১১. সমাধিনিদ্দেসো

আহারেপটিক্কূলভাৰনা

২৯৪. ইদানি আরুপ্পানন্তরং একা সঞ্ঞাতি এৰং উদ্দিট্ঠায আহারে পটিক্কূলসঞ্ঞায ভাৰনানিদ্দেসো অনুপ্পত্তো. তত্থ আহরতীতি আহারো. সো চতুব্বিধো কবল়ীকারাহারো, ফস্সাহারো, মনোসঞ্চেতনাহারো, ৰিঞ্ঞাণাহারোতি.

কো পনেত্থ কিমাহরতীতি? কবল়ীকারাহারো ওজট্ঠমকং রূপং আহরতি. ফস্সাহারো তিস্সো ৰেদনা আহরতি. মনোসঞ্চেতনাহারো তীসু ভৰেসু পটিসন্ধিং আহরতি. ৰিঞ্ঞাণাহারো পটিসন্ধিক্খণে নামরূপং আহরতি.

তেসু কবল়ীকারাহারে নিকন্তিভযং. ফস্সাহারে উপগমনভযং. মনোসঞ্চেতনাহারে উপপত্তিভযং. ৰিঞ্ঞাণাহারে পটিসন্ধিভযং. এৰং সপ্পটিভযেসু চ তেসু কবল়ীকারাহারো পুত্তমংসূপমেন (সং. নি. ২.৬৩) দীপেতব্বো. ফস্সাহারো নিচ্চম্মগাৰূপমেন (সং. নি. ২.৬৩). মনোসঞ্চেতনাহারো অঙ্গারকাসূপমেন (সং. নি. ২.৬৩). ৰিঞ্ঞাণাহারো সত্তিসতূপমেনাতি (সং. নি. ২.৬৩). ইমেসু পন চতূসু আহারেসু অসিতপীতখাযিতসাযিতপ্পভেদো কবল়ীকারো আহারোৰ ইমস্মিং অত্থে আহারোতি অধিপ্পেতো. তস্মিং আহারে পটিক্কূলাকারগ্গহণৰসেন উপ্পন্না সঞ্ঞা আহারে পটিক্কূলসঞ্ঞা.

তং আহারে পটিক্কূলসঞ্ঞং ভাৰেতুকামেন কম্মট্ঠানং উগ্গহেত্ৰা উগ্গহতো একপদম্পি অৰিরজ্ঝন্তেন রহোগতেন পটিসল্লীনেন অসিতপীতখাযিতসাযিতপ্পভেদে কবল়ীকারাহারে দসহাকারেহি পটিক্কূলতা পচ্চৰেক্খিতব্বা. সেয্যথিদং, গমনতো, পরিযেসনতো, পরিভোগতো, আসযতো, নিধানতো, অপরিপক্কতো, পরিপক্কতো, ফলতো, নিস্সন্দতো, সম্মক্খনতোতি.

২৯৫. তত্থ গমনতোতি এৰং মহানুভাৰে নাম সাসনে পব্বজিতেন সকলরত্তিং বুদ্ধৰচনসজ্ঝাযং ৰা সমণধম্মং ৰা কত্ৰা কালস্সেৰ ৰুট্ঠায চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণৰত্তং কত্ৰা পানীযং পরিভোজনীযং উপট্ঠপেত্ৰা পরিৰেণং সম্মজ্জিত্ৰা সরীরং পটিজগ্গিত্ৰা আসনমারূয্হ ৰীসতিংস ৰারে কম্মট্ঠানং মনসিকরিত্ৰা উট্ঠায পত্তচীৰরং গহেত্ৰা নিজনসম্বাধানি পৰিৰেকসুখানি ছাযূদকসম্পন্নানি সুচীনি সীতলানি রমণীযভূমিভাগানি তপোৰনানি পহায অরিযং ৰিৰেকরতিং অনপেক্খিত্ৰা সুসানাভিমুখেন সিঙ্গালেন ৰিয আহারত্থায গামাভিমুখেন গন্তব্বং.

এৰং গচ্ছতা চ মঞ্চম্হা ৰা পীঠম্হা ৰা ওতরণতো পট্ঠায পাদরজঘরগোলিকৰচ্চাদিসম্পরিকিণ্ণং পচ্চত্থরণং অক্কমিতব্বং হোতি. ততো অপ্পেকদা মূসিকজতুকৰচ্চাদীহি উপহতত্তা অন্তোগব্ভতো পটিক্কূলতরং পমুখং দট্ঠব্বং হোতি. ততো উলূকপারাৰতাদিৰচ্চসম্মক্খিতত্তা উপরিমতলতো পটিক্কূলতরং হেট্ঠিমতলং. ততো কদাচি কদাচি ৰাতেরিতেহি পুরাণতিণপণ্ণেহি গিলানসামণেরানং মুত্তকরীসখেল়সিঙ্ঘাণিকাহি ৰস্সকালে উদকচিক্খল্লাদীহি চ সংকিলিট্ঠত্তা হেট্ঠিমতলতো পটিক্কূলতরং পরিৰেণং. পরিৰেণতো পটিক্কূলতরা ৰিহাররচ্ছা দট্ঠব্বা হোতি.

অনুপুব্বেন পন বোধিঞ্চ চেতিযঞ্চ ৰন্দিত্ৰা ৰিতক্কমাল়কে ঠিতেন মুত্তরাসিসদিসং চেতিযং মোরপিঞ্ছকলাপমনোহরং বোধিং দেৰৰিমানসম্পত্তিসস্সিরীকং সেনাসনঞ্চ অনপলোকেত্ৰা এৰরূপং নাম রমণীযং পদেসং পিট্ঠিতো কত্ৰা আহারহেতু গন্তব্বং ভৰিস্সতীতি পক্কমিত্ৰা গামমগ্গং পটিপন্নেন খাণুকণ্টকমগ্গোপি উদকৰেগভিন্নৰিসমমগ্গোপি দট্ঠব্বো হোতি.

ততো গণ্ডং পটিচ্ছাদেন্তেন ৰিয নিৰাসনং নিৰাসেত্ৰা ৰণচোল়কং বন্ধন্তেন ৰিয কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা অট্ঠিসঙ্ঘাতং পটিচ্ছাদেন্তেন ৰিয চীৰরং পারুপিত্ৰা ভেসজ্জকপালং নীহরন্তেন ৰিয পত্তং নীহরিত্ৰা গামদ্ৰারসমীপং পাপুণন্তেন হত্থিকুণপঅস্সকুণপগোকুণপমহিংসকুণপমনুস্সকুণপঅহিকুণপকুক্কুরকুণপানিপি দট্ঠব্বানি ভৰন্তি. ন কেৰলঞ্চ দট্ঠব্বানি, গন্ধোপি নেসং ঘানং পটিহনমানো অধিৰাসেতব্বো হোতি. ততো গামদ্ৰারে ঠত্ৰা চণ্ডহত্থিঅস্সাদিপরিস্সযপরিৰজ্জনত্থং গামরচ্ছা ওলোকেতব্বা হোন্তি.

ইচ্চেতং পচ্চত্থরণাদিঅনেককুণপপরিযোসানং পটিক্কূলং আহারহেতু অক্কমিতব্বঞ্চ দট্ঠব্বঞ্চ ঘাযিতব্বঞ্চ হোতি. অহো ৰত ভো পটিক্কূলো আহারোতি এৰং গমনতো পটিক্কূলতা পচ্চৰেক্খিতব্বা.

২৯৬. কথং পরিযেসনতো? এৰং গমনপটিক্কূলং অধিৰাসেত্ৰাপি গামং পৰিট্ঠেন সঙ্ঘাটিপারুতেন কপণমনুস্সেন ৰিয কপালহত্থেন ঘরপটিপাটিযা গামৰীথীসু চরিতব্বং হোতি. যত্থ ৰস্সকালে অক্কন্তঅক্কন্তট্ঠানে যাৰ পিণ্ডিকমংসাপি উদকচিক্খল্লে পাদা পৰিসন্তি, একেন হত্থেন পত্তং গহেতব্বং হোতি, একেন চীৰরং উক্খিপিতব্বং. গিম্হকালে ৰাতৰেগেন সমুট্ঠিতেহি পংসুতিণরজেহি ওকিণ্ণসরীরেন চরিতব্বং. তং তং গেহদ্ৰারং পত্ৰা মচ্ছধোৰনমংসধোৰনতণ্ডুলধোৰনখেল়সিঙ্ঘাণিকসুনখসূকরৰচ্চাদীহি সম্মিস্সানি কিমিকুলাকুলানি নীলমক্খিকপরিকিণ্ণানি ওল়িগল্লানি চেৰ চন্দনিকট্ঠানানি চ দট্ঠব্বানি হোন্তি অক্কমিতব্বানিপি. যতো তা মক্খিকা উট্ঠহিত্ৰা সঙ্ঘাটিযম্পি পত্তেপি সীসেপি নিলীযন্তি.

ঘরং পৰিট্ঠস্সাপি কেচি দেন্তি, কেচি ন দেন্তি. দদমানাপি একচ্চে হিয্যো পক্কভত্তম্পি পুরাণখজ্জকম্পি পূতিকুম্মাসপূপাদীনিপি দদন্তি. অদদমানাপি কেচিদেৰ ‘‘অতিচ্ছথ, ভন্তে’’তি ৰদন্তি, কেচি পন অপস্সমানা ৰিয তুণ্হী হোন্তি, কেচি অঞ্ঞেন মুখং করোন্তি, কেচি ‘‘গচ্ছ, রে মুণ্ডকা’’তিআদীহি ফরুসৰাচাহি সমুদাচরন্তি. এৰং কপণমনুস্সেন ৰিয গামে পিণ্ডায চরিত্ৰা নিক্খমিতব্বন্তি.

ইচ্চেতং গামপ্পৰেসনতো পট্ঠায যাৰ নিক্খমনা উদকচিক্খল্লাদিপটিক্কূলং আহারহেতু অক্কমিতব্বঞ্চেৰ দট্ঠব্বঞ্চ অধিৰাসেতব্বঞ্চ হোতি. অহো ৰত ভো পটিক্কূলো আহারোতি এৰং পরিযেসনতো পটিক্কূলতা পচ্চৰেক্খিতব্বা.

২৯৭. কথং পরিভোগতো? এৰং পরিযিট্ঠাহারেন পন বহিগামে ফাসুকট্ঠানে সুখনিসিন্নেন যাৰ তত্থ হত্থং ন ওতারেতি, তাৰ তথারূপং গরুট্ঠানিযং ভিক্খুং ৰা লজ্জিমনুস্সং ৰা দিস্ৰা নিমন্তেতুম্পি সক্কা হোতি. ভুঞ্জিতুকামতায পনেত্থ হত্থে ওতারিতমত্তে ‘‘গণ্হথা’’তি ৰদন্তেন লজ্জিতব্বং হোতি. হত্থং পন ওতারেত্ৰা মদ্দন্তস্স পঞ্চঙ্গুলিঅনুসারেন সেদো পগ্ঘরমানো সুক্খথদ্ধভত্তম্পি তেমেন্তো মুদুং করোতি.

অথ তস্মিং পরিমদ্দনমত্তেনাপি সম্ভিন্নসোভে আলোপং কত্ৰা মুখে ঠপিতে হেট্ঠিমদন্তা উদুক্খলকিচ্চং সাধেন্তি, উপরিমা মুসলকিচ্চং, জিৰ্হা হত্থকিচ্চং. তং তত্থ সুৰানদোণিযং সুৰানপিণ্ডমিৰ দন্তমুসলেহি কোট্টেত্ৰা জিৰ্হায সম্পরিৰত্তিযমানং জিৰ্হাগ্গে তনুপসন্নখেল়ো মক্খেতি, ৰেমজ্ঝতো পট্ঠায বহলখেল়ো মক্খেতি, দন্তকট্ঠেন অসম্পত্তট্ঠানে দন্তগূথকো মক্খেতি. সো এৰং ৰিচুণ্ণিতমক্খিতো তঙ্খণঞ্ঞেৰ অন্তরহিতৰণ্ণগন্ধসঙ্খারৰিসেসো সুৰানদোণিযং ঠিতসুৰানৰমথু ৰিয পরমজেগুচ্ছভাৰং উপগচ্ছতি. এৰরূপোপি সমানো চক্খুস্স আপাথং অতীতত্তা অজ্ঝোহরিতব্বো হোতীতি এৰং পরিভোগতো পটিক্কূলতা পচ্চৰেক্খিতব্বা.

২৯৮. কথং আসযতো? এৰং পরিভোগং উপগতো চ পনেস অন্তো পৰিসমানো যস্মা বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধানম্পি রঞ্ঞোপি চক্কৰত্তিস্স পিত্তসেম্হপুব্বলোহিতাসযেসু চতূসু অঞ্ঞতরো আসযো হোতিযেৰ. মন্দপুঞ্ঞানং পন চত্তারো আসযা হোন্তি. তস্মা যস্স পিত্তাসযো অধিকো হোতি, তস্স বহলমধুকতেলমক্খিতো ৰিয পরমজেগুচ্ছো হোতি. যস্স সেম্হাসযো অধিকো হোতি, তস্স নাগবলপণ্ণরসমক্খিতো ৰিয. যস্স পুব্বাসযো অধিকো হোতি, তস্স পূতিতক্কমক্খিতো ৰিয. যস্স লোহিতাসযো অধিকো হোতি, তস্স রজনমক্খিতো ৰিয পরমজেগুচ্ছো হোতীতি এৰং আসযতো পটিক্কূলতা পচ্চৰেক্খিতব্বা.

২৯৯. কথং নিধানতো? সো ইমেসু চতূসু আসযেসু অঞ্ঞতরেন আসযেন মক্খিতো অন্তোউদরং পৰিসিত্ৰা নেৰ সুৰণ্ণভাজনে ন মণিরজতাদিভাজনেসু নিধানং গচ্ছতি. সচে পন দসৰস্সিকেন অজ্ঝোহরিযতি দস ৰস্সানি অধোতৰচ্চকূপসদিসে ওকাসে পতিট্ঠহতি. সচে ৰীস, তিংস, চত্তালীস, পঞ্ঞাস, সট্ঠি, সত্ততি, অসীতি, নৰুতিৰস্সিকেন, সচে ৰস্সসতিকেন অজ্ঝোহরিযতি. ৰস্সসতং অধোতৰচ্চকূপসদিসে ওকাসে পতিট্ঠহতীতি এৰং নিধানতো পটিক্কূলতা পচ্চৰেক্খিতব্বা.

৩০০. কথং অপরিপক্কতো? সো পনাযমাহারো এৰরূপে ওকাসে নিধানমুপগতো যাৰ অপরিপক্কো হোতি, তাৰ তস্মিঞ্ঞেৰ যথাৰুত্তপ্পকারে পরমন্ধকারতিমিসে নানাকুণপগন্ধৰাসিতপৰনৰিচরিতে অতিদুগ্গন্ধজেগুচ্ছে পদেসে যথা নাম নিদাঘে অকালমেঘেন অভিৰুট্ঠম্হি চণ্ডালগামদ্ৰারআৰাটে পতিতানি তিণপণ্ণকিলঞ্জখণ্ডঅহিকুক্কুরমনুস্সকুণপাদীনি সূরিযাতপেন সন্তত্তানি ফেণপুপ্ফুল়কাচিতানি তিট্ঠন্তি, এৰমেৰ তংদিৰসম্পি হিয্যোপি ততো পুরিমে দিৰসেপি অজ্ঝোহতো সব্বো একতো হুত্ৰা সেম্হপটলপরিযোনদ্ধো কাযগ্গিসন্তাপকুথিতকুথনসঞ্জাতফেণপুপ্ফুল়কাচিতো পরমজেগুচ্ছভাৰং উপগন্ত্ৰা তিট্ঠতীতি এৰং অপরিপক্কতো পটিক্কূলতা পচ্চৰেক্খিতব্বা.

৩০১. কথং পরিপক্কতো? সো তত্তকাযগ্গিনা পরিপক্কো সমানো ন সুৰণ্ণরজতাদিধাতুযো ৰিয সুৰণ্ণরজতাদিভাৰং উপগচ্ছতি. ফেণপুপ্ফুল়কে পন মুঞ্চন্তো সণ্হকরণিযং পিসিত্ৰা নাল়িকে পক্খিত্তপণ্ডুমত্তিকা ৰিয করীসভাৰং উপগন্ত্ৰা পক্কাসযং, মুত্তভাৰং উপগন্ত্ৰা মুত্তৰত্থিঞ্চ পূরেতীতি এৰং পরিপক্কতো পটিক্কূলতা পচ্চৰেক্খিতব্বা.

৩০২. কথং ফলতো? সম্মা পরিপচ্চমানো চ পনাযং কেসলোমনখদন্তাদীনি নানাকুণপানি নিপ্ফাদেতি অসম্মাপরিপচ্চমানো দদ্দুকণ্ডুকচ্ছুকুট্ঠকিলাসসোসকাসাতিসারপ্পভুতীনি রোগসতানি, ইদমস্স ফলন্তি এৰং ফলতো পটিক্কূলতা পচ্চৰেক্খিতব্বা.

৩০৩. কথং নিস্সন্দতো? অজ্ঝোহরিযমানো চেস একেন দ্ৰারেন পৰিসিত্ৰা নিস্সন্দমানো অক্খিম্হা অক্খিগূথকো কণ্ণম্হা কণ্ণগূথকোতিআদিনা পকারেন অনেকেহি দ্ৰারেহি নিস্সন্দতি. অজ্ঝোহরণসমযে চেস মহাপরিৰারেনাপি অজ্ঝোহরিযতি. নিস্সন্দনসমযে পন উচ্চারপস্সাৰাদিভাৰং উপগতো এককেনেৰ নীহরিযতি. পঠমদিৰসে চ নং পরিভুঞ্জন্তো হট্ঠপহট্ঠোপি হোতি উদগ্গুদগ্গো পীতিসোমনস্সজাতো. দুতিযদিৰসে নিস্সন্দেন্তো পিহিতনাসিকো হোতি ৰিকুণিতমুখো জেগুচ্ছী মঙ্কুভূতো. পঠমদিৰসে চ নং রত্তো গিদ্ধো গধিতো মুচ্ছিতোপি অজ্ঝোহরিত্ৰা দুতিযদিৰসে একরত্তিৰাসেন ৰিরত্তো অট্টীযমানো হরাযমানো জিগুচ্ছমানো নীহরতি. তেনাহু পোরাণা –

‘‘অন্নং পানং খাদনীযং, ভোজনঞ্চ মহারহং;

একদ্ৰারেন পৰিসিত্ৰা, নৰদ্ৰারেহি সন্দতি.

‘‘অন্নং পানং খাদনীযং, ভোজনঞ্চ মহারহং;

ভুঞ্জতি সপরিৰারো, নিক্খামেন্তো নিলীযতি.

‘‘অন্নং পানং খাদনীযং, ভোজনঞ্চ মহারহং;

ভুঞ্জতি অভিনন্দন্তো, নিক্খামেন্তো জিগুচ্ছতি.

‘‘অন্নং পানং খাদনীযং, ভোজনঞ্চ মহারহং;

একরত্তিপরিৰাসা, সব্বং ভৰতি পূতিক’’ন্তি.

এৰং নিস্সন্দতো পটিক্কূলতা পচ্চৰেক্খিতব্বা.

৩০৪. কথং সম্মক্খনতো? পরিভোগকালেপি চেস হত্থওট্ঠজিৰ্হাতালূনি সম্মক্খেতি. তানি তেন সম্মক্খিতত্তা পটিক্কূলানি হোন্তি, যানি ধোতানিপি গন্ধহরণত্থং পুনপ্পুনং ধোৰিতব্বানি হোন্তি. পরিভুত্তো সমানো যথা নাম ওদনে পচ্চমানে থুসকণকুণ্ডকাদীনি উত্তরিত্ৰা উক্খলিমুখৰট্টিপিধানিযো মক্খন্তি, এৰমেৰ সকলসরীরানুগতেন কাযগ্গিনা ফেণুদ্দেহকং পচ্চিত্ৰা উত্তরমানো দন্তে দন্তমলভাৰেন সম্মক্খেতি. জিৰ্হাতালুপ্পভুতীনি খেল়সেম্হাদিভাৰেন, অক্খিকণ্ণনাসঅধোমগ্গাদিকে অক্খিগূথককণ্ণগূথকসিঙ্ঘাণিকামুত্তকরীসাদিভাৰেন সম্মক্খেতি. যেন সম্মক্খিতানি ইমানি দ্ৰারানি দিৰসে দিৰসে ধোৰিযমানানিপি নেৰ সুচীনি, ন মনোরমানি হোন্তি. যেসু একচ্চং ধোৰিত্ৰা হত্থো পুন উদকেন ধোৰিতব্বো হোতি. একচ্চং ধোৰিত্ৰা দ্ৰত্তিক্খত্তুং গোমযেনপি মত্তিকাযপি গন্ধচুণ্ণেনপি ধোৰতো পাটিকুল্যতা ৰিগচ্ছতীতি এৰং সম্মক্খনতো পটিক্কূলতা পচ্চৰেক্খিতব্বা.

৩০৫. তস্সেৰং দসহাকারেহি পটিক্কূলতং পচ্চৰেক্খতো তক্কাহতং ৰিতক্কাহতং করোন্তস্স পটিক্কূলাকারৰসেন কবল়ীকারাহারো পাকটো হোতি. সো তং নিমিত্তং পুনপ্পুনং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি. তস্সেৰং করোতো নীৰরণানি ৰিক্খম্ভন্তি. কবল়ীকারাহারস্স সভাৰধম্মতায গম্ভীরত্তা অপ্পনং অপ্পত্তেন উপচারসমাধিনা চিত্তং সমাধিযতি. পটিক্কূলাকারগ্গহণৰসেন পনেত্থ সঞ্ঞা পাকটা হোতি. তস্মা ইমং কম্মট্ঠানং আহারে পটিক্কূলসঞ্ঞা ইচ্চেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.

ইমঞ্চ পন আহারে পটিক্কূলসঞ্ঞং অনুযুত্তস্স ভিক্খুনো রসতণ্হায চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৰট্টতি. সো কন্তারনিত্থরণত্থিকো ৰিয পুত্তমংসং ৰিগতমদো আহারং আহারেতি যাৰদেৰ দুক্খস্স নিত্থরণত্থায. অথস্স অপ্পকসিরেনেৰ কবল়ীকারাহারপরিঞ্ঞামুখেন পঞ্চকামগুণিকো রাগো পরিঞ্ঞং গচ্ছতি. সো পঞ্চকামগুণপরিঞ্ঞামুখেন রূপক্খন্ধং পরিজানাতি. অপরিপক্কাদিপটিক্কূলভাৰৰসেন চস্স কাযগতাসতিভাৰনাপি পারিপূরিং গচ্ছতি, অসুভসঞ্ঞায অনুলোমপটিপদং পটিপন্নো হোতি. ইমং পন পটিপত্তিং নিস্সায দিট্ঠেৰ ধম্মে অমতপরিযোসানতং অনভিসম্ভুণন্তো সুগতিপরাযনো হোতীতি.

অযং আহারে পটিক্কূলসঞ্ঞাভাৰনায ৰিত্থারকথা.

চতুধাতুৰৰত্থানভাৰনা

৩০৬. ইদানি আহারে পটিক্কূলসঞ্ঞানন্তরং একং ৰৰত্থানন্তি এৰং উদ্দিট্ঠস্স চতুধাতুৰৰত্থানস্স ভাৰনানিদ্দেসো অনুপ্পত্তো. তত্থ ৰৰত্থানন্তি সভাৰূপলক্খণৰসেন সন্নিট্ঠানং, চতুন্নং ধাতূনং ৰৰত্থানং চতুধাতুৰৰত্থানং. ধাতুমনসিকারো, ধাতুকম্মট্ঠানং, চতুধাতুৰৰত্থানন্তি অত্থতো একং. তযিদং দ্ৰিধা আগতং সঙ্খেপতো চ ৰিত্থারতো চ. সঙ্খেপতো মহাসতিপট্ঠানে আগতং. ৰিত্থারতো মহাহত্থিপদূপমে রাহুলোৰাদে ধাতুৰিভঙ্গে চ. তঞ্হি –

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, দক্খো গোঘাতকো ৰা গোঘাতকন্তেৰাসী ৰা গাৰিং ৰধিত্ৰা চতুমহাপথে বিলসো ৰিভজিত্ৰা নিসিন্নো অস্স, এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং যথাঠিতং যথাপণিহিতং ধাতুসো পচ্চৰেক্খতি, অত্থি ইমস্মিং কাযে পথৰীধাতু আপোধাতু তেজোধাতু ৰাযোধাতূ’’তি –

এৰং তিক্খপঞ্ঞস্স ধাতুকম্মট্ঠানিকস্স ৰসেন মহাসতিপট্ঠানে (দী. নি. ২.৩৭৮) সঙ্খেপতো আগতং.

তস্সত্থো – যথা ছেকো গোঘাতকো ৰা তস্সেৰ ৰা ভত্তৰেতনভতো অন্তেৰাসিকো গাৰিং ৰধিত্ৰা ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা চতস্সো দিসা গতানং মহাপথানং ৰেমজ্ঝট্ঠানসঙ্খাতে চতুমহাপথে কোট্ঠাসং কত্ৰা নিসিন্নো অস্স, এৰমেৰ ভিক্খু চতুন্নং ইরিযাপথানং যেন কেনচি আকারেন ঠিতত্তা যথাঠিতং. যথাঠিতত্তাৰ যথাপণিহিতং কাযং অত্থি ইমস্মিং কাযে পথৰীধাতু…পে… ৰাযোধাতূতি এৰং ধাতুসো পচ্চৰেক্খতি.

কিং ৰুত্তং হোতি? যথা গোঘাতকস্স গাৰিং পোসেন্তস্সপি আঘাতনং আহরন্তস্সপি আহরিত্ৰা তত্থ বন্ধিত্ৰা ঠপেন্তস্সপি ৰধন্তস্সপি ৰধিতং মতং পস্সন্তস্সপি তাৰদেৰ গাৰীতিসঞ্ঞা ন অন্তরধাযতি, যাৰ নং পদালেত্ৰা বিলসো ন ৰিভজতি. ৰিভজিত্ৰা নিসিন্নস্স পন গাৰীসঞ্ঞা অন্তরধাযতি, মংসসঞ্ঞা পৰত্ততি. নাস্স এৰং হোতি ‘‘অহং গাৰিং ৰিক্কিণামি, ইমে গাৰিং হরন্তী’’তি. অথ খ্ৰস্স ‘‘অহং মংসং ৰিক্কিণামি, ইমেপি মংসং হরন্তি’’চ্চেৰ হোতি, এৰমেৰ ইমস্সাপি ভিক্খুনো পুব্বে বালপুথুজ্জনকালে গিহিভূতস্সপি পব্বজিতস্সপি তাৰদেৰ সত্তোতি ৰা পোসোতি ৰা পুগ্গলোতি ৰা সঞ্ঞা ন অন্তরধাযতি, যাৰ ইমমেৰ কাযং যথাঠিতং যথাপণিহিতং ঘনৰিনিব্ভোগং কত্ৰা ধাতুসো ন পচ্চৰেক্খতি. ধাতুসো পচ্চৰেক্খতো পন সত্তসঞ্ঞা অন্তরধাযতি, ধাতুৰসেনেৰ চিত্তং সন্তিট্ঠতি. তেনাহ ভগৰা ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, দক্খো গোঘাতকো ৰা…পে… নিসিন্নো অস্স, এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু…পে… ৰাযোধাতূ’’তি.

৩০৭. মহাহত্থিপদূপমে (ম. নি. ১.৩০০ আদযো) পন – ‘‘কতমা চাৰুসো, অজ্ঝত্তিকা পথৰীধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং কক্খল়ং খরিগতং উপাদিন্নং. সেয্যথিদং, কেসা লোমা…পে… উদরিযং করীসং, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং কক্খল়ং খরিগতং উপাদিন্নং, অযং ৰুচ্চতি, আৰুসো, অজ্ঝত্তিকা পথৰীধাতূ’’তি চ,

‘‘কতমা চাৰুসো, অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আপো আপোগতং উপাদিন্নং. সেয্যথিদং, পিত্তং…পে… মুত্তং, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আপো আপোগতং উপাদিন্নং, অযং ৰুচ্চতাৰুসো, অজ্ঝত্তিকা আপোধাতূ’’তি চ,

‘‘কতমা চাৰুসো, অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং তেজো তেজোগতং উপাদিন্নং. সেয্যথিদং, যেন চ সন্তপ্পতি, যেন চ জীরীযতি, যেন চ পরিডয্হতি, যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং সম্মা পরিণামং গচ্ছতি, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং তেজো তেজোগতং উপাদিন্নং, অযং ৰুচ্চতাৰুসো, অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতূ’’তি চ,

‘‘কতমা চাৰুসো, অজ্ঝত্তিকা ৰাযোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং ৰাযো ৰাযোগতং উপাদিন্নং. সেয্যথিদং, উদ্ধঙ্গমা ৰাতা, অধোগমা ৰাতা, কুচ্ছিসযা ৰাতা, কোট্ঠাসযা ৰাতা, অঙ্গমঙ্গানুসারিনো ৰাতা, অস্সাসো পস্সাসো ইতি ৰা, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং ৰাযো ৰাযোগতং উপাদিন্নং, অযং ৰুচ্চতাৰুসো, অজ্ঝত্তিকা ৰাযোধাতূ’’তি চ –

এৰং নাতিতিক্খপঞ্ঞস্স ধাতুকম্মট্ঠানিকস্স ৰসেন ৰিত্থারতো আগতং. যথা চেত্থ, এৰং রাহুলোৰাদধাতুৰিভঙ্গেসুপি.

তত্রাযং অনুত্তানপদৰণ্ণনা, অজ্ঝত্তং পচ্চত্তন্তি ইদং তাৰ উভযম্পি নিযকস্স অধিৰচনং. নিযকং নাম অত্তনি জাতং সসন্তানপরিযাপন্নন্তি অত্থো. তযিদং যথা লোকে ইত্থীসু কথা অধিত্থীতি ৰুচ্চতি, এৰং অত্তনি পৰত্তত্তা অজ্ঝত্তং, অত্তানং পটিচ্চ পটিচ্চ পৰত্তত্তা পচ্চত্তন্তিপি ৰুচ্চতি. কক্খল়ন্তি থদ্ধং. খরিগতন্তি ফরুসং. তত্থ পঠমং লক্খণৰচনং, দুতিযং আকারৰচনং, কক্খল়লক্খণা হি পথৰীধাতু, সা ফরুসাকারা হোতি, তস্মা খরিগতন্তি ৰুত্তা. উপাদিন্নন্তি দল়্হং আদিন্নং, অহং মমন্তি এৰং দল়্হং আদিন্নং, গহিতং পরামট্ঠন্তি অত্থো. সেয্যথিদন্তি নিপাতো. তস্স তং কতমন্তি চেতি অত্থো. ততো তং দস্সেন্তো ‘‘কেসা লোমা’’তিআদিমাহ. এত্থ চ মত্থলুঙ্গং পক্খিপিত্ৰা ৰীসতিযা আকারেহি পথৰীধাতু নিদ্দিট্ঠাতি ৰেদিতব্বা. যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চীতি অৰসেসেসু তীসু কোট্ঠাসেসু পথৰীধাতু সঙ্গহিতা.

ৰিস্সন্দনভাৰেন তং তং ঠানং অপ্পোতীতি আপো. কম্মসমুট্ঠানাদিৰসেন নানাৰিধেসু আপেসু গতন্তি আপোগতং. কিং তং? আপোধাতুযা আবন্ধনলক্খণং.

তেজনৰসেন তেজো, ৰুত্তনযেনেৰ তেজেসু গতন্তি তেজোগতং. কিং তং? উণ্হত্তলক্খণং. যেন চাতি যেন তেজোধাতুগতেন কুপিতেন অযং কাযো সন্তপ্পতি, একাহিকজরাদিভাৰেন উসুমজাতো হোতি. যেন চ জীরীযতীতি যেন অযং কাযো জীরতি, ইন্দ্রিযৰেকল্লতং বলপরিক্খযং ৰলিপলিতাদিভাৰঞ্চ পাপুণাতি. যেন চ পরিডয্হতীতি যেন কুপিতেন অযং কাযো ডয্হতি. সো চ পুগ্গলো ‘‘ডয্হামি ডয্হামী’’তি কন্দন্তো সতধোতসপ্পিগোসীসচন্দনাদিলেপঞ্চেৰ তালৰণ্টৰাতঞ্চ পচ্চাসীসতি. যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং সম্মা পরিণামং গচ্ছতীতি যেনেতং অসিতং ৰা ওদনাদি পীতং ৰা পানকাদি খাযিতং ৰা পিট্ঠখজ্জকাদি সাযিতং ৰা অম্বপক্কমধুফাণিতাদি সম্মা পরিপাকং গচ্ছতি, রসাদিভাৰেন ৰিৰেকং গচ্ছতীতি অত্থো. এত্থ চ পুরিমা তযো তেজোধাতুসমুট্ঠানা. পচ্ছিমো কম্মসমুট্ঠানোৰ.

ৰাযনৰসেন ৰাযো, ৰুত্তনযেনেৰ ৰাযেসু গতন্তি ৰাযোগতং. কিং তং? ৰিত্থম্ভনলক্খণং. উদ্ধঙ্গমা ৰাতাতি উগ্গারহিক্কাদিপৰত্তকা উদ্ধং আরোহণৰাতা. অধোগমা ৰাতাতি উচ্চারপস্সাৰাদিনীহরণকা অধো ওরোহণৰাতা. কুচ্ছিসযা ৰাতাতি অন্তানং বহিৰাতা. কোট্ঠাসযা ৰাতাতি অন্তানং অন্তোৰাতা. অঙ্গমঙ্গানুসারিনো ৰাতাতি ধমনিজালানুসারেন সকলসরীরে অঙ্গমঙ্গানি অনুসটা সমিঞ্জনপসারণাদিনিব্বত্তকা ৰাতা. অস্সাসোতি অন্তোপৰিসননাসিকৰাতো. পস্সাসোতি বহিনিক্খমননাসিকৰাতো. এত্থ চ পুরিমা পঞ্চ চতুসমুট্ঠানা. অস্সাসপস্সাসা চিত্তসমুট্ঠানাৰ. সব্বত্থ যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চীতি ইমিনা পদেন অৰসেসকোট্ঠাসেসু আপোধাতুআদযো সঙ্গহিতা.

ইতি ৰীসতিযা আকারেহি পথৰীধাতু, দ্ৰাদসহি আপোধাতু, চতূহি তেজোধাতু, ছহি ৰাযোধাতূতি দ্ৰাচত্তালীসায আকারেহি চতস্সো ধাতুযো ৰিত্থারিতা হোন্তীতি অযং তাৰেত্থ পাল়িৰণ্ণনা.

৩০৮. ভাৰনানযে পনেত্থ তিক্খপঞ্ঞস্স ভিক্খুনো কেসা পথৰীধাতু, লোমা পথৰীধাতূতি এৰং ৰিত্থারতো ধাতুপরিগ্গহো পপঞ্চতো উপট্ঠাতি. যং থদ্ধলক্খণং, অযং পথৰীধাতু. যং আবন্ধনলক্খণং, অযং আপোধাতু. যং পরিপাচনলক্খণং, অযং তেজোধাতু. যং ৰিত্থম্ভনলক্খণং, অযং ৰাযোধাতূতি এৰং মনসিকরোতো পনস্স কম্মট্ঠানং পাকটং হোতি. নাতিতিক্খপঞ্ঞস্স পন এৰং মনসিকরোতো অন্ধকারং অৰিভূতং হোতি. পুরিমনযেন ৰিত্থারতো মনসিকরোন্তস্স পাকটং হোতি.

কথং? যথা দ্ৰীসু ভিক্খূসু বহুপেয্যালং তন্তিং সজ্ঝাযন্তেসু তিক্খপঞ্ঞো ভিক্খু সকিং ৰা দ্ৰিক্খত্তুং ৰা পেয্যালমুখং ৰিত্থারেত্ৰা ততো পরং উভতোকোটিৰসেনেৰ সজ্ঝাযং করোন্তো গচ্ছতি. তত্র নাতিতিক্খপঞ্ঞো এৰং ৰত্তা হোতি ‘‘কিং সজ্ঝাযো নামেস ওট্ঠপরিযাহতমত্তং কাতুং ন দেতি, এৰং সজ্ঝাযে করিযমানে কদা তন্তি পগুণা ভৰিস্সতী’’তি. সো আগতাগতং পেয্যালমুখং ৰিত্থারেত্ৰাৰ সজ্ঝাযং করোতি. তমেনং ইতরো এৰমাহ – ‘‘কিং সজ্ঝাযো নামেস পরিযোসানং গন্তুং ন দেতি, এৰং সজ্ঝাযে করিযমানে কদা তন্তি পরিযোসানং গমিস্সতী’’তি. এৰমেৰ তিক্খপঞ্ঞস্স কেসাদিৰসেন ৰিত্থারতো ধাতুপরিগ্গহো পপঞ্চতো উপট্ঠাতি. যং থদ্ধলক্খণং, অযং পথৰীধাতূতিআদিনা নযেন সঙ্খেপতো মনসিকরোতো কম্মট্ঠানং পাকটং হোতি. ইতরস্স তথা মনসিকরোতো অন্ধকারং অৰিভূতং হোতি. কেসাদিৰসেন ৰিত্থারতো মনসিকরোন্তস্স পাকটং হোতি.

তস্মা ইমং কম্মট্ঠানং ভাৰেতুকামেন তিক্খপঞ্ঞেন তাৰ রহোগতেন পটিসল্লীনেন সকলম্পি অত্তনো রূপকাযং আৰজ্জেত্ৰা যো ইমস্মিং কাযে থদ্ধভাৰো ৰা খরভাৰো ৰা, অযং পথৰীধাতু. যো আবন্ধনভাৰো ৰা দ্রৰভাৰো ৰা, অযং আপোধাতু. যো পরিপাচনভাৰো ৰা উণ্হভাৰো ৰা, অযং তেজোধাতু. যো ৰিত্থম্ভনভাৰো ৰা সমুদীরণভাৰো ৰা, অযং ৰাযোধাতূতি এৰং সংখিত্তেন ধাতুযো পরিগ্গহেত্ৰা পুনপ্পুনং পথৰীধাতু আপোধাতূতি ধাতুমত্ততো নিস্সত্ততো নিজ্জীৰতো আৰজ্জিতব্বং মনসিকাতব্বং পচ্চৰেক্খিতব্বং. তস্সেৰং ৰাযমমানস্স নচিরেনেৰ ধাতুপ্পভেদাৰভাসনপঞ্ঞাপরিগ্গহিতো সভাৰধম্মারম্মণত্তা অপ্পনং অপ্পত্তো উপচারমত্তো সমাধি উপ্পজ্জতি.

অথ ৰা পন যে ইমে চতুন্নং মহাভূতানং নিস্সত্তভাৰদস্সনত্থং ধম্মসেনাপতিনা ‘‘অট্ঠিঞ্চ পটিচ্চ ন্হারুঞ্চ পটিচ্চ মংসঞ্চ পটিচ্চ চম্মঞ্চ পটিচ্চ আকাসো পরিৰারিতো রূপন্ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতী’’তি (ম. নি. ১.৩০৬) চত্তারো কোট্ঠাসা ৰুত্তা. তেসু তং তং অন্তরানুসারিনা ঞাণহত্থেন ৰিনিব্ভুজিত্ৰা ৰিনিব্ভুজিত্ৰা যো এতেসু থদ্ধভাৰো ৰা খরভাৰো ৰা, অযং পথৰীধাতূতি পুরিমনযেনেৰ ধাতুযো পরিগ্গহেত্ৰা পুনপ্পুনং পথৰীধাতু আপোধাতূতি ধাতুমত্ততো নিস্সত্ততো নিজ্জীৰতো আৰজ্জিতব্বং মনসিকাতব্বং পচ্চৰেক্খিতব্বং. তস্সেৰং ৰাযমমানস্স নচিরেনেৰ ধাতুপ্পভেদাৰভাসনপঞ্ঞাপরিগ্গহিতো সভাৰধম্মারম্মণত্তা অপ্পনং অপ্পত্তো উপচারমত্তো সমাধি উপ্পজ্জতি. অযং সঙ্খেপতো আগতে চতুধাতুৰৰত্থানে ভাৰনানযো.

৩০৯. ৰিত্থারতো আগতে পন এৰং ৰেদিতব্বো. ইদং কম্মট্ঠানং ভাৰেতুকামেন হি নাতিতিক্খপঞ্ঞেন যোগিনা আচরিযসন্তিকে দ্ৰাচত্তালীসায আকারেহি ৰিত্থারতো ধাতুযো উগ্গণ্হিত্ৰা ৰুত্তপ্পকারে সেনাসনে ৰিহরন্তেন কতসব্বকিচ্চেন রহোগতেন পটিসল্লীনেন সসম্ভারসঙ্খেপতো, সসম্ভারৰিভত্তিতো, সলক্খণসঙ্খেপতো, সলক্খণৰিভত্তিতোতি এৰং চতূহাকারেহি কম্মট্ঠানং ভাৰেতব্বং.

তত্থ কথং সসম্ভারসঙ্খেপতো ভাৰেতি? ইধ ভিক্খু ৰীসতিযা কোট্ঠাসেসু থদ্ধাকারং পথৰীধাতূতি ৰৰত্থপেতি. দ্ৰাদসসু কোট্ঠাসেসু যূসগতং উদকসঙ্খাতং আবন্ধনাকারং আপোধাতূতি ৰৰত্থপেতি. চতূসু কোট্ঠাসেসু পরিপাচনকং তেজং তেজোধাতূতি ৰৰত্থপেতি. ছসু কোট্ঠাসেসু ৰিত্থম্ভনাকারং ৰাযোধাতূতি ৰৰত্থপেতি. তস্সেৰং ৰৰত্থাপযতোযেৰ ধাতুযো পাকটা হোন্তি. তা পুনপ্পুনং আৰজ্জতো মনসিকরোতো ৰুত্তনযেনেৰ উপচারসমাধি উপ্পজ্জতি.

৩১০. যস্স পন এৰং ভাৰযতো কম্মট্ঠানং ন ইজ্ঝতি, তেন সসম্ভারৰিভত্তিতো ভাৰেতব্বং. কথং? তেন হি ভিক্খুনা যং তং কাযগতাসতিকম্মট্ঠাননিদ্দেসে সত্তধা উগ্গহকোসল্লং দসধা মনসিকারকোসল্লঞ্চ ৰুত্তং. দ্ৰত্তিংসাকারে তাৰ তং সব্বং অপরিহাপেত্ৰা তচপঞ্চকাদীনং অনুলোমপটিলোমতো ৰচসা সজ্ঝাযং আদিংকত্ৰা সব্বং তত্থ ৰুত্তৰিধানং কাতব্বং. অযমেৰ হি ৰিসেসো, তত্থ ৰণ্ণসণ্ঠানদিসোকাসপরিচ্ছেদৰসেন কেসাদযো মনসিকরিত্ৰাপি পটিক্কূলৰসেন চিত্তং ঠপেতব্বং, ইধ ধাতুৰসেন. তস্মা ৰণ্ণাদিৰসেন পঞ্চধা পঞ্চধা কেসাদযো মনসিকরিত্ৰা অৰসানে এৰং মনসিকারো পৰত্তেতব্বো.

৩১১. ইমে কেসা নাম সীসকটাহপলিৰেঠনচম্মে জাতা. তত্থ যথাৰম্মিকমত্থকে জাতেসু কুণ্ঠতিণেসু ন ৰম্মিকমত্থকো জানাতি মযি কুণ্ঠতিণানি জাতানীতি, নপি কুণ্ঠতিণানি জানন্তি মযং ৰম্মিকমত্থকে জাতানীতি, এৰমেৰ ন সীসকটাহপলিৰেঠনচম্মং জানাতি মযি কেসা জাতাতি, নপি কেসা জানন্তি মযং সীসকটাহৰেঠনচম্মে জাতাতি, অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি কেসা নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩১২. লোমা সরীরৰেঠনচম্মে জাতা. তত্থ যথা সুঞ্ঞগামট্ঠানে জাতেসু দব্বতিণকেসু ন সুঞ্ঞগামট্ঠানং জানাতি মযি দব্বতিণকানি জাতানীতি, নপি দব্বতিণকানি জানন্তি মযং সুঞ্ঞগামট্ঠানে জাতানীতি, এৰমেৰ ন সরীরৰেঠনচম্মং জানাতি মযি লোমা জাতাতি. নপি লোমা জানন্তি মযং সরীরৰেঠনচম্মে জাতাতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি লোমা নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩১৩. নখা অঙ্গুলীনং অগ্গেসু জাতা. তত্থ যথা কুমারকেসু দণ্ডকেহি মধুকট্ঠিকে ৰিজ্ঝিত্ৰা কীল়ন্তেসু ন দণ্ডকা জানন্তি অম্হেসু মধুকট্ঠিকা ঠপিতাতি, নপি মধুকট্ঠিকা জানন্তি মযং দণ্ডকেসু ঠপিতাতি, এৰমেৰ ন অঙ্গুলিযো জানন্তি অম্হাকং অগ্গেসু নখা জাতাতি. নপি নখা জানন্তি মযং অঙ্গুলীনং অগ্গেসু জাতাতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি নখা নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩১৪. দন্তা হনুকট্ঠিকেসু জাতা. তত্থ যথা ৰড্ঢকীহি পাসাণউদুক্খলকেসু কেনচিদেৰ সিলেসজাতেন বন্ধিত্ৰা ঠপিতথম্ভেসু ন উদুক্খলা জানন্তি অম্হেসু থম্ভা ঠিতাতি. নপি থম্ভা জানন্তি মযং উদুক্খলেসু ঠিতাতি, এৰমেৰ ন হনুকট্ঠীনি জানন্তি অম্হেসু দন্তা জাতাতি. নপি দন্তা জানন্তি মযং হনুকট্ঠীসু জাতাতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি দন্তা নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩১৫. তচো সকলসরীরং পরিযোনন্ধিত্ৰা ঠিতো. তত্থ যথা অল্লগোচম্মপরিযোনদ্ধায মহাৰীণায ন মহাৰীণা জানাতি অহং অল্লগোচম্মেন পরিযোনদ্ধাতি. নপি অল্লগোচম্মং জানাতি মযা মহাৰীণা পরিযোনদ্ধাতি, এৰমেৰ ন সরীরং জানাতি অহং তচেন পরিযোনদ্ধন্তি. নপি তচো জানাতি মযা সরীরং পরিযোনদ্ধন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি তচো নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩১৬. মংসং অট্ঠিসঙ্ঘাটং অনুলিম্পিত্ৰা ঠিতং. তত্থ যথা মহামত্তিকলিত্তায ভিত্তিযা ন ভিত্তি জানাতি অহং মহামত্তিকায লিত্তাতি. নপি মহামত্তিকা জানাতি মযা ভিত্তি লিত্তাতি, এৰমেৰ ন অট্ঠিসঙ্ঘাটো জানাতি অহং নৰপেসিসতপ্পভেদেন মংসেন লিত্তোতি. নপি মংসং জানাতি মযা অট্ঠিসঙ্ঘাটো লিত্তোতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি মংসং নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩১৭. ন্হারু সরীরব্ভন্তরে অট্ঠীনি আবন্ধমানা ঠিতা. তত্থ যথা ৰল্লীহি ৰিনদ্ধেসু কুট্টদারূসু ন কুট্টদারূনি জানন্তি মযং ৰল্লীহি ৰিনদ্ধানীতি. নপি ৰল্লিযো জানন্তি অম্হেহি কুট্টদারূনি ৰিনদ্ধানীতি, এৰমেৰ ন অট্ঠীনি জানন্তি মযং ন্হারূহি আবদ্ধানীতি. নপি ন্হারূ জানন্তি অম্হেহি অট্ঠীনি আবদ্ধানীতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি ন্হারু নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩১৮. অট্ঠীসু পণ্হিকট্ঠি গোপ্ফকট্ঠিং উক্খিপিত্ৰা ঠিতং. গোপ্ফকট্ঠি জঙ্ঘট্ঠিং উক্খিপিত্ৰা ঠিতং. জঙ্ঘট্ঠি ঊরুট্ঠিং উক্খিপিত্ৰা ঠিতং. ঊরুট্ঠি কটিট্ঠিং উক্খিপিত্ৰা ঠিতং. কটিট্ঠি পিট্ঠিকণ্টকং উক্খিপিত্ৰা ঠিতং, পিট্ঠিকণ্টকো গীৰট্ঠিং উক্খিপিত্ৰা ঠিতো. গীৰট্ঠি সীসট্ঠিং উক্খিপিত্ৰা ঠিতং. সীসট্ঠি গীৰট্ঠিকে পতিট্ঠিতং. গীৰট্ঠি পিট্ঠিকণ্টকে পতিট্ঠিতং. পিট্ঠিকণ্টকো কটিট্ঠিম্হি পতিট্ঠিতো. কটিট্ঠি ঊরুট্ঠিকে পতিট্ঠিতং. ঊরুট্ঠি জঙ্ঘট্ঠিকে পতিট্ঠিতং. জঙ্ঘট্ঠি গোপ্ফকট্ঠিকে পতিট্ঠিতং. গোপ্ফকট্ঠি পণ্হিকট্ঠিকে পতিট্ঠিতং.

তত্থ যথা ইট্ঠকদারুগোমযাদিসঞ্চযেসু ন হেট্ঠিমা হেট্ঠিমা জানন্তি মযং উপরিমে উপরিমে উক্খিপিত্ৰা ঠিতাতি. নপি উপরিমা উপরিমা জানন্তি মযং হেট্ঠিমেসু হেট্ঠিমেসু পতিট্ঠিতাতি, এৰমেৰ ন পণ্হিকট্ঠি জানাতি অহং গোপ্ফকট্ঠিং উক্খিপিত্ৰা ঠিতন্তি. ন গোপ্ফকট্ঠি জানাতি অহং জঙ্ঘট্ঠিং উক্খিপিত্ৰা ঠিতন্তি. ন জঙ্ঘট্ঠি জানাতি অহং ঊরুট্ঠিং উক্খিপিত্ৰা ঠিতন্তি. ন ঊরুট্ঠি জানাতি অহং কটিট্ঠিং উক্খিপিত্ৰা ঠিতন্তি. ন কটিট্ঠি জানাতি অহং পিট্ঠিকণ্টকং উক্খিপিত্ৰা ঠিতন্তি. ন পিট্ঠিকণ্টকো জানাতি অহং গীৰট্ঠিং উক্খিপিত্ৰা ঠিতন্তি. ন গীৰট্ঠি জানাতি অহং সীসট্ঠিং উক্খিপিত্ৰা ঠিতন্তি. ন সীসট্ঠি জানাতি অহং গীৰট্ঠিম্হি পতিট্ঠিতন্তি. ন গীৰট্ঠি জানাতি অহং পিট্ঠিকণ্টকে পতিট্ঠিতন্তি. ন পিট্ঠিকণ্টকো জানাতি অহং কটিট্ঠিম্হি পতিট্ঠিতোতি. ন কটিট্ঠি জানাতি অহং ঊরুট্ঠিম্হি পতিট্ঠিতন্তি. ন ঊরুট্ঠি জানাতি অহং জঙ্ঘট্ঠিম্হি পতিট্ঠিতন্তি. ন জঙ্ঘট্ঠি জানাতি অহং গোপ্ফকট্ঠিম্হি পতিট্ঠিতন্তি. ন গোপ্ফকট্ঠি জানাতি অহং পণ্হিকট্ঠিম্হি পতিট্ঠিতন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি অট্ঠি নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩১৯. অট্ঠিমিঞ্জং তেসং তেসং অট্ঠীনং অব্ভন্তরে ঠিতং. তত্থ যথা ৰেল়ুপব্বাদীনং অন্তো পক্খিত্তছিন্নৰেত্তগ্গাদীসু ন ৰেল়ুপব্বাদীনি জানন্তি অম্হেসু ৰেত্তগ্গাদীনি পক্খিত্তানীতি. নপি ৰেত্তগ্গাদীনি জানন্তি মযং ৰেল়ুপব্বাদীসু ঠিতানীতি, এৰমেৰ ন অট্ঠীনি জানন্তি অম্হাকং অন্তো মিঞ্জং ঠিতন্তি. নাপি মিঞ্জং জানাতি অহং অট্ঠীনং অন্তো ঠিতন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি অট্ঠিমিঞ্জং নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩২০. ৰক্কং গলৰাটকতো নিক্খন্তেন একমূলেন থোকং গন্ত্ৰা দ্ৰিধা ভিন্নেন থূলন্হারুনা ৰিনিবদ্ধং হুত্ৰা হদযমংসং পরিক্খিপিত্ৰা ঠিতং. তত্থ যথা ৰণ্টুপনিবদ্ধে অম্বফলদ্ৰযে ন ৰণ্টং জানাতি মযা অম্বফলদ্ৰযং উপনিবদ্ধন্তি. নপি অম্বফলদ্ৰযং জানাতি অহং ৰণ্টেন উপনিবদ্ধন্তি, এৰমেৰ ন থূলন্হারু জানাতি মযা ৰক্কং উপনিবদ্ধন্তি. নপি ৰক্কং জানাতি অহং থূলন্হারুনা উপনিবদ্ধন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি ৰক্কং নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩২১. হদযং সরীরব্ভন্তরে উরট্ঠিপঞ্জরমজ্ঝং নিস্সায ঠিতং. তত্থ যথা জিণ্ণসন্দমানিকপঞ্জরং নিস্সায ঠপিতায মংসপেসিযা ন সন্দমানিকপঞ্জরব্ভন্তরং জানাতি মং নিস্সায মংসপেসি ঠিতাতি. নপি মংসপেসি জানাতি অহং জিণ্ণসন্দমানিকপঞ্জরং নিস্সায ঠিতাতি, এৰমেৰ ন উরট্ঠিপঞ্জরব্ভন্তরং জানাতি মং নিস্সায হদযং ঠিতন্তি. নপি হদযং জানাতি অহং উরট্ঠিপঞ্জরং নিস্সায ঠিতন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি হদযং নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩২২. যকনং অন্তোসরীরে দ্ৰিন্নং থনানমব্ভন্তরে দক্খিণপস্সং নিস্সায ঠিতং. তত্থ যথা উক্খলিকপালপস্সম্হি লগ্গে যমকমংসপিণ্ডে ন উক্খলিকপালপস্সং জানাতি মযি যমকমংসপিণ্ডো লগ্গোতি. নপি যমকমংসপিণ্ডো জানাতি অহং উক্খলিকপালপস্সে লগ্গোতি, এৰমেৰ ন থনানমব্ভন্তরে দক্খিণপস্সং জানাতি মং নিস্সায যকনং ঠিতন্তি. নপি যকনং জানাতি অহং থনানমব্ভন্তরে দক্খিণপস্সং নিস্সায ঠিতন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি যকনং নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩২৩. কিলোমকেসু পটিচ্ছন্নকিলোমকং হদযঞ্চ ৰক্কঞ্চ পরিৰারেত্ৰা ঠিতং. অপ্পটিচ্ছন্নকিলোমকং সকলসরীরে চম্মস্স হেট্ঠতো মংসং পরিযোনন্ধিত্ৰা ঠিতং. তত্থ যথা পিলোতিকপলিৰেঠিতে মংসে ন মংসং জানাতি অহং পিলোতিকায পলিৰেঠিতন্তি. নপি পিলোতিকা জানাতি মযা মংসং পলিৰেঠিতন্তি, এৰমেৰ ন ৰক্কহদযানি সকলসরীরে চ মংসং জানাতি অহং কিলোমকেন পটিচ্ছন্নন্তি. নপি কিলোমকং জানাতি মযা ৰক্কহদযানি সকলসরীরে চ মংসং পটিচ্ছন্নন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি কিলোমকং নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩২৪. পিহকং হদযস্স ৰামপস্সে উদরপটলস্স মত্থকপস্সং নিস্সায ঠিতং. তত্থ যথা কোট্ঠমত্থকপস্সং নিস্সায ঠিতায গোমযপিণ্ডিযা ন কোট্ঠমত্থকপস্সং জানাতি গোমযপিণ্ডি মং নিস্সায ঠিতাতি. নপি গোমযপিণ্ডি জানাতি অহং কোট্ঠমত্থকপস্সং নিস্সায ঠিতাতি, এৰমেৰ ন উদরপটলস্স মত্থকপস্সং জানাতি পিহকং মং নিস্সায ঠিতন্তি. নপি পিহকং জানাতি অহং উদরপটলস্স মত্থকপস্সং নিস্সায ঠিতন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি পিহকং নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩২৫. পপ্ফাসং সরীরব্ভন্তরে দ্ৰিন্নং থনানমন্তরে হদযঞ্চ যকনঞ্চ উপরি ছাদেত্ৰা ওলম্বন্তং ঠিতং. তত্থ যথা জিণ্ণকোট্ঠব্ভন্তরে লম্বমানে সকুণকুলাৰকে ন জিণ্ণকোট্ঠব্ভন্তরং জানাতি মযি সকুণকুলাৰকো লম্বমানো ঠিতোতি. নপি সকুণকুলাৰকো জানাতি অহং জিণ্ণকোট্ঠব্ভন্তরে লম্বমানো ঠিতোতি, এৰমেৰ ন তং সরীরব্ভন্তরং জানাতি মযি পপ্ফাসং লম্বমানং ঠিতন্তি. নপি পপ্ফাসং জানাতি অহং এৰরূপে সরীরব্ভন্তরে লম্বমানং ঠিতন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি পপ্ফাসং নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩২৬. অন্তং গলৰাটককরীসমগ্গপরিযন্তে সরীরব্ভন্তরে ঠিতং. তত্থ যথা লোহিতদোণিকায ওভুজিত্ৰা ঠপিতে ছিন্নসীসধম্মনিকল়েৰরে ন লোহিতদোণি জানাতি মযি ধম্মনিকল়েৰরং ঠিতন্তি. নপি ধম্মনিকল়েৰরং জানাতি অহং লোহিতদোণিযা ঠিতন্তি, এৰমেৰ ন সরীরব্ভন্তরং জানাতি মযি অন্তং ঠিতন্তি. নপি অন্তং জানাতি অহং সরীরব্ভন্তরে ঠিতন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি অন্তং নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩২৭. অন্তগুণং অন্তন্তরে একৰীসতিঅন্তভোগে বন্ধিত্ৰা ঠিতং. তত্থ যথা পাদপুঞ্ছনরজ্জুমণ্ডলকং সিব্বেত্ৰা ঠিতেসু রজ্জুকেসু ন পাদপুঞ্ছনরজ্জুমণ্ডলকং জানাতি রজ্জুকা মং সিব্বিত্ৰা ঠিতাতি. নপি রজ্জুকা জানন্তি মযং পাদপুঞ্ছনরজ্জুমণ্ডলকং সিব্বিত্ৰা ঠিতাতি, এৰমেৰ ন অন্তং জানাতি অন্তগুণং মং আবন্ধিত্ৰা ঠিতন্তি. নপি অন্তগুণং জানাতি অহং অন্তং আবন্ধিত্ৰা ঠিতন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি অন্তগুণং নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩২৮. উদরিযং উদরে ঠিতং অসিতপীতখাযিতসাযিতং. তত্থ যথা সুৰানদোণিযং ঠিতে সুৰানৰমথুম্হি ন সুৰানদোণি জানাতি মযি সুৰানৰমথু ঠিতোতি. নপি সুৰানৰমথু জানাতি অহং সুৰানদোণিযং ঠিতোতি, এৰমেৰ ন উদরং জানাতি মযি উদরিযং ঠিতন্তি. নপি উদরিযং জানাতি অহং উদরে ঠিতন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি উদরিযং নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩২৯. করীসং পক্কাসযসঙ্খাতে অট্ঠঙ্গুলৰেল়ুপব্বসদিসে অন্তপরিযোসানে ঠিতং. তত্থ যথা ৰেল়ুপব্বে ওমদ্দিত্ৰা পক্খিত্তায সণ্হপণ্ডুমত্তিকায ন ৰেল়ুপব্বং জানাতি মযি পণ্ডুমত্তিকা ঠিতাতি. নপি পণ্ডুমত্তিকা জানাতি অহং ৰেল়ুপব্বে ঠিতাতি, এৰমেৰ ন পক্কাসযো জানাতি মযি করীসং ঠিতন্তি. নপি করীসং জানাতি অহং পক্কাসযে ঠিতন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি করীসং নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩৩০. মত্থলুঙ্গং সীসকটাহব্ভন্তরে ঠিতং. তত্থ যথা পুরাণলাবুকটাহে পক্খিত্তায পিট্ঠপিণ্ডিযা ন লাবুকটাহং জানাতি মযি পিট্ঠপিণ্ডি ঠিতাতি. নপি পিট্ঠপিণ্ডি জানাতি অহং লাবুকটাহে ঠিতাতি, এৰমেৰ ন সীসকটাহব্ভন্তরং জানাতি মযি মত্থলুঙ্গং ঠিতন্তি. নপি মত্থলুঙ্গং জানাতি অহং সীসকটাহব্ভন্তরে ঠিতন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি মত্থলুঙ্গং নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূতি.

৩৩১. পিত্তেসু অবদ্ধপিত্তং জীৰিতিন্দ্রিযপটিবদ্ধং সকলসরীরং ব্যাপেত্ৰা ঠিতং. বদ্ধপিত্তং পিত্তকোসকে ঠিতং. তত্থ যথা পূৰং ব্যাপেত্ৰা ঠিতে তেলে ন পূৰং জানাতি তেলং মং ব্যাপেত্ৰা ঠিতন্তি. নপি তেলং জানাতি অহং পূৰং ব্যাপেত্ৰা ঠিতন্তি, এৰমেৰ ন সরীরং জানাতি অবদ্ধপিত্তং মং ব্যাপেত্ৰা ঠিতন্তি. নপি অবদ্ধপিত্তং জানাতি অহং সরীরং ব্যাপেত্ৰা ঠিতন্তি. যথা ৰস্সোদকেন পুণ্ণে কোসাতকিকোসকে ন কোসাতকিকোসকো জানাতি মযি ৰস্সোদকং ঠিতন্তি. নপি ৰস্সোদকং জানাতি অহং কোসাতকিকোসকে ঠিতন্তি, এৰমেৰ ন পিত্তকোসকো জানাতি মযি বদ্ধপিত্তং ঠিতন্তি. নপি বদ্ধপিত্তং জানাতি অহং পিত্তকোসকে ঠিতন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি পিত্তং নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো যূসভূতো আবন্ধনাকারো আপোধাতূতি.

৩৩২. সেম্হং একপত্থপূরপ্পমাণং উদরপটলে ঠিতং. তত্থ যথা উপরি সঞ্জাতফেণপটলায চন্দনিকায ন চন্দনিকা জানাতি মযি ফেণপটলং ঠিতন্তি. নপি ফেণপটলং জানাতি অহং চন্দনিকায ঠিতন্তি, এৰমেৰ ন উদরপটলং জানাতি মযি সেম্হং ঠিতন্তি. নপি সেম্হং জানাতি অহং উদরপটলে ঠিতন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি সেম্হং নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো যূসভূতো আবন্ধনাকারো আপোধাতূতি.

৩৩৩. পুব্বো অনিবদ্ধোকাসো যত্থ যত্থেৰ খাণুকণ্টকপ্পহরণঅগ্গিজালাদীহি অভিহতে সরীরপ্পদেসে লোহিতং সণ্ঠহিত্ৰা পচ্চতি, গণ্ডপীল়কাদযো ৰা উপ্পজ্জন্তি, তত্থ তত্থ তিট্ঠতি. তত্থ যথা ফরসুপ্পহারাদিৰসেন পগ্ঘরিতনিয্যাসে রুক্খে ন রুক্খস্স পহারাদিপ্পদেসা জানন্তি অম্হেসু নিয্যাসো ঠিতোতি, নপি নিয্যাসো জানাতি অহং রুক্খস্স পহারাদিপ্পদেসেসু ঠিতোতি, এৰমেৰ ন সরীরস্স খাণুকণ্টকাদীহি অভিহতপ্পদেসা জানন্তি অম্হেসু পুব্বো ঠিতোতি. নপি পুব্বো জানাতি অহং তেসু পদেসেসু ঠিতোতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি পুব্বো নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো যূসভূতো আবন্ধনাকারো আপোধাতূতি.

৩৩৪. লোহিতেসু সংসরণলোহিতং পিত্তং ৰিয সকলসরীরং ব্যাপেত্ৰা ঠিতং. সন্নিচিতলোহিতং যকনট্ঠানস্স হেট্ঠাভাগং পূরেত্ৰা একপত্থপূরমত্তং ৰক্কহদযযকনপপ্ফাসানি তেমেন্তং ঠিতং. তত্থ সংসরণলোহিতে অবদ্ধপিত্তসদিসোৰ ৰিনিচ্ছযো. ইতরং পন যথা জজ্জরকপালে ওৰট্ঠে উদকে হেট্ঠা লেড্ডুখণ্ডাদীনি তেমযমানে ন লেড্ডুখণ্ডাদীনি জানন্তি মযং উদকেন তেমিযমানাতি. নপি উদকং জানাতি অহং লেড্ডুখণ্ডাদীনি তেমেমীতি, এৰমেৰ ন যকনস্স হেট্ঠাভাগট্ঠানং ৰক্কাদীনি ৰা জানন্তি মযি লোহিতং ঠিতং অম্হে ৰা তেমযমানং ঠিতন্তি. নপি লোহিতং জানাতি অহং যকনস্স হেট্ঠাভাগং পূরেত্ৰা ৰক্কাদীনি তেমযমানং ঠিতন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি লোহিতং নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো যূসভূতো আবন্ধনাকারো আপোধাতূতি.

৩৩৫. সেদো অগ্গিসন্তাপাদিকালেসু কেসলোমকূপৰিৰরানি পূরেত্ৰা তিট্ঠতি চেৰ পগ্ঘরতি চ. তত্থ যথা উদকা অব্বূল়্হমত্তেসু ভিসমুল়ালকুমুদনাল়কলাপেসু ন ভিসাদিকলাপৰিৰরানি জানন্তি অম্হেহি উদকং পগ্ঘরতীতি. নপি ভিসাদিকলাপৰিৰরেহি পগ্ঘরন্তং উদকং জানাতি অহং ভিসাদিকলাপৰিৰরেহি পগ্ঘরামীতি, এৰমেৰ ন কেসলোমকূপৰিৰরানি জানন্তি অম্হেহি সেদো পগ্ঘরতীতি. নপি সেদো জানাতি অহং কেসলোমকূপৰিৰরেহি পগ্ঘরামীতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি সেদো নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো যূসভূতো আবন্ধনাকারো আপোধাতূতি.

৩৩৬. মেদো থূলস্স সকলসরীরং ফরিত্ৰা কিসস্স জঙ্ঘমংসাদীনি নিস্সায ঠিতো পত্থিন্নসিনেহো. তত্থ যথা হলিদ্দিপিলোতিকপটিচ্ছন্নে মংসপুঞ্জে ন মংসপুঞ্জো জানাতি মং নিস্সায হলিদ্দিপিলোতিকা ঠিতাতি. নপি হলিদ্দিপিলোতিকা জানাতি অহং মংসপুঞ্জং নিস্সায ঠিতাতি, এৰমেৰ ন সকলসরীরে জঙ্ঘাদীসু ৰা মংসং জানাতি মং নিস্সায মেদো ঠিতোতি. নপি মেদো জানাতি অহং সকলসরীরে জঙ্ঘাদীসু ৰা মংসং নিস্সায ঠিতোতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি মেদো নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো পত্থিন্নযূসো আবন্ধনাকারো আপোধাতূতি.

৩৩৭. অস্সু যদা সঞ্জাযতি তদা অক্খিকূপকে পূরেত্ৰা তিট্ঠতি ৰা পগ্ঘরতি ৰা. তত্থ যথা উদকপুণ্ণেসু তরুণতালট্ঠিকূপকেসু ন তরুণতালট্ঠিকূপকা জানন্তি অম্হেসু উদকং ঠিতন্তি. নপি তরুণতালট্ঠিকূপকেসু উদকং জানাতি অহং তরুণতালট্ঠিকূপকেসু ঠিতন্তি, এৰমেৰ ন অক্খিকূপকা জানন্তি অম্হেসু অস্সু ঠিতন্তি. নপি অস্সু জানাতি অহং অক্খিকূপকেসু ঠিতন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি অস্সু নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো যূসভূতো আবন্ধনাকারো আপোধাতূতি.

৩৩৮. ৰসা অগ্গিসন্তাপাদিকালে হত্থতলহত্থপিট্ঠিপাদতলপাদপিট্ঠি নাসাপুটনলাটঅংসকূটেসু ঠিতৰিলীনস্নেহো. তত্থ যথা পক্খিত্ততেলে আচামে ন আচামো জানাতি মং তেলং অজ্ঝোত্থরিত্ৰা ঠিতন্তি. নপি তেলং জানাতি অহং আচামং অজ্ঝোত্থরিত্ৰা ঠিতন্তি, এৰমেৰ ন হত্থতলাদিপ্পদেসো জানাতি মং ৰসা অজ্ঝোত্থরিত্ৰা ঠিতাতি. নপি ৰসা জানাতি অহং হত্থতলাদিপ্পদেসং অজ্ঝোত্থরিত্ৰা ঠিতাতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি ৰসা নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো যূসভূতো আবন্ধনাকারো আপোধাতূতি.

৩৩৯. খেল়ো তথারূপে খেল়ুপ্পত্তিপচ্চযে সতি উভোহি কপোলপস্সেহি ওরোহিত্ৰা জিৰ্হাতলে তিট্ঠতি. তত্থ যথা অব্বোচ্ছিন্নউদকনিস্সন্দে নদীতীরকূপকে ন কূপতলং জানাতি মযি উদকং সন্তিট্ঠতীতি. নপি উদকং জানাতি অহং কূপতলে সন্তিট্ঠামীতি, এৰমেৰ ন জিৰ্হাতলং জানাতি মযি উভোহি কপোলপস্সেহি ওরোহিত্ৰা খেল়ো ঠিতোতি. নপি খেল়ো জানাতি অহং উভোহি কপোলপস্সেহি ওরোহিত্ৰা জিৰ্হাতলে ঠিতোতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি খেল়ো নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো যূসভূতো আবন্ধনাকারো আপোধাতূতি.

৩৪০. সিঙ্ঘাণিকা যদা সঞ্জাযতি, তদা নাসাপুটে পূরেত্ৰা তিট্ঠতি ৰা পগ্ঘরতি ৰা. তত্থ যথা পূতিদধিভরিতায সিপ্পিকায ন সিপ্পিকা জানাতি মযি পূতিদধি ঠিতন্তি. নপি পূতিদধি জানাতি অহং সিপ্পিকায ঠিতন্তি, এৰমেৰ ন নাসাপুটা জানন্তি অম্হেসু সিঙ্ঘাণিকা ঠিতাতি. নপি সিঙ্ঘাণিকা জানাতি অহং নাসাপুটেসু ঠিতাতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি সিঙ্ঘাণিকা নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো যূসভূতো আবন্ধনাকারো আপোধাতূতি.

৩৪১. লসিকা অট্ঠিকসন্ধীনং অব্ভঞ্জনকিচ্চং সাধযমানা অসীতিসতসন্ধীসু ঠিতা. তত্থ যথা তেলব্ভঞ্জিতে অক্খে ন অক্খো জানাতি মং তেলং অব্ভঞ্জিত্ৰা ঠিতন্তি. নপি তেলং জানাতি অহং অক্খং অব্ভঞ্জিত্ৰা ঠিতন্তি, এৰমেৰ ন অসীতিসতসন্ধযো জানন্তি লসিকা অম্হে অব্ভঞ্জিত্ৰা ঠিতাতি. নপি লসিকা জানাতি অহং অসীতিসতসন্ধযো অব্ভঞ্জিত্ৰা ঠিতাতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি লসিকা নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো যূসভূতো আবন্ধনাকারো আপোধাতূতি.

৩৪২. মুত্তং ৰত্থিস্স অব্ভন্তরে ঠিতং. তত্থ যথা চন্দনিকায পক্খিত্তে অমুখে রৰণঘটে ন রৰণঘটো জানাতি মযি চন্দনিকারসো ঠিতোতি. নপি চন্দনিকারসো জানাতি অহং রৰণঘটে ঠিতোতি, এৰমেৰ ন ৰত্থি জানাতি মযি মুত্তং ঠিতন্তি. নপি মুত্তং জানাতি অহং ৰত্থিম্হি ঠিতন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি মুত্তং নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো যূসভূতো আবন্ধনাকারো আপোধাতূতি.

৩৪৩. এৰং কেসাদীসু মনসিকারং পৰত্তেত্ৰা যেন সন্তপ্পতি, অযং ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো পরিপাচনাকারো তেজোধাতূতি, যেন জীরীযতি, যেন পরিডয্হতি, যেন অসিতপীতখাযিতসাযিতং সম্মা পরিণামং গচ্ছতি, অযং ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো পরিপাচনাকারো তেজোধাতূতি এৰং তেজোকোট্ঠাসেসু মনসিকারো পৰত্তেতব্বো.

৩৪৪. ততো উদ্ধঙ্গমে ৰাতে উদ্ধঙ্গমৰসেন পরিগ্গহেত্ৰা অধোগমে অধোগমৰসেন, কুচ্ছিসযে কুচ্ছিসযৰসেন, কোট্ঠাসযে কোট্ঠাসযৰসেন, অঙ্গমঙ্গানুসারিম্হি অঙ্গমঙ্গানুসারিৰসেন, অস্সাসপস্সাসে অস্সাসপস্সাসৰসেন পরিগ্গহেত্ৰা উদ্ধঙ্গমা ৰাতা নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো ৰিত্থম্ভনাকারো ৰাযোধাতূতি, অধোগমা ৰাতা নাম, কুচ্ছিসযা ৰাতা নাম, কোট্ঠাসযা ৰাতা নাম, অঙ্গমঙ্গানুসারিনো ৰাতা নাম, অস্সাসপস্সাসা ৰাতা নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো ৰিত্থম্ভনাকারো ৰাযোধাতূতি এৰং ৰাযোকোট্ঠাসেসু মনসিকারো পৰত্তেতব্বো. তস্সেৰং পৰত্তমনসিকারস্স ধাতুযো পাকটা হোন্তি. তা পুনপ্পুনং আৰজ্জতো মনসিকরোতো ৰুত্তনযেনেৰ উপচারসমাধি উপ্পজ্জতি.

৩৪৫. যস্স পন এৰং ভাৰযতো কম্মট্ঠানং ন ইজ্ঝতি, তেন সলক্খণসঙ্খেপতো ভাৰেতব্বং. কথং? ৰীসতিযা কোট্ঠাসেসু থদ্ধলক্খণং পথৰীধাতূতি ৰৰত্থপেতব্বং. তত্থেৰ আবন্ধনলক্খণং আপোধাতূতি. পরিপাচনলক্খণং তেজোধাতূতি. ৰিত্থম্ভনলক্খণং ৰাযোধাতূতি.

দ্ৰাদসসু কোট্ঠাসেসু আবন্ধনলক্খণং আপোধাতূতি ৰৰত্থপেতব্বং. তত্থেৰ পরিপাচনলক্খণং তেজোধাতূতি. ৰিত্থম্ভনলক্খণং ৰাযোধাতূতি. থদ্ধলক্খণং পথৰীধাতূতি.

চতূসু কোট্ঠাসেসু পরিপাচনলক্খণং তেজোধাতূতি ৰৰত্থপেতব্বং. তেন অৰিনিভুত্তং ৰিত্থম্ভনলক্খণং ৰাযোধাতূতি. থদ্ধলক্খণং পথৰীধাতূতি. আবন্ধনলক্খণং আপোধাতূতি.

ছসু কোট্ঠাসেসু ৰিত্থম্ভনলক্খণং ৰাযোধাতূতি ৰৰত্থপেতব্বং. তত্থেৰ থদ্ধলক্খণং পথৰীধাতূতি. আবন্ধনলক্খণং আপোধাতূতি. পরিপাচনলক্খণং তেজোধাতূতি. তস্সেৰং ৰৰত্থাপযতো ধাতুযো পাকটা হোন্তি. তা পুনপ্পুনং আৰজ্জতো মনসিকরোতো ৰুত্তনযেনেৰ উপচারসমাধি উপ্পজ্জতি.

৩৪৬. যস্স পন এৰম্পি ভাৰযতো কম্মট্ঠানং ন ইজ্ঝতি, তেন সলক্খণৰিভত্তিতো ভাৰেতব্বং. কথং? পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ কেসাদযো পরিগ্গহেত্ৰা কেসম্হি থদ্ধলক্খণং পথৰীধাতূতি ৰৰত্থপেতব্বং. তত্থেৰ আবন্ধনলক্খণং আপোধাতূতি. পরিপাচনলক্খণং তেজোধাতূতি. ৰিত্থম্ভনলক্খণং ৰাযোধাতূতি. এৰং সব্বকোট্ঠাসেসু একেকস্মিং কোট্ঠাসে চতস্সো চতস্সো ধাতুযো ৰৰত্থপেতব্বা. তস্সেৰং ৰৰত্থাপযতো ধাতুযো পাকটা হোন্তি. তা পুনপ্পুনং আৰজ্জতো মনসিকরোতো ৰুত্তনযেনেৰ উপচারসমাধি উপ্পজ্জতি.

অপিচ খো পন ৰচনত্থতো, কলাপতো, চুণ্ণতো, লক্খণাদিতো, সমুট্ঠানতো, নানত্তেকত্ততো, ৰিনিব্ভোগাৰিনিব্ভোগতো, সভাগৰিসভাগতো, অজ্ঝত্তিকবাহিরৰিসেসতো, সঙ্গহতো, পচ্চযতো, অসমন্নাহারতো, পচ্চযৰিভাগতোতি ইমেহিপি আকারেহি ধাতুযো মনসিকাতব্বা.

৩৪৭. তত্থ ৰচনত্থতো মনসিকরোন্তেন পত্থটত্তা পথৰী. অপ্পোতি আপিযতি অপ্পাযতীতি ৰা আপো. তেজতীতি তেজো. ৰাযতীতি ৰাযো. অৰিসেসেন পন সলক্খণধারণতো দুক্খাদানতো দুক্খাধানতো চ ধাতূতি. এৰং ৰিসেসসামঞ্ঞৰসেন ৰচনত্থতো মনসিকাতব্বা.

৩৪৮. কলাপতোতি যা অযং কেসা লোমাতিআদিনা নযেন ৰীসতিযা আকারেহি পথৰীধাতু, পিত্তং সেম্হন্তি চ আদিনা নযেন দ্ৰাদসহাকারেহি আপোধাতু নিদ্দিট্ঠা, তত্থ যস্মা –

ৰণ্ণো গন্ধো রসো ওজা, চতস্সো চাপি ধাতুযো;

অট্ঠধম্মসমোধানা, হোতি কেসাতি সম্মুতি;

তেসংযেৰ ৰিনিব্ভোগা, নত্থি কেসাতি সম্মুতি.

তস্মা কেসাপি অট্ঠধম্মকলাপমত্তমেৰ. তথা লোমাদযোতি. যো পনেত্থ কম্মসমুট্ঠানো কোট্ঠাসো, সো জীৰিতিন্দ্রিযেন চ ভাৰেন চ সদ্ধিং দসধম্মকলাপোপি হোতি. উস্সদৰসেন পন পথৰীধাতু আপোধাতূতি সঙ্খং গতো. এৰং কলাপতো মনসিকাতব্বা.

৩৪৯. চুণ্ণতোতি ইমস্মিং হি সরীরে মজ্ঝিমেন পমাণেন পরিগ্গয্হমানা পরমাণুভেদসঞ্চুণ্ণা সুখুমরজভূতা পথৰীধাতু দোণমত্তা সিযা. সা ততো উপড্ঢপ্পমাণায আপোধাতুযা সঙ্গহিতা, তেজোধাতুযা অনুপালিতা ৰাযোধাতুযা ৰিত্থম্ভিতা ন ৰিকিরিযতি ন ৰিদ্ধংসিযতি, অৰিকিরিযমানা অৰিদ্ধংসিযমানা অনেকৰিধং ইত্থিপুরিসলিঙ্গাদিভাৰৰিকপ্পং উপগচ্ছতি, অণুথূলদীঘরস্সথিরকথিনাদিভাৰঞ্চ পকাসেতি.

যূসগতা আবন্ধনাকারভূতা পনেত্থ আপোধাতু পথৰীপতিট্ঠিতা তেজানুপালিতা ৰাযোৰিত্থম্ভিতা ন পগ্ঘরতি ন পরিস্সৰতি, অপগ্ঘরমানা অপরিস্সৰমানা পীণিতপীণিতভাৰং দস্সেতি.

অসিতপীতাদিপাচকা চেত্থ উসুমাকারভূতা উণ্হত্তলক্খণা তেজোধাতু পথৰীপতিট্ঠিতা আপোসঙ্গহিতা ৰাযোৰিত্থম্ভিতা ইমং কাযং পরিপাচেতি, ৰণ্ণসম্পত্তিঞ্চস্স আৰহতি. তায চ পন পরিপাচিতো অযং কাযো ন পূতিভাৰং দস্সেতি.

অঙ্গমঙ্গানুসটা চেত্থ সমুদীরণৰিত্থম্ভনলক্খণা ৰাযোধাতু পথৰীপতিট্ঠিতা আপোসঙ্গহিতা তেজানুপালিতা ইমং কাযং ৰিত্থম্ভেতি. তায চ পন ৰিত্থম্ভিতো অযং কাযো ন পরিপততি, উজুকং সণ্ঠাতি. অপরায ৰাযোধাতুযা সমব্ভাহতো গমনট্ঠাননিসজ্জাসযনইরিযাপথেসু ৰিঞ্ঞত্তিং দস্সেতি, সমিঞ্জেতি, সম্পসারেতি, হত্থপাদং লাল়েতি. এৰমেতং ইত্থিপুরিসাদিভাৰেন বালজনৰঞ্চনং মাযারূপসদিসং ধাতুযন্তং পৰত্ততীতি এৰং চুণ্ণতো মনসিকাতব্বা.

৩৫০. লক্খণাদিতোতি পথৰীধাতু কিং লক্খণা, কিং রসা, কিং পচ্চুপট্ঠানাতি এৰং চতস্সোপি ধাতুযো আৰজ্জেত্ৰা পথৰীধাতু কক্খল়ত্তলক্খণা, পতিট্ঠানরসা, সম্পটিচ্ছনপচ্চুপট্ঠানা. আপোধাতু পগ্ঘরণলক্খণা, ব্রূহনরসা, সঙ্গহপচ্চুপট্ঠানা. তেজোধাতু উণ্হত্তলক্খণা, পরিপাচনরসা, মদ্দৰানুপ্পদানপচ্চুপট্ঠানা. ৰাযোধাতু ৰিত্থম্ভনলক্খণা, সমুদীরণরসা. অভিনীহারপচ্চুপট্ঠানাতি এৰং লক্খণাদিতো মনসিকাতব্বা.

৩৫১. সমুট্ঠানতোতি যে ইমে পথৰীধাতুআদীনং ৰিত্থারতো দস্সনৰসেন কেসাদযো দ্ৰাচত্তালীস কোট্ঠাসা দস্সিতা. তেসু উদরিযং করীসং পুব্বো মুত্তন্তি ইমে চত্তারো কোট্ঠাসা উতুসমুট্ঠানাৰ. অস্সু সেদো খেল়ো সিঙ্ঘাণিকাতি ইমে চত্তারো উতুচিত্তসমুট্ঠানা. অসিতাদিপরিপাচকো তেজো কম্মসমুট্ঠানোৰ. অস্সাসপস্সাসা চিত্তসমুট্ঠানাৰ. অৰসেসা সব্বেপি চতুসমুট্ঠানাতি এৰং সমুট্ঠানতো মনসিকাতব্বা.

৩৫২. নানত্তেকত্ততোতি সব্বাসম্পি ধাতূনং সলক্খণাদিতো নানত্তং. অঞ্ঞানেৰ হি পথৰীধাতুযা লক্খণরসপচ্চুপট্ঠানানি. অঞ্ঞানি আপোধাতুআদীনং. এৰং লক্খণাদিৰসেন পন কম্মসমুট্ঠানাদিৰসেন চ নানত্তভূতানম্পি এতাসং রূপমহাভূতধাতুধম্মঅনিচ্চাদিৰসেন একত্তং হোতি. সব্বাপি হি ধাতুযো রুপ্পনলক্খণং অনতীতত্তা রূপানি. মহন্তপাতুভাৰাদীহি কারণেহি মহাভূতানি.

মহন্তপাতুভাৰাদীহীতি এতা হি ধাতুযো মহন্তপাতুভাৰতো, মহাভূতসামঞ্ঞতো, মহাপরিহারতো, মহাৰিকারতো, মহত্তা ভূতত্তা চাতি ইমেহি কারণেহি মহাভূতানীতি ৰুচ্চন্তি.

তত্থ মহন্তপাতুভাৰতোতি এতানি হি অনুপাদিন্নসন্তানেপি উপাদিন্নসন্তানেপি মহন্তানি পাতুভূতানি. তেসং অনুপাদিন্নসন্তানে –

দুৰে সতসহস্সানি, চত্তারি নহুতানি চ;

এত্তকং বহলত্তেন, সঙ্খাতাযং ৰসুন্ধরাতি. –

আদিনা নযেন মহন্তপাতুভাৰতা বুদ্ধানুস্সতিনিদ্দেসে ৰুত্তাৰ.

উপাদিন্নসন্তানেপি মচ্ছকচ্ছপদেৰদানৰাদিসরীরৰসেন মহন্তানেৰ পাতুভূতানি. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, মহাসমুদ্দে যোজনসতিকাপি অত্তভাৰা’’তিআদি.

মহাভূতসামঞ্ঞতোতি এতানি হি যথা মাযাকারো অমণিংযেৰ উদকং মণিং কত্ৰা দস্সেতি, অসুৰণ্ণংযেৰ লেড্ডুং সুৰণ্ণং কত্ৰা দস্সেতি.

যথা চ সযং নেৰ যক্খো ন যক্খী সমানো যক্খভাৰম্পি যক্খিভাৰম্পি দস্সেতি, এৰমেৰ সযং অনীলানেৰ হুত্ৰা নীলং উপাদারূপং দস্সেন্তি, অপীতানি অলোহিতানি অনোদাতানেৰ হুত্ৰা ওদাতং উপাদারূপং দস্সেন্তীতি মাযাকারমহাভূতসামঞ্ঞতো মহাভূতানি.

যথা চ যক্খাদীনি মহাভূতানি যং গণ্হন্তি, নেৰ নেসং তস্স অন্তো ন বহি ঠানং উপলব্ভতি, ন চ তং নিস্সায ন তিট্ঠন্তি, এৰমেৰ তানিপি নেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অন্তো ন বহি ঠিতানি হুত্ৰা উপলব্ভন্তি, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং নিস্সায ন তিট্ঠন্তীতি অচিন্তেয্যট্ঠানতায যক্খাদিমহাভূতসামঞ্ঞতোপি মহাভূতানি. যথা চ যক্খিনীসঙ্খাতানি মহাভূতানি মনাপেহি ৰণ্ণসণ্ঠানৰিক্খেপেহি অত্তনো ভযানকভাৰং পটিচ্ছাদেত্ৰা সত্তে ৰঞ্চেন্তি, এৰমেৰ এতানিপি ইত্থিপুরিসসরীরাদীসু মনাপেন ছৰিৰণ্ণেন মনাপেন অত্তনো অঙ্গপচ্চঙ্গসণ্ঠানেন মনাপেন চ হত্থপাদঙ্গুলিভমুকৰিক্খেপেন অত্তনো কক্খল়ত্তাদিভেদং সরসলক্খণং পটিচ্ছাদেত্ৰা বালজনং ৰঞ্চেন্তি, অত্তনো সভাৰং দট্ঠুং ন দেন্তীতি ৰঞ্চকত্তেন যক্খিনীমহাভূতসামঞ্ঞতোপি মহাভূতানি.

মহাপরিহারতোতি মহন্তেহি পচ্চযেহি পরিহরিতব্বতো. এতানি হি দিৰসে দিৰসে উপনেতব্বত্তা মহন্তেহি ঘাসচ্ছাদনাদীহি ভূতানি পৰত্তানীতি মহাভূতানি. মহাপরিহারানি ৰা ভূতানীতিপি মহাভূতানি.

মহাৰিকারতোতি এতানি হি অনুপাদিন্নানিপি উপাদিন্নানিপি মহাৰিকারানি হোন্তি. তত্থ অনুপাদিন্নানং কপ্পৰুট্ঠানে ৰিকারমহত্তং পাকটং হোতি. উপাদিন্নানং ধাতুক্খোভকালে. তথা হি –

ভূমিতো ৰুট্ঠিতা যাৰ, ব্রহ্মলোকা ৰিধাৰতি;

অচ্চি অচ্চিমতো লোকে, ডয্হমানম্হি তেজসা.

কোটিসতসহস্সেকং, চক্কৰাল়ং ৰিলীযতি;

কুপিতেন যদা লোকো, সলিলেন ৰিনস্সতি.

কোটিসতসহস্সেকং, চক্কৰাল়ং ৰিকীরতি;

ৰাযোধাতুপ্পকোপেন, যদা লোকো ৰিনস্সতি.

পত্থদ্ধো ভৰতি কাযো, দট্ঠো কট্ঠমুখেন ৰা;

পথৰীধাতুপ্পকোপেন, হোতি কট্ঠমুখেৰ সো.

পূতিযো ভৰতি কাযো, দট্ঠো পূতিমুখেন ৰা;

আপোধাতুপ্পকোপেন, হোতি পূতিমুখেৰ সো.

সন্তত্তো ভৰতি কাযো, দট্ঠো অগ্গিমুখেন ৰা;

তেজোধাতুপ্পকোপেন, হোতি অগ্গিমুখেৰ সো.

সঞ্ছিন্নো ভৰতি কাযো, দট্ঠো সত্থমুখেন ৰা;

ৰাযোধাতুপ্পকোপেন, হোতি সত্থমুখেৰ সো.

ইতি মহাৰিকারানি ভূতানীতি মহাভূতানি.

মহত্তা ভূতত্তা চাতি এতানি হি মহন্তানি মহতা ৰাযামেন পরিগ্গহেতব্বত্তা ভূতানি ৰিজ্জমানত্তাতি মহত্তা ভূতত্তা চ মহাভূতানি.

এৰং সব্বাপেতা ধাতুযো মহন্তপাতুভাৰাদীহি কারণেহি মহাভূতানি.

সলক্খণধারণতো পন দুক্খাদানতো চ দুক্খাধানতো চ সব্বাপি ধাতুলক্খণং অনতীতত্তা ধাতুযো. সলক্খণধারণেন চ অত্তনো খণানুরূপধারণেন চ ধম্মা. খযট্ঠেন অনিচ্চা. ভযট্ঠেন দুক্খা. অসারকট্ঠেন অনত্তা.

ইতি সব্বাসম্পি রূপমহাভূতধাতুধম্মঅনিচ্চাদিৰসেন একত্তন্তি এৰং নানত্তেকত্ততো মনসিকাতব্বা.

৩৫৩. ৰিনিব্ভোগাৰিনিব্ভোগতোতি সহুপ্পন্নাৰ এতা একেকস্মিং সব্বপরিযন্তিমে সুদ্ধট্ঠকাদিকলাপেপি পদেসেন অৰিনিব্ভুত্তা. লক্খণেন পন ৰিনিব্ভুত্তাতি এৰং ৰিনিব্ভোগাৰিনিব্ভোগতো মনসিকাতব্বা.

৩৫৪. সভাগৰিসভাগতোতি এৰং অৰিনিব্ভুত্তাসু চাপি এতাসু পুরিমা দ্ৰে গরুকত্তা সভাগা. তথা পচ্ছিমা লহুকত্তা. পুরিমা পন পচ্ছিমাহি পচ্ছিমা চ পুরিমাহি ৰিসভাগাতি এৰং সভাগৰিসভাগতো মনসিকাতব্বা.

৩৫৫. অজ্ঝত্তিকবাহিরৰিসেসতোতি অজ্ঝত্তিকা ধাতুযো ৰিঞ্ঞাণৰত্থুৰিঞ্ঞত্তিইন্দ্রিযানং নিস্সযা হোন্তি, সইরিযাপথা, চতুসমুট্ঠানা. বাহিরা ৰুত্তৰিপরীতপ্পকারাতি এৰং অজ্ঝত্তিকবাহিরৰিসেসতো মনসিকাতব্বা.

৩৫৬. সঙ্গহতোতি কম্মসমুট্ঠানা পথৰীধাতু কম্মসমুট্ঠানাহি ইতরাহি একসঙ্গহা হোতি সমুট্ঠাননানত্তাভাৰতো. তথা চিত্তাদিসমুট্ঠানা চিত্তাদিসমুট্ঠানাহীতি এৰং সঙ্গহতো মনসিকাতব্বা.

৩৫৭. পচ্চযতোতি পথৰীধাতু আপোসঙ্গহিতা তেজোঅনুপালিতা ৰাযোৰিত্থম্ভিতা তিণ্ণং মহাভূতানং পতিট্ঠা হুত্ৰা পচ্চযো হোতি. আপোধাতু পথৰীপতিট্ঠিতা তেজোঅনুপালিতা ৰাযোৰিত্থম্ভিতা তিণ্ণং মহাভূতানং আবন্ধনং হুত্ৰা পচ্চযো হোতি. তেজোধাতু পথৰীপতিট্ঠিতা আপোসঙ্গহিতা ৰাযোৰিত্থম্ভিতা তিণ্ণং মহাভূতানং পরিপাচনং হুত্ৰা পচ্চযো হোতি. ৰাযোধাতু পথৰীপতিট্ঠিতা আপোসঙ্গহিতা তেজোপরিপাচিতা তিণ্ণং মহাভূতানং ৰিত্থম্ভনং হুত্ৰা পচ্চযো হোতীতি এৰং পচ্চযতো মনসিকাতব্বা.

৩৫৮. অসমন্নাহারতোতি পথৰীধাতু চেত্থ ‘‘অহং পথৰীধাতূ’’তি ৰা, ‘‘তিণ্ণং মহাভূতানং পতিট্ঠা হুত্ৰা পচ্চযো হোমী’’তি ৰা ন জানাতি. ইতরানিপি তীণি ‘‘অম্হাকং পথৰীধাতু পতিট্ঠা হুত্ৰা পচ্চযো হোতী’’তি ন জানন্তি. এস নযো সব্বত্থাতি এৰং অসমন্নাহারতো মনসিকাতব্বা.

৩৫৯. পচ্চযৰিভাগতোতি ধাতূনং হি কম্মং, চিত্তং, আহারো, উতূতি চত্তারো পচ্চযা. তত্থ কম্মসমুট্ঠানানং কম্মমেৰ পচ্চযো হোতি, ন চিত্তাদযো. চিত্তাদিসমুট্ঠানানম্পি চিত্তাদযোৰ পচ্চযা হোন্তি, ন ইতরে. কম্মসমুট্ঠানানঞ্চ কম্মং জনকপচ্চযো হোতি, সেসানং পরিযাযতো উপনিস্সযপচ্চযো হোতি. চিত্তসমুট্ঠানানং চিত্তং জনকপচ্চযো হোতি, সেসানং পচ্ছাজাতপচ্চযো অত্থিপচ্চযো অৰিগতপচ্চযো চ. আহারসমুট্ঠানানং আহারো জনকপচ্চযো হোতি, সেসানং আহারপচ্চযো অত্থিপচ্চযো অৰিগতপচ্চযো চ. উতুসমুট্ঠানানং উতু জনকপচ্চযো হোতি, সেসানং অত্থিপচ্চযো অৰিগতপচ্চযো চ. কম্মসমুট্ঠানং মহাভূতং কম্মসমুট্ঠানানম্পি মহাভূতানং পচ্চযো হোতি চিত্তাদিসমুট্ঠানানম্পি. তথা চিত্তসমুট্ঠানং, আহারসমুট্ঠানং. উতুসমুট্ঠানং মহাভূতং উতুসমুট্ঠানানম্পি মহাভূতানং পচ্চযো হোতি কম্মাদিসমুট্ঠানানম্পি.

তত্থ কম্মসমুট্ঠানা পথৰীধাতু কম্মসমুট্ঠানানং ইতরাসং সহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযঅত্থিঅৰিগতৰসেন চেৰ পতিট্ঠাৰসেন চ পচ্চযো হোতি, ন জনকৰসেন. ইতরেসং তিসন্ততিমহাভূতানং নিস্সযঅত্থিঅৰিগতৰসেন পচ্চযো হোতি, ন পতিট্ঠাৰসেন ন জনকৰসেন. আপোধাতু চেত্থ ইতরাসং তিণ্ণং সহজাতাদিৰসেন চেৰ আবন্ধনৰসেন চ পচ্চযো হোতি, ন জনকৰসেন. ইতরেসং তিসন্ততিকানং নিস্সযঅত্থিঅৰিগতপচ্চযৰসেনেৰ, ন আবন্ধনৰসেন ন জনকৰসেন. তেজোধাতুপেত্থ ইতরাসং তিণ্ণং সহজাতাদিৰসেন চেৰ পরিপাচনৰসেন চ পচ্চযো হোতি, ন জনকৰসেন. ইতরেসং তিসন্ততিকানং নিস্সযঅত্থিঅৰিগতপচ্চযৰসেনেৰ, ন পরিপাচনৰসেন, ন জনকৰসেন. ৰাযোধাতুপেত্থ ইতরাসং তিণ্ণং সহজাতাদিৰসেন চেৰ ৰিত্থম্ভনৰসেন চ পচ্চযো হোতি, ন জনকৰসেন. ইতরেসং তিসন্ততিকানং নিস্সযঅত্থিঅৰিগতপচ্চযৰসেনেৰ, ন ৰিত্থম্ভনৰসেন, ন জনকৰসেন. চিত্তআহারউতুসমুট্ঠানপথৰীধাতুআদীসুপি এসেৰ নযো.