সঙ্খারক্খন্ধকথা
৪৫৮. যং পন ৰুত্তং ‘‘যংকিঞ্চি অভিসঙ্খরণলক্খণং, সব্বং তং একতো কত্ৰা সঙ্খারক্খন্ধো ৰেদিতব্বো’’তি, এত্থ অভিসঙ্খরণলক্খণং নাম রাসিকরণলক্খণং. কিং পন তন্তি, সঙ্খারাযেৰ. যথাহ – ‘‘সঙ্খতমভিসঙ্খরোন্তীতি খো, ভিক্খৰে, তস্মা সঙ্খারাতি ৰুচ্চন্তী’’তি (সং. নি. ৩.৭৯). তে অভিসঙ্খরণলক্খণা, আযূহনরসা, ৰিপ্ফারপচ্চুপট্ঠানা, সেসখন্ধত্তযপদট্ঠানা.
এৰং লক্খণাদিতো একৰিধাপি চ জাতিৰসেন তিৰিধা কুসলা, অকুসলা, অব্যাকতাতি. তেসু কুসলৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তা কুসলা. অকুসলসম্পযুত্তা অকুসলা. অব্যাকতসম্পযুত্তা অব্যাকতা.
তত্থ কামাৰচরপঠমকুসলৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তা তাৰ নিযতা সরূপেন আগতা সত্তৰীসতি, যেৰাপনকা চত্তারো, অনিযতা পঞ্চাতি ছত্তিংস. তত্থ ফস্সো, চেতনা, ৰিতক্কো, ৰিচারো, পীতি, ৰীরিযং, জীৰিতং, সমাধি, সদ্ধা, সতি, হিরী, ওত্তপ্পং, অলোভো, অদোসো, অমোহো, কাযপস্সদ্ধি, চিত্তপস্সদ্ধি, কাযলহুতা, চিত্তলহুতা, কাযমুদুতা, চিত্তমুদুতা, কাযকম্মঞ্ঞতা, চিত্তকম্মঞ্ঞতা, কাযপাগুঞ্ঞতা, চিত্তপাগুঞ্ঞতা, কাযুজুকতা, চিত্তুজুকতাতি ইমে সরূপেন আগতা সত্তৰীসতি (ধ. স. ১; ধ. স. অট্ঠ. ১ যেৰাপনকৰণ্ণনা). ছন্দো, অধিমোক্খো, মনসিকারো, তত্রমজ্ঝত্ততাতি ইমে যেৰাপনকা চত্তারো (ধ. স. অট্ঠ. ১ যেৰাপনকৰণ্ণনা). করুণা, মুদিতা, কাযদুচ্চরিতৰিরতি, ৰচীদুচ্চরিতৰিরতি, মিচ্ছাজীৰৰিরতীতি ইমে অনিযতা পঞ্চ. এতে হি কদাচি উপ্পজ্জন্তি, উপ্পজ্জমানাপি চ ন একতো উপ্পজ্জন্তি.
৪৫৯. তত্থ ফুসতীতি ফস্সো. স্ৰাযং ফুসনলক্খণো. সঙ্ঘট্টনরসো, সন্নিপাতপচ্চুপট্ঠানো, আপাথগতৰিসযপদট্ঠানো. অযঞ্হি অরূপধম্মোপি সমানো আরম্মণে ফুসনাকারেনেৰ পৰত্ততি. একদেসেন চ অনল্লিযমানোপি রূপং ৰিয চক্খু, সদ্দো ৰিয চ সোতং চিত্তং আরম্মণঞ্চ সঙ্ঘট্টেতি, তিকসন্নিপাতসঙ্খাতস্স অত্তনো কারণস্স ৰসেন পৰেদিতত্তা সন্নিপাতপচ্চুপট্ঠানো. তজ্জাসমন্নাহারেন চেৰ ইন্দ্রিযেন চ পরিক্খতে ৰিসযে অনন্তরাযেনেৰ উপ্পজ্জনতো আপাথগতৰিসযপদট্ঠানোতি ৰুচ্চতি. ৰেদনাধিট্ঠানভাৰতো পন নিচ্চম্মগাৰী (সং. নি. ২.৬৩) ৰিয দট্ঠব্বো.
৪৬০. চেতযতীতি চেতনা. অভিসন্দহতীতি অত্থো. সা চেতনাভাৰলক্খণা, আযূহনরসা, সংৰিদহনপচ্চুপট্ঠানা সকিচ্চপরকিচ্চসাধিকা জেট্ঠসিস্সমহাৰড্ঢকীআদযো ৰিয. অচ্চাযিককম্মানুস্সরণাদীসু চ পনাযং সম্পযুত্তানং উস্সহনভাৰেন পৰত্তমানা পাকটা হোতি.
ৰিতক্কৰিচারপীতীসু যং ৰত্তব্বং সিযা, তং সব্বং পথৰীকসিণনিদ্দেসে পঠমজ্ঝানৰণ্ণনাযং (ৰিসুদ্ধি. ১.৭১) ৰুত্তমেৰ.
৪৬১. ৰীরভাৰো ৰীরিযং. তং উস্সহনলক্খণং, সহজাতানং উপত্থম্ভনরসং, অসংসীদনভাৰপচ্চুপট্ঠানং. ‘‘সংৰিগ্গো যোনিসো পদহতী’’তি (অ. নি. ৪.১১৩) ৰচনতো সংৰেগপদট্ঠানং, ৰীরিযারম্ভৰত্থুপদট্ঠানং ৰা, সম্মা আরদ্ধং সব্বসম্পত্তীনং মূলং হোতীতি দট্ঠব্বং.
৪৬২. জীৰন্তি তেন, সযং ৰা জীৰতি, জীৰনমত্তমেৰ ৰা তন্তি জীৰিতং. লক্খণাদীনি পনস্স রূপজীৰিতে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি. তঞ্হি রূপধম্মানং জীৰিতং, ইদং অরূপধম্মানন্তি ইদমেৰেত্থ নানাকরণং.
৪৬৩. আরম্মণে চিত্তং সমং আধিযতি, সম্মা ৰা আধিযতি, সমাধানমত্তমেৰ ৰা এতং চিত্তস্সাতি সমাধি. সো অৰিসারলক্খণো, অৰিক্খেপলক্খণো ৰা, সহজাতানং সম্পিণ্ডনরসো ন্হানিযচুণ্ণানং উদকং ৰিয, উপসমপচ্চুপট্ঠানো, ৰিসেসতো সুখপদট্ঠানো, নিৰাতে দীপচ্চীনং ঠিতি ৰিয চেতসো ঠিতীতি দট্ঠব্বো.
৪৬৪. সদ্দহন্তি এতায, সযং ৰা সদ্দহতি, সদ্দহনমত্তমেৰ ৰা এসাতি সদ্ধা. সা সদ্দহনলক্খণা, ওকপ্পনলক্খণা ৰা, পসাদনরসা উদকপ্পসাদকমণি ৰিয, পক্খন্দনরসা ৰা ওঘুত্তরণো ৰিয. অকালুস্সিযপচ্চুপট্ঠানা, অধিমুত্তিপচ্চুপট্ঠানা ৰা, সদ্ধেয্যৰত্থুপদট্ঠানা, সদ্ধম্মস্সৰনাদিসোতাপত্তিযঙ্গ(দী. নি. ৩.৩১১; সং. নি. ৫.১০০১) পদট্ঠানা ৰা, হত্থৰিত্তবীজানি ৰিয দট্ঠব্বা.
৪৬৫. সরন্তি তায, সযং ৰা সরতি সরণমত্তমেৰ ৰা এসাতি সতি. সা অপিলাপনলক্খণা, অসম্মোসরসা, আরক্খপচ্চুপট্ঠানা, ৰিসযাভিমুখভাৰপচ্চুপট্ঠানা ৰা, থিরসঞ্ঞাপদট্ঠানা, কাযাদিসতিপট্ঠানপদট্ঠানা ৰা. আরম্মণে দল়্হপতিট্ঠিতত্তা পন এসিকা ৰিয, চক্খুদ্ৰারাদিরক্খণতো দোৰারিকো ৰিয চ দট্ঠব্বা.
৪৬৬. কাযদুচ্চরিতাদীহি হিরিযতীতি হিরী. লজ্জাযেতং অধিৰচনং. তেহিযেৰ ওত্তপ্পতীতি ওত্তপ্পং. পাপতো উব্বেগস্সেতং অধিৰচনং. তত্থ পাপতো জিগুচ্ছনলক্খণা হিরী. উত্তাসনলক্খণং ওত্তপ্পং. লজ্জাকারেন পাপানং অকরণরসা হিরী. উত্তাসাকারেন ওত্তপ্পং. ৰুত্তপ্পকারেনেৰ চ পাপতো সঙ্কোচনপচ্চুপট্ঠানা এতা, অত্তগারৰপরগারৰপদট্ঠানা. অত্তানং গরুং কত্ৰা হিরিযা পাপং জহাতি কুলৰধূ ৰিয. পরং গরুং কত্ৰা ওত্তপ্পেন পাপং জহাতি ৰেসিযা ৰিয. ইমে চ পন দ্ৰে ধম্মা লোকপালকাতি (অ. নি. ২.৯) দট্ঠব্বা.
৪৬৭. ন লুব্ভন্তি তেন, সযং ৰা ন লুব্ভতি, অলুব্ভনমত্তমেৰ ৰা তন্তি অলোভো. অদোসামোহেসুপি এসেৰ নযো. তেসু অলোভো আরম্মণে চিত্তস্স অগেধলক্খণো, অলগ্গভাৰলক্খণো ৰা কমলদলে জলবিন্দু ৰিয. অপরিগ্গহরসো মুত্তভিক্খু ৰিয, অনল্লীনভাৰপচ্চুপট্ঠানো অসুচিম্হি পতিতপুরিসো ৰিয.
৪৬৮. অদোসো অচণ্ডিক্কলক্খণো, অৰিরোধলক্খণো ৰা অনুকূলমিত্তো ৰিয, আঘাতৰিনযরসো, পরিল়াহৰিনযরসো ৰা চন্দনং ৰিয, সোম্মভাৰপচ্চুপট্ঠানো পুণ্ণচন্দো ৰিয.
৪৬৯. অমোহো যথাসভাৰপটিৰেধলক্খণো, অক্খলিতপটিৰেধলক্খণো ৰা কুসলিস্সাসখিত্তউসুপটিৰেধো ৰিয, ৰিসযোভাসনরসো পদীপো ৰিয. অসম্মোহপচ্চুপট্ঠানো অরঞ্ঞগতসুদেসকো ৰিয. তযোপি চেতে সব্বকুসলানং মূলভূতাতি দট্ঠব্বা.
৪৭০. কাযস্স পস্সম্ভনং কাযপস্সদ্ধি. চিত্তস্স পস্সম্ভনং চিত্তপস্সদ্ধি. কাযোতি চেত্থ ৰেদনাদযো তযো খন্ধা. উভোপি পনেতা একতো কত্ৰা কাযচিত্তদরথৰূপসমলক্খণা কাযচিত্তপস্সদ্ধিযো, কাযচিত্তদরথনিমদ্দনরসা, কাযচিত্তানং অপরিপ্ফন্দনসীতিভাৰপচ্চুপট্ঠানা, কাযচিত্তপদট্ঠানা. কাযচিত্তানং অৰূপসমকরউদ্ধচ্চাদিকিলেসপটিপক্খভূতাতি দট্ঠব্বা.
কাযস্স লহুভাৰো কাযলহুতা. চিত্তস্স লহুভাৰো চিত্তলহুতা. তা কাযচিত্তগরুভাৰৰূপসমলক্খণা, কাযচিত্তগরুভাৰনিমদ্দনরসা, কাযচিত্তানং অদন্ধতাপচ্চুপট্ঠানা, কাযচিত্তপদট্ঠানা. কাযচিত্তানং গরুভাৰকরথিনমিদ্ধাদিকিলেসপটিপক্খভূতাতি দট্ঠব্বা.
কাযস্স মুদুভাৰো কাযমুদুতা. চিত্তস্স মুদুভাৰো চিত্তমুদুতা. তা কাযচিত্তত্থম্ভৰূপসমলক্খণা, কাযচিত্তথদ্ধভাৰনিমদ্দনরসা, অপ্পটিঘাতপচ্চুপট্ঠানা, কাযচিত্তপদট্ঠানা. কাযচিত্তানং থদ্ধভাৰকরদিট্ঠিমানাদিকিলেসপটিপক্খভূতাতি দট্ঠব্বা.
কাযস্স কম্মঞ্ঞভাৰো কাযকম্মঞ্ঞতা. চিত্তস্স কম্মঞ্ঞভাৰো চিত্তকম্মঞ্ঞতা. তা কাযচিত্তাকম্মঞ্ঞভাৰৰূপসমলক্খণা, কাযচিত্তাকম্মঞ্ঞভাৰনিমদ্দনরসা, কাযচিত্তানং আরম্মণকরণসম্পত্তিপচ্চুপট্ঠানা, কাযচিত্তপদট্ঠানা. কাযচিত্তানং অকম্মঞ্ঞভাৰকরাৰসেসনীৰরণাদিপটিপক্খভূতা, পসাদনীযৰত্থূসু পসাদাৰহা, হিতকিরিযাসু ৰিনিযোগক্খমভাৰাৰহা সুৰণ্ণৰিসুদ্ধি ৰিযাতি দট্ঠব্বা.
কাযস্স পাগুঞ্ঞভাৰো কাযপাগুঞ্ঞতা. চিত্তস্স পাগুঞ্ঞভাৰো চিত্তপাগুঞ্ঞতা. তা কাযচিত্তানং অগেলঞ্ঞভাৰলক্খণা, কাযচিত্তগেলঞ্ঞনিমদ্দনরসা, নিরাদীনৰপচ্চুপট্ঠানা, কাযচিত্তপদট্ঠানা. কাযচিত্তানং গেলঞ্ঞকরঅসদ্ধিযাদিপটিপক্খভূতাতি দট্ঠব্বা.
কাযস্স উজুকভাৰো কাযুজুকতা. চিত্তস্স উজুকভাৰো চিত্তুজুকতা. তা কাযচিত্তঅজ্জৰলক্খণা, কাযচিত্তকুটিলভাৰনিমদ্দনরসা, অজিম্হতাপচ্চুপট্ঠানা, কাযচিত্তপদট্ঠানা. কাযচিত্তানং কুটিলভাৰকরমাযাসাঠেয্যাদিপটিপক্খভূতাতি দট্ঠব্বা.
৪৭১. ছন্দোতি কত্তুকামতাযেতং অধিৰচনং. তস্মা সো কত্তুকামতালক্খণো ছন্দো, আরম্মণপরিযেসনরসো, আরম্মণেন অত্থিকতাপচ্চুপট্ঠানো, তদেৰস্স পদট্ঠানং. আরম্মণগ্গহণে অযং চেতসো হত্থপ্পসারণং ৰিয দট্ঠব্বো.
৪৭২. অধিমুচ্চনং অধিমোক্খো. সো সন্নিট্ঠানলক্খণো, অসংসপ্পনরসো, নিচ্ছযপচ্চুপট্ঠানো, সন্নিট্ঠেয্যধম্মপদট্ঠানো, আরম্মণে নিচ্চলভাৰেন ইন্দখীলো ৰিয দট্ঠব্বো.
৪৭৩. কিরিযা কারো. মনম্হি কারো মনসিকারো. পুরিমমনতো ৰিসদিসমনং করোতীতিপি মনসিকারো. স্ৰাযং আরম্মণপটিপাদকো, ৰীথিপটিপাদকো, জৰনপটিপাদকোতি তিপ্পকারো.
তত্থ আরম্মণপটিপাদকো মনম্হি কারোতি মনসিকারো. সো সারণলক্খণো, সম্পযুত্তানং আরম্মণে সংযোজনরসো, আরম্মণাভিমুখভাৰপচ্চুপট্ঠানো, আরম্মণপদট্ঠানো. সঙ্খারক্খন্ধপরিযাপন্নো, আরম্মণপটিপাদকত্তেন সম্পযুত্তানং সারথি ৰিয দট্ঠব্বো. ৰীথিপটিপাদকোতি পন পঞ্চদ্ৰারাৰজ্জনস্সেতং অধিৰচনং. জৰনপটিপাদকোতি মনোদ্ৰারাৰজ্জনস্সেতং অধিৰচনং. ন তে ইধ অধিপ্পেতা.
৪৭৪. তেসু ধম্মেসু মজ্ঝত্ততা তত্রমজ্ঝত্ততা. সা চিত্তচেতসিকানং সমৰাহিতলক্খণা, ঊনাধিকতানিৰারণরসা, পক্খপাতুপচ্ছেদনরসা ৰা, মজ্ঝত্তভাৰপচ্চুপট্ঠানা, চিত্তচেতসিকানং অজ্ঝুপেক্খনভাৰেন সমপ্পৰত্তানং আজানীযানং অজ্ঝুপেক্খকসারথি ৰিয দট্ঠব্বা.
করুণামুদিতা চ ব্রহ্মৰিহারনিদ্দেসে (ৰিসুদ্ধি. ১.২৬২) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. কেৰলঞ্হি তা অপ্পনাপ্পত্তা রূপাৰচরা, ইমা কামাৰচরাতি অযমেৰ ৰিসেসো.
কেচি পন মেত্তুপেক্খাযোপি অনিযতেসু ইচ্ছন্তি, তং ন গহেতব্বং. অত্থতো হি অদোসোযেৰ মেত্তা, তত্রমজ্ঝত্তুপেক্খাযেৰ উপেক্খাতি.
৪৭৫. কাযদুচ্চরিততো ৰিরতি কাযদুচ্চরিতৰিরতি. এস নযো সেসাসুপি. লক্খণাদিতো পনেতা তিস্সোপি কাযদুচ্চরিতাদিৰত্থূনং অৰীতিক্কমলক্খণা, অমদ্দনলক্খণাতি ৰুত্তং হোতি. কাযদুচ্চরিতাদিৰত্থুতো সঙ্কোচনরসা, অকিরিযপচ্চুপট্ঠানা, সদ্ধাহিরোত্তপ্পঅপ্পিচ্ছতাদিগুণপদট্ঠানা, পাপকিরিযতো চিত্তস্স ৰিমুখভাৰভূতাতি দট্ঠব্বা.
৪৭৬. ইতি ইমেৰ ছত্তিংস সঙ্খারা পঠমেন কামাৰচরকুসলৰিঞ্ঞাণেন সম্পযোগং গচ্ছন্তীতি ৰেদিতব্বা. যথা চ পঠমেন, এৰং দুতিযেনাপি. সসঙ্খারভাৰমত্তমেৰ হেত্থ ৰিসেসো.
ততিযেন পন ঠপেত্ৰা অমোহং অৰসেসা ৰেদিতব্বা. তথা চতুত্থেন. সসঙ্খারভাৰমত্তমেৰ হেত্থ ৰিসেসো.
পঠমে ৰুত্তেসু পন ঠপেত্ৰা পীতিং অৰসেসা পঞ্চমেন সম্পযোগং গচ্ছন্তি. যথা চ পঞ্চমেন, এৰং ছট্ঠেনাপি. সসঙ্খারভাৰমত্তমেৰ হেত্থ ৰিসেসো. সত্তমেন চ পন ঠপেত্ৰা অমোহং অৰসেসা ৰেদিতব্বা. তথা অট্ঠমেন. সসঙ্খারভাৰমত্তমেৰ হেত্থ ৰিসেসো.
পঠমে ৰুত্তেসু ঠপেত্ৰা ৰিরতিত্তযং সেসা রূপাৰচরকুসলেসু পঠমেন সম্পযোগং গচ্ছন্তি. দুতিযেন ততো ৰিতক্কৰজ্জা. ততিযেন ততো ৰিচারৰজ্জা. চতুত্থেন ততো পীতিৰজ্জা. পঞ্চমেন ততো অনিযতেসু করুণামুদিতাৰজ্জা. তেযেৰ চতূসু আরুপ্পকুসলেসু. অরূপাৰচরভাৰোযেৰ হি এত্থ ৰিসেসো.
লোকুত্তরেসু পঠমজ্ঝানিকে তাৰ মগ্গৰিঞ্ঞাণে পঠমরূপাৰচরৰিঞ্ঞাণে ৰুত্তনযেন, দুতিযজ্ঝানিকাদিভেদে দুতিযরূপাৰচরৰিঞ্ঞাণাদীসু ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. করুণামুদিতানং পন অভাৰো, নিযতৰিরতিতা, লোকুত্তরতা চাতি অযমেত্থ ৰিসেসো. এৰং তাৰ কুসলাযেৰ সঙ্খারা ৰেদিতব্বা.
৪৭৭. অকুসলেসু লোভমূলে পঠমাকুসলসম্পযুত্তা তাৰ নিযতা সরূপেন আগতা তেরস, যেৰাপনকা চত্তারোতি সত্তরস. তত্থ ফস্সো, চেতনা, ৰিতক্কো, ৰিচারো, পীতি, ৰীরিযং, জীৰিতং, সমাধি, অহিরিকং, অনোত্তপ্পং, লোভো, মোহো, মিচ্ছাদিট্ঠীতি ইমে সরূপেন আগতা তেরস (ধ. স. ৩৬৫; ধ. স. অট্ঠ. ৩৬৫). ছন্দো, অধিমোক্খো, উদ্ধচ্চং, মনসিকারোতি ইমে যেৰাপনকা চত্তারো (ধ. স. অট্ঠ. ৩৬৫).
৪৭৮. তত্থ ন হিরিযতীতি অহিরিকো. অহিরিকস্স ভাৰো অহিরিকং. ন ওতপ্পতীতি অনোত্তপ্পং. তেসু অহিরিকং কাযদুচ্চরিতাদীহি অজিগুচ্ছনলক্খণং, অলজ্জালক্খণং ৰা. অনোত্তপ্পং তেহেৰ অসারজ্জলক্খণং, অনুত্তাসলক্খণং ৰা. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারো পন হিরোত্তপ্পানং ৰুত্তপটিপক্খৰসেন ৰেদিতব্বো.
৪৭৯. লুব্ভন্তি তেন, সযং ৰা লুব্ভতি, লুব্ভনমত্তমেৰ ৰা তন্তি লোভো. মুয্হন্তি তেন, সযং ৰা মুয্হতি, মুয্হনমত্তমেৰ ৰা তন্তি মোহো. তেসু লোভো আরম্মণগ্গহণলক্খণো মক্কটালেপো ৰিয, অভিসঙ্গরসো তত্তকপালে খিত্তমংসপেসি ৰিয. অপরিচ্চাগপচ্চুপট্ঠানো তেলঞ্জনরাগো ৰিয. সংযোজনিযধম্মেসু অস্সাদদস্সনপদট্ঠানো. তণ্হানদীভাৰেন ৰড্ঢমানো সীঘসোতা নদী ইৰ মহাসমুদ্দং অপাযমেৰ গহেত্ৰা গচ্ছতীতি দট্ঠব্বো.
৪৮০. মোহো চিত্তস্স অন্ধভাৰলক্খণো, অঞ্ঞাণলক্খণো ৰা, অসম্পটিৰেধরসো, আরম্মণসভাৰচ্ছাদনরসো ৰা, অসম্মাপটিপত্তিপচ্চুপট্ঠানো, অন্ধকারপচ্চুপট্ঠানো ৰা, অযোনিসোমনসিকারপদট্ঠানো, সব্বাকুসলানং মূলন্তি দট্ঠব্বো.
৪৮১. মিচ্ছা পস্সন্তি তায, সযং ৰা মিচ্ছা পস্সতি, মিচ্ছাদস্সনমত্তং ৰা এসাতি মিচ্ছাদিট্ঠি. সা অযোনিসো অভিনিৰেসলক্খণা, পরামাসরসা, মিচ্ছাভিনিৰেসপচ্চুপট্ঠানা, অরিযানং অদস্সনকামতাদিপদট্ঠানা, পরমং ৰজ্জন্তি দট্ঠব্বা.
৪৮২. উদ্ধতভাৰো উদ্ধচ্চং. তং অৰূপসমলক্খণং ৰাতাভিঘাতচলজলং ৰিয, অনৰট্ঠানরসং ৰাতাভিঘাতচলধজপটাকা ৰিয, ভন্তত্তপচ্চুপট্ঠানং পাসাণাভিঘাতসমুদ্ধতভস্মং ৰিয, চেতসো অৰূপসমে অযোনিসোমনসিকারপদট্ঠানং, চিত্তৰিক্খেপোতি দট্ঠব্বং. সেসা কুসলে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. অকুসলভাৰোযেৰ হি অকুসলভাৰেন চ লামকত্তং এতেসং তেহি ৰিসেসো.
৪৮৩. ইতি ইমে সত্তরস সঙ্খারা পঠমেন অকুসলৰিঞ্ঞাণেন সম্পযোগং গচ্ছন্তীতি ৰেদিতব্বা. যথা চ পঠমেন, এৰং দুতিযেনাপি. সসঙ্খারতা পনেত্থ থিনমিদ্ধস্স চ অনিযততা ৰিসেসো.
তত্থ থিননতা থিনং. মিদ্ধনতা মিদ্ধং. অনুস্সাহসংহননতা অসত্তিৰিঘাতো চাতি অত্থো. থিনঞ্চ মিদ্ধঞ্চ থিনমিদ্ধং. তত্থ থিনং অনুস্সাহলক্খণং, ৰীরিযৰিনোদনরসং, সংসীদনপচ্চুপট্ঠানং. মিদ্ধং অকম্মঞ্ঞতালক্খণং, ওনহনরসং, লীনতাপচ্চুপট্ঠানং, পচলাযিকানিদ্দাপচ্চুপট্ঠানং ৰা. উভযম্পি অরতিৰিজম্ভিকাদীসু অযোনিসোমনসিকারপদট্ঠানং.
ততিযেন পঠমে ৰুত্তেসু ঠপেত্ৰা মিচ্ছাদিট্ঠিং অৰসেসা ৰেদিতব্বা. মানো পনেত্থ অনিযতো হোতি. অযং ৰিসেসো, সো উণ্ণতিলক্খণো, সম্পগ্গহরসো, কেতুকম্যতাপচ্চুপট্ঠানো, দিট্ঠিৰিপ্পযুত্তলোভপদট্ঠানো, উম্মাদো ৰিয দট্ঠব্বো.
চতুত্থেন দুতিযে ৰুত্তেসু ঠপেত্ৰা মিচ্ছাদিট্ঠিং অৰসেসা ৰেদিতব্বা. এত্থাপি চ মানো অনিযতেসু হোতিযেৰ. পঠমে ৰুত্তেসু পন ঠপেত্ৰা পীতিং অৰসেসা পঞ্চমেন সম্পযোগং গচ্ছন্তি. যথা চ পঞ্চমেন, এৰং ছট্ঠেনাপি. সসঙ্খারতা পনেত্থ থিনমিদ্ধস্স চ অনিযতভাৰো ৰিসেসো. সত্তমেন পঞ্চমে ৰুত্তেসু ঠপেত্ৰা দিট্ঠিং অৰসেসা ৰেদিতব্বা. মানো পনেত্থ অনিযতো হোতি. অট্ঠমেন ছট্ঠে ৰুত্তেসু ঠপেত্ৰা দিট্ঠিং অৰসেসা ৰেদিতব্বা. এত্থাপি চ মানো অনিযতেসু হোতিযেৰাতি.
৪৮৪. দোসমূলেসু পন দ্ৰীসু পঠমসম্পযুত্তা তাৰ নিযতা সরূপেন আগতা একাদস, যেৰাপনকা চত্তারো, অনিযতা তযোতি অট্ঠারস. তত্থ ফস্সো, চেতনা, ৰিতক্কো, ৰিচারো, ৰীরিযং, জীৰিতং, সমাধি, অহিরিকং, অনোপ্পত্তং, দোসো, মোহোতি ইমে সরূপেন আগতা একাদস (ধ. স. ৪১৩; ধ. স. অট্ঠ. ৪১৩). ছন্দো, অধিমোক্খো, উদ্ধচ্চং, মনসিকারোতি ইমে যেৰাপনকা চত্তারো (ধ. স. অট্ঠ. ৪১৩). ইস্সা, মচ্ছরিযং, কুক্কুচ্চন্তি ইমে অনিযতা তযো (ধ. স. অট্ঠ. ৪১৩).
৪৮৫. তত্থ দুস্সন্তি তেন, সযং ৰা দুস্সতি, দুস্সনমত্তমেৰ ৰা তন্তি দোসো. সো চণ্ডিক্কলক্খণো পহটাসীৰিসো ৰিয, ৰিসপ্পনরসো ৰিসনিপাতো ৰিয, অত্তনো নিস্সযদহনরসো ৰা দাৰগ্গি ৰিয. দূসনপচ্চুপট্ঠানো লদ্ধোকাসো ৰিয সপত্তো, আঘাতৰত্থুপদট্ঠানো, ৰিসসংসট্ঠপূতিমুত্তং ৰিয দট্ঠব্বো.
৪৮৬. ইস্সাযনা ইস্সা. সা পরসম্পত্তীনং উসূযনলক্খণা. তত্থেৰ অনভিরতিরসা, ততো ৰিমুখভাৰপচ্চুপট্ঠানা, পরসম্পত্তিপদট্ঠানা, সংযোজনন্তি দট্ঠব্বা.
৪৮৭. মচ্ছরভাৰো মচ্ছরিযং. তং লদ্ধানং ৰা লভিতব্বানং ৰা অত্তনো সম্পত্তীনং নিগূহনলক্খণং, তাসংযেৰ পরেহি সাধারণভাৰঅক্খমনরসং, সঙ্কোচনপচ্চুপট্ঠানং, কটুকঞ্চুকতাপচ্চুপট্ঠানং ৰা, অত্তসম্পত্তিপদট্ঠানং, চেতসো ৰিরূপভাৰোতি দট্ঠব্বং.
৪৮৮. কুচ্ছিতং কতং কুকতং. তস্স ভাৰো কুক্কুচ্চং. তং পচ্ছানুতাপলক্খণং, কতাকতানুসোচনরসং, ৰিপ্পটিসারপচ্চুপট্ঠানং, কতাকতপদট্ঠানং, দাসব্যমিৰ দট্ঠব্বং. সেসা ৰুত্তপ্পকারাযেৰাতি.
ইতি ইমে অট্ঠারস সঙ্খারা পঠমেন দোসমূলেন সম্পযোগং গচ্ছন্তীতি ৰেদিতব্বা. যথা চ পঠমেন, এৰং দুতিযেনাপি. সসঙ্খারতা পন অনিযতেসু চ থিনমিদ্ধসম্ভৰোৰ ৰিসেসো.
৪৮৯. মোহমূলেসু দ্ৰীসু ৰিচিকিচ্ছাসম্পযুত্তেন তাৰ ফস্সো, চেতনা, ৰিতক্কো, ৰিচারো, ৰীরিযং, জীৰিতং, চিত্তট্ঠিতি, অহিরিকং, অনোত্তপ্পং, মোহো, ৰিচিকিচ্ছাতি সরূপেন আগতা একাদস (ধ. স. ৪২২; ধ. স. অট্ঠ. ৪২২), উদ্ধচ্চং, মনসিকারোতি যেৰাপনকা দ্ৰে চাতি তেরস.
৪৯০. তত্থ চিত্তট্ঠিতীতি পৰত্তিট্ঠিতিমত্তো দুব্বলো সমাধি. ৰিগতা চিকিচ্ছাতি ৰিচিকিচ্ছা. সা সংসযলক্খণা, কম্পনরসা, অনিচ্ছযপচ্চুপট্ঠানা, অনেকংসগাহপচ্চুপট্ঠানা ৰা, ৰিচিকিচ্ছাযং অযোনিসোমনসিকারপদট্ঠানা, পটিপত্তিঅন্তরাযকরাতি দট্ঠব্বা. সেসা ৰুত্তপ্পকারাযেৰ.
উদ্ধচ্চসম্পযুত্তেন ৰিচিকিচ্ছাসম্পযুত্তে ৰুত্তেসু ঠপেত্ৰা ৰিচিকিচ্ছং সেসা দ্ৰাদস. ৰিচিকিচ্ছায অভাৰেন পনেত্থ অধিমোক্খো উপ্পজ্জতি. তেন সদ্ধিং তেরসেৰ, অধিমোক্খসব্ভাৰতো চ বলৰতরো সমাধি হোতি. যঞ্চেত্থ উদ্ধচ্চং, তং সরূপেনেৰ আগতং. অধিমোক্খমনসিকারা যেৰাপনকৰসেনাতি এৰং অকুসলসঙ্খারা ৰেদিতব্বা.
৪৯১. অব্যাকতেসু ৰিপাকাব্যাকতা তাৰ অহেতুকসহেতুকভেদতো দুৰিধা. তেসু অহেতুকৰিপাকৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তা অহেতুকা. তত্থ কুসলাকুসলৰিপাকচক্খুৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তা তাৰ ফস্সো, চেতনা, জীৰিতং, চিত্তট্ঠিতীতি সরূপেন আগতা চত্তারো (ধ. স. ৪৩১; ধ. স. অট্ঠ. ৪৩১), যেৰাপনকো মনসিকারোযেৰাতি পঞ্চ. সোতঘানজিৰ্হাকাযৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তাপি এতেযেৰ. উভযৰিপাকমনোধাতুযা এতে চেৰ ৰিতক্কৰিচারাধিমোক্খা চাতি অট্ঠ, তথা তিৰিধাযপি অহেতুকমনোৰিঞ্ঞাণধাতুযা. যা পনেত্থ সোমনস্সসহগতা, তায সদ্ধিং পীতি অধিকা হোতীতি ৰেদিতব্বা.
সহেতুকৰিপাকৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তা পন সহেতুকা. তেসু অট্ঠকামাৰচরৰিপাকসম্পযুত্তা তাৰ অট্ঠহি কামাৰচরকুসলেহি সম্পযুত্তসঙ্খারসদিসাযেৰ. যা পন তা অনিযতেসু করুণামুদিতা, তা সত্তারম্মণত্তা ৰিপাকেসু ন সন্তি. একন্তপরিত্তারম্মণা হি কামাৰচরৰিপাকা. ন কেৰলঞ্চ করুণামুদিতা, ৰিরতিযোপি ৰিপাকেসু ন সন্তি. ‘‘পঞ্চ সিক্খাপদা কুসলাযেৰা’’তি হি ৰুত্তং.
রূপাৰচরারূপাৰচরলোকুত্তরৰিপাকৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তা পন তেসং কুসলৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তসঙ্খারেহি সদিসা এৰ.
৪৯২. কিরিযাব্যাকতাপি অহেতুকসহেতুকভেদতো দুৰিধা. তেসু অহেতুককিরিযৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তা অহেতুকা. তে চ কুসলৰিপাকমনোধাতুঅহেতুকমনোৰিঞ্ঞাণধাতুদ্ৰযযুত্তেহি সমানা. মনোৰিঞ্ঞাণধাতুদ্ৰযে পন ৰীরিযং অধিকং. ৰীরিযসব্ভাৰতো বলপ্পত্তো সমাধি হোতি. অযমেত্থ ৰিসেসো.
সহেতুককিরিযৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তা পন সহেতুকা. তেসু অট্ঠকামাৰচরকিরিযৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তা তাৰ ঠপেত্ৰা ৰিরতিযো অট্ঠহি কামাৰচরকুসলেহি সম্পযুত্তসঙ্খারসদিসা. রূপাৰচরারূপাৰচরকিরিযসম্পযুত্তা পন সব্বাকারেনপি তেসং কুসলৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তসদিসাযেৰাতি এৰং অব্যাকতাপি সঙ্খারা ৰেদিতব্বাতি.
ইদং সঙ্খারক্খন্ধে ৰিত্থারকথামুখং.
ইদং তাৰ অভিধম্মে পদভাজনীযনযেন খন্ধেসু ৰিত্থারকথামুখং.