১৯. কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধিনিদ্দেসো
পচ্চযপরিগ্গহকথা
৬৭৮. এতস্সেৰ পন নামরূপস্স পচ্চযপরিগ্গহণেন তীসু অদ্ধাসু কঙ্খং ৰিতরিত্ৰা ঠিতং ঞাণং কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধি নাম.
তং সম্পাদেতুকামো ভিক্খু যথা নাম কুসলো ভিসক্কো রোগং দিস্ৰা তস্স সমুট্ঠানং পরিযেসতি. যথা ৰা পন অনুকম্পকো পুরিসো দহরং কুমারং মন্দং উত্তানসেয্যকং রথিকায নিপন্নং দিস্ৰা ‘‘কস্স নু খো অযং পুত্তকো’’তি তস্স মাতাপিতরো আৰজ্জতি, এৰমেৰ তস্স নামরূপস্স হেতুপচ্চযপরিযেসনং আপজ্জতি.
সো আদিতোৰ ইতি পটিসঞ্চিক্খতি ‘‘ন তাৰিধং নামরূপং অহেতুকং, সব্বত্থ সব্বদা সব্বেসঞ্চ একসদিসভাৰাপত্তিতো, ন ইস্সরাদিহেতুকং, নামরূপতো উদ্ধং ইস্সরাদীনং অভাৰতো. যেপি নামরূপমত্তমেৰ ইস্সরাদযোতি ৰদন্তি, তেসং ইস্সরাদিসঙ্খাতনামরূপস্স অহেতুকভাৰপ্পত্তিতো. তস্মা ভৰিতব্বমস্স হেতুপচ্চযেহি, কে নু খো তে’’তি.
৬৭৯. সো এৰং নামরূপস্স হেতুপচ্চযে আৰজ্জেত্ৰা ইমস্স তাৰ রূপকাযস্স এৰং হেতুপচ্চযে পরিগ্গণ্হাতি – ‘‘অযং কাযো নিব্বত্তমানো নেৰ উপ্পলপদুমপুণ্ডরীকসোগন্ধিকাদীনং অব্ভন্তরে নিব্বত্ততি, ন মণিমুত্তাহারাদীনং, অথ খো আমাসযপক্কাসযানং অন্তরে উদরপটলং পচ্ছতো পিট্ঠিকণ্টকং পুরতো কত্ৰা অন্তঅন্তগুণপরিৰারিতো সযম্পি দুগ্গন্ধজেগুচ্ছপটিক্কূলো দুগ্গন্ধজেগুচ্ছপটিক্কূলে পরমসম্বাধে ওকাসে পূতিমচ্ছপূতিকুম্মাসওল়িগল্লচন্দনিকাদীসু কিমিৰ নিব্বত্ততি. তস্সেৰং নিব্বত্তমানস্স ‘অৰিজ্জা তণ্হা উপাদানং কম্ম’ন্তি ইমে চত্তারো ধম্মা নিব্বত্তকত্তা হেতু, আহারো উপত্থম্ভকত্তা পচ্চযোতি পঞ্চ ধম্মা হেতুপচ্চযা হোন্তি. তেসুপি অৰিজ্জাদযো তযো ইমস্স কাযস্স মাতা ৰিয দারকস্স উপনিস্সযা হোন্তি. কম্মং পিতা ৰিয পুত্তস্স জনকং. আহারো ধাতি ৰিয দারকস্স সন্ধারকো’’তি. এৰং রূপকাযস্স পচ্চযপরিগ্গহং কত্ৰা, পুন ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদিনা (সং. নি. ২.৪৩) নযেন নামকাযস্স পচ্চযপরিগ্গহং করোতি.
সো এৰং পচ্চযতো নামরূপস্স পৰত্তিং দিস্ৰা যথা ইদং এতরহি, এৰং অতীতেপি অদ্ধানে পচ্চযতো পৰত্তিত্থ, অনাগতেপি পচ্চযতো পৰত্তিস্সতীতি সমনুপস্সতি.
৬৮০. তস্সেৰং সমনুপস্সতো যা সা পুব্বন্তং আরব্ভ ‘‘অহোসিং নু খো অহং অতীতমদ্ধানং, ন নু খো অহোসিং অতীতমদ্ধানং, কিং নু খো অহোসিং অতীতমদ্ধানং, কথং নু খো অহোসিং অতীতমদ্ধানং, কিং হুত্ৰা কিং অহোসিং নু খো অহং অতীতমদ্ধান’’ন্তি (ম. নি. ১.১৮; সং. নি. ২.২০) পঞ্চৰিধা ৰিচিকিচ্ছা ৰুত্তা, যাপি অপরন্তং আরব্ভ ‘‘ভৰিস্সামি নু খো অহং অনাগতমদ্ধানং, ন নু খো ভৰিস্সামি অনাগতমদ্ধানং, কিং নু খো ভৰিস্সামি অনাগতমদ্ধানং, কথং নু খো ভৰিস্সামি অনাগতমদ্ধানং, কিং হুত্ৰা কিং ভৰিস্সামি নু খো অহং অনাগতমদ্ধান’’ন্তি পঞ্চৰিধা ৰিচিকিচ্ছা ৰুত্তা, যাপি পচ্চুপ্পন্নং আরব্ভ ‘‘এতরহি ৰা পন পচ্চুপ্পন্নং অদ্ধানং অজ্ঝত্তং কথংকথী হোতি – অহং নু খোস্মি, নো নু খোস্মি, কিং নু খোস্মি, কথং নু খোস্মি, অযং নু খো সত্তো কুতো আগতো, সো কুহিং গামী ভৰিস্সতী’’তি (ম. নি. ১.১৮) ছব্বিধা ৰিচিকিচ্ছা ৰুত্তা, সা সব্বাপি পহীযতি.
৬৮১. অপরো সাধারণাসাধারণৰসেন দুৰিধং নামস্স পচ্চযং পস্সতি, কম্মাদিৰসেন চতুব্বিধং রূপস্স. দুৰিধো হি নামস্স পচ্চযো সাধারণো অসাধারণো চ. তত্থ চক্খাদীনি ছ দ্ৰারানি, রূপাদীনি ছ আরম্মণানি নামস্স সাধারণো পচ্চযো, কুসলাদিভেদতো সব্বপ্পকারস্সাপি ততো পৰত্তিতো. মনসিকারাদিকো অসাধারণো. যোনিসো মনসিকারসদ্ধম্মস্সৰনাদিকো হি কুসলস্সেৰ হোতি, ৰিপরীতো অকুসলস্স, কম্মাদিকো ৰিপাকস্স, ভৰঙ্গাদিকো কিরিযস্সাতি.
রূপস্স পন কম্মং চিত্তং উতু আহারোতি অযং কম্মাদিকো চতুব্বিধো পচ্চযো. তত্থ কম্মং অতীতমেৰ কম্মসমুট্ঠানস্স রূপস্স পচ্চযো হোতি. চিত্তং চিত্তসমুট্ঠানস্স উপ্পজ্জমানং. উতুআহারা উতুআহারসমুট্ঠানস্স ঠিতিক্খণে পচ্চযা হোন্তীতি. এৰমেৰেকো নামরূপস্স পচ্চযপরিগ্গহং করোতি.
সো এৰং পচ্চযতো নামরূপস্স পৰত্তিং দিস্ৰা যথা ইদং এতরহি, এৰং অতীতেপি অদ্ধানে পচ্চযতো পৰত্তিত্থ, অনাগতেপি পচ্চযতো পৰত্তিস্সতীতি সমনুপস্সতি. তস্সেৰং সমনুপস্সতো ৰুত্তনযেনেৰ তীসুপি অদ্ধাসু ৰিচিকিচ্ছা পহীযতি.
৬৮২. অপরো তেসংযেৰ নামরূপসঙ্খাতানং সঙ্খারানং জরাপত্তিং জিণ্ণানঞ্চ ভঙ্গং দিস্ৰা ইদং সঙ্খারানং জরামরণং নাম জাতিযা সতি হোতি, জাতি ভৰে সতি, ভৰো উপাদানে সতি, উপাদানং তণ্হায সতি, তণ্হা ৰেদনায সতি, ৰেদনা ফস্সে সতি, ফস্সো সল়াযতনে সতি, সল়াযতনং নামরূপে সতি, নামরূপং ৰিঞ্ঞাণে সতি, ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারেসু সতি, সঙ্খারা অৰিজ্জায সতীতি এৰং পটিলোমপটিচ্চসমুপ্পাদৰসেন নামরূপস্স পচ্চযপরিগ্গহং করোতি. অথস্স ৰুত্তনযেনেৰ ৰিচিকিচ্ছা পহীযতি.
৬৮৩. অপরো ‘‘ইতি খো অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা’’তি (সং. নি. ২.২) পুব্বে ৰিত্থারেত্ৰা দস্সিতঅনুলোমপটিচ্চসমুপ্পাদৰসেনেৰ নামরূপস্স পচ্চযপরিগ্গহং করোতি. অথস্স ৰুত্তনযেনেৰ কঙ্খা পহীযতি.
৬৮৪. অপরো ‘‘পুরিমকম্মভৰস্মিং মোহো অৰিজ্জা, আযূহনা সঙ্খারা, নিকন্তি তণ্হা, উপগমনং উপাদানং, চেতনা ভৰোতি ইমে পঞ্চ ধম্মা পুরিমকম্মভৰস্মিং ইধ পটিসন্ধিযা পচ্চযা, ইধ পটিসন্ধি ৰিঞ্ঞাণং, ওক্কন্তি নামরূপং, পসাদো আযতনং, ফুট্ঠো ফস্সো, ৰেদযিতং ৰেদনাতি ইমে পঞ্চ ধম্মা ইধূপপত্তিভৰস্মিং পুরেকতস্স কম্মস্স পচ্চযা. ইধ পরিপক্কত্তা আযতনানং মোহো অৰিজ্জা…পে… চেতনা ভৰোতি ইমে পঞ্চ ধম্মা ইধ কম্মভৰস্মিং আযতিং পটিসন্ধিযা পচ্চযা’’তি (পটি. ম. ১.৪৭) এৰং কম্মৰট্টৰিপাকৰট্টৰসেন নামরূপস্স পচ্চযপরিগ্গহং করোতি.
৬৮৫. তত্থ চতুব্বিধং কম্মং – দিট্ঠধম্মৰেদনীযং, উপপজ্জৰেদনীযং, অপরাপরিযৰেদনীযং, অহোসিকম্মন্তি. তেসু একজৰনৰীথিযং সত্তসু চিত্তেসু কুসলা ৰা অকুসলা ৰা পঠমজৰনচেতনা দিট্ঠিধম্মৰেদনীযকম্মং নাম. তং ইমস্মিঞ্ঞেৰ অত্তভাৰে ৰিপাকং দেতি. তথা অসক্কোন্তং পন ‘‘অহোসিকম্মং নাহোসি কম্মৰিপাকো, ন ভৰিস্সতি কম্মৰিপাকো, নত্থি কম্মৰিপাকো’’তি (পটি. ম. ১.২৩৪) ইমস্স তিকস্স ৰসেন অহোসিকম্মং নাম হোতি. অত্থসাধিকা পন সত্তমজৰনচেতনা উপপজ্জৰেদনীযকম্মং নাম. তং অনন্তরে অত্তভাৰে ৰিপাকং দেতি. তথা অসক্কোন্তং ৰুত্তনযেনেৰ অহোসিকম্মং নাম হোতি. উভিন্নং অন্তরে পঞ্চ জৰনচেতনা অপরাপরিযৰেদনীযকম্মং নাম. তং অনাগতে যদা ওকাসং লভতি, তদা ৰিপাকং দেতি. সতি সংসারপ্পৰত্তিযা অহোসিকম্মং নাম ন হোতি.
৬৮৬. অপরম্পি চতুব্বিধং কম্মং – যং গরুকং, যং বহুলং, যদাসন্নং, কটত্তা ৰা পন কম্মন্তি. তত্থ কুসলং ৰা হোতু অকুসলং ৰা, গরুকাগরুকেসু যং গরুকং মাতুঘাতাদিকম্মং ৰা মহগ্গতকম্মং ৰা, তদেৰ পঠমং ৰিপচ্চতি. তথা বহুলাবহুলেসুপি যং বহুলং হোতি সুসীল্যং ৰা দুস্সীল্যং ৰা, তদেৰ পঠমং ৰিপচ্চতি. যদাসন্নং নাম মরণকালে অনুস্সরিতকম্মং. যঞ্হি আসন্নমরণো অনুস্সরিতুং সক্কোতি, তেনেৰ উপপজ্জতি. এতেহি পন তীহি মুত্তং পুনপ্পুনং লদ্ধাসেৰনং কটত্তা ৰা পন কম্মং নাম হোতি, তেসং অভাৰে তং পটিসন্ধিং আকড্ঢতি.
৬৮৭. অপরম্পি চতুব্বিধং কম্মং – জনকং, উপত্থম্ভকং, উপপীল়কং, উপঘাতকন্তি. তত্থ জনকং নাম কুসলম্পি হোতি অকুসলম্পি. তং পটিসন্ধিযম্পি পৰত্তেপি রূপারূপৰিপাকক্খন্ধে জনেতি. উপত্থম্ভকং পন ৰিপাকং জনেতুং ন সক্কোতি, অঞ্ঞেন কম্মেন দিন্নায পটিসন্ধিযা জনিতে ৰিপাকে উপ্পজ্জমানকসুখদুক্খং উপত্থম্ভেতি, অদ্ধানং পৰত্তেতি. উপপীল়কং অঞ্ঞেন কম্মেন দিন্নায পটিসন্ধিযা জনিতে ৰিপাকে উপ্পজ্জমানকসুখদুক্খং পীল়েতি বাধতি, অদ্ধানং পৰত্তিতুং ন দেতি. উপঘাতকং পন সযং কুসলম্পি অকুসলম্পি সমানং অঞ্ঞং দুব্বলকম্মং ঘাতেত্ৰা তস্স ৰিপাকং পটিবাহিত্ৰা অত্তনো ৰিপাকস্স ওকাসং করোতি. এৰং পন কম্মেন কতে ওকাসে তং ৰিপাকং উপ্পন্নং নাম ৰুচ্চতি.
ইতি ইমেসং দ্ৰাদসন্নং কম্মানং কম্মন্তরঞ্চেৰ ৰিপাকন্তরঞ্চ বুদ্ধানং কম্মৰিপাকঞাণস্সেৰ যাথাৰসরসতো পাকটং হোতি, অসাধারণং সাৰকেহি. ৰিপস্সকেন পন কম্মন্তরঞ্চ ৰিপাকন্তরঞ্চ একদেসতো জানিতব্বং. তস্মা অযং মুখমত্তদস্সনেন কম্মৰিসেসো পকাসিতোতি.
৬৮৮. ইতি ইমং দ্ৰাদসৰিধং কম্মং কম্মৰট্টে পক্খিপিত্ৰা এৰং একো কম্মৰট্টৰিপাকৰট্টৰসেন নামরূপস্স পচ্চযপরিগ্গহং করোতি. সো এৰং কম্মৰট্টৰিপাকৰট্টৰসেন পচ্চযতো নামরূপস্স পৰত্তিং দিস্ৰা ‘‘যথা ইদং এতরহি, এৰং অতীতেপি অদ্ধানে কম্মৰট্টৰিপাকৰট্টৰসেন পচ্চযতো পৰত্তিত্থ, অনাগতেপি কম্মৰট্টৰিপাকৰট্টৰসেনেৰ পচ্চযতো পৰত্তিস্সতী’’তি. ইতি কম্মঞ্চেৰ কম্মৰিপাকো চ, কম্মৰট্টঞ্চ ৰিপাকৰট্টঞ্চ, কম্মপৰত্তঞ্চ ৰিপাকপৰত্তঞ্চ, কম্মসন্ততি চ ৰিপাকসন্ততি চ, কিরিযা চ কিরিযাফলঞ্চ.
কম্মা ৰিপাকা ৰত্তন্তি, ৰিপাকো কম্মসম্ভৰো;
কম্মা পুনব্ভৰো হোতি, এৰং লোকো পৰত্ততীতি. –
সমনুপস্সতি. তস্সেৰং সমনুপস্সতো যা সা পুব্বন্তাদযো আরব্ভ ‘‘অহোসিং নু খো অহ’’ন্তিআদিনা নযেন ৰুত্তা সোল়সৰিধা ৰিচিকিচ্ছা, সা সব্বা পহীযতি. সব্বভৰযোনিগতিট্ঠিতিনিৰাসেসু হেতুফলসম্বন্ধৰসেন পৰত্তমানং নামরূপমত্তমেৰ খাযতি. সো নেৰ কারণতো উদ্ধং কারকং পস্সতি, ন ৰিপাকপ্পৰত্তিতো উদ্ধং ৰিপাকপটিসংৰেদকং. কারণে পন সতি ‘‘কারকো’’তি, ৰিপাকপ্পৰত্তিযা সতি ‘‘পটিসংৰেদকো’’তি সমঞ্ঞামত্তেন পণ্ডিতা ৰোহরন্তিচ্চেৰস্স সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং হোতি.
৬৮৯. তেনাহু পোরাণা –
‘‘কম্মস্স কারকো নত্থি, ৰিপাকস্স চ ৰেদকো;
সুদ্ধধম্মা পৰত্তন্তি, এৰেতং সম্মদস্সনং.
‘‘এৰং কম্মে ৰিপাকে চ, ৰত্তমানে সহেতুকে;
বীজরুক্খাদিকানংৰ, পুব্বা কোটি ন নাযতি;
অনাগতেপি সংসারে, অপ্পৰত্তং ন দিস্সতি.
‘‘এতমত্থং অনঞ্ঞায, তিত্থিযা অসযংৰসী;
সত্তসঞ্ঞং গহেত্ৰান, সস্সতুচ্ছেদদস্সিনো;
দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠিং গণ্হন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞৰিরোধিতা.
‘‘দিট্ঠিবন্ধনবদ্ধা তে, তণ্হাসোতেন ৰুয্হরে;
তণ্হাসোতেন ৰুয্হন্তা, ন তে দুক্খা পমুচ্চরে.
‘‘এৰমেতং অভিঞ্ঞায, ভিক্খু বুদ্ধস্স সাৰকো;
গম্ভীরং নিপুণং সুঞ্ঞং, পচ্চযং পটিৰিজ্ঝতি.
‘‘কম্মং নত্থি ৰিপাকম্হি, পাকো কম্মে ন ৰিজ্জতি;
অঞ্ঞমঞ্ঞং উভো সুঞ্ঞা, ন চ কম্মং ৰিনা ফলং.
‘‘যথা ন সূরিযে অগ্গি, ন মণিম্হি ন গোমযে;
ন তেসং বহি সো অত্থি, সম্ভারেহি চ জাযতি.
‘‘তথা ন অন্তো কম্মস্স, ৰিপাকো উপলব্ভতি;
বহিদ্ধাপি ন কম্মস্স, ন কম্মং তত্থ ৰিজ্জতি.
‘‘ফলেন সুঞ্ঞং তং কম্মং, ফলং কম্মে ন ৰিজ্জতি;
কম্মঞ্চ খো উপাদায, ততো নিব্বত্ততে ফলং.
‘‘ন হেত্থ দেৰো ব্রহ্মা ৰা, সংসারস্সত্থিকারকো;
সুদ্ধধম্মা পৰত্তন্তি, হেতুসম্ভারপচ্চযা’’তি.
৬৯০. তস্সেৰং কম্মৰট্টৰিপাকৰট্টৰসেন নামরূপস্স পচ্চযপরিগ্গহং কত্ৰা তীসু অদ্ধাসু পহীনৰিচিকিচ্ছস্স সব্বে অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নধম্মা চুতিপটিসন্ধিৰসেন ৰিদিতা হোন্তি, সাস্স হোতি ঞাতপরিঞ্ঞা.
সো এৰং পজানাতি – যে অতীতে কম্মপচ্চযা নিব্বত্তা খন্ধা, তে তত্থেৰ নিরুদ্ধা, অতীতকম্মপচ্চযা পন ইমস্মিং ভৰে অঞ্ঞে নিব্বত্তা, অতীতভৰতো ইমং ভৰং আগতো একধম্মোপি নত্থি, ইমস্মিম্পি ভৰে কম্মপচ্চযেন নিব্বত্তা খন্ধা নিরুজ্ঝিস্সন্তি, পুনব্ভৰে অঞ্ঞে নিব্বত্তিস্সন্তি, ইমম্হা ভৰা পুনব্ভৰং একধম্মোপি ন গমিস্সতি. অপিচ খো যথা ন আচরিযমুখতো সজ্ঝাযো অন্তেৰাসিকস্স মুখং পৰিসতি, ন চ তপ্পচ্চযা তস্স মুখে সজ্ঝাযো ন ৰত্ততি, ন দূতেন মন্তোদকং পীতং রোগিনো উদরং পৰিসতি, ন চ তস্স তপ্পচ্চযা রোগো ন ৰূপসম্মতি, ন মুখে মণ্ডনৰিধানং আদাসতলাদীসু মুখনিমিত্তং গচ্ছতি, ন চ তত্থ তপ্পচ্চযা মণ্ডনৰিধানং ন পঞ্ঞাযতি, ন একিস্সা ৰট্টিযা দীপসিখা অঞ্ঞং ৰট্টিং সঙ্কমতি, ন চ তত্থ তপ্পচ্চযা দীপসিখা ন নিব্বত্ততি, এৰমেৰ ন অতীতভৰতো ইমং ভৰং, ইতো ৰা পুনব্ভৰং কোচি ধম্মো সঙ্কমতি, ন চ অতীতভৰে খন্ধাযতনধাতুপচ্চযা ইধ, ইধ ৰা খন্ধাযতনধাতুপচ্চযা পুনব্ভৰে খন্ধাযতনধাতুযো ন নিব্বত্তন্তীতি.
যথেৰ চক্খুৰিঞ্ঞাণং, মনোধাতুঅনন্তরং;
ন চেৰ আগতং নাপি, ন নিব্বত্তং অনন্তরং.
তথেৰ পটিসন্ধিম্হি, ৰত্ততে চিত্তসন্ততি;
পুরিমং ভিজ্জতে চিত্তং, পচ্ছিমং জাযতে ততো.
তেসং অন্তরিকা নত্থি, ৰীচি তেসং ন ৰিজ্জতি;
ন চিতো গচ্ছতি কিঞ্চি, পটিসন্ধি চ জাযতীতি.
৬৯১. এৰং চুতিপটিসন্ধিৰসেন ৰিদিতসব্বধম্মস্স সব্বাকারেন নামরূপস্স পচ্চযপরিগ্গহঞাণং থামগতং হোতি, সোল়সৰিধা কঙ্খা সুট্ঠুতরং পহীযতি. ন কেৰলঞ্চ সা এৰ, ‘‘সত্থরি কঙ্খতী’’তি (ধ. স. ১০০৮) আদিনযপ্পৰত্তা অট্ঠৰিধাপি কঙ্খা পহীযতিযেৰ, দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি ৰিক্খম্ভন্তি. এৰং নানানযেহি নামরূপপচ্চযপরিগ্গহণেন তীসু অদ্ধাসু কঙ্খং ৰিতরিত্ৰা ঠিতং ঞাণং কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধীতি ৰেদিতব্বং. ধম্মট্ঠিতিঞাণন্তিপি যথাভূতঞাণন্তিপি সম্মাদস্সনন্তিপি এতস্সেৰাধিৰচনং. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘অৰিজ্জা পচ্চযো, সঙ্খারা পচ্চযসমুপ্পন্না. উভোপেতে ধম্মা পচ্চযসমুপ্পন্নাতি পচ্চযপরিগ্গহে পঞ্ঞা ধম্মট্ঠিতিঞাণ’’ন্তি (পটি. ম. ১.৪৬).
‘‘অনিচ্চতো মনসিকরোন্তো কতমে ধম্মে যথাভূতং জানাতি পস্সতি, কথং সম্মাদস্সনং হোতি, কথং তদন্ৰযেন সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চতো সুদিট্ঠা হোন্তি, কত্থ কঙ্খা পহীযতি? দুক্খতো…পে… অনত্ততো মনসিকরোন্তো কতমে ধম্মে যথাভূতং জানাতি পস্সতি…পে… কত্থ কঙ্খা পহীযতীতি?
‘‘অনিচ্চতো মনসিকরোন্তো নিমিত্তং যথাভূতং জানাতি পস্সতি, তেন ৰুচ্চতি সম্মাদস্সনং. এৰং তদন্ৰযেন সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চতো সুদিট্ঠা হোন্তি. এত্থ কঙ্খা পহীযতি. দুক্খতো মনসিকরোন্তো পৰত্তং যথাভূতং জানাতি পস্সতি…পে… অনত্ততো মনসিকরোন্তো নিমিত্তঞ্চ পৰত্তঞ্চ যথাভূতং জানাতি পস্সতি, তেন ৰুচ্চতি সম্মাদস্সনং. এৰং তদন্ৰযেন সব্বে ধম্মা অনত্ততো সুদিট্ঠা হোন্তি. এত্থ কঙ্খা পহীযতি.
‘‘যঞ্চ যথাভূতঞাণং যঞ্চ সম্মাদস্সনং যা চ কঙ্খাৰিতরণা, ইমে ধম্মা নানত্থা চেৰ নানাব্যঞ্জনা চ, উদাহু একত্থা ব্যঞ্জনমেৰ নানন্তি? যঞ্চ যথাভূতঞাণং যঞ্চ সম্মাদস্সনং যা চ কঙ্খাৰিতরণা, ইমে ধম্মা একত্থা, ব্যঞ্জনমেৰ নান’’ন্তি (পটি. ম. ১.২২৭).
ইমিনা পন ঞাণেন সমন্নাগতো ৰিপস্সকো বুদ্ধসাসনে লদ্ধস্সাসো লদ্ধপতিট্ঠো নিযতগতিকো চূল়সোতাপন্নো নাম হোতি.
তস্মা ভিক্খু সদা সতো, নামরূপস্স সব্বসো;
পচ্চযে পরিগ্গণ্হেয্য, কঙ্খাৰিতরণত্থিকোতি.
ইতি সাধুজনপামোজ্জত্থায কতে ৰিসুদ্ধিমগ্গে
পঞ্ঞাভাৰনাধিকারে
কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধিনিদ্দেসো নাম
একূনৰীসতিমো পরিচ্ছেদো.