১০. আরুপ্পনিদ্দেসো
পঠমারুপ্পৰণ্ণনা
২৭৫. ব্রহ্মৰিহারানন্তরং উদ্দিট্ঠেসু পন চতূসু আরুপ্পেসু আকাসানঞ্চাযতনং তাৰ ভাৰেতুকামো ‘‘দিস্সন্তে খো পন রূপাধিকরণং দণ্ডাদানসত্থাদানকলহৰিগ্গহৰিৰাদা, নত্থি খো পনেতং সব্বসো আরুপ্পেতি. সো ইতি পটিসঙ্খায রূপানংযেৰ নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায পটিপন্নো হোতী’’তি (ম. নি. ২.১০৩) ৰচনতো এতেসং দণ্ডাদানাদীনঞ্চেৰ চক্খুসোতরোগাদীনঞ্চ আবাধসহস্সানং ৰসেন করজরূপে আদীনৰং দিস্ৰা তস্স সমতিক্কমায ঠপেত্ৰা পরিচ্ছিন্নাকাসকসিণং নৰসু পথৰীকসিণাদীসু অঞ্ঞতরস্মিং চতুত্থজ্ঝানং উপ্পাদেতি.
তস্স কিঞ্চাপি রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানৰসেন করজরূপং অতিক্কন্তং হোতি, অথ খো কসিণরূপম্পি যস্মা তপ্পটিভাগমেৰ, তস্মা তম্পি সমতিক্কমিতুকামো হোতি. কথং? যথা অহিভীরুকো পুরিসো অরঞ্ঞে সপ্পেন অনুবদ্ধো ৰেগেন পলাযিত্ৰা পলাতট্ঠানে লেখাচিত্তং তালপণ্ণং ৰা ৰল্লিং ৰা রজ্জুং ৰা ফলিতায ৰা পন পথৰিযা ফলিতন্তরং দিস্ৰা ভাযতেৰ উত্তসতেৰ, নেৰ নং দক্খিতুকামো হোতি. যথা চ অনত্থকারিনা ৰেরিপুরিসেন সদ্ধিং একগামে ৰসমানো পুরিসো তেন ৰধবন্ধগেহঝাপনাদীহি উপদ্দুতো অঞ্ঞং গামং ৰসনত্থায গন্ত্ৰা তত্রাপি ৰেরিনা সমানরূপসদ্দসমুদাচারং পুরিসং দিস্ৰা ভাযতেৰ উত্তসতেৰ, নেৰ নং দক্খিতুকামো হোতি.
তত্রিদং ওপম্মসংসন্দনং – তেসং হি পুরিসানং অহিনা ৰেরিনা ৰা উপদ্দুতকালো ৰিয ভিক্খুনো আরম্মণৰসেন করজরূপসমঙ্গিকালো. তেসং ৰেগেন পলাযনঅঞ্ঞগামগমনানি ৰিয ভিক্খুনো রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানৰসেন করজরূপসমতিক্কমনকালো. তেসং পলাতট্ঠানে চ অঞ্ঞগামে চ লেখাচিত্ততালপণ্ণাদীনি চেৰ ৰেরিসদিসং পুরিসঞ্চ দিস্ৰা ভযসন্তাসঅদস্সনকামতা ৰিয ভিক্খুনো কসিণরূপম্পি তপ্পটিভাগমেৰ ইদন্তি সল্লক্খেত্ৰা তম্পি সমতিক্কমিতুকামতা. সূকরাভিহতসুনখপিসাচভীরুকাদিকাপি চেত্থ উপমা ৰেদিতব্বা.
২৭৬. এৰং সো তস্মা চতুত্থজ্ঝানস্স আরম্মণভূতা কসিণরূপা নিব্বিজ্জ পক্কমিতুকামো পঞ্চহাকারেহি চিণ্ণৰসী হুত্ৰা পগুণরূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানতো ৰুট্ঠায তস্মিং ঝানে ‘‘ইমং মযা নিব্বিণ্ণং রূপং আরম্মণং করোতী’’তি চ, ‘‘আসন্নসোমনস্সপচ্চত্থিক’’ন্তি চ, ‘‘সন্তৰিমোক্খতো ওল়ারিক’’ন্তি চ আদীনৰং পস্সতি. অঙ্গোল়ারিকতা পনেত্থ নত্থি. যথেৰ হেতং রূপং দুৰঙ্গিকং, এৰং আরুপ্পানিপীতি.
সো তত্থ এৰং আদীনৰং দিস্ৰা নিকন্তিং পরিযাদায আকাসানঞ্চাযতনং সন্ততো অনন্ততো মনসিকরিত্ৰা চক্কৰাল়পরিযন্তং ৰা যত্তকং ইচ্ছতি তত্তকং ৰা কসিণং পত্থরিত্ৰা তেন ফুট্ঠোকাসং ‘‘আকাসো আকাসো’’তি ৰা, ‘‘অনন্তো আকাসো’’তি ৰা মনসিকরোন্তো উগ্ঘাটেতি কসিণং. উগ্ঘাটেন্তো হি নেৰ কিলঞ্জং ৰিয সংৰেল্লেতি, ন কপালতো পূৰং ৰিয উদ্ধরতি, কেৰলং পন তং নেৰ আৰজ্জেতি, ন মনসি করোতি, ন পচ্চৰেক্খতি, অনাৰজ্জেন্তো অমনসিকরোন্তো অপচ্চৰেক্খন্তো চ অঞ্ঞদত্থু তেন ফুট্ঠোকাসং ‘‘আকাসো আকাসো’’তি মনসিকরোন্তো কসিণং উগ্ঘাটেতি নাম. কসিণম্পি উগ্ঘাটিযমানং নেৰ উব্বট্টতি ন ৰিৰট্টতি, কেৰলং ইমস্স অমনসিকারঞ্চ ‘‘আকাসো আকাসো’’তি মনসিকারঞ্চ পটিচ্চ উগ্ঘাটিতং নাম হোতি, কসিণুগ্ঘাটিমাকাসমত্তং পঞ্ঞাযতি. কসিণুগ্ঘাটিমাকাসন্তি ৰা কসিণফুট্ঠোকাসোতি ৰা কসিণৰিৰিত্তাকাসন্তি ৰা সব্বমেতং একমেৰ.
সো তং কসিণুগ্ঘাটিমাকাসনিমিত্তং ‘‘আকাসো আকাসো’’তি পুনপ্পুনং আৰজ্জেতি, তক্কাহতং ৰিতক্কাহতং করোতি. তস্সেৰং পুনপ্পুনং আৰজ্জযতো তক্কাহতং ৰিতক্কাহতং করোতো নীৰরণানি ৰিক্খম্ভন্তি, সতি সন্তিট্ঠতি, উপচারেন চিত্তং সমাধিযতি. সো তং নিমিত্তং পুনপ্পুনং আসেৰতি, ভাৰেতি, বহুলীকরোতি. তস্সেৰং পুনপ্পুনং আৰজ্জযতো মনসিকরোতো পথৰীকসিণাদীসু রূপাৰচরচিত্তং ৰিয আকাসে আকাসানঞ্চাযতনচিত্তং অপ্পেতি. ইধাপি হি পুরিমভাগে তীণি চত্তারি ৰা জৰনানি কামাৰচরানি উপেক্খাৰেদনাসম্পযুত্তানেৰ হোন্তি. চতুত্থং পঞ্চমং ৰা অরূপাৰচরং. সেসং পথৰীকসিণে ৰুত্তনযমেৰ.
অযং পন ৰিসেসো, এৰং উপ্পন্নে অরূপাৰচরচিত্তে সো ভিক্খু যথা নাম যানপ্পুতোল়ি কুম্ভিমুখাদীনং অঞ্ঞতরং নীলপিলোতিকায ৰা পীতলোহিতোদাতাদীনং ৰা অঞ্ঞতরায পিলোতিকায বন্ধিত্ৰা পেক্খমানো পুরিসো ৰাতৰেগেন ৰা অঞ্ঞেন ৰা কেনচি অপনীতায পিলোতিকায আকাসংযেৰ পেক্খমানো তিট্ঠেয্য, এৰমেৰ পুব্বে কসিণমণ্ডলং ঝানচক্খুনা পেক্খমানো ৰিহরিত্ৰা ‘‘আকাসো আকাসো’’তি ইমিনা পরিকম্মমনসিকারেন সহসা অপনীতে তস্মিং নিমিত্তে আকাসঞ্ঞেৰ পেক্খমানো ৰিহরতি. এত্তাৰতা চেস ‘‘সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি ৰুচ্চতি (ৰিভ. ৫০৮; দী. নি. ২.১২৯).
২৭৭. তত্থ সব্বসোতি সব্বাকারেন, সব্বাসং ৰা অনৰসেসানন্তি অত্থো. রূপসঞ্ঞানন্তি সঞ্ঞাসীসেন ৰুত্তরূপাৰচরজ্ঝানানঞ্চেৰ তদারম্মণানঞ্চ. রূপাৰচরজ্ঝানম্পি হি রূপন্তি ৰুচ্চতি ‘‘রূপী রূপানি পস্সতী’’তিআদীসু (দী. নি. ২.১২৯), তস্স আরম্মণম্পি ‘‘বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি সুৰণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তিআদীসু (দী. নি. ২.১৭৩), তস্মা ইধ রূপে সঞ্ঞা রূপসঞ্ঞাতি এৰং সঞ্ঞাসীসেন ৰুত্তরূপাৰচরজ্ঝানস্সেতং অধিৰচনং. রূপং সঞ্ঞা অস্সাতি রূপসঞ্ঞং. রূপং অস্স নামন্তি ৰুত্তং হোতি. পথৰীকসিণাদিভেদস্স তদারম্মণস্স চেতং অধিৰচনন্তি ৰেদিতব্বং. সমতিক্কমাতি ৰিরাগা নিরোধা চ. কিং ৰুত্তং হোতি? এতাসং কুসলৰিপাককিরিযৰসেন পঞ্চদসন্নং ঝানসঙ্খাতানং রূপসঞ্ঞানং, এতেসঞ্চ পথৰীকসিণাদিৰসেন নৰন্নং আরম্মণসঙ্খাতানং রূপসঞ্ঞানং সব্বাকারেন অনৰসেসানং ৰা ৰিরাগা চ নিরোধা চ ৰিরাগহেতুঞ্চেৰ নিরোধহেতুঞ্চ আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ন হি সক্কা সব্বসো অনতিক্কন্তরূপসঞ্ঞেন এতং উপসম্পজ্জ ৰিহরিতুন্তি.
তত্থ যস্মা আরম্মণে অৰিরত্তস্স সঞ্ঞাসমতিক্কমো ন হোতি, সমতিক্কন্তাসু চ সঞ্ঞাসু আরম্মণং সমতিক্কন্তমেৰ হোতি. তস্মা আরম্মণসমতিক্কমং অৰত্ৰা ‘‘তত্থ কতমা রূপসঞ্ঞা? রূপাৰচরসমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৰা উপপন্নস্স ৰা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারিস্স ৰা সঞ্ঞা সঞ্জাননা সঞ্জানিতত্তং, ইমা ৰুচ্চন্তি রূপসঞ্ঞাযো. ইমা রূপসঞ্ঞাযো অতিক্কন্তো হোতি ৰীতিক্কন্তো সমতিক্কন্তো. তেন ৰুচ্চতি সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা’’তি (ৰিভ. ৬০২) এৰং ৰিভঙ্গে সঞ্ঞানংযেৰ সমতিক্কমো ৰুত্তো. যস্মা পন আরম্মণসমতিক্কমেন পত্তব্বা এতা সমাপত্তিযো, ন একস্মিঞ্ঞেৰ আরম্মণে পঠমজ্ঝানাদীনি ৰিয. তস্মা অযং আরম্মণসমতিক্কমৰসেনাপি অত্থৰণ্ণনা কতাতি ৰেদিতব্বা.
২৭৮. পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমাতি চক্খাদীনং ৰত্থূনং রূপাদীনং আরম্মণানঞ্চ পটিঘাতেন সমুপ্পন্না সঞ্ঞা পটিঘসঞ্ঞা. রূপসঞ্ঞাদীনং এতমধিৰচনং. যথাহ – ‘‘তত্থ কতমা পটিঘসঞ্ঞা? রূপসঞ্ঞা সদ্দসঞ্ঞা গন্ধসঞ্ঞা রসসঞ্ঞা ফোট্ঠব্বসঞ্ঞা, ইমা ৰুচ্চন্তি পটিঘসঞ্ঞাযো’’তি (ৰিভ. ৬০৩). তাসং কুসলৰিপাকানং পঞ্চন্নং, অকুসলৰিপাকানং পঞ্চন্নন্তি সব্বসো দসন্নম্পি পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা পহানা অসমুপ্পাদা অপ্পৰত্তিং কত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি.
কামঞ্চেতা পঠমজ্ঝানাদীনি সমাপন্নস্সাপি ন সন্তি. ন হি তস্মিং সমযে পঞ্চদ্ৰারৰসেন চিত্তং পৰত্ততি. এৰং সন্তেপি অঞ্ঞত্থ পহীনানং সুখদুক্খানং চতুত্থজ্ঝানে ৰিয, সক্কাযদিট্ঠাদীনং ততিযমগ্গে ৰিয চ ইমস্মিং ঝানে উস্সাহজননত্থং ইমস্স ঝানস্স পসংসাৰসেন এতাসমেত্থ ৰচনং ৰেদিতব্বং.
অথ ৰা কিঞ্চাপি তা রূপাৰচরং সমাপন্নস্সাপি ন সন্তি, অথ খো ন পহীনত্তা ন সন্তি. ন হি রূপৰিরাগায রূপাৰচরভাৰনা সংৰত্ততি, রূপাযত্তা চ এতাসং পৰত্তি. অযং পন ভাৰনা রূপৰিরাগায সংৰত্ততি. তস্মা তা এত্থ পহীনাতি ৰত্তুং ৰট্টতি. ন কেৰলঞ্চ ৰত্তুং, একংসেনেৰ এৰং ধারেতুম্পি ৰট্টতি. তাসঞ্হি ইতো পুব্বে অপ্পহীনত্তাযেৰ পঠমং ঝানং সমাপন্নস্স সদ্দো ‘‘কণ্টকো’’তি (অ. নি. ১০.৭২) ৰুত্তো ভগৰতা. ইধ চ পহীনত্তাযেৰ অরূপসমাপত্তীনং আনেঞ্জতা (ৰিভ. ২২৬) সন্তৰিমোক্খতা (ম. নি. ১.৬৬) চ ৰুত্তা. আল়ারো চ কালামো অরূপসমাপন্নো পঞ্চমত্তানি সকটসতানি নিস্সায নিস্সায অতিক্কমন্তানি নেৰ অদ্দস, ন পন সদ্দং অস্সোসীতি (দী. নি. ২.১৯২).
২৭৯. নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারাতি নানত্তে ৰা গোচরে পৰত্তানং সঞ্ঞানং, নানত্তানং ৰা সঞ্ঞানং. যস্মা হি এতা ‘‘তত্থ কতমা নানত্তসঞ্ঞা? অসমাপন্নস্স মনোধাতুসমঙ্গিস্স ৰা মনোৰিঞ্ঞাণধাতুসমঙ্গিস্স ৰা সঞ্ঞা সঞ্জাননা সঞ্জানিতত্তং, ইমা ৰুচ্চন্তি নানত্তসঞ্ঞাযো’’তি এৰং ৰিভঙ্গে (ৰিভ. ৬০৪) ৰিভজিত্ৰা ৰুত্তা ইধ অধিপ্পেতা অসমাপন্নস্স মনোধাতুমনোৰিঞ্ঞাণধাতুসঙ্গহিতা সঞ্ঞা রূপসদ্দাদিভেদে নানত্তে নানাসভাৰে গোচরে পৰত্তন্তি, যস্মা চেতা অট্ঠ কামাৰচরকুসলসঞ্ঞা, দ্ৰাদসাকুসলসঞ্ঞা, একাদস কামাৰচরকুসলৰিপাকসঞ্ঞা, দ্ৰে অকুসলৰিপাকসঞ্ঞা, একাদস কামাৰচরকিরিযসঞ্ঞাতি এৰং চতুচত্তালীসম্পি সঞ্ঞা নানত্তা নানাসভাৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং অসদিসা, তস্মা নানত্তসঞ্ঞাতি ৰুত্তা. তাসং সব্বসো নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা অনাৰজ্জনা অসমন্নাহারা অপচ্চৰেক্খণা. যস্মা তা নাৰজ্জেতি, ন মনসি করোতি, ন পচ্চৰেক্খতি, তস্মাতি ৰুত্তং হোতি.
যস্মা চেত্থ পুরিমা রূপসঞ্ঞা পটিঘসঞ্ঞা চ ইমিনা ঝানেন নিব্বত্তে ভৰেপি ন ৰিজ্জন্তি. পগেৰ তস্মিং ভৰে ইমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরণকালে, তস্মা তাসং সমতিক্কমা অত্থঙ্গমাতি দ্ৰেধাপি অভাৰোযেৰ ৰুত্তো. নানত্তসঞ্ঞাসু পন যস্মা অট্ঠ কামাৰচরকুসলসঞ্ঞা, নৰ কিরিযসঞ্ঞা, দসাকুসলসঞ্ঞাতি ইমা সত্তৰীসতিসঞ্ঞা ইমিনা ঝানেন নিব্বত্তে ভৰে ৰিজ্জন্তি, তস্মা তাসং অমনসিকারাতি ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. তত্রাপি হি ইমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তো তাসং অমনসিকারাযেৰ উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, তা পন মনসিকরোন্তো অসমাপন্নো হোতীতি.
সঙ্খেপতো চেত্থ রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমাতি ইমিনা সব্বরূপাৰচরধম্মানং পহানং ৰুত্তং. পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারাতি ইমিনা সব্বেসং কামাৰচরচিত্তচেতসিকানং পহানঞ্চ অমনসিকারো চ ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো.
২৮০. অনন্তো আকাসোতি এত্থ নাস্স উপ্পাদন্তো ৰা ৰযন্তো ৰা পঞ্ঞাযতীতি অনন্তো. আকাসোতি কসিণুগ্ঘাটিমাকাসো ৰুচ্চতি. মনসিকারৰসেনাপি চেত্থ অনন্ততা ৰেদিতব্বা. তেনেৰ ৰিভঙ্গে ৰুত্তং ‘‘তস্মিং আকাসে চিত্তং ঠপেতি, সণ্ঠপেতি, অনন্তং ফরতি, তেন ৰুচ্চতি অনন্তো আকাসো’’তি (ৰিভ. ৬০৫).
আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতীতি এত্থ পন নাস্স অন্তোতি অনন্তং, আকাসং অনন্তং আকাসানন্তং, আকাসানন্তমেৰ আকাসানঞ্চং, তং আকাসানঞ্চং অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনমস্স সসম্পযুত্তধম্মস্স ঝানস্স দেৰানং দেৰাযতনমিৰাতি আকাসানঞ্চাযতনং.
উপসম্পজ্জ ৰিহরতীতি তমাকাসানঞ্চাযতনং পত্ৰা নিপ্ফাদেত্ৰা তদনুরূপেন ইরিযাপথৰিহারেন ৰিহরতীতি.
অযং আকাসানঞ্চাযতনকম্মট্ঠানে ৰিত্থারকথা.
ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনকথা
২৮১. ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং ভাৰেতুকামেন পন পঞ্চহাকারেহি আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযং চিণ্ণৰসীভাৰেন ‘‘আসন্নরূপাৰচরজ্ঝানপচ্চত্থিকা অযং সমাপত্তি, নো চ ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনমিৰ সন্তা’’তি আকাসানঞ্চাযতনে আদীনৰং দিস্ৰা তত্থ নিকন্তিং পরিযাদায ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সন্ততো মনসিকরিত্ৰা তং আকাসং ফরিত্ৰা পৰত্তৰিঞ্ঞাণং ‘‘ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি পুনপ্পুনং আৰজ্জিতব্বং, মনসিকাতব্বং, পচ্চৰেক্খিতব্বং, তক্কাহতং ৰিতক্কাহতং কাতব্বং. ‘‘অনন্তং অনন্ত’’ন্তি পন ন মনসিকাতব্বং.
তস্সেৰং তস্মিং নিমিত্তে পুনপ্পুনং চিত্তং চারেন্তস্স নীৰরণানি ৰিক্খম্ভন্তি, সতি সন্তিট্ঠতি, উপচারেন চিত্তং সমাধিযতি. সো তং নিমিত্তং পুনপ্পুনং আসেৰতি, ভাৰেতি, বহুলীকরোতি. তস্সেৰং করোতো আকাসে আকাসানঞ্চাযতনং ৰিয আকাসফুটে ৰিঞ্ঞাণে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনচিত্তং অপ্পেতি. অপ্পনানযো পনেত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. এত্তাৰতা চেস ‘‘সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম অনন্তং ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি (ৰিভ. ৫০৮; দী. নি. ২.১২৯) ৰুচ্চতি.
২৮২. তত্থ সব্বসোতি ইদং ৰুত্তনযমেৰ. আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মাতি এত্থ পন পুব্বে ৰুত্তনযেন ঝানম্পি আকাসানঞ্চাযতনং, আরম্মণম্পি. আরম্মণম্পি হি পুরিমনযেনেৰ আকাসানঞ্চঞ্চ তং পঠমস্স আরুপ্পজ্ঝানস্স আরম্মণত্তা দেৰানং দেৰাযতনং ৰিয অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনঞ্চাতি আকাসানঞ্চাযতনং. তথা আকাসানঞ্চঞ্চ তং তস্স ঝানস্স সঞ্জাতিহেতুত্তা ‘‘কম্বোজা অস্সানং আযতন’’ন্তিআদীনি ৰিয সঞ্জাতিদেসট্ঠেন আযতনঞ্চাতিপি আকাসানঞ্চাযতনং. এৰমেতং ঝানঞ্চ আরম্মণঞ্চাতি উভযম্পি অপ্পৰত্তিকরণেন চ অমনসিকরণেন চ সমতিক্কমিত্ৰাৰ যস্মা ইদং ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহাতব্বং, তস্মা উভযম্পেতং একজ্ঝং কত্ৰা ‘‘আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মা’’তি ইদং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
অনন্তং ৰিঞ্ঞাণন্তি তংযেৰ অনন্তো আকাসোতি এৰং ফরিত্ৰা পৰত্তৰিঞ্ঞাণং ‘‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি এৰং মনসিকরোন্তোতি ৰুত্তং হোতি. মনসিকারৰসেন ৰা অনন্তং. সো হি তমাকাসারম্মণং ৰিঞ্ঞাণং অনৰসেসতো মনসিকরোন্তো ‘‘অনন্ত’’ন্তি মনসি করোতি. যং পন ৰিভঙ্গে ৰুত্তং ‘‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণন্তি, তংযেৰ আকাসং ৰিঞ্ঞাণেন ফুটং মনসি করোতি, অনন্তং ফরতি, তেন ৰুচ্চতি অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি (ৰিভ. ৬১০).
তত্থ ৰিঞ্ঞাণেনাতি উপযোগত্থে করণৰচনং ৰেদিতব্বং. এৰঞ্হি অট্ঠকথাচরিযা তস্স অত্থং ৰণ্ণযন্তি, অনন্তং ফরতি তঞ্ঞেৰ আকাসং ফুটং ৰিঞ্ঞাণং মনসি করোতীতি ৰুত্তং হোতি.
ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতীতি এত্থ পন নাস্স অন্তোতি অনন্তং. অনন্তমেৰ আনঞ্চং. ৰিঞ্ঞাণং আনঞ্চং ৰিঞ্ঞাণানঞ্চন্তি অৰত্ৰা ৰিঞ্ঞাণঞ্চন্তি ৰুত্তং. অযঞ্হেত্থ রূল়্হীসদ্দো. তং ৰিঞ্ঞাণঞ্চং অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনমস্স সসম্পযুত্তধম্মস্স ঝানস্স দেৰানং দেৰাযতনমিৰাতি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং. সেসং পুরিমসদিসমেৰাতি.
অযং ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনকম্মট্ঠানে ৰিত্থারকথা.
আকিঞ্চঞ্ঞাযতনকথা
২৮৩. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং ভাৰেতুকামেন পন পঞ্চহাকারেহি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযং চিণ্ণৰসীভাৰেন ‘‘আসন্নআকাসানঞ্চাযতনপচ্চত্থিকা অযং সমাপত্তি, নো চ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনমিৰ সন্তা’’তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে আদীনৰং দিস্ৰা তত্থ নিকন্তিং পরিযাদায আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সন্ততো মনসিকরিত্ৰা তস্সেৰ ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনারম্মণভূতস্স আকাসানঞ্চাযতনৰিঞ্ঞাণস্স অভাৰো সুঞ্ঞতা ৰিৰিত্তাকারো মনসিকাতব্বো. কথং? তং ৰিঞ্ঞাণং অমনসিকরিত্ৰা ‘‘নত্থি নত্থী’’তি ৰা, ‘‘সুঞ্ঞং সুঞ্ঞ’’ন্তি ৰা, ‘‘ৰিৰিত্তং ৰিৰিত্ত’’ন্তি ৰা পুনপ্পুনং আৰজ্জিতব্বং, মনসিকাতব্বং, পচ্চৰেক্খিতব্বং, তক্কাহতং ৰিতক্কাহতং কাতব্বং.
তস্সেৰং তস্মিং নিমিত্তে চিত্তং চারেন্তস্স নীৰরণানি ৰিক্খম্ভন্তি, সতি সন্তিট্ঠতি, উপচারেন চিত্তং সমাধিযতি. সো তং নিমিত্তং পুনপ্পুনং আসেৰতি, ভাৰেতি, বহুলীকরোতি. তস্সেৰং করোতো আকাসে ফুটে মহগ্গতৰিঞ্ঞাণে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং ৰিয তস্সেৰ আকাসং ফরিত্ৰা পৰত্তস্স মহগ্গতৰিঞ্ঞাণস্স সুঞ্ঞৰিৰিত্তনত্থিভাৰে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনচিত্তং অপ্পেতি. এত্থাপি চ অপ্পনানযো ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.
অযং পন ৰিসেসো, তস্মিং হি অপ্পনাচিত্তে উপ্পন্নে সো ভিক্খু যথা নাম পুরিসো মণ্ডলমাল়াদীসু কেনচিদেৰ করণীযেন সন্নিপতিতং ভিক্খুসঙ্ঘং দিস্ৰা কত্থচি গন্ত্ৰা সন্নিপাতকিচ্চাৰসানেৰ উট্ঠায পক্কন্তেসু ভিক্খূসু আগন্ত্ৰা দ্ৰারে ঠত্ৰা পুন তং ঠানং ওলোকেন্তো সুঞ্ঞমেৰ পস্সতি, ৰিৰিত্তমেৰ পস্সতি. নাস্স এৰং হোতি ‘‘এত্তকা নাম ভিক্খূ কালঙ্কতা ৰা দিসাপক্কন্তা ৰা’’তি, অথ খো সুঞ্ঞমিদং ৰিৰিত্তন্তি নত্থিভাৰমেৰ পস্সতি, এৰমেৰ পুব্বে আকাসে পৰত্তিতৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনজ্ঝানচক্খুনা পস্সন্তো ৰিহরিত্ৰা ‘‘নত্থি নত্থী’’তিআদিনা পরিকম্মমনসিকারেন অন্তরহিতে তস্মিং ৰিঞ্ঞাণে তস্স অপগমসঙ্খাতং অভাৰমেৰ পস্সন্তো ৰিহরতি. এত্তাৰতা চেস ‘‘সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি (ৰিভ. ৫০৮; দী. নি. ২.১২৯) ৰুচ্চতি.
২৮৪. ইধাপি সব্বসোতি ইদং ৰুত্তনযমেৰ. ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনন্তি এত্থাপি চ পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ ঝানম্পি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং আরম্মণম্পি. আরম্মণম্পি হি পুরিমনযেনেৰ ৰিঞ্ঞাণঞ্চঞ্চ তং দুতিযস্স আরুপ্পজ্ঝানস্স আরম্মণত্তা দেৰানং দেৰাযতনং ৰিয অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনঞ্চাতি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং. তথা ৰিঞ্ঞাণঞ্চঞ্চ তং তস্সেৰ ঝানস্স সঞ্জাতিহেতুত্তা ‘‘কম্বোজা অস্সানং আযতন’’ন্তিআদীনি ৰিয সঞ্জাতিদেসট্ঠেন আযতনঞ্চাতিপি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং. এৰমেতং ঝানঞ্চ আরম্মণঞ্চাতি উভযম্পি অপ্পৰত্তিকরণেন চ অমনসিকরণেন চ সমতিক্কমিত্ৰাৰ যস্মা ইদং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহাতব্বং, তস্মা উভযম্পেতং একজ্ঝং কত্ৰা ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মাতি ইদং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
নত্থি কিঞ্চীতি নত্থি নত্থি, সুঞ্ঞং সুঞ্ঞং, ৰিৰিত্তং ৰিৰিত্তন্তি এৰং মনসিকরোন্তোতি ৰুত্তং হোতি. যম্পি ৰিভঙ্গে ৰুত্তং ‘‘নত্থি কিঞ্চীতি তঞ্ঞেৰ ৰিঞ্ঞাণং অভাৰেতি ৰিভাৰেতি অন্তরধাপেতি নত্থি কিঞ্চীতি পস্সতি, তেন ৰুচ্চতি নত্থি কিঞ্চী’’তি, তং কিঞ্চাপি খযতো সম্মসনং ৰিয ৰুত্তং, অথ খ্ৰস্স এৰমেৰ অত্থো দট্ঠব্বো. তঞ্হি ৰিঞ্ঞাণং অনাৰজ্জেন্তো অমনসিকরোন্তো অপচ্চৰেক্খন্তো কেৰলমস্স নত্থিভাৰং সুঞ্ঞভাৰং ৰিৰিত্তভাৰমেৰ মনসিকরোন্তো অভাৰেতি ৰিভাৰেতি অন্তরধাপেতীতি ৰুচ্চতি, ন অঞ্ঞথাতি.
আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতীতি এত্থ পন নাস্স কিঞ্চনন্তি অকিঞ্চনং, অন্তমসো ভঙ্গমত্তম্পি অস্স অৰসিট্ঠং নত্থীতি ৰুত্তং হোতি. অকিঞ্চনস্স ভাৰো আকিঞ্চঞ্ঞং, আকাসানঞ্চাযতনৰিঞ্ঞাণাপগমস্সেতং অধিৰচনং. তং আকিঞ্চঞ্ঞং অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনমস্স ঝানস্স দেৰানং দেৰাযতনমিৰাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং. সেসং পুরিমসদিসমেৰাতি.
অযং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনকম্মট্ঠানে ৰিত্থারকথা.
নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনকথা
২৮৫. নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং ভাৰেতুকামেন পন পঞ্চহাকারেহি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযং চিণ্ণৰসীভাৰেন ‘‘আসন্নৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনপচ্চত্থিকা অযং সমাপত্তি, নো চ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং ৰিয সন্তা’’তি ৰা ‘‘সঞ্ঞা রোগো, সঞ্ঞা গণ্ডো, সঞ্ঞা সল্লং, এতং সন্তং, এতং পণীতং যদিদং নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞা’’তি ৰা এৰং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আদীনৰং, উপরি আনিসংসঞ্চ দিস্ৰা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে নিকন্তিং পরিযাদায নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সন্ততো মনসিকরিত্ৰা ‘‘সাৰ অভাৰং আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তিতা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি সন্তা সন্তা’’তি পুনপ্পুনং আৰজ্জিতব্বা, মনসিকাতব্বা, পচ্চৰেক্খিতব্বা, তক্কাহতা ৰিতক্কাহতা কাতব্বা.
তস্সেৰং তস্মিং নিমিত্তে পুনপ্পুনং মানসং চারেন্তস্স নীৰরণানি ৰিক্খম্ভন্তি, সতি সন্তিট্ঠতি, উপচারেন চিত্তং সমাধিযতি. সো তং নিমিত্তং পুনপ্পুনং আসেৰতি, ভাৰেতি, বহুলীকরোতি. তস্সেৰং করোতো ৰিঞ্ঞাণাপগমে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং ৰিয আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিসঙ্খাতেসু চতূসু খন্ধেসু নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনচিত্তং অপ্পেতি. অপ্পনানযো পনেত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. এত্তাৰতা চেস ‘‘সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি (ৰিভ. ৫০৮; দী. নি. ২.১২৯) ৰুচ্চতি.
২৮৬. ইধাপি সব্বসোতি ইদং ৰুত্তনযমেৰ. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্মাতি এত্থাপি পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ ঝানম্পি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং আরম্মণম্পি. আরম্মণম্পি হি পুরিমনযেনেৰ আকিঞ্চঞ্ঞঞ্চ তং ততিযস্স আরুপ্পজ্ঝানস্স আরম্মণত্তা দেৰানং দেৰাযতনং ৰিয অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনঞ্চাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং. তথা আকিঞ্চঞ্ঞঞ্চ তং তস্সেৰ ঝানস্স সঞ্জাতিহেতুত্তা কম্বোজা অস্সানং আযতনন্তিআদীনি ৰিয সঞ্জাতিদেসট্ঠেন আযতনঞ্চাতিপি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং. এৰমেতং ঝানঞ্চ আরম্মণঞ্চাতি উভযম্পি অপ্পৰত্তিকরণেন চ অমনসিকরণেন চ সমতিক্কমিত্ৰাৰ যস্মা ইদং নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহাতব্বং, তস্মা উভযম্পেতং একজ্ঝং কত্ৰা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্মাতি ইদং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনন্তি এত্থ পন যায সঞ্ঞায ভাৰতো তং নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনন্তি ৰুচ্চতি. যথা পটিপন্নস্স সা সঞ্ঞা হোতি, তং তাৰ দস্সেতুং ৰিভঙ্গে ‘‘নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী’’তি উদ্ধরিত্ৰা ‘‘তঞ্ঞেৰ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সন্ততো মনসি করোতি, সঙ্খারাৰসেসসমাপত্তিং ভাৰেতি, তেন ৰুচ্চতি নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী’’তি (ৰিভ. ৬১৯) ৰুত্তং. তত্থ সন্ততো মনসি করোতীতি ‘‘সন্তা ৰতাযং সমাপত্তি, যত্র হি নাম নত্থিভাৰম্পি আরম্মণং করিত্ৰা ঠস্সতী’’তি এৰং সন্তারম্মণতায তং সন্তাতি মনসি করোতি.
সন্ততো চে মনসি করোতি, কথং সমতিক্কমো হোতীতি? অসমাপজ্জিতুকামতায. সো হি কিঞ্চাপি তং সন্ততো মনসি করোতি, অথ খ্ৰস্স ‘‘অহমেতং আৰজ্জিস্সামি, সমাপজ্জিস্সামি, অধিট্ঠহিস্সামি, ৰুট্ঠহিস্সামি, পচ্চৰেক্খিস্সামী’’তি এস আভোগো সমন্নাহারো মনসিকারো ন হোতি. কস্মা? আকিঞ্চঞ্ঞাযতনতো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনস্স সন্ততরপণীততরতায.
যথা হি রাজা মহচ্চ রাজানুভাৰেন হত্থিক্খন্ধৰরগতো নগরৰীথিযং ৰিচরন্তো দন্তকারাদযো সিপ্পিকে একং ৰত্থং দল়্হং নিৰাসেত্ৰা একেন সীসং ৰেঠেত্ৰা দন্তচুণ্ণাদীহি সমোকিণ্ণগত্তে অনেকানি দন্তৰিকতিআদীনি সিপ্পানি করোন্তে দিস্ৰা ‘‘অহো ৰত রে ছেকা আচরিযা ঈদিসানিপি নাম সিপ্পানি করিস্সন্তী’’তি এৰং তেসং ছেকতায তুস্সতি, ন চস্স এৰং হোতি ‘‘অহো ৰতাহং রজ্জং পহায এৰরূপো সিপ্পিকো ভৰেয্য’’ন্তি. তং কিস্স হেতু? রজ্জসিরিযা মহানিসংসতায. সো সিপ্পিনো সমতিক্কমিত্ৰাৰ গচ্ছতি. এৰমেৰ এস কিঞ্চাপি তং সমাপত্তিং সন্ততো মনসি করোতি, অথ খ্ৰস্স ‘‘অহমেতং সমাপত্তিং আৰজ্জিস্সামি, সমাপজ্জিস্সামি, অধিট্ঠহিস্সামি, ৰুট্ঠহিস্সামি, পচ্চৰেক্খিস্সামী’’তি নেৰ এস আভোগো সমন্নাহারো মনসিকারো হোতি.
সো তং সন্ততো মনসিকরোন্তো পুব্বে ৰুত্তনযেন তং পরমসুখুমং অপ্পনাপ্পত্তং সঞ্ঞং পাপুণাতি, যায নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী নাম হোতি, সঙ্খারাৰসেসসমাপত্তিং ভাৰেতীতি ৰুচ্চতি. সঙ্খারাৰসেসসমাপত্তিন্তি অচ্চন্তসুখুমভাৰপ্পত্তসঙ্খারং চতুত্থারুপ্পসমাপত্তিং.
২৮৭. ইদানি যং তং এৰমধিগতায সঞ্ঞায ৰসেন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনন্তি ৰুচ্চতি, তং অত্থতো দস্সেতুং ‘‘নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনন্তি নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স ৰা উপপন্নস্স ৰা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারিস্স ৰা চিত্তচেতসিকা ধম্মা’’তি (ৰিভ. ৬২০) ৰুত্তং. তেসু ইধ সমাপন্নস্স চিত্তচেতসিকা ধম্মা অধিপ্পেতা. ৰচনত্থো পনেত্থ ওল়ারিকায সঞ্ঞায অভাৰতো সুখুমায চ ভাৰতো নেৰস্স সসম্পযুত্তধম্মস্স ঝানস্স সঞ্ঞা নাসঞ্ঞন্তি নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞং. নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞঞ্চ তং মনাযতনধম্মাযতনপরিযাপন্নত্তা আযতনঞ্চাতি নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং. অথ ৰা যাযমেত্থ সঞ্ঞা, সা পটুসঞ্ঞাকিচ্চং কাতুং অসমত্থতায নেৰসঞ্ঞা, সঙ্খারাৰসেসসুখুমভাৰেন ৰিজ্জমানত্তা নাসঞ্ঞাতি নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞা. নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞা চ সা সেসধম্মানং অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনঞ্চাতি নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং.
ন কেৰলঞ্চেত্থ সঞ্ঞাৰ এদিসী, অথ খো ৰেদনাপি নেৰৰেদনানাৰেদনা, চিত্তম্পি নেৰচিত্তংনাচিত্তং, ফস্সোপি নেৰফস্সোনাফস্সো. এস নযো সেসসম্পযুত্তধম্মেসু. সঞ্ঞাসীসেন পনাযং দেসনা কতাতি ৰেদিতব্বা. পত্তমক্খনতেলপ্পভুতীহি চ উপমাহি এস অত্থো ৰিভাৰেতব্বো.
সামণেরো কির তেলেন পত্তং মক্খেত্ৰা ঠপেসি, তং যাগুপানকালে থেরো পত্তমাহরাতি আহ. সো ‘‘পত্তে তেলমত্থি, ভন্তে’’তি আহ. ততো ‘‘আহর, সামণের, তেলং, নাল়িং পূরেস্সামী’’তি ৰুত্তে ‘‘নত্থি, ভন্তে, তেল’’ন্তি আহ. তত্থ যথা অন্তোৰুত্থত্তা যাগুযা সদ্ধিং অকপ্পিযট্ঠেন ‘‘তেলমত্থী’’তি হোতি. নাল়িপূরণাদীনং ৰসেন ‘‘নত্থী’’তি হোতি. এৰং সাপি সঞ্ঞা পটুসঞ্ঞাকিচ্চং কাতুং অসমত্থতায নেৰসঞ্ঞা, সঙ্খারাৰসেসসুখুমভাৰেন ৰিজ্জমানত্তা নাসঞ্ঞা হোতি.
কিং পনেত্থ সঞ্ঞাকিচ্চন্তি? আরম্মণসঞ্জাননঞ্চেৰ ৰিপস্সনায চ ৰিসযভাৰং উপগন্ত্ৰা নিব্বিদাজননং. দহনকিচ্চমিৰ হি সুখোদকে তেজোধাতু সঞ্জাননকিচ্চং পেসা পটুং কাতুং ন সক্কোতি. সেসসমাপত্তীসু সঞ্ঞা ৰিয ৰিপস্সনায ৰিসযভাৰং উপগন্ত্ৰা নিব্বিদাজননম্পি কাতুং ন সক্কোতি. অঞ্ঞেসু হি খন্ধেসু অকতাভিনিৰেসো ভিক্খু নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনক্খন্ধে সম্মসিত্ৰা নিব্বিদং পত্তুং সমত্থো নাম নত্থি অপিচ আযস্মা সারিপুত্তো. পকতিৰিপস্সকো পন মহাপঞ্ঞো সারিপুত্তসদিসোৰ সক্কুণেয্য. সোপি ‘‘এৰং কিরিমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’’তি (ম. নি. ৩.৯৫) এৰং কলাপসম্মসনৰসেনেৰ, নো অনুপদধম্মৰিপস্সনাৰসেন. এৰং সুখুমত্তং গতা এসা সমাপত্তি.
যথা চ পত্তমক্খনতেলূপমায, এৰং মগ্গুদকূপমাযপি অযমত্থো ৰিভাৰেতব্বো. মগ্গপ্পটিপন্নস্স কির থেরস্স পুরতো গচ্ছন্তো সামণেরো থোকং উদকং দিস্ৰা ‘‘উদকং, ভন্তে, উপাহনা ওমুঞ্চথা’’তি আহ. ততো থেরেন ‘‘সচে উদকমত্থি, আহর ন্হানসাটিকং, ন্হাযিস্সামা’’তি ৰুত্তে ‘‘নত্থি, ভন্তে’’তি আহ. তত্থ যথা উপাহনতেমনমত্তট্ঠেন ‘‘উদকমত্থী’’তি হোতি, ন্হাযনট্ঠেন ‘‘নত্থী’’তি হোতি. এৰম্পি সা পটুসঞ্ঞাকিচ্চং কাতুং অসমত্থতায নেৰসঞ্ঞা, সঙ্খারাৰসেসসুখুমভাৰেন ৰিজ্জমানত্তা নাসঞ্ঞা হোতি.
ন কেৰলঞ্চ এতাহেৰ, অঞ্ঞাহিপি অনুরূপাহি উপমাহি এস অত্থো ৰিভাৰেতব্বো. উপসম্পজ্জ ৰিহরতীতি ইদং ৰুত্তনযমেৰাতি.
অযং নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনকম্মট্ঠানে ৰিত্থারকথা.
পকিণ্ণককথা
২৮৮. অসদিসরূপো নাথো, আরুপ্পং যং চতুব্বিধং আহ.
তং ইতি ঞত্ৰা তস্মিং, পকিণ্ণককথাপি ৰিঞ্ঞেয্যা.
২৮৯. আরুপ্পসমাপত্তিযো হি –
আরম্মণাতিক্কমতো, চতস্সোপি ভৰন্তিমা;
অঙ্গাতিক্কমমেতাসং, ন ইচ্ছন্তি ৰিভাৰিনো.
এতাসু হি রূপনিমিত্তাতিক্কমতো পঠমা, আকাসাতিক্কমতো দুতিযা, আকাসে পৰত্তিতৰিঞ্ঞাণাতিক্কমতো ততিযা. আকাসে পৰত্তিতৰিঞ্ঞাণস্স অপগমাতিক্কমতো চতুত্থীতি সব্বথা আরম্মণাতিক্কমতো চতস্সোপি ভৰন্তিমা আরুপ্পসমাপত্তিযোতি ৰেদিতব্বা. অঙ্গাতিক্কমং পন এতাসং ন ইচ্ছন্তি পণ্ডিতা. ন হি রূপাৰচরসমাপত্তীসু ৰিয এতাসু অঙ্গাতিক্কমো অত্থি. সব্বাসুপি হি এতাসু উপেক্খা, চিত্তেকগ্গতাতি দ্ৰে এৰ ঝানঙ্গানি হোন্তি.
২৯০. এৰং সন্তেপি –
সুপ্পণীততরা হোন্তি, পচ্ছিমা পচ্ছিমা ইধ;
উপমা তত্থ ৰিঞ্ঞেয্যা, পাসাদতলসাটিকা.
যথা হি চতুভূমিকস্স পাসাদস্স হেট্ঠিমতলে দিব্বনচ্চগীতৰাদিতসুরভিগন্ধমালাভোজনসযনচ্ছাদনাদিৰসেন পণীতা পঞ্চকামগুণা পচ্চুপট্ঠিতা অস্সু. দুতিযে ততো পণীততরা. ততিযে ততো পণীততরা. চতুত্থে সব্বপণীততরা. তত্থ কিঞ্চাপি তানি চত্তারিপি পাসাদতলানেৰ, নত্থি নেসং পাসাদতলভাৰেন ৰিসেসো. পঞ্চকামগুণসমিদ্ধৰিসেসেন পন হেট্ঠিমতো হেট্ঠিমতো উপরিমং উপরিমং পণীততরং হোতি.
যথা চ একায ইত্থিযা কন্তিতথূলসণ্হসণ্হতরসণ্হতমসুত্তানং চতুপলতিপলদ্ৰিপলএকপলসাটিকা অস্সু আযামেন চ ৰিত্থারেন চ সমপ্পমাণা. তত্থ কিঞ্চাপি তা সাটিকা চতস্সোপি আযামতো চ ৰিত্থারতো চ সমপ্পমাণা, নত্থি তাসং পমাণতো ৰিসেসো. সুখসম্ফস্সসুখুমভাৰমহগ্ঘভাৰেহি পন পুরিমায পুরিমায পচ্ছিমা পচ্ছিমা পণীততরা হোন্তি, এৰমেৰ কিঞ্চাপি চতূসু এতাসু উপেক্খা, চিত্তেকগ্গতাতি এতানি দ্ৰেযেৰ অঙ্গানি হোন্তি, অথ খো ভাৰনাৰিসেসেন তেসং অঙ্গানি পণীতপণীততরভাৰেন সুপ্পণীততরা হোন্তি পচ্ছিমা পচ্ছিমা ইধাতি ৰেদিতব্বা.
২৯১. এৰং অনুপুব্বেন পণীতপণীতা চেতা –
অসুচিম্হি মণ্ডপে লগ্গো, একো তন্নিস্সিতো পরো;
অঞ্ঞো বহি অনিস্সায, তং তং নিস্সায চাপরো.
ঠিতো চতূহি এতেহি, পুরিসেহি যথাক্কমং;
সমানতায ঞাতব্বা, চতস্সোপি ৰিভাৰিনা.
তত্রাযমত্থযোজনা – অসুচিম্হি কির দেসে একো মণ্ডপো, অথেকো পুরিসো আগন্ত্ৰা তং অসুচিং জিগুচ্ছমানো তং মণ্ডপং হত্থেহি আলম্বিত্ৰা তত্থ লগ্গো লগ্গিতো ৰিয অট্ঠাসি. অথাপরো আগন্ত্ৰা তং মণ্ডপে লগ্গং পুরিসং নিস্সিতো. অথঞ্ঞো আগন্ত্ৰা চিন্তেসি ‘‘যো এস মণ্ডপলগ্গো, যো চ তন্নিস্সিতো, উভোপেতে দুট্ঠিতা. ধুৰো চ নেসং মণ্ডপপপাতে পাতো, হন্দাহং বহিযেৰ তিট্ঠামী’’তি. সো তন্নিস্সিতং অনিস্সায বহিযেৰ অট্ঠাসি. অথাপরো আগন্ত্ৰা মণ্ডপলগ্গস্স চ তন্নিস্সিতস্স চ অখেমভাৰং চিন্তেত্ৰা বহিট্ঠিতঞ্চ সুট্ঠিতোতি মন্ত্ৰা তং নিস্সায অট্ঠাসি. তত্থ অসুচিম্হি দেসে মণ্ডপো ৰিয কসিণুগ্ঘাটিমাকাসং দট্ঠব্বং, অসুচিজিগুচ্ছায মণ্ডপলগ্গো পুরিসো ৰিয রূপনিমিত্তজিগুচ্ছায আকাসারম্মণং আকাসানঞ্চাযতনং, মণ্ডপলগ্গং পুরিসং নিস্সিতো ৰিয আকাসারম্মণং আকাসানঞ্চাযতনং আরব্ভ পৰত্তং ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং, তেসং দ্ৰিন্নম্পি অখেমভাৰং চিন্তেত্ৰা অনিস্সায তং মণ্ডপলগ্গং বহিট্ঠিতো ৰিয আকাসানঞ্চাযতনং আরম্মণং অকত্ৰা তদভাৰারম্মণং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং, মণ্ডপলগ্গস্স তন্নিস্সিতস্স চ অখেমতং চিন্তেত্ৰা বহিট্ঠিতঞ্চ সুট্ঠিতোতি মন্ত্ৰা তং নিস্সায ঠিতো ৰিয ৰিঞ্ঞাণাভাৰসঙ্খাতে বহিপদেসে ঠিতং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং আরব্ভ পৰত্তং নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং দট্ঠব্বং.
২৯২. এৰং পৰত্তমানঞ্চ –
আরম্মণং করোতেৰ, অঞ্ঞাভাৰেন তং ইদং;
দিট্ঠদোসম্পি রাজানং, ৰুত্তিহেতু জনো যথা.
ইদঞ্হি নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং ‘‘আসন্নৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনপচ্চত্থিকা অযং সমাপত্তী’’তি এৰং দিট্ঠদোসম্পি তং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং অঞ্ঞস্স আরম্মণস্স অভাৰা আরম্মণং করোতেৰ. যথা কিং? দিট্ঠদোসম্পি রাজানং ৰুত্তিহেতু যথা জনো. যথা হি অসংযতং ফরুসকাযৰচীমনোসমাচারং কঞ্চি সব্বদিসম্পতিং রাজানং ‘‘ফরুসসমাচারো অয’’ন্তি এৰং দিট্ঠদোসম্পি অঞ্ঞত্থ ৰুত্তিং অলভমানো জনো ৰুত্তিহেতু নিস্সায ৰত্ততি, এৰং দিট্ঠদোসম্পি তং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং অঞ্ঞং আরম্মণং অলভমানমিদং নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং আরম্মণং করোতেৰ.
২৯৩. এৰং কুরুমানঞ্চ –
আরুল়্হো দীঘনিস্সেণিং, যথা নিস্সেণিবাহুকং;
পব্বতগ্গঞ্চ আরুল়্হো, যথা পব্বতমত্থকং.
যথা ৰা গিরিমারূল়্হো, অত্তনোযেৰ জণ্ণুকং;
ওলুব্ভতি তথেৰেতং, ঝানমোলুব্ভ ৰত্ততীতি.
ইতি সাধুজনপামোজ্জত্থায কতে ৰিসুদ্ধিমগ্গে
সমাধিভাৰনাধিকারে
আরুপ্পনিদ্দেসো নাম
দসমো পরিচ্ছেদো.