চত্তারীসাকারঅনুপস্সনাকথা
৬৯৭. সো তস্সেৰ পঞ্চসু খন্ধেসু অনিচ্চদুক্খানত্তসম্মসনস্স থিরভাৰত্থায, যং তং ভগৰতা ‘‘কতমেহি চত্তারীসায আকারেহি অনুলোমিকং খন্তিং পটিলভতি, কতমেহি চত্তারীসায আকারেহি সম্মত্তনিযামং ওক্কমতী’’তি এতস্স ৰিভঙ্গে –
‘‘পঞ্চক্খন্ধে অনিচ্চতো, দুক্খতো, রোগতো, গণ্ডতো, সল্লতো, অঘতো, আবাধতো, পরতো, পলোকতো, ঈতিতো, উপদ্দৰতো, ভযতো, উপসগ্গতো, চলতো, পভঙ্গুতো, অদ্ধুৰতো, অতাণতো, অলেণতো, অসরণতো, রিত্ততো, তুচ্ছতো, সুঞ্ঞতো, অনত্ততো, আদীনৰতো, ৰিপরিণামধম্মতো, অসারকতো, অঘমূলতো, ৰধকতো, ৰিভৰতো, সাসৰতো, সঙ্খততো, মারামিসতো, জাতিধম্মতো, জরাধম্মতো, ব্যাধিধম্মতো, মরণধম্মতো, সোকধম্মতো, পরিদেৰধম্মতো, উপাযাসধম্মতো, সংকিলেসিকধম্মতো’’তি (পটি. ম. ৩.৩৭) –
চত্তারীসায আকারেহি,
‘‘পঞ্চক্খন্ধে অনিচ্চতো পস্সন্তো অনুলোমিকং খন্তিং পটিলভতি. পঞ্চন্নং খন্ধানং নিরোধো নিচ্চং নিব্বানন্তি পস্সন্তো সম্মত্তনিযামং ওক্কমতী’’তিআদিনা (পটি. ম. ৩.৩৮) নযেন,
অনুলোমঞাণং ৰিভজন্তেন পভেদতো অনিচ্চাদিসম্মসনং ৰুত্তং. তস্সাপি ৰসেন ইমে পঞ্চক্খন্ধে সম্মসতি.
৬৯৮. কথং? সো হি একেকং খন্ধং অনচ্চন্তিকতায, আদিঅন্তৰন্ততায চ অনিচ্চতো. উপ্পাদৰযপটিপীল়নতায, দুক্খৰত্থুতায চ দুক্খতো. পচ্চযযাপনীযতায, রোগমূলতায চ রোগতো. দুক্খতাসূলযোগিতায, কিলেসাসুচিপগ্ঘরণতায, উপ্পাদজরাভঙ্গেহি উদ্ধুমাতপরিপক্কপভিন্নতায চ গণ্ডতো. পীল়াজনকতায, অন্তোতুদনতায, দুন্নীহরণীযতায চ সল্লতো. ৰিগরহণীযতায, অৰড্ঢিআৰহনতায, অঘৰত্থুতায চ অঘতো. অসেরিভাৰজনকতায, আবাধপদট্ঠানতায চ আবাধতো. অৰসতায, অৰিধেয্যতায চ পরতো. ব্যাধিজরামরণেহি পলুজ্জনতায পলোকতো. অনেকব্যসনাৰহনতায ঈতিতো. অৰিদিতানংযেৰ ৰিপুলানং অনত্থানং আৰহনতো, সব্বুপদ্দৰৰত্থুতায চ উপদ্দৰতো. সব্বভযানং আকরতায, দুক্খৰূপসমসঙ্খাতস্স পরমস্সাসস্স পটিপক্খভূততায চ ভযতো. অনেকেহি অনত্থেহি অনুবদ্ধতায, দোসূপসট্ঠতায, উপসগ্গো ৰিয অনধিৰাসনারহতায চ উপসগ্গতো. ব্যাধিজরামরণেহি চেৰ লাভালাভাদীহি চ লোকধম্মেহি পচলিততায চলতো. উপক্কমেন চেৰ সরসেন চ পভঙ্গুপগমনসীলতায পভঙ্গুতো. সব্বাৰত্থনিপাতিতায, থিরভাৰস্স চ অভাৰতায অদ্ধুৰতো. অতাযনতায চেৰ, অলব্ভনেয্যখেমতায চ অতাণতো. অল্লীযিতুং অনরহতায, অল্লীনানম্পি চ লেণকিচ্চাকারিতায অলেণতো. নিস্সিতানং ভযসারকত্তাভাৰেন অসরণতো. যথাপরিকপ্পিতেহি ধুৰসুভসুখত্তভাৰেহি রিত্ততায রিত্ততো. রিত্ততাযেৰ তুচ্ছতো অপ্পকত্তা ৰা, অপ্পকম্পি হি লোকে তুচ্ছন্তি ৰুচ্চতি. সামি-নিৰাসি-কারক-ৰেদকাধিট্ঠাযকৰিরহিততায সুঞ্ঞতো. সযঞ্চ অস্সামিকভাৰাদিতায অনত্ততো. পৰত্তিদুক্খতায, দুক্খস্স চ আদীনৰতায আদীনৰতো, অথ ৰা আদীনং ৰাতি গচ্ছতি পৰত্ততীতি আদীনৰো, কপণমনুস্সস্সেতং অধিৰচনং, খন্ধাপি চ কপণাযেৰাতি আদীনৰসদিসতায আদীনৰতো. জরায চেৰ মরণেন চাতি দ্ৰেধা পরিণামপকতিতায ৰিপরিণামধম্মতো. দুব্বলতায, ফেগ্গু ৰিয সুখভঞ্জনীযতায চ অসারকতো. অঘহেতুতায অঘমূলতো. মিত্তমুখসপত্তো ৰিয ৰিস্সাসঘাতিতায ৰধকতো. ৰিগতভৰতায, ৰিভৰসম্ভূততায চ ৰিভৰতো. আসৰপদট্ঠানতায সাসৰতো. হেতুপচ্চযেহি অভিসঙ্খততায সঙ্খততো. মচ্চুমারকিলেসমারানং আমিসভূততায মারামিসতো. জাতি-জরা-ব্যাধিমরণপকতিতায জাতি-জরা-ব্যাধি-মরণধম্মতো. সোক-পরিদেৰ-উপাযাসহেতুতায সোক-পরিদেৰউপাযাসধম্মতো. তণ্হাদিট্ঠিদুচ্চরিতসংকিলেসানং ৰিসযধম্মতায সংকিলেসিকধম্মতোতি এৰং পভেদতো ৰুত্তস্স অনিচ্চাদিসম্মসনস্স ৰসেন সম্মসতি.
এত্থ হি অনিচ্চতো, পলোকতো, চলতো, পভঙ্গুতো, অদ্ধুৰতো, ৰিপরিণামধম্মতো, অসারকতো, ৰিভৰতো, সঙ্খততো, মরণধম্মতোতি একেকস্মিং খন্ধে দস দস কত্ৰা পঞ্ঞাস অনিচ্চানুপস্সনানি. পরতো, রিত্ততো, তুচ্ছতো, সুঞ্ঞতো, অনত্ততোতি একেকস্মিং খন্ধে পঞ্চ পঞ্চ কত্ৰা পঞ্চৰীসতি অনত্তানুপস্সনানি. সেসানি দুক্খতো, রোগতোতিআদীনি একেকস্মিং খন্ধে পঞ্চৰীসতি পঞ্চৰীসতি কত্ৰা পঞ্চৰীসতিসতং দুক্খানুপস্সনানীতি.
ইচ্চস্স ইমিনা দ্ৰিসতভেদেন অনিচ্চাদিসম্মসনেন পঞ্চক্খন্ধে সম্মসতো তং নযৰিপস্সনাসঙ্খাতং অনিচ্চদুক্খানত্তসম্মসনং থিরং হোতি. ইদং তাৰেত্থ পাল়িনযানুসারেন সম্মসনারম্ভৰিধানং.