রূপনিব্বত্তিপস্সনাকারকথা
৭০০. সেয্যথিদং – ইদং রূপং নাম কম্মাদিৰসেন চতূহি কারণেহি নিব্বত্ততি. তত্থ সব্বেসং সত্তানং রূপং নিব্বত্তমানং পঠমং কম্মতো নিব্বত্ততি. পটিসন্ধিক্খণেযেৰ হি গব্ভসেয্যকানং তাৰ তিসন্ততিৰসেন ৰত্থু-কায-ভাৰদসকসঙ্খাতানি তিংস রূপানি নিব্বত্তন্তি, তানি চ খো পটিসন্ধিচিত্তস্স উপ্পাদক্খণেযেৰ. যথা চ উপ্পাদক্খণে, তথা ঠিতিক্খণেপি ভঙ্গক্খণেপি.
তত্থ রূপং দন্ধনিরোধং গরুপরিৰত্তি, চিত্তং খিপ্পনিরোধং লহুপরিৰত্তি. তেনাহ – ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি, যং এৰং লহুপরিৰত্তং যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্ত’’ন্তি (অ. নি. ১.৪৮). রূপে ধরন্তেযেৰ হি সোল়সৰারে ভৰঙ্গচিত্তং উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুজ্ঝতি. চিত্তস্স উপ্পাদক্খণোপি ঠিতিক্খণোপি ভঙ্গক্খণোপি একসদিসা. রূপস্স পন উপ্পাদভঙ্গক্খণাযেৰ লহুকা, তেহি সদিসা. ঠিতিক্খণো পন মহা, যাৰ সোল়স চিত্তানি উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুজ্ঝন্তি, তাৰ ৰত্ততি. পটিসন্ধিচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে উপ্পন্নং ঠানপ্পত্তং পুরেজাতং ৰত্থুং নিস্সায দুতিযং ভৰঙ্গং উপ্পজ্জতি. তেন সদ্ধিং উপ্পন্নং ঠানপ্পত্তং পুরেজাতং ৰত্থুং নিস্সায ততিযং ভৰঙ্গং উপ্পজ্জতি. ইমিনা নযেন যাৰতাযুকং চিত্তপ্পৰত্তি ৰেদিতব্বা. আসন্নমরণস্স পন একমেৰ ঠানপ্পত্তং পুরেজাতং ৰত্থুং নিস্সায সোল়স চিত্তানি উপ্পজ্জন্তি.
পটিসন্ধিচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে উপ্পন্নং রূপং পটিসন্ধিচিত্ততো উদ্ধং সোল়সমেন চিত্তেন সদ্ধিং নিরুজ্ঝতি. ঠানক্খণে উপ্পন্নং সত্তরসমস্স উপ্পাদক্খণেন সদ্ধিং নিরুজ্ঝতি. ভঙ্গক্খণে উপ্পন্নং সত্তরসমস্স ঠানক্খণং পত্ৰা নিরুজ্ঝতি. যাৰ পৰত্তি নাম অত্থি, এৰমেৰ পৰত্ততি. ওপপাতিকানম্পি সত্তসন্ততিৰসেন সত্ততি রূপানি এৰমেৰ পৰত্তন্তি.
৭০১. তত্থ কম্মং, কম্মসমুট্ঠানং, কম্মপচ্চযং, কম্মপচ্চযচিত্তসমুট্ঠানং, কম্মপচ্চযআহারসমুট্ঠানং, কম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানন্তি এস ৰিভাগো ৰেদিতব্বো. তত্থ কম্মং নাম কুসলাকুসলচেতনা. কম্মসমুট্ঠানং নাম ৰিপাকক্খন্ধা চ, চক্খুদসকাদি সমসত্ততিরূপঞ্চ. কম্মপচ্চযং নাম তদেৰ, কম্মং হি কম্মসমুট্ঠানস্স উপত্থম্ভকপচ্চযোপি হোতি. কম্মপচ্চযচিত্তসমুট্ঠানং নাম ৰিপাকচিত্তসমুট্ঠানং রূপং. কম্মপচ্চযআহারসমুট্ঠানং নাম কম্মসমুট্ঠানরূপেসু ঠানপ্পত্তা ওজা অঞ্ঞং ওজট্ঠমকং সমুট্ঠাপেতি, তত্রাপি ওজা ঠানং পত্ৰা অঞ্ঞন্তি এৰং চতস্সো ৰা পঞ্চ ৰা পৰত্তিযো ঘটেতি. কম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানং নাম কম্মজতেজোধাতু ঠানপ্পত্তা উতুসমুট্ঠানং ওজট্ঠমকং সমুট্ঠাপেতি, তত্রাপি উতু অঞ্ঞং ওজট্ঠমকন্তি এৰং চতস্সো ৰা পঞ্চ ৰা পৰত্তিযো ঘটেতি. এৰং তাৰ কম্মজরূপস্স নিব্বত্তি পস্সিতব্বা.
৭০২. চিত্তজেসুপি চিত্তং, চিত্তসমুট্ঠানং, চিত্তপচ্চযং, চিত্তপচ্চযআহারসমুট্ঠানং, চিত্তপচ্চযউতুসমুট্ঠানন্তি এস ৰিভাগো ৰেদিতব্বো. তত্থ চিত্তং নাম একূননৰুতিচিত্তানি.
তেসু দ্ৰত্তিংস চিত্তানি, ছব্বীসেকূনৰীসতি;
সোল়স রূপিরিযাপথৰিঞ্ঞত্তিজনকা মতা.
কামাৰচরতো হি অট্ঠ কুসলানি, দ্ৰাদসাকুসলানি, মনোধাতুৰজ্জা দস কিরিযা, কুসলকিরিযতো দ্ৰে অভিঞ্ঞাচিত্তানীতি দ্ৰত্তিংস চিত্তানি রূপং, ইরিযাপথং, ৰিঞ্ঞত্তিঞ্চ জনেন্তি. ৰিপাকৰজ্জানি সেসদসরূপাৰচরানি, অট্ঠ অরূপাৰচরানি, অট্ঠ লোকুত্তরচিত্তানীতি ছব্বীসতি চিত্তানি রূপং, ইরিযাপথঞ্চ জনযন্তি, ন ৰিঞ্ঞত্তিং. কামাৰচরে দস ভৰঙ্গচিত্তানি, রূপাৰচরে পঞ্চ, তিস্সো মনোধাতুযো, একা ৰিপাকাহেতুকমনোৰিঞ্ঞাণধাতুসোমনস্সসহগতাতি একূনৰীসতি চিত্তানি রূপমেৰ জনযন্তি, ন ইরিযাপথং, ন ৰিঞ্ঞত্তিং. দ্ৰেপঞ্চৰিঞ্ঞাণানি, সব্বসত্তানং পটিসন্ধিচিত্তং, খীণাসৰানং চুতিচিত্তং, চত্তারি আরুপ্পৰিপাকানীতি সোল়স চিত্তানি নেৰ রূপং জনযন্তি, ন ইরিযাপথং, ন ৰিঞ্ঞত্তিং. যানি চেত্থ রূপং জনেন্তি, তানি ন ঠিতিক্খণে, ভঙ্গক্খণে ৰা, তদা হি চিত্তং দুব্বলং হোতি. উপ্পাদক্খণে পন বলৰং, তস্মা তং তদা পুরেজাতং ৰত্থুং নিস্সায রূপং সমুট্ঠাপেতি.
চিত্তসমুট্ঠানং নাম তযো অরূপিনো খন্ধা, ‘‘সদ্দনৰকং, কাযৰিঞ্ঞত্তি, ৰচীৰিঞ্ঞত্তি, আকাসধাতু, লহুতা, মুদুতা, কম্মঞ্ঞতা, উপচযো, সন্ততী’’তি সত্তরসৰিধং রূপঞ্চ. চিত্তপচ্চযং নাম ‘‘পচ্ছাজাতা চিত্তচেতসিকা ধম্মা পুরেজাতস্স ইমস্স কাযস্সা’’তি (পট্ঠা. ১.১.১১) এৰং ৰুত্তং চতুসমুট্ঠানরূপং. চিত্তপচ্চযআহারসমুট্ঠানং নাম চিত্তসমুট্ঠানরূপেসু ঠানপ্পত্তা ওজা অঞ্ঞং ওজট্ঠমকং সমুট্ঠাপেতি, এৰং দ্ৰে তিস্সো পৰত্তিযো ঘটেতি. চিত্তপচ্চযউতুসমুট্ঠানং নাম চিত্তসমুট্ঠানো উতু ঠানপ্পত্তো অঞ্ঞং ওজট্ঠমকং সমুট্ঠাপেতি, এৰং দ্ৰে তিস্সো পৰত্তিযো ঘটেতি. এৰং চিত্তজরূপস্স নিব্বত্তি পস্সিতব্বা.
৭০৩. আহারজেসুপি আহারো, আহারসমুট্ঠানং, আহারপচ্চযং, আহারপচ্চযআহারসমুট্ঠানং, আহারপচ্চযউতুসমুট্ঠানন্তি এস ৰিভাগো ৰেদিতব্বো. তত্থ আহারো নাম কবল়ীকারো আহারো. আহারসমুট্ঠানং নাম উপাদিণ্ণং কম্মজরূপং পচ্চযং লভিত্ৰা তত্থ পতিট্ঠায ঠানপ্পত্তায ওজায সমুট্ঠাপিতং ওজট্ঠমকং, আকাসধাতু, লহুতা, মুদুতা, কম্মঞ্ঞতা, উপচযো, সন্ততীতি চুদ্দসৰিধং রূপং. আহারপচ্চযং নাম ‘‘কবল়ীকারো আহারো ইমস্স কাযস্স আহারপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ১.১.১৫) এৰং ৰুত্তং চতুসমুট্ঠানরূপং. আহারপচ্চযআহারসমুট্ঠানং নাম আহারসমুট্ঠানেসু রূপেসু ঠানপ্পত্তা ওজা অঞ্ঞং ওজট্ঠমকং সমুট্ঠাপেতি, তত্রাপি ওজা অঞ্ঞন্তি এৰং দসদ্ৰাদসৰারে পৰত্তিং ঘটেতি. একদিৰসং পরিভুত্তাহারো সত্তাহম্পি উপত্থম্ভেতি. দিব্বা পন ওজা একমাসং দ্ৰেমাসম্পি উপত্থম্ভেতি. মাতরা পরিভুত্তাহারোপি দারকস্স সরীরং ফরিত্ৰা রূপং সমুট্ঠাপেতি. সরীরে মক্খিতাহারোপি রূপং সমুট্ঠাপেতি. কম্মজাহারো উপাদিণ্ণকাহারো নাম. সোপি ঠানপ্পত্তো রূপং সমুট্ঠাপেতি, তত্রাপি ওজা অঞ্ঞং সমুট্ঠাপেতীতি এৰং চতস্সো ৰা পঞ্চ ৰা পৰত্তিযো ঘটেতি. আহারপচ্চযউতুসমুট্ঠানং নাম আহারসমুট্ঠানা তেজোধাতু ঠানপ্পত্তা উতুসমুট্ঠানং ওজট্ঠমকং সমুট্ঠাপেতি. তত্রাযং আহারো আহারসমুট্ঠানানং জনকো হুত্ৰা পচ্চযো হোতি, সেসানং নিস্সযাহারঅত্থিঅৰিগতৰসেনাতি এৰং আহারজরূপস্স নিব্বত্তি পস্সিতব্বা.
৭০৪. উতুজেসুপি উতু, উতুসমুট্ঠানং, উতুপচ্চযং, উতুপচ্চযউতুসমুট্ঠানং, উতুপচ্চযআহারসমুট্ঠানন্তি এস ৰিভাগো ৰেদিতব্বো. তত্থ উতু নাম চতুসমুট্ঠানা তেজোধাতু, উণ্হউতু সীতউতূতি এৰং পনেস দুৰিধো হোতি. উতুসমুট্ঠানং নাম চতুসমুট্ঠানো উতু উপাদিণ্ণকং পচ্চযং লভিত্ৰা ঠানপ্পত্তো সরীরে রূপং সমুট্ঠাপেতি. তং সদ্দনৰকং, আকাসধাতু, লহুতা, মুদুতা, কম্মঞ্ঞতা, উপচযো, সন্ততীতি পন্নরসৰিধং হোতি. উতুপচ্চযং নাম উতু চতুসমুট্ঠানিকরূপানং পৰত্তিযা চ ৰিনাসস্স চ পচ্চযো হোতি. উতুপচ্চযউতুসমুট্ঠানং নাম উতুসমুট্ঠানা তেজোধাতু ঠানপ্পত্তা অঞ্ঞং ওজট্ঠমকং সমুট্ঠাপেতি, তত্রাপি উতু অঞ্ঞন্তি এৰং দীঘম্পি অদ্ধানং অনুপাদিণ্ণপক্খে ঠত্ৰাপি উতুসমুট্ঠানং পৰত্ততিযেৰ. উতুপচ্চযআহারসমুট্ঠানং নাম উতুসমুট্ঠানা ঠানপ্পত্তা ওজা অঞ্ঞং ওজট্ঠমকং সমুট্ঠাপেতি, তত্রাপি ওজা অঞ্ঞন্তি এৰং দসদ্ৰাদসৰারে পৰত্তিং ঘটেতি. তত্রাযং উতু উতুসমুট্ঠানানং জনকো হুত্ৰা পচ্চযো হোতি, সেসানং নিস্সযঅত্থিঅৰিগতৰসেনাতি এৰং উতুজরূপস্স নিব্বত্তি পস্সিতব্বা. এৰঞ্হি রূপস্স নিব্বত্তিং পস্সন্তো কালেন রূপং সম্মসতি নাম.