুদ্দকমহন্তৰসেন পন সণ্ঠানতো ৰৰত্থপেতব্বং. দিসোকাসা ৰুত্তনযা এৰ. তস্স তস্স অট্ঠিনো পরিযন্তৰসেন পরিচ্ছেদতো ৰৰত্থপেত্ৰা যদেৰেত্থ পাকটং হুত্ৰা উপট্ঠাতি, তং গহেত্ৰা অপ্পনা পাপুণিতব্বা. তস্স তস্স অট্ঠিনো নিন্নট্ঠানথলট্ঠানৰসেন পন নিন্নতো চ থলতো চ ৰৰত্থপেতব্বং. পদেসৰসেনাপি অহং নিন্নে ঠিতো, অট্ঠি থলে, অহং থলে, অট্ঠি নিন্নেতিপি ৰৰত্থপেতব্বং. দ্ৰিন্নং পন অট্ঠিকানং ঘটিতঘটিতট্ঠানৰসেন সন্ধিতো ৰৰত্থপেতব্বং. অট্ঠিকানংযেৰ অন্তরৰসেন ৰিৰরতো ৰৰত্থপেতব্বং. সব্বত্থেৰ পন ঞাণং চারেত্ৰা ইমস্মিং ঠানে ইদমট্ঠীতি সমন্ততো ৰৰত্থপেতব্বং. এৰম্পি নিমিত্তে অনুপট্ঠহন্তে নলাটট্ঠিম্হি চিত্তং সণ্ঠপেতব্বং.

১২০. যথা চেত্থ, এৰং ইদং একাদসৰিধেন নিমিত্তগ্গহণং ইতো পুরিমেসু পুল়ৰকাদীসুপি যুজ্জমানৰসেন সল্লক্খেতব্বং. ইদঞ্চ পন কম্মট্ঠানং সকলাযপি অট্ঠিকসঙ্খলিকায একস্মিম্পি অট্ঠিকে সম্পজ্জতি. তস্মা তেসু যত্থকত্থচি একাদসৰিধেন নিমিত্তং উগ্গহেত্ৰা ‘‘অট্ঠিকপটিক্কূলং অট্ঠিকপটিক্কূল’’ন্তি মনসিকারো পৰত্তেতব্বো. ইধ উগ্গহনিমিত্তম্পি পটিভাগনিমিত্তম্পি একসদিসমেৰ হোতীতি ৰুত্তং, তং একস্মিং অট্ঠিকে যুত্তং. অট্ঠিকসঙ্খলিকায পন উগ্গহনিমিত্তে পঞ্ঞাযমানে ৰিৰরতা. পটিভাগনিমিত্তে পরিপুণ্ণভাৰো যুজ্জতি. একট্ঠিকেপি চ উগ্গহনিমিত্তেন বীভচ্ছেন ভযানকেন ভৰিতব্বং. পটিভাগনিমিত্তেন পীতিসোমনস্সজনকেন, উপচারাৰহত্তা.

ইমস্মিং হি ওকাসে যং অট্ঠকথাসু ৰুত্তং, তং দ্ৰারং দত্ৰাৰ ৰুত্তং. তথা হি তত্থ ‘‘চতূসু ব্রহ্মৰিহারেসু দসসু চ অসুভেসু পটিভাগনিমিত্তং নত্থি. ব্রহ্মৰিহারেসু হি সীমসম্ভেদোযেৰ নিমিত্তং. দসসু চ অসুভেসু নিব্বিকপ্পং কত্ৰা পটিক্কূলভাৰেযেৰ দিট্ঠে নিমিত্তং নাম হোতী’’তি ৰত্ৰাপি পুন অনন্তরমেৰ ‘‘দুৰিধং ইধ নিমিত্তং উগ্গহনিমিত্তং পটিভাগনিমিত্তং. উগ্গহনিমিত্তং ৰিরূপং বীভচ্ছং ভযানকং হুত্ৰা উপট্ঠাতী’’তিআদি ৰুত্তং. তস্মা যং ৰিচারেত্ৰা অৰোচুম্হ, ইদমেৰেত্থ যুত্তং.

অপিচ মহাতিস্সত্থেরস্স দন্তট্ঠিকমত্তাৰলোকনেন সকলিত্থিসরীরস্স অট্ঠিসঙ্ঘাতভাৰেন উপট্ঠানাদীনি চেত্থ নিদস্সনানীতি.

ইতি অসুভানি সুভগুণো, দসসতলোচনেন থুতকিত্তি;

যানি অৰোচ দসবলো, একেকজ্ঝানহেতুনীতি.

এৰং তানি চ তেসঞ্চ, ভাৰনানযমিমং ৰিদিত্ৰান;

তেস্ৰেৰ অযং ভিয্যো, পকিণ্ণককথাপি ৰিঞ্ঞেয্যা.

পকিণ্ণককথা

১২১. এতেসু হি যত্থ কত্থচি অধিগতজ্ঝানো সুৰিক্খম্ভিতরাগত্তা ৰীতরাগো ৰিয নিল্লোলুপ্পচারো হোতি. এৰং সন্তেপি য্ৰাযং অসুভপ্পভেদো ৰুত্তো, সো সরীরসভাৰপ্পত্তিৰসেন চ রাগচরিতভেদৰসেন চাতি ৰেদিতব্বো. ছৰসরীরং হি পটিক্কূলভাৰং আপজ্জমানং উদ্ধুমাতকসভাৰপ্পত্তং ৰা সিযা, ৰিনীলকাদীনং ৰা অঞ্ঞতরসভাৰপ্পত্তং. ইতি যাদিসং যাদিসং সক্কা হোতি লদ্ধুং, তাদিসে তাদিসে উদ্ধুমাতকপটিক্কূলং ৰিনীলকপটিক্কূলন্তি এৰং নিমিত্তং গণ্হিতব্বমেৰাতি সরীরসভাৰপ্পত্তিৰসেন দসধা অসুভপ্পভেদো ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো.

ৰিসেসতো চেত্থ উদ্ধুমাতকং সরীরসণ্ঠানৰিপত্তিপ্পকাসনতো সণ্ঠানরাগিনো সপ্পাযং. ৰিনীলকং ছৰিরাগৰিপত্তিপ্পকাসনতো সরীরৰণ্ণরাগিনো সপ্পাযং. ৰিপুব্বকং কাযৰণপটিবদ্ধস্স দুগ্গন্ধভাৰস্স পকাসনতো মালাগন্ধাদিৰসেন সমুট্ঠাপিতসরীরগন্ধরাগিনো সপ্পাযং. ৰিচ্ছিদ্দকং অন্তোসুসিরভাৰপ্পকাসনতো সরীরে ঘনভাৰরাগিনো সপ্পাযং. ৰিক্খাযিতকং মংসুপচযসম্পত্তিৰিনাসপ্পকাসনতো থনাদীসু সরীরপ্পদেসেসু মংসুপচযরাগিনো সপ্পাযং. ৰিক্খিত্তকং অঙ্গপচ্চঙ্গানং ৰিক্খেপপ্পকাসনতো অঙ্গপচ্চঙ্গলীলারাগিনো সপ্পাযং. হতৰিক্খিত্তকং সরীরসঙ্ঘাতভেদৰিকারপ্পকাসনতো সরীরসঙ্ঘাতসম্পত্তিরাগিনো সপ্পাযং. লোহিতকং লোহিতমক্খিতপটিক্কূলভাৰপ্পকাসনতো অলঙ্কারজনিতসোভরাগিনো সপ্পাযং. পুল়ৰকং কাযস্স অনেককিমিকুলসাধারণভাৰপ্পকাসনতো কাযে মমত্তরাগিনো সপ্পাযং. অট্ঠিকং সরীরট্ঠীনং পটিক্কূলভাৰপ্পকাসনতো দন্তসম্পত্তিরাগিনো সপ্পাযন্তি এৰং রাগচরিতভেদৰসেনাপি দসধা অসুভপ্পভেদো ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো.

যস্মা পন দসৰিধেপি এতস্মিং অসুভে সেয্যথাপি নাম অপরিসণ্ঠিতজলায সীঘসোতায নদিযা অরিত্তবলেনেৰ নাৰা তিট্ঠতি, ৰিনা অরিত্তেন ন সক্কা ঠপেতুং, এৰমেৰ দুব্বলত্তা আরম্মণস্স ৰিতক্কবলেনেৰ চিত্তং একগ্গং হুত্ৰা তিট্ঠতি, ৰিনা ৰিতক্কেন ন সক্কা ঠপেতুং, তস্মা পঠমজ্ঝানমেৰেত্থ হোতি, ন দুতিযাদীনি.

পটিক্কূলেপি চ এতস্মিং আরম্মণে ‘‘অদ্ধা ইমায পটিপদায জরামরণম্হা পরিমুচ্চিস্সামী’’তি এৰমানিসংসদস্সাৰিতায চেৰ নীৰরণসন্তাপপ্পহানেন চ পীতিসোমনস্সং উপ্পজ্জতি, ‘‘বহুং দানি ৰেতনং লভিস্সামী’’তি আনিসংসদস্সাৰিনো পুপ্ফছড্ডকস্স গূথরাসিম্হি ৰিয, উস্সন্নব্যাধিদুক্খস্স রোগিনো ৰমনৰিরেচনপ্পৰত্তিযং ৰিয চ.

১২২. দসৰিধম্পি চেতং অসুভং লক্খণতো একমেৰ হোতি. দসৰিধস্সাপি হেতস্স অসুচিদুগ্গন্ধজেগুচ্ছপটিক্কূলভাৰো এৰ লক্খণং. তদেতং ইমিনা লক্খণেন ন কেৰলং মতসরীরে, দন্তট্ঠিকদস্সাৰিনো পন চেতিযপব্বতৰাসিনো মহাতিস্সত্থেরস্স ৰিয, হত্থিক্খন্ধগতং রাজানং ওলোকেন্তস্স সঙ্ঘরক্খিতত্থেরূপট্ঠাকসামণেরস্স ৰিয চ জীৰমানকসরীরেপি উপট্ঠাতি. যথেৰ হি মতসরীরং, এৰং জীৰমানকম্পি অসুভমেৰ. অসুভলক্খণং পনেত্থ আগন্তুকেন অলঙ্কারেন পটিচ্ছন্নত্তা ন পঞ্ঞাযতি. পকতিযা পন ইদং সরীরং নাম অতিরেকতিসতঅট্ঠিকসমুস্সযং অসীতিসতসন্ধিসঙ্ঘটিতং নৰন্হারুসতনিবন্ধনং নৰমংসপেসিসতানুলিত্তং অল্লচম্মপরিযোনদ্ধং ছৰিযা পটিচ্ছন্নং ছিদ্দাৰছিদ্দং মেদকথালিকা ৰিয নিচ্চুগ্ঘরিতপগ্ঘরিতং কিমিসঙ্ঘনিসেৰিতং রোগানং আযতনং দুক্খধম্মানং ৰত্থু পরিভিন্নপুরাণগণ্ডো ৰিয নৰহি ৰণমুখেহি সততৰিস্সন্দনং. যস্স উভোহি অক্খীহি অক্খিগূথকো পগ্ঘরতি, কণ্ণবিলেহি কণ্ণগূথকো, নাসাপুটেহি সিঙ্ঘাণিকা, মুখতো আহারপিত্তসেম্হরুধিরানি, অধোদ্ৰারেহি উচ্চারপস্সাৰা, নৰনৰুতিযা লোমকূপসহস্সেহি অসুচিসেদযূসো পগ্ঘরতি. নীলমক্খিকাদযো সম্পরিৰারেন্তি. যং দন্তকট্ঠমুখধোৰনসীসমক্খননহাননিৰাসনপারুপনাদীহি অপ্পটিজগ্গিত্ৰা যথাজাতোৰ ফরুসৰিপ্পকিণ্ণকেসো হুত্ৰা গামেন গামং ৰিচরন্তো রাজাপি পুপ্ফছড্ডকচণ্ডালাদীসু অঞ্ঞতরোপি সমসরীরপটিক্কূলতায নিব্বিসেসো হোতি, এৰং অসুচিদুগ্গন্ধজেগুচ্ছপটিক্কূলতায রঞ্ঞো ৰা চণ্ডালস্স ৰা সরীরে ৰেমত্তং নাম নত্থি. দন্তকট্ঠমুখধোৰনাদীহি পনেত্থ দন্তমলাদীনি পমজ্জিত্ৰা নানাৰত্থেহি হিরিকোপীনং পটিচ্ছাদেত্ৰা নানাৰণ্ণেন সুরভিৰিলেপনেন ৰিলিম্পিত্ৰা পুপ্ফাভরণাদীহি অলঙ্করিত্ৰা ‘‘অহং মম’’ন্তি গহেতব্বাকারপ্পত্তং করোন্তি. ততো ইমিনা আগন্তুকেন অলঙ্কারেন পটিচ্ছন্নত্তা তদস্স যাথাৰসরসং অসুভলক্খণং অসঞ্জানন্তা পুরিসা ইত্থীসু, ইত্থিযো চ পুরিসেসু রতিং করোন্তি. পরমত্থতো পনেত্থ রজ্জিতব্বকযুত্তট্ঠানং নাম অণুমত্তম্পি নত্থি. তথা হি কেসলোমনখদন্তখেল়সিঙ্ঘাণিকউচ্চারপস্সাৰাদীসু এককোট্ঠাসম্পি সরীরতো বহি পতিতং সত্তা হত্থেন ছুপিতুম্পি ন ইচ্ছন্তি, অট্টীযন্তি হরাযন্তি জিগুচ্ছন্তি. যং যং পনেত্থ অৰসেসং হোতি, তং তং এৰং পটিক্কূলম্পি সমানং অৰিজ্জন্ধকারপরিযোনদ্ধা অত্তসিনেহরাগরত্তা ‘‘ইট্ঠং কন্তং নিচ্চং সুখং অত্তা’’তি গণ্হন্তি. তে এৰং গণ্হন্তা অটৰিযং কিংসুকরুক্খং দিস্ৰা রুক্খতো অপতিতপুপ্ফং ‘‘অযং মংসপেসী’’তি ৰিহঞ্ঞমানেন জরসিঙ্গালেন সমানতং আপজ্জন্তি. তস্মা –

যথাপি পুপ্ফিতং দিস্ৰা, সিঙ্গালো কিংসুকং ৰনে;

মংসরুক্খো মযা লদ্ধো, ইতি গন্ত্ৰান ৰেগসা.

পতিতং পতিতং পুপ্ফং, ডংসিত্ৰা অতিলোলুপো;

নযিদং মংসং অদুং মংসং, যং রুক্খস্মিন্তি গণ্হতি.

কোট্ঠাসং পতিতংযেৰ, অসুভন্তি তথা বুধো;

অগ্গহেত্ৰান গণ্হেয্য, সরীরট্ঠম্পি নং তথা.

ইমঞ্হি সুভতো কাযং, গহেত্ৰা তত্থ মুচ্ছিতা;

বালা করোন্তা পাপানি, দুক্খা ন পরিমুচ্চরে.

তস্মা পস্সেয্য মেধাৰী, জীৰতো ৰা মতস্স ৰা;

সভাৰং পূতিকাযস্স, সুভভাৰেন ৰজ্জিতং.

ৰুত্তঞ্হেতং –

দুগ্গন্ধো অসুচি কাযো, কুণপো উক্করূপমো;

নিন্দিতো চক্খুভূতেহি, কাযো বালাভিনন্দিতো.

অল্লচম্মপটিচ্ছন্নো, নৰদ্ৰারো মহাৰণো;

সমন্ততো পগ্ঘরতি, অসুচি পূতিগন্ধিযো.

সচে ইমস্স কাযস্স, অন্তো বাহিরকো সিযা;

দণ্ডং নূন গহেত্ৰান, কাকে সোণে নিৰারযেতি.

তস্মা দব্বজাতিকেন ভিক্খুনা জীৰমানসরীরং ৰা হোতু

মতসরীরং ৰা যত্থ যত্থ অসুভাকারো পঞ্ঞাযতি, তত্থ তত্থেৰ নিমিত্তং গহেত্ৰা কম্মট্ঠানং অপ্পনং পাপেতব্বন্তি.

ইতি সাধুজনপামোজ্জত্থায কতে ৰিসুদ্ধিমগ্গে

সমাধিভাৰনাধিকারে

অসুভকম্মট্ঠাননিদ্দেসো নাম

ছট্ঠো পরিচ্ছেদো.