১. সীলনিদ্দেসো
সীলসরূপাদিকথা
৬. এৰং অনেকগুণসঙ্গাহকেন সীলসমাধিপঞ্ঞামুখেন দেসিতোপি পনেস ৰিসুদ্ধিমগ্গো অতিসঙ্খেপদেসিতোযেৰ হোতি. তস্মা নালং সব্বেসং উপকারাযাতি ৰিত্থারমস্স দস্সেতুং সীলং তাৰ আরব্ভ ইদং পঞ্হাকম্মং হোতি.
কিং সীলং, কেনট্ঠেন সীলং, কানস্স লক্খণরসপচ্চুপট্ঠানপদট্ঠানানি, কিমানিসংসং সীলং, কতিৰিধং চেতং সীলং, কো চস্স সংকিলেসো, কিং ৰোদানন্তি.
তত্রিদং ৰিস্সজ্জনং. কিং সীলন্তি পাণাতিপাতাদীহি ৰা ৰিরমন্তস্স ৰত্তপটিপত্তিং ৰা পূরেন্তস্স চেতনাদযো ধম্মা. ৰুত্তঞ্হেতং পটিসম্ভিদাযং ‘‘কিং সীলন্তি চেতনা সীলং, চেতসিকং সীলং, সংৰরো সীলং, অৰীতিক্কমো সীল’’ন্তি (পটি. ম. ১.৩৯). তত্থ চেতনা সীলং নাম পাণাতিপাতাদীহি ৰা ৰিরমন্তস্স ৰত্তপটিপত্তিং ৰা পূরেন্তস্স চেতনা. চেতসিকং সীলং নাম পাণাতিপাতাদীহি ৰিরমন্তস্স ৰিরতি. অপিচ চেতনা সীলং নাম পাণাতিপাতাদীনি পজহন্তস্স সত্ত কম্মপথচেতনা. চেতসিকং সীলং নাম ‘‘অভিজ্ঝং পহায ৰিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৰিহরতী’’তি (দী. নি. ১.২১৭) আদিনা নযেন ৰুত্তা অনভিজ্ঝাব্যাপাদসম্মাদিট্ঠিধম্মা. সংৰরো সীলন্তি এত্থ পঞ্চৰিধেন সংৰরো ৰেদিতব্বো পাতিমোক্খসংৰরো, সতিসংৰরো, ঞাণসংৰরো, খন্তিসংৰরো, ৰীরিযসংৰরোতি. তত্থ ইমিনা পাতিমোক্খসংৰরেন উপেতো হোতি সমুপেতোতি (ৰিভ. ৫১১) অযং পাতিমোক্খসংৰরো. রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং, চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতীতি (দী. নি. ১.২১৩) অযং সতিসংৰরো.
যানি সোতানি লোকস্মিং, (অজিতাতি ভগৰা;)
সতি তেসং নিৰারণং;
সোতানং সংৰরং ব্রূমি, পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যরেতি. (সু. নি. ১০৪১);
অযং ঞাণসংৰরো. পচ্চযপটিসেৰনম্পি এত্থেৰ সমোধানং গচ্ছতি. যো পনাযং খমো হোতি সীতস্স উণ্হস্সাতিআদিনা (ম. নি. ১.২৪; অ. নি. ৬.৫৮) নযেন আগতো, অযং খন্তিসংৰরো নাম. যো চাযং উপ্পন্নং কামৰিতক্কং নাধিৰাসেতীতিআদিনা (ম. নি. ১.২৬; অ. নি. ৬.৫৮) নযেন আগতো, অযং ৰীরিযসংৰরো নাম. আজীৰপারিসুদ্ধিপি এত্থেৰ সমোধানং গচ্ছতি. ইতি অযং পঞ্চৰিধোপি সংৰরো, যা চ পাপভীরুকানং কুলপুত্তানং সম্পত্তৰত্থুতো ৰিরতি, সব্বম্পেতং সংৰরসীলন্তি ৰেদিতব্বং. অৰীতিক্কমো সীলন্তি সমাদিন্নসীলস্স কাযিকৰাচসিকো অনতিক্কমো. ইদং তাৰ কিং সীলন্তি পঞ্হস্স ৰিস্সজ্জনং.
৭. অৰসেসেসু কেনট্ঠেন সীলন্তি সীলনট্ঠেন সীলং. কিমিদং সীলনং নাম. সমাধানং ৰা, কাযকম্মাদীনং সুসীল্যৰসেন অৰিপ্পকিণ্ণতাতি অত্থো. উপধারণং ৰা, কুসলানং ধম্মানং পতিট্ঠানৰসেন আধারভাৰোতি অত্থো. এতদেৰ হেত্থ অত্থদ্ৰযং সদ্দলক্খণৰিদূ অনুজানন্তি. অঞ্ঞে পন সিরট্ঠো সীলত্থো, সীতলট্ঠো সীলত্থোতি এৰমাদিনাপি নযেনেত্থ অত্থং ৰণ্ণযন্তি.
৮. ইদানি কানস্স লক্খণরসপচ্চুপট্ঠানপদট্ঠানানীতি এত্থ –
সীলনং লক্খণং তস্স, ভিন্নস্সাপি অনেকধা;
সনিদস্সনত্তং রূপস্স, যথা ভিন্নস্সনেকধা.
যথা হি নীলপীতাদিভেদেন অনেকধা ভিন্নস্সাপি রূপাযতনস্স সনিদস্সনত্তং লক্খণং, নীলাদিভেদেন ভিন্নস্সাপি সনিদস্সন ভাৰানতিক্কমনতো. তথা সীলস্স চেতনাদিভেদেন অনেকধা ভিন্নস্সাপি যদেতং কাযকম্মাদীনং সমাধানৰসেন কুসলানঞ্চ ধম্মানং পতিট্ঠানৰসেন ৰুত্তং সীলনং, তদেৰ লক্খণং, চেতনাদিভেদেন ভিন্নস্সাপি সমাধানপতিট্ঠানভাৰানতিক্কমনতো. এৰং লক্খণস্স পনস্স –
দুস্সীল্যৰিদ্ধংসনতা, অনৰজ্জগুণো তথা;
কিচ্চসম্পত্তিঅত্থেন, রসো নাম পৰুচ্চতি.
তস্মা ইদং সীলং নাম কিচ্চট্ঠেন রসেন দুস্সীল্যৰিদ্ধংসনরসং, সম্পত্তিঅত্থেন রসেন অনৰজ্জরসন্তি ৰেদিতব্বং. লক্খণাদীসু হি কিচ্চমেৰ সম্পত্তি ৰা রসোতি ৰুচ্চতি.
সোচেয্যপচ্চুপট্ঠানং, তযিদং তস্স ৰিঞ্ঞুহি;
ওত্তপ্পঞ্চ হিরী চেৰ, পদট্ঠানন্তি ৰণ্ণিতং.
তযিদং সীলং কাযসোচেয্যং ৰচীসোচেয্যং মনোসোচেয্যন্তি (অ. নি. ৩.১২১) এৰং ৰুত্তসোচেয্যপচ্চুপট্ঠানং, সোচেয্যভাৰেন পচ্চুপট্ঠাতি গহণভাৰং গচ্ছতি. হিরোত্তপ্পঞ্চ পনস্স ৰিঞ্ঞূহি পদট্ঠানন্তি ৰণ্ণিতং, আসন্নকারণন্তি অত্থো. হিরোত্তপ্পে হি সতি সীলং উপ্পজ্জতি চেৰ তিট্ঠতি চ. অসতি নেৰ উপ্পজ্জতি, ন তিট্ঠতীতি. এৰং সীলস্স লক্খণরসপচ্চুপট্ঠানপদট্ঠানানি ৰেদিতব্বানি.
সীলানিসংসকথা
৯. কিমানিসংসং সীলন্তি অৰিপ্পটিসারাদিঅনেকগুণপটিলাভানিসংসং. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘অৰিপ্পটিসারত্থানি খো, আনন্দ, কুসলানি সীলানি অৰিপ্পটিসারানিসংসানী’’তি (অ. নি. ১১.১).
অপরম্পি ৰুত্তং ‘‘পঞ্চিমে গহপতযো আনিসংসা সীলৰতো সীলসম্পদায. কতমে পঞ্চ? ইধ গহপতযো সীলৰা সীলসম্পন্নো অপ্পমাদাধিকরণং মহন্তং ভোগক্খন্ধং অধিগচ্ছতি, অযং পঠমো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায. পুন চপরং গহপতযো সীলৰতো সীলসম্পন্নস্স কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি, অযং দুতিযো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায. পুন চপরং গহপতযো সীলৰা সীলসম্পন্নো যঞ্ঞদেৰ পরিসং উপসঙ্কমতি যদি খত্তিযপরিসং যদি ব্রাহ্মণপরিসং যদি গহপতিপরিসং যদি সমণপরিসং, ৰিসারদো উপসঙ্কমতি অমঙ্কুভূতো, অযং ততিযো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায. পুন চপরং গহপতযো সীলৰা সীলসম্পন্নো অসম্মূল়্হো কালং করোতি, অযং চতুত্থো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায. পুন চপরং গহপতযো সীলৰা সীলসম্পন্নো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি, অযং পঞ্চমো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদাযা’’তি (দী. নি. ২.১৫০; অ. নি. ৫.২১৩; মহাৰ. ২৮৫).
অপরেপি ‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্রহ্মচারীনং পিযো চ অস্সং মনাপো চ গরু চ ভাৰনীযো চাতি, সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.৬৫) নযেন পিযমনাপতাদযো আসৰক্খযপরিযোসানা অনেকা সীলানিসংসা ৰুত্তা. এৰং অৰিপ্পটিসারাদিঅনেকগুণানিসংসং সীলং. অপিচ –
সাসনে কুলপুত্তানং, পতিট্ঠা নত্থি যং ৰিনা;
আনিসংসপরিচ্ছেদং, তস্স সীলস্স কো ৰদে.
ন গঙ্গা যমুনা চাপি, সরভূ ৰা সরস্ৰতী;
নিন্নগা ৰাচিরৰতী, মহী ৰাপি মহানদী.
সক্কুণন্তি ৰিসোধেতুং, তং মলং ইধ পাণিনং;
ৰিসোধযতি সত্তানং, যং ৰে সীলজলং মলং.
ন তং সজলদা ৰাতা, ন চাপি হরিচন্দনং;
নেৰ হারা ন মণযো, ন চন্দকিরণঙ্কুরা.
সমযন্তীধ সত্তানং, পরিল়াহং সুরক্খিতং;
যং সমেতি ইদং অরিযং, সীলং অচ্চন্তসীতলং.
সীলগন্ধসমো গন্ধো, কুতো নাম ভৰিস্সতি;
যো সমং অনুৰাতে চ, পটিৰাতে চ ৰাযতি.
সগ্গারোহণসোপানং, অঞ্ঞং সীলসমং কুতো;
দ্ৰারং ৰা পন নিব্বান, নগরস্স পৰেসনে.
সোভন্তেৰং ন রাজানো, মুত্তামণিৰিভূসিতা;
যথা সোভন্তি যতিনো, সীলভূসনভূসিতা.
অত্তানুৰাদাদিভযং, ৰিদ্ধংসযতি সব্বসো;
জনেতি কিত্তিহাসঞ্চ, সীলং সীলৰতং সদা.
গুণানং মূলভূতস্স, দোসানং বলঘাতিনো;
ইতি সীলস্স ৰিঞ্ঞেয্যং, আনিসংসকথামুখন্তি.
সীলপ্পভেদকথা
১০. ইদানি যং ৰুত্তং কতিৰিধং চেতং সীলন্তি, তত্রিদং ৰিস্সজ্জনং. সব্বমেৰ তাৰ ইদং সীলং অত্তনো সীলনলক্খণেন একৰিধং.
চারিত্তৰারিত্তৰসেন দুৰিধং. তথা আভিসমাচারিকআদিব্রহ্মচরিযকৰসেন, ৰিরতিঅৰিরতিৰসেন, নিস্সিতানিস্সিতৰসেন, কালপরিযন্তআপাণকোটিকৰসেন, সপরিযন্তাপরিযন্তৰসেন, লোকিযলোকুত্তরৰসেন চ.
তিৰিধং হীনমজ্ঝিমপণীতৰসেন. তথা অত্তাধিপতেয্যলোকাধিপতেয্যধম্মাধিপতেয্যৰসেন, পরামট্ঠাপরামট্ঠপটিপ্পস্সদ্ধিৰসেন, ৰিসুদ্ধাৰিসুদ্ধৰেমতিকৰসেন, সেক্খাসেক্খনেৰসেক্খনাসেক্খৰসেন চ.
চতুব্বিধং হানভাগিযঠিতিভাগিযৰিসেসভাগিযনিব্বেধভাগিযৰসেন. তথা ভিক্খুভিক্খুনীঅনুপসম্পন্নগহট্ঠসীলৰসেন, পকতিআচারধম্মতাপুব্বহেতুকসীলৰসেন, পাতিমোক্খসংৰরইন্দ্রিযসংৰরআজীৰপারিসুদ্ধিপচ্চযসন্নিস্সিতসীলৰসেন চ.
পঞ্চৰিধং পরিযন্তপারিসুদ্ধিসীলাদিৰসেন. ৰুত্তম্পি চেতং পটিসম্ভিদাযং ‘‘পঞ্চ সীলানি – পরিযন্তপারিসুদ্ধিসীলং, অপরিযন্তপারিসুদ্ধিসীলং, পরিপুণ্ণপারিসুদ্ধিসীলং, অপরামট্ঠপারিসুদ্ধিসীলং, পটিপ্পস্সদ্ধিপারিসুদ্ধিসীল’’ন্তি (পটি. ম. ১.৩৭). তথা পহানৰেরমণীচেতনাসংৰরাৰীতিক্কমৰসেন.
১১. তত্থ একৰিধকোট্ঠাসে অত্থো ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. দুৰিধকোট্ঠাসে যং ভগৰতা ‘‘ইদং কত্তব্ব’’ন্তি পঞ্ঞত্তসিক্খাপদপূরণং, তং চারিত্তং. যং ‘‘ইদং ন কত্তব্ব’’ন্তি পটিক্খিত্তস্স অকরণং, তং ৰারিত্তং. তত্রাযং ৰচনত্থো. চরন্তি তস্মিং সীলেসু পরিপূরকারিতায পৰত্তন্তীতি চারিত্তং. ৰারিতং তাযন্তি রক্খন্তি তেনাতি ৰারিত্তং. তত্থ সদ্ধাৰীরিযসাধনং চারিত্তং, সদ্ধাসাধনং ৰারিত্তং. এৰং চারিত্তৰারিত্তৰসেন দুৰিধং.
দুতিযদুকে অভিসমাচারোতি উত্তমসমাচারো. অভিসমাচারো এৰ আভিসমাচারিকং. অভিসমাচারং ৰা আরব্ভ পঞ্ঞত্তং আভিসমাচারিকং, আজীৰট্ঠমকতো অৰসেসসীলস্সেতং অধিৰচনং. মগ্গব্রহ্মচরিযস্স আদিভাৰভূতন্তি আদিব্রহ্মচরিযকং, আজীৰট্ঠমকসীলস্সেতং অধিৰচনং. তঞ্হি মগ্গস্স আদিভাৰভূতং, পুব্বভাগেযেৰ পরিসোধেতব্বতো. তেনাহ – ‘‘পুব্বেৰ খো পনস্স কাযকম্মং ৰচীকম্মং আজীৰো সুপরিসুদ্ধো হোতী’’তি (ম. নি. ৩.৪৩১). যানি ৰা সিক্খাপদানি খুদ্দানুখুদ্দকানীতি ৰুত্তানি, ইদং আভিসমাচারিকসীলং. সেসং আদিব্রহ্মচরিযকং. উভতোৰিভঙ্গপরিযাপন্নং ৰা আদিব্রহ্মচরিযকং. খন্ধকৰত্তপরিযাপন্নং আভিসমাচারিকং. তস্স সম্পত্তিযা আদিব্রহ্মচরিযকং সম্পজ্জতি. তেনেৰাহ – ‘‘সো ৰত, ভিক্খৰে, ভিক্খু আভিসমাচারিকং ধম্মং অপরিপূরেত্ৰা আদিব্রহ্মচরিযকং ধম্মং পরিপূরেস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’’তি (অ. নি. ৫.২১). এৰং আভিসমাচারিকআদিব্রহ্মচরিযকৰসেন দুৰিধং.
ততিযদুকে পাণাতিপাতাদীহি ৰেরমণিমত্তং ৰিরতিসীলং. সেসং চেতনাদি অৰিরতিসীলন্তি এৰং ৰিরতিঅৰিরতিৰসেন দুৰিধং.
চতুত্থদুকে নিস্সযোতি দ্ৰে নিস্সযা তণ্হানিস্সযো চ দিট্ঠিনিস্সযো চ. তত্থ যং ‘‘ইমিনাহং সীলেন দেৰো ৰা ভৰিস্সামি দেৰঞ্ঞতরো ৰা’’তি (দী. নি. ৩.৩২০; ম. নি. ১.১৮৬; অ. নি. ৫.২০৬; ৭.৫০) এৰং ভৰসম্পত্তিং আকঙ্খমানেন পৰত্তিতং, ইদং তণ্হানিস্সিতং. যং ‘‘সীলেন সুদ্ধী’’তি এৰং সুদ্ধিদিট্ঠিযা পৰত্তিতং, ইদং দিট্ঠিনিস্সিতং. যং পন লোকুত্তরং লোকিযঞ্চ তস্সেৰ সম্ভারভূতং, ইদং অনিস্সিতন্তি এৰং নিস্সিতানিস্সিতৰসেন দুৰিধং.
পঞ্চমদুকে কালপরিচ্ছেদং কত্ৰা সমাদিন্নং সীলং কালপরিযন্তং. যাৰজীৰং সমাদিযিত্ৰা তথেৰ পৰত্তিতং আপাণকোটিকন্তি এৰং কালপরিযন্তআপাণকোটিকৰসেন দুৰিধং.
ছট্ঠদুকে লাভযসঞাতিঅঙ্গজীৰিতৰসেন দিট্ঠপরিযন্তং সপরিযন্তং নাম. ৰিপরীতং অপরিযন্তং. ৰুত্তম্পি চেতং পটিসম্ভিদাযং ‘‘কতমং তং সীলং সপরিযন্তং? অত্থি সীলং লাভপরিযন্তং, অত্থি সীলং যসপরিযন্তং, অত্থি সীলং ঞাতিপরিযন্তং, অত্থি সীলং অঙ্গপরিযন্তং, অত্থি সীলং জীৰিতপরিযন্তং. কতমং তং সীলং লাভপরিযন্তং? ইধেকচ্চো লাভহেতু লাভপচ্চযা লাভকারণা যথাসমাদিন্নং সিক্খাপদং ৰীতিক্কমতি, ইদং তং সীলং লাভপরিযন্ত’’ন্তি (পটি. ম. ১.৩৮). এতেনেৰ উপাযেন ইতরানিপি ৰিত্থারেতব্বানি. অপরিযন্তৰিস্সজ্জনেপি ৰুত্তং ‘‘কতমং তং সীলং ন লাভপরিযন্তং? ইধেকচ্চো লাভহেতু লাভপচ্চযা লাভকারণা যথাসমাদিন্নং সিক্খাপদং ৰীতিক্কমায চিত্তম্পি ন উপ্পাদেতি, কিং সো ৰীতিক্কমিস্সতি, ইদং তং সীলং ন লাভপরিযন্ত’’ন্তি (পটি. ম. ১.৩৮). এতেনেৰুপাযেন ইতরানিপি ৰিত্থারেতব্বানি. এৰং সপরিযন্তাপরিযন্তৰসেন দুৰিধং.
সত্তমদুকে সব্বম্পি সাসৰং সীলং লোকিযং. অনাসৰং লোকুত্তরং. তত্থ লোকিযং ভৰৰিসেসাৰহং হোতি ভৰনিস্সরণস্স চ সম্ভারো. যথাহ – ‘‘ৰিনযো সংৰরত্থায, সংৰরো অৰিপ্পটিসারত্থায, অৰিপ্পটিসারো পামোজ্জত্থায, পামোজ্জং পীতত্থায, পীতি পস্সদ্ধত্থায, পস্সদ্ধি সুখত্থায, সুখং সমাধত্থায, সমাধি যথাভূতঞাণদস্সনত্থায, যথাভূতঞাণদস্সনং নিব্বিদত্থায, নিব্বিদা ৰিরাগত্থায, ৰিরাগো ৰিমুত্তত্থায, ৰিমুত্তি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনত্থায, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং অনুপাদাপরিনিব্বানত্থায, এতদত্থা কথা, এতদত্থা মন্তনা, এতদত্থা উপনিসা, এতদত্থং সোতাৰধানং, যদিদং অনুপাদাচিত্তস্স ৰিমোক্খো’’তি (পরি. ৩৬৬). লোকুত্তরং ভৰনিস্সরণাৰহং হোতি পচ্চৰেক্খণঞাণস্স চ ভূমীতি এৰং লোকিযলোকুত্তরৰসেন দুৰিধং.
১২. তিকেসু পঠমত্তিকে হীনেন ছন্দেন চিত্তেন ৰীরিযেন ৰীমংসায ৰা পৰত্তিতং হীনং. মজ্ঝিমেহি ছন্দাদীহি পৰত্তিতং মজ্ঝিমং. পণীতেহি পণীতং. যসকামতায ৰা সমাদিন্নং হীনং. পুঞ্ঞফলকামতায মজ্ঝিমং. কত্তব্বমেৰিদন্তি অরিযভাৰং নিস্সায সমাদিন্নং পণীতং. ‘‘অহমস্মি সীলসম্পন্নো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ দুস্সীলা পাপধম্মা’’তি এৰং অত্তুক্কংসনপরৰম্ভনাদীহি উপক্কিলিট্ঠং ৰা হীনং. অনুপক্কিলিট্ঠং লোকিযং সীলং মজ্ঝিমং. লোকুত্তরং পণীতং. তণ্হাৰসেন ৰা ভৰভোগত্থায পৰত্তিতং হীনং. অত্তনো ৰিমোক্খত্থায পৰত্তিতং মজ্ঝিমং. সব্বসত্তানং ৰিমোক্খত্থায পৰত্তিতং পারমিতাসীলং পণীতন্তি এৰং হীনমজ্ঝিমপণীতৰসেন তিৰিধং.
দুতিযত্তিকে অত্তনো অননুরূপং পজহিতুকামেন অত্তগরুনা অত্তনিগারৰেন পৰত্তিতং অত্তাধিপতেয্যং. লোকাপৰাদং পরিহরিতুকামেন লোকগরুনা লোকে গারৰেন পৰত্তিতং লোকাধিপতেয্যং. ধম্মমহত্তং পূজেতুকামেন ধম্মগরুনা ধম্মগারৰেন পৰত্তিতং ধম্মাধিপতেয্যন্তি এৰং অত্তাধিপতেয্যাদিৰসেন তিৰিধং.
ততিযত্তিকে যং দুকেসু নিস্সিতন্তি ৰুত্তং, তং তণ্হাদিট্ঠীহি পরামট্ঠত্তা পরামট্ঠং. পুথুজ্জনকল্যাণকস্স মগ্গসম্ভারভূতং সেক্খানঞ্চ মগ্গসম্পযুত্তং অপরামট্ঠং. সেক্খাসেক্খানং ফলসম্পযুত্তং পটিপ্পস্সদ্ধন্তি এৰং পরামট্ঠাদিৰসেন তিৰিধং.
চতুত্থত্তিকে যং আপত্তিং অনাপজ্জন্তেন পূরিতং, আপজ্জিত্ৰা ৰা পুন কতপটিকম্মং, তং ৰিসুদ্ধং. আপত্তিং আপন্নস্স অকতপটিকম্মং অৰিসুদ্ধং. ৰত্থুম্হি ৰা আপত্তিযা ৰা অজ্ঝাচারে ৰা ৰেমতিকস্স সীলং ৰেমতিকসীলং নাম. তত্থ যোগিনা অৰিসুদ্ধসীলং ৰিসোধেতব্বং, ৰেমতিকে ৰত্থুজ্ঝাচারং অকত্ৰা ৰিমতি পটিৰিনেতব্বা ‘‘ইচ্চস্স ফাসু ভৰিস্সতী’’তি এৰং ৰিসুদ্ধাদিৰসেন তিৰিধং.
পঞ্চমত্তিকে চতূহি অরিযমগ্গেহি তীহি চ সামঞ্ঞফলেহি সম্পযুত্তং সীলং সেক্খং. অরহত্তফলসম্পযুত্তং অসেক্খং. সেসং নেৰসেক্খনাসেক্খন্তি এৰং সেক্খাদিৰসেন তিৰিধং.
পটিসম্ভিদাযং পন যস্মা লোকে তেসং তেসং সত্তানং পকতিপি সীলন্তি ৰুচ্চতি, যং সন্ধায ‘‘অযং সুখসীলো, অযং দুক্খসীলো, অযং কলহসীলো, অযং মণ্ডনসীলো’’তি ভণন্তি, তস্মা তেন পরিযাযেন ‘‘তীণি সীলানি, কুসলসীলং অকুসলসীলং অব্যাকতসীলন্তি (পটি. ম. ১.৩৯). এৰং কুসলাদিৰসেনপি তিৰিধন্তি ৰুত্তং. তত্থ অকুসলং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতস্স সীলস্স লক্খণাদীসু একেনপি ন সমেতীতি ইধ ন উপনীতং, তস্মা ৰুত্তনযেনেৰস্স তিৰিধতা ৰেদিতব্বা.
১৩. চতুক্কেসু পঠমচতুক্কে –
যোধ সেৰতি দুস্সীলে, সীলৰন্তে ন সেৰতি;
ৰত্থুৰীতিক্কমে দোসং, ন পস্সতি অৰিদ্দসু.
মিচ্ছাসঙ্কপ্পবহুলো, ইন্দ্রিযানি ন রক্খতি;
এৰরূপস্স ৰে সীলং, জাযতে হানভাগিযং.
যো পনত্তমনো হোতি, সীলসম্পত্তিযা ইধ;
কম্মট্ঠানানুযোগম্হি, ন উপ্পাদেতি মানসং.
তুট্ঠস্স সীলমত্তেন, অঘটন্তস্স উত্তরি;
তস্স তং ঠিতিভাগিযং, সীলং ভৰতি ভিক্খুনো.
সম্পন্নসীলো ঘটতি, সমাধত্থায যো পন;
ৰিসেসভাগিযং সীলং, হোতি এতস্স ভিক্খুনো.
অতুট্ঠো সীলমত্তেন, নিব্বিদং যোনুযুঞ্জতি;
হোতি নিব্বেধভাগিযং, সীলমেতস্স ভিক্খুনোতি.
এৰং হানভাগিযাদিৰসেন চতুব্বিধং.
দুতিযচতুক্কে ভিক্খূ আরব্ভ পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানি, যানি চ নেসং ভিক্খুনীনং পঞ্ঞত্তিতো রক্খিতব্বানি, ইদং ভিক্খুসীলং. ভিক্খুনিযো আরব্ভ পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানি, যানি চ তাসং ভিক্খূনং পঞ্ঞত্তিতো রক্খিতব্বানি, ইদং ভিক্খুনিসীলং. সামণেরসামণেরীনং দসসীলানি অনুপসম্পন্নসীলং. উপাসকউপাসিকানং নিচ্চসীলৰসেন পঞ্চসিক্খাপদানি, সতি ৰা উস্সাহে দস, উপোসথঙ্গৰসেন অট্ঠাতি ইদং গহট্ঠসীলন্তি এৰং ভিক্খুসীলাদিৰসেন চতুব্বিধং.
ততিযচতুক্কে উত্তরকুরুকানং মনুস্সানং অৰীতিক্কমো পকতিসীলং. কুলদেসপাসণ্ডানং অত্তনো অত্তনো মরিযাদাচারিত্তং আচারসীলং. ‘‘ধম্মতা এসা, আনন্দ, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি ন বোধিসত্তমাতু পুরিসেসু মানসং উপ্পজ্জি কামগুণূপসংহিত’’ন্তি এৰং ৰুত্তং বোধিসত্তমাতুসীলং ধম্মতাসীলং. মহাকস্সপাদীনং পন সুদ্ধসত্তানং, বোধিসত্তস্স চ তাসু তাসু জাতীসু সীলং পুব্বহেতুকসীলন্তি এৰং পকতিসীলাদিৰসেন চতুব্বিধং.
চতুত্থচতুক্কে যং ভগৰতা ‘‘ইধ ভিক্খু পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসূ’’তি (ৰিভ. ৫০৮; দী. নি. ১.১৯৩) ৰং ৰুত্তং সীলং, ইদং পাতিমোক্খসংৰরসীলং নাম. যং পন ‘‘সো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী, যত্ৰাধিকরণমেনং চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি, রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং, চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা…পে… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা…পে… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী…পে… মনিন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতী’’তি (ম. নি. ১.২২, ৪১১; দী. নি. ১.২১৩; অ. নি. ৪.১৯৮) ৰুত্তং, ইদং ইন্দ্রিযসংৰরসীলং. যা পন আজীৰহেতুপঞ্ঞত্তানং ছন্নং সিক্খাপদানং ৰীতিক্কমস্স, ‘‘কুহনা লপনা নেমিত্তিকতা নিপ্পেসিকতা লাভেন লাভং নিজিগীসনতা’’তি এৰমাদীনঞ্চ পাপধম্মানং ৰসেন পৰত্তা মিচ্ছাজীৰা ৰিরতি, ইদং আজীৰপারিসুদ্ধিসীলং. ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো চীৰরং পটিসেৰতি, যাৰদেৰ সীতস্স পটিঘাতাযা’’তি (ম. নি. ১.২৩; অ. নি. ৬.৫৮) আদিনা নযেন ৰুত্তো পটিসঙ্খানপরিসুদ্ধো চতুপচ্চযপরিভোগো পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং নাম.
পাতিমোক্খসংৰরসীলং
১৪. তত্রাযং আদিতো পট্ঠায অনুপুব্বপদৰণ্ণনায সদ্ধিং ৰিনিচ্ছযকথা. ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. ভিক্খূতি সংসারে ভযং ইক্খণতায ৰা ভিন্নপটধরাদিতায ৰা এৰং লদ্ধৰোহারো সদ্ধাপব্বজিতো কুলপুত্তো. পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতোতি এত্থ পাতিমোক্খন্তি সিক্খাপদসীলং. তঞ্হি যো নং পাতি রক্খতি, তং মোক্খেতি মোচযতি আপাযিকাদীহি দুক্খেহি, তস্মা পাতিমোক্খন্তি ৰুচ্চতি. সংৰরণং সংৰরো, কাযিকৰাচসিকস্স অৰীতিক্কমস্সেতং নামং. পাতিমোক্খমেৰ সংৰরো পাতিমোক্খসংৰরো. তেন পাতিমোক্খসংৰরেন সংৰুতো পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো, উপগতো সমন্নাগতোতি অত্থো. ৰিহরতীতি ইরিযতি. আচারগোচরসম্পন্নোতিআদীনমত্থো পাল়িযং আগতনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘আচারগোচরসম্পন্নো’’তি অত্থি আচারো, অত্থি অনাচারো;
তত্থ কতমো অনাচারো? কাযিকো ৰীতিক্কমো ৰাচসিকো ৰীতিক্কমো কাযিকৰাচসিকো ৰীতিক্কমো, অযং ৰুচ্চতি অনাচারো. সব্বম্পি দুস্সীল্যং অনাচারো. ইধেকচ্চো ৰেল়ুদানেন ৰা পত্তদানেন ৰা পুপ্ফফলসিনানদন্তকট্ঠদানেন ৰা চাটুকম্যতায ৰা মুগ্গসূপ্যতায ৰা পারিভট্যতায ৰা জঙ্ঘপেসনিকেন ৰা অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ৰা বুদ্ধপটিকুট্ঠেন মিচ্ছাআজীৰেন জীৰিকং কপ্পেতি, অযং ৰুচ্চতি অনাচারো.
তত্থ কতমো আচারো? কাযিকো অৰীতিক্কমো ৰাচসিকো অৰীতিক্কমো কাযিকৰাচসিকো অৰীতিক্কমো, অযং ৰুচ্চতি আচারো. সব্বোপি সীলসংৰরো আচারো. ইধেকচ্চো ন ৰেল়ুদানেন ৰা ন পত্তন পুপ্ফন ফলন সিনানন দন্তকট্ঠদানেন ৰা ন চাটুকম্যতায ৰা ন মুগ্গসূপ্যতায ৰা ন পারিভট্যতায ৰা ন জঙ্ঘপেসনিকেন ৰা ন অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ৰা বুদ্ধপটিকুট্ঠেন মিচ্ছাআজীৰেন জীৰিকং কপ্পেতি, অযং ৰুচ্চতি আচারো.
গোচরোতি অত্থি গোচরো অত্থি অগোচরো.
তত্থ কতমো অগোচরো? ইধেকচ্চো ৰেসিযাগোচরো ৰা হোতি ৰিধৰা, থুল্লকুমারিকা, পণ্ডক, ভিক্খুনী, পানাগারগোচরো ৰা হোতি, সংসট্ঠো ৰিহরতি রাজূহি রাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৰকেহি অননুলোমিকেন সংসগ্গেন, যানি ৰা পন তানি কুলানি অস্সদ্ধানি অপ্পসন্নানি অনোপানভূতানি অক্কোসকপরিভাসকানি অনত্থকামানি অহিতকামানি অফাসুককামানি অযোগক্খেমকামানি ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং, তথারূপানি কুলানি সেৰতি ভজতি পযিরুপাসতি, অযং ৰুচ্চতি অগোচরো.
তত্থ কতমো গোচরো? ইধেকচ্চো ন ৰেসিযাগোচরো ৰা হোতি…পে… ন পানাগারগোচরো ৰা হোতি, অসংসট্ঠো ৰিহরতি রাজূহি…পে… তিত্থিযসাৰকেহি অননুলোমিকেন সংসগ্গেন, যানি ৰা পন তানি কুলানি সদ্ধানি পসন্নানি ওপানভূতানি কাসাৰপজ্জোতানি ইসিৰাতপটিৰাতানি অত্থকামানি…পে… যোগক্খেমকামানি ভিক্খূনং…পে… উপাসিকানং, তথারূপানি কুলানি সেৰতি ভজতি পযিরুপাসতি, অযং ৰুচ্চতি গোচরো. ইতি ইমিনা চ আচারেন ইমিনা চ গোচরেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপগতো সমুপগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো, তেন ৰুচ্চতি ‘‘আচারগোচরসম্পন্নো’’তি (ৰিভ. ৫১১).
অপি চেত্থ ইমিনাপি নযেন আচারগোচরা ৰেদিতব্বা. দুৰিধো হি অনাচারো কাযিকো ৰাচসিকো চ. তত্থ কতমো কাযিকো অনাচারো? ইধেকচ্চো সঙ্ঘগতোপি অচিত্তীকারকতো থেরে ভিক্খূ ঘট্টযন্তোপি তিট্ঠতি, ঘট্টযন্তোপি নিসীদতি, পুরতোপি তিট্ঠতি, পুরতোপি নিসীদতি, উচ্চেপি আসনে নিসীদতি, সসীসম্পি পারুপিত্ৰা নিসীদতি, ঠিতকোপি ভণতি, বাহাৰিক্খেপকোপি ভণতি, থেরানং ভিক্খূনং অনুপাহনানং চঙ্কমন্তানং সউপাহনো চঙ্কমতি, নীচে চঙ্কমে চঙ্কমন্তানং উচ্চে চঙ্কমে চঙ্কমতি, ছমায চঙ্কমন্তানং চঙ্কমে চঙ্কমতি, থেরে ভিক্খূ অনুপখজ্জাপি তিট্ঠতি, অনুপখজ্জাপি নিসীদতি, নৰেপি ভিক্খূ আসনেন পটিবাহতি, জন্তাঘরেপি থেরে ভিক্খূ অনাপুচ্ছা কট্ঠং পক্খিপতি, দ্ৰারং পিদহতি, উদকতিত্থেপি থেরে ভিক্খূ ঘট্টযন্তোপি ওতরতি, পুরতোপি ওতরতি, ঘট্টযন্তোপি ন্হাযতি, পুরতোপি ন্হাযতি, ঘট্টযন্তোপি উত্তরতি, পুরতোপি উত্তরতি, অন্তরঘরং পৰিসন্তোপি থেরে ভিক্খূ ঘট্টযন্তোপি গচ্ছতি, পুরতোপি গচ্ছতি, ৰোক্কম্ম চ থেরানং ভিক্খূনং পুরতো পুরতো গচ্ছতি, যানিপি তানি হোন্তি কুলানং ওৰরকানি গূল়্হানি চ পটিচ্ছন্নানি চ যত্থ কুলিত্থিযো কুলকুমারিযো নিসীদন্তি, তত্থপি সহসা পৰিসতি, কুমারকস্সপি সীসং পরামসতি, অযং ৰুচ্চতি কাযিকো অনাচারো.
তত্থ কতমো ৰাচসিকো অনাচারো? ইধেকচ্চো সঙ্ঘগতোপি অচিত্তীকারকতো থেরে ভিক্খূ অনাপুচ্ছা ধম্মং ভণতি. পঞ্হং ৰিস্সজ্জেতি, পাতিমোক্খং উদ্দিসতি, ঠিতকোপি ভণতি, বাহাৰিক্খেপকোপি ভণতি, অন্তরঘরং পৰিট্ঠোপি ইত্থিং ৰা কুমারিং ৰা এৰমাহ – ‘‘ইত্থন্নামে ইত্থংগোত্তে কিং অত্থি, যাগু অত্থি, ভত্তং অত্থি, খাদনীযং অত্থি, কিং পিৰিস্সাম, কিং খাদিস্সাম, কিং ভুঞ্জিস্সাম. কিং ৰা মে দস্সথা’’তি ৰিপ্পলপতি, অযং ৰুচ্চতি ৰাচসিকো অনাচারো (মহানি. ৮৭). পটিপক্খৰসেন পনস্স আচারো ৰেদিতব্বো.
অপিচ ভিক্খু সগারৰো সপ্পতিস্সো হিরোত্তপ্পসম্পন্নো সুনিৰত্থো সুপারুতো পাসাদিকেন অভিক্কন্তেন পটিক্কন্তেন আলোকিতেন ৰিলোকিতেন সমিঞ্জিতেন পসারিতেন ওক্খিত্তচক্খু ইরিযাপথসম্পন্নো ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারো ভোজনে মত্তঞ্ঞূ জাগরিযমনুযুত্তো সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো অপ্পিচ্ছো সন্তুট্ঠো আরদ্ধৰীরিযো আভিসমাচারিকেসু সক্কচ্চকারী গরুচিত্তীকারবহুলো ৰিহরতি, অযং ৰুচ্চতি আচারো. এৰং তাৰ আচারো ৰেদিতব্বো.
গোচরো পন তিৰিধো উপনিস্সযগোচরো আরক্খগোচরো উপনিবন্ধগোচরোতি. তত্থ কতমো উপনিস্সযগোচরো? দসকথাৰত্থুগুণসমন্নাগতো কল্যাণমিত্তো, যং নিস্সায অস্সুতং সুণাতি, সুতং পরিযোদপেতি, কঙ্খং ৰিতরতি, দিট্ঠিং উজুং করোতি, চিত্তং পসাদেতি. যস্স ৰা পন অনুসিক্খমানো সদ্ধায ৰড্ঢতি, সীলেন, সুতেন, চাগেন, পঞ্ঞায ৰড্ঢতি, অযং ৰুচ্চতি উপনিস্সযগোচরো.
কতমো আরক্খগোচরো? ইধ ভিক্খু অন্তরঘরং পৰিট্ঠো ৰীথিং পটিপন্নো ওক্খিত্তচক্খু যুগমত্তদস্সাৰী সুসংৰুতো গচ্ছতি, ন হত্থিং ওলোকেন্তো, ন অস্সং, ন রথং, ন পত্তিং, ন ইত্থিং, ন পুরিসং ওলোকেন্তো, ন উদ্ধং উল্লোকেন্তো, ন অধো ওলোকেন্তো, ন দিসাৰিদিসং পেক্খমানো গচ্ছতি, অযং ৰুচ্চতি আরক্খগোচরো.
কতমো উপনিবন্ধগোচরো? চত্তারো সতিপট্ঠানা যত্থ চিত্তং উপনিবন্ধতি. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘কো চ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো গোচরো সকো পেত্তিকো ৰিসযো? যদিদং চত্তারো সতিপট্ঠানা’’তি (সং. নি. ৫.৩৭২), অযং ৰুচ্চতি উপনিবন্ধগোচরো. ইতি ইমিনা চ আচারেন ইমিনা চ গোচরেন উপেতো…পে… সমন্নাগতো. তেনপি ৰুচ্চতি আচারগোচরসম্পন্নোতি.
অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰীতি অণুপ্পমাণেসু অসঞ্চিচ্চ আপন্নসেখিযঅকুসলচিত্তুপ্পাদাদিভেদেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সনসীলো. সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসূতি যংকিঞ্চি সিক্খাপদেসু সিক্খিতব্বং, তং সব্বং সম্মা আদায সিক্খতি. এত্থ চ ‘‘পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো’’তি এত্তাৰতা চ পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায পাতিমোক্খসংৰরসীলং দস্সিতং. ‘‘আচারগোচরসম্পন্নো’’তিআদি পন সব্বং যথাপটিপন্নস্স তং সীলং সম্পজ্জতি, তং পটিপত্তিং দস্সেতুং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
ইন্দ্রিযসংৰরসীলং
১৫. যং পনেতং তদনন্তরং ‘‘সো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা’’তিআদিনা নযেন দস্সিতং ইন্দ্রিযসংৰরসীলং, তত্থ সোতি পাতিমোক্খসংৰরসীলে ঠিতো ভিক্খু. চক্খুনা রূপং দিস্ৰাতি কারণৰসেন চক্খূতি লদ্ধৰোহারেন রূপদস্সনসমত্থেন চক্খুৰিঞ্ঞাণেন রূপং দিস্ৰা. পোরাণা পনাহু ‘‘চক্খু রূপং ন পস্সতি, অচিত্তকত্তা, চিত্তং ন পস্সতি, অচক্খুকত্তা, দ্ৰারারম্মণসঙ্ঘট্টে পন চক্খুপসাদৰত্থুকেন চিত্তেন পস্সতি. ঈদিসী পনেসা ‘ধনুনা ৰিজ্ঝতী’তিআদীসু ৰিয সসম্ভারকথা নাম হোতি, তস্মা চক্খুৰিঞ্ঞাণেন রূপং দিস্ৰাতি অযমেৰেত্থ অত্থো’’তি. ন নিমিত্তগ্গাহীতি ইত্থিপুরিসনিমিত্তং ৰা সুভনিমিত্তাদিকং ৰা কিলেসৰত্থুভূতং নিমিত্তং ন গণ্হাতি, দিট্ঠমত্তেযেৰ সণ্ঠাতি. নানুব্যঞ্জনগ্গাহীতি কিলেসানং অনুঅনুব্যঞ্জনতো পাকটভাৰকরণতো অনুব্যঞ্জনন্তি লদ্ধৰোহারং হত্থপাদসিতহসিতকথিতৰিলোকিতাদিভেদং আকারং ন গণ্হাতি, যং তত্থ ভূতং, তদেৰ গণ্হাতি, চেতিযপব্বতৰাসী মহাতিস্সত্থেরো ৰিয.
থেরং কির চেতিযপব্বতা অনুরাধপুরং পিণ্ডচারত্থায আগচ্ছন্তং অঞ্ঞতরা কুলসুণ্হা সামিকেন সদ্ধিং ভণ্ডিত্ৰা সুমণ্ডিতপসাধিতা দেৰকঞ্ঞা ৰিয কালস্সেৰ অনুরাধপুরতো নিক্খমিত্ৰা ঞাতিঘরং গচ্ছন্তী অন্তরামগ্গে দিস্ৰা ৰিপল্লত্থচিত্তা মহাহসিতং হসি. থেরো কিমেতন্তি ওলোকেন্তো তস্সা দন্তট্ঠিকে অসুভসঞ্ঞং পটিলভিত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং –
‘‘তস্সা দন্তট্ঠিকং দিস্ৰা, পুব্বসঞ্ঞং অনুস্সরি;
তত্থেৰ সো ঠিতো থেরো, অরহত্তং অপাপুণী’’তি.
সামিকোপি খো পনস্সা অনুমগ্গং গচ্ছন্তো থেরং দিস্ৰা ‘‘কিঞ্চি, ভন্তে, ইত্থিং পস্সথা’’তি পুচ্ছি. তং থেরো আহ –
‘‘নাভিজানামি ইত্থী ৰা, পুরিসো ৰা ইতো গতো;
অপিচ অট্ঠিসঙ্ঘাটো, গচ্ছতেস মহাপথে’’তি.
যত্ৰাধিকরণমেনন্তিআদিম্হি যংকারণা যস্স চক্খুন্দ্রিযাসংৰরস্স হেতু এতং পুগ্গলং সতিকৰাটেন চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং অপিহিতচক্খুদ্ৰারং হুত্ৰা ৰিহরন্তং এতে অভিজ্ঝাদযো ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং অনুবন্ধেয্যুং. তস্স সংৰরায পটিপজ্জতীতি তস্স চক্খুন্দ্রিযস্স সতিকৰাটেন পিদহনত্থায পটিপজ্জতি. এৰং পটিপজ্জন্তোযেৰ চ রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং, চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতীতিপি ৰুচ্চতি. তত্থ কিঞ্চাপি চক্খুন্দ্রিযে সংৰরো ৰা অসংৰরো ৰা নত্থি. ন হি চক্খুপসাদং নিস্সায সতি ৰা মুট্ঠসচ্চং ৰা উপ্পজ্জতি. অপিচ যদা রূপারম্মণং চক্খুস্স আপাথং আগচ্ছতি, তদা ভৰঙ্গে দ্ৰিক্খত্তুং উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুদ্ধে কিরিযমনোধাতু আৰজ্জনকিচ্চং সাধযমানা উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুজ্ঝতি. ততো চক্খুৰিঞ্ঞাণং দস্সনকিচ্চং. ততো ৰিপাকমনোধাতু সম্পটিচ্ছনকিচ্চং. ততো ৰিপাকাহেতুকমনোৰিঞ্ঞাণধাতু সন্তীরণকিচ্চং. ততো কিরিযাহেতুকমনোৰিঞ্ঞাণধাতু ৰোট্ঠব্বনকিচ্চং সাধযমানা উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুজ্ঝতি, তদনন্তরং জৰনং জৰতি.
তত্রাপি নেৰ ভৰঙ্গসমযে, ন আৰজ্জনাদীনং অঞ্ঞতরসমযে সংৰরো ৰা অসংৰরো ৰা অত্থি. জৰনক্খণে পন সচে দুস্সীল্যং ৰা মুট্ঠসচ্চং ৰা অঞ্ঞাণং ৰা অক্খন্তি ৰা কোসজ্জং ৰা উপ্পজ্জতি, অসংৰরো হোতি. এৰং হোন্তো পন সো চক্খুন্দ্রিযে অসংৰরোতি ৰুচ্চতি. কস্মা? যস্মা তস্মিং সতি দ্ৰারম্পি অগুত্তং হোতি, ভৰঙ্গম্পি আৰজ্জনাদীনিপি ৰীথিচিত্তানি. যথা কিং? যথা নগরে চতূসু দ্ৰারেসু অসংৰুতেসু কিঞ্চাপি অন্তোঘরদ্ৰারকোট্ঠকগব্ভাদযো সুসংৰুতা হোন্তি, তথাপি অন্তোনগরে সব্বং ভণ্ডং অরক্খিতং অগোপিতমেৰ হোতি. নগরদ্ৰারেন হি পৰিসিত্ৰা চোরা যদিচ্ছন্তি, তং করেয্যুং, এৰমেৰ জৰনে দুস্সীল্যাদীসু উপ্পন্নেসু তস্মিং অসংৰরে সতি দ্ৰারম্পি অগুত্তং হোতি, ভৰঙ্গম্পি আৰজ্জনাদীনিপি ৰীথিচিত্তানি.
তস্মিং পন সীলাদীসু উপ্পন্নেসু দ্ৰারম্পি গুত্তং হোতি, ভৰঙ্গম্পি আৰজ্জনাদীনিপি ৰীথিচিত্তানি. যথা কিং? যথা নগরদ্ৰারেসু সংৰুতেসু কিঞ্চাপি অন্তোঘরাদযো অসংৰুতা হোন্তি, তথাপি অন্তোনগরে সব্বং ভণ্ডং সুরক্খিতং সুগোপিতমেৰ হোতি. নগরদ্ৰারেসু হি পিহিতেসু চোরানং পৰেসো নত্থি, এৰমেৰ জৰনে সীলাদীসু উপ্পন্নেসু দ্ৰারম্পি গুত্তং হোতি, ভৰঙ্গম্পি আৰজ্জনাদীনিপি ৰীথিচিত্তানি. তস্মা জৰনক্খণে উপ্পজ্জমানোপি চক্খুন্দ্রিযে সংৰরোতি ৰুত্তো.
সোতেন সদ্দং সুত্ৰাতিআদীসুপি এসেৰ নযো. এৰমিদং সঙ্খেপতো রূপাদীসু কিলেসানুবন্ধনিমিত্তাদিগ্গাহপরিৰজ্জনলক্খণং ইন্দ্রিযসংৰরসীলন্তি ৰেদিতব্বং.
আজীৰপারিসুদ্ধিসীলং
১৬. ইদানি ইন্দ্রিযসংৰরসীলানন্তরং ৰুত্তে আজীৰপারিসুদ্ধিসীলে আজীৰহেতু পঞ্ঞত্তানং ছন্নং সিক্খাপদানন্তি যানি তানি ‘‘আজীৰহেতু আজীৰকারণা পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো অসন্তং অভূতং উত্তরিমনুস্সধম্মং উল্লপতি, আপত্তি পারাজিকস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা সঞ্চরিত্তং সমাপজ্জতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা ‘যো তে ৰিহারে ৰসতি সো ভিক্খু অরহা’তি ভণতি, পটিৰিজানন্তস্স আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা ভিক্খু পণীতভোজনানি অগিলানো অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা ভিক্খুনী পণীতভোজনানি অগিলানা অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাটিদেসনীযস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা সূপং ৰা ওদনং ৰা অগিলানো অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পরি. ২৮৭) এৰং পঞ্ঞত্তানি ছ সিক্খাপদানি, ইমেসং ছন্নং সিক্খাপদানং.
কুহনাতিআদীসু অযং পাল়ি, ‘‘তত্থ কতমা কুহনা? লাভসক্কারসিলোকসন্নিস্সিতস্স পাপিচ্ছস্স ইচ্ছাপকতস্স যা পচ্চযপটিসেৰনসঙ্খাতেন ৰা সামন্তজপ্পিতেন ৰা ইরিযাপথস্স ৰা অট্ঠপনা ঠপনা সণ্ঠপনা ভাকুটিকা ভাকুটিযং কুহনা কুহাযনা কুহিতত্তং, অযং ৰুচ্চতি কুহনা.
‘‘তত্থ কতমা লপনা? লাভসক্কারসিলোকসন্নিস্সিতস্স পাপিচ্ছস্স ইচ্ছাপকতস্স যা পরেসং আলপনা লপনা সল্লপনা উল্লপনা সমুল্লপনা উন্নহনা সমুন্নহনা উক্কাচনা সমুক্কাচনা অনুপ্পিযভাণিতা চাটুকম্যতা মুগ্গসূপ্যতা পারিভট্যতা, অযং ৰুচ্চতি লপনা.
‘‘তত্থ কতমা নেমিত্তিকতা? লাভসক্কারসিলোকসন্নিস্সিতস্স পাপিচ্ছস্স ইচ্ছাপকতস্স যং পরেসং নিমিত্তং নিমিত্তকম্মং ওভাসো ওভাসকম্মং সামন্তজপ্পা পরিকথা, অযং ৰুচ্চতি নেমিত্তিকতা.
‘‘তত্থ কতমা নিপ্পেসিকতা? লাভসক্কারসিলোকসন্নিস্সিতস্স পাপিচ্ছস্স ইচ্ছাপকতস্স যা পরেসং অক্কোসনা ৰম্ভনা গরহনা উক্খেপনা সমুক্খেপনা খিপনা সংখিপনা পাপনা সম্পাপনা অৰণ্ণহারিকা পরপিট্ঠিমংসিকতা, অযং ৰুচ্চতি নিপ্পেসিকতা.
‘‘তত্থ কতমা লাভেন লাভং নিজিগীসনতা? লাভসক্কারসিলোকসন্নিস্সিতো পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো ইতো লদ্ধং আমিসং অমুত্র হরতি, অমুত্র ৰা লদ্ধং আমিসং ইধ আহরতি. যা এৰরূপা আমিসেন আমিসস্স এট্ঠি গৰেট্ঠি পরিযেট্ঠি এসনা গৰেসনা পরিযেসনা, অযং ৰুচ্চতি লাভেন লাভং নিজিগীসনতা’’তি (ৰিভ. ৮৬২-৮৬৫).
১৭. ইমিস্সা পন পাল়িযা এৰমত্থো ৰেদিতব্বো. কুহননিদ্দেসে তাৰ লাভসক্কারসিলোকসন্নিস্সিতস্সাতি লাভঞ্চ সক্কারঞ্চ কিত্তিসদ্দঞ্চ সন্নিস্সিতস্স, পত্থযন্তস্সাতি অত্থো. পাপিচ্ছস্সাতি অসন্তগুণদীপনকামস্স. ইচ্ছাপকতস্সাতি ইচ্ছায অপকতস্স, উপদ্দুতস্সাতি অত্থো.
ইতো পরং যস্মা পচ্চযপটিসেৰনসামন্তজপ্পনইরিযাপথসন্নিস্সিতৰসেন মহানিদ্দেসে তিৰিধং কুহনৰত্থু আগতং. তস্মা তিৰিধম্পেতং দস্সেতুং পচ্চযপটিসেৰনসঙ্খাতেন ৰাতি এৰমাদি আরদ্ধং. তত্থ চীৰরাদীহি নিমন্তিতস্স তদত্থিকস্সেৰ সতো পাপিচ্ছতং নিস্সায পটিক্খিপনেন, তে চ গহপতিকে অত্তনি সুপ্পতিট্ঠিতসদ্ধে ঞত্ৰা পুন তেসং ‘‘অহো অয্যো অপ্পিচ্ছো ন কিঞ্চি পটিগ্গণ্হিতুং ইচ্ছতি, সুলদ্ধং ৰত নো অস্স সচে অপ্পমত্তকম্পি কিঞ্চি পটিগ্গণ্হেয্যা’’তি নানাৰিধেহি উপাযেহি পণীতানি চীৰরাদীনি উপনেন্তানং তদনুগ্গহকামতংযেৰ আৰিকত্ৰা পটিগ্গহণেন চ ততো পভুতি অপি সকটভারেহি উপনামনহেতুভূতং ৰিম্হাপনং পচ্চযপটিসেৰনসঙ্খাতং কুহনৰত্থূতি ৰেদিতব্বং. ৰুত্তঞ্হেতং মহানিদ্দেসে –
‘‘কতমং পচ্চযপটিসেৰনসঙ্খাতং কুহনৰত্থু? ইধ গহপতিকা ভিক্খুং নিমন্তেন্তি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেহি. সো পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো অত্থিকো চীৰর…পে… পরিক্খারানং ভিয্যোকম্যতং উপাদায চীৰরং পচ্চক্খাতি. পিণ্ডপাতং…পে… সেনাসনং. গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং পচ্চক্খাতি. সো এৰমাহ – ‘কিং সমণস্স মহগ্ঘেন চীৰরেন, এতং সারুপ্পং যং সমণো সুসানা ৰা সঙ্কারকূটা ৰা পাপণিকা ৰা নন্তকানি উচ্চিনিত্ৰা সঙ্ঘাটিং কত্ৰা ধারেয্য. কিং সমণস্স মহগ্ঘেন পিণ্ডপাতেন এতং সারুপ্পং যং সমণো উঞ্ছাচরিযায পিণ্ডিযালোপেন জীৰিকং কপ্পেয্য. কিং সমণস্স মহগ্ঘেন সেনাসনেন, এতং সারুপ্পং যং সমণো রুক্খমূলিকো ৰা অস্স অব্ভোকাসিকো ৰা. কিং সমণস্স মহগ্ঘেন গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেন, এতং সারুপ্পং যং সমণো পূতিমুত্তেন ৰা হরিটকীখণ্ডেন ৰা ওসধং করেয্যা’তি. তদুপাদায লূখং চীৰরং ধারেতি, লূখং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জতি, লূখং সেনাসনং পটিসেৰতি, লূখং গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং পটিসেৰতি, তমেনং গহপতিকা এৰং জানন্তি ‘অযং সমণো অপ্পিচ্ছো সন্তুট্ঠো পৰিৰিত্তো অসংসট্ঠো আরদ্ধৰীরিযো ধুতৰাদো’তি. ভিয্যো ভিয্যো নিমন্তেন্তি চীৰর…পে… পরিক্খারেহি. সো এৰমাহ – ‘তিণ্ণং সম্মুখীভাৰা সদ্ধো কুলপুত্তো বহুং পুঞ্ঞং পসৰতি. সদ্ধায সম্মুখীভাৰা সদ্ধো কুলপুত্তো বহুং পুঞ্ঞং পসৰতি. দেয্যধম্মস্স…পে… দক্খিণেয্যানং সম্মুখীভাৰাসদ্ধোকুলপুত্তো বহুং পুঞ্ঞং পসৰতি. তুম্হাকঞ্চেৰাযং সদ্ধা অত্থি, দেয্যধম্মো চ সংৰিজ্জতি, অহঞ্চ পটিগ্গাহকো, সচেহং ন পটিগ্গহেস্সামি, এৰং তুম্হে পুঞ্ঞেন পরিবাহিরা ভৰিস্সন্তি, ন ময্হং ইমিনা অত্থো. অপিচ তুম্হাকংযেৰ অনুকম্পায পটিগ্গণ্হামী’তি. তদুপাদায বহুম্পি চীৰরং পটিগ্গণ্হাতি. বহুম্পি পিণ্ডপাতং…পে… ভেসজ্জপরিক্খারং পটিগ্গণ্হাতি. যা এৰরূপা ভাকুটিকা ভাকুটিযং কুহনা কুহাযনা কুহিতত্তং, ইদং পচ্চযপটিসেৰনসঙ্খাতং কুহনৰত্থূ’’তি (মহানি. ৮৭).
পাপিচ্ছস্সেৰ পন সতো উত্তরিমনুস্সধম্মাধিগমপরিদীপনৰাচায তথা তথা ৰিম্হাপনং সামন্তজপ্পনসঙ্খাতং কুহনৰত্থূতি ৰেদিতব্বং. যথাহ –
‘‘কতমং সামন্তজপ্পনসঙ্খাতং কুহনৰত্থু? ইধেকচ্চো পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো সম্ভাৰনাধিপ্পাযো ‘এৰং মং জনো সম্ভাৰেস্সতী’তি অরিযধম্মসন্নিস্সিতং ৰাচং ভাসতি ‘যো এৰরূপং চীৰরং ধারেতি, সো সমণো মহেসক্খো’তি ভণতি. ‘যো এৰরূপং পত্তং লোহথালকং. ধম্মকরণং পরিস্সাৰনং কুঞ্চিকং, কাযবন্ধনং উপাহনং ধারেতি, সো সমণো মহেসক্খো’তি ভণতি. যস্স এৰরূপো উপজ্ঝাযো আচরিযো সমানুপজ্ঝাযকো, সমানাচরিযকো মিত্তো সন্দিট্ঠো সম্ভত্তো সহাযো. যো এৰরূপে ৰিহারে ৰসতি অড্ঢযোগে পাসাদে হম্মিযে গুহাযং লেণে কুটিযা কূটাগারে অট্টে মাল়ে উদ্দণ্ডে উপট্ঠানসালাযং মণ্ডপে রুক্খমূলে ৰসতি, সো সমণো মহেসক্খো’তি ভণতি. অথ ৰা ‘কোরজিককোরজিকো ভাকুটিকভাকুটিকো কুহককুহকো লপকলপকো মুখসম্ভাৰিকো, অযং সমণো ইমাসং এৰরূপানং সন্তানং ৰিহারসমাপত্তীনং লাভী’তি তাদিসং গম্ভীরং গূল়্হং নিপুণং পটিচ্ছন্নং লোকুত্তরং সুঞ্ঞতাপটিসংযুত্তং কথং কথেসি. যা এৰরূপা ভাকুটিকা ভাকুটিযং কুহনা কুহাযনা কুহিতত্তং, ইদং সামন্তজপ্পনসঙ্খাতং কুহনৰত্থূ’’তি (মহানি. ৮৭).
পাপিচ্ছস্সেৰ পন সতো সম্ভাৰনাধিপ্পাযকতেন ইরিযাপথেন ৰিম্হাপনং ইরিযাপথসন্নিস্সিতং কুহনৰত্থূতি ৰেদিতব্বং. যথাহ – ‘‘কতমং ইরিযাপথসঙ্খাতং কুহনৰত্থু. ইধেকচ্চো পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো সম্ভাৰনাধিপ্পাযো ‘এৰং মং জনো সম্ভাৰেস্সতী’তি গমনং সণ্ঠপেতি, ঠানং সণ্ঠপেতি, নিসজ্জং সণ্ঠপেতি, সযনং সণ্ঠপেতি, পণিধায গচ্ছতি, পণিধায তিট্ঠতি, পণিধায নিসীদতি, পণিধায সেয্যং কপ্পেতি, সমাহিতো ৰিয গচ্ছতি, সমাহিতো ৰিয তিট্ঠতি, নিসীদতি, সেয্যং কপ্পেতি, আপাথকজ্ঝাযী চ হোতি, যা এৰরূপা ইরিযাপথস্স অট্ঠপনা ঠপনা সণ্ঠপনা ভাকুটিকা ভাকুটিযং কুহনা কুহাযনা কুহিতত্তং, ইদং ৰুচ্চতি ইরিযাপথসঙ্খাতং কুহনৰত্থূ’’তি (মহানি. ৮৭).
তত্থ পচ্চযপটিসেৰনসঙ্খাতেনাতি পচ্চযপটিসেৰনন্তি এৰং সঙ্খাতেন পচ্চযপটিসেৰনেন ৰা সঙ্খাতেন. সামন্তজপ্পিতেনাতি সমীপভণিতেন. ইরিযাপথস্স ৰাতি চতুইরিযাপথস্স. অট্ঠপনাতিআদি ঠপনা, আদরেন ৰা ঠপনা. ঠপনাতি ঠপনাকারো. সণ্ঠপনাতি অভিসঙ্খরণা, পাসাদিকভাৰকরণন্তি ৰুত্তং হোতি. ভাকুটিকাতি পধানপুরিমট্ঠিতভাৰদস্সনেন ভাকুটিকরণং, মুখসঙ্কোচোতি ৰুত্তং হোতি. ভাকুটিকরণং সীলমস্সাতি ভাকুটিকো. ভাকুটিকস্স ভাৰো ভাকুটিযং. কুহনাতি ৰিম্হাপনা. কুহস্স আযনা কুহাযনা. কুহিতস্স ভাৰো কুহিতত্তন্তি.
লপনানিদ্দেসে আলপনাতি ৰিহারং আগতে মনুস্সে দিস্ৰা ‘‘কিমত্থায ভোন্তো আগতা, কিং ভিক্খূ নিমন্তিতুং, যদি এৰং গচ্ছথ রে, অহং পচ্ছতো পত্তং গহেত্ৰা আগচ্ছামী’’তি এৰং আদিতোৰ লপনা. অথ ৰা অত্তানং উপনেত্ৰা ‘‘অহং তিস্সো, মযি রাজা পসন্নো, মযি অসুকো চ অসুকো চ রাজমহামত্তো পসন্নো’’তি এৰং অত্তুপনাযিকা লপনা আলপনা. লপনাতি পুট্ঠস্স সতো ৰুত্তপ্পকারমেৰ লপনং. সল্লপনাতি গহপতিকানং উক্কণ্ঠনে ভীতস্স ওকাসং দত্ৰা দত্ৰা সুট্ঠু লপনা. উল্লপনাতি মহাকুটুম্বিকো মহানাৰিকো মহাদানপতীতি এৰং উদ্ধং কত্ৰা লপনা. সমুল্লপনাতি সব্বতোভাগেন উদ্ধং কত্ৰা লপনা.
উন্নহনাতি ‘‘উপাসকা পুব্বে ঈদিসে কালে নৰদানং দেথ, ইদানি কিং ন দেথা’’তি এৰং যাৰ ‘‘দস্সাম, ভন্তে, ওকাসং ন লভামা’’তিআদীনি ৰদন্তি, তাৰ উদ্ধং উদ্ধং নহনা, ৰেঠনাতি ৰুত্তং হোতি. অথ ৰা উচ্ছুহত্থং দিস্ৰা ‘‘কুতো আভতং উপাসকা’’তি পুচ্ছতি. উচ্ছুখেত্ততো, ভন্তেতি. কিং তত্থ উচ্ছু মধুরন্তি. খাদিত্ৰা, ভন্তে, জানিতব্বন্তি. ‘‘ন, উপাসক, ভিক্খুস্স উচ্ছুং দেথা’’তি ৰত্তুং ৰট্টতীতি. যা এৰরূপা নিব্বেঠেন্তস্সাপি ৰেঠনকথা, সা উন্নহনা. সব্বতোভাগেন পুনপ্পুনং উন্নহনা সমুন্নহনা.
উক্কাচনাতি ‘‘এতং কুলং মংযেৰ জানাতি. সচে এত্থ দেয্যধম্মো উপ্পজ্জতি, ময্হমেৰ দেতী’’তি এৰং উক্খিপিত্ৰা কাচনা উক্কাচনা, উদ্দীপনাতি ৰুত্তং হোতি. তেলকন্দরিকৰত্থু চেত্থ ৰত্তব্বং. সব্বতোভাগেন পন পুনপ্পুনং উক্কাচনা সমুক্কাচনা.
অনুপ্পিযভাণিতাতি সচ্চানুরূপং ধম্মানুরূপং ৰা অনপলোকেত্ৰা পুনপ্পুনং পিযভণনমেৰ. চাটুকম্যতাতি নীচৰুত্তিতা অত্তানং হেট্ঠতো হেট্ঠতো ঠপেত্ৰা ৰত্তনং. মুগ্গসূপ্যতাতি মুগ্গসূপসদিসতা. যথা হি মুগ্গেসু পচ্চমানেসু কোচিদেৰ ন পচ্চতি, অৰসেসা পচ্চন্তি, এৰং যস্স পুগ্গলস্স ৰচনে কিঞ্চিদেৰ সচ্চং হোতি, সেসং অলীকং, অযং পুগ্গলো মুগ্গসূপ্যোতি ৰুচ্চতি. তস্স ভাৰো মুগ্গসূপ্যতা. পারিভট্যতাতি পারিভট্যভাৰো. যো হি কুলদারকে ধাতি ৰিয অঙ্কেন ৰা খন্ধেন ৰা পরিভটতি, ধারেতীতি অত্থো. তস্স পরিভটস্স কম্মং পারিভট্যুং. পারিভট্যস্স ভাৰো পারিভট্যতাতি.
নেমিত্তিকতানিদ্দেসে নিমিত্তন্তি যংকিঞ্চি পরেসং পচ্চযদানসঞ্ঞাজনকং কাযৰচীকম্মং. নিমিত্তকম্মন্তি খাদনীযং গহেত্ৰা গচ্ছন্তে দিস্ৰা ‘‘কিং খাদনীযং লভিত্থা’’তিআদিনা নযেন নিমিত্তকরণং. ওভাসোতি পচ্চযপটিসংযুত্তকথা. ওভাসকম্মন্তি ৰচ্ছপালকে দিস্ৰা ‘‘কিং ইমে ৰচ্ছা খীরগোৰচ্ছা উদাহু তক্কগোৰচ্ছা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘খীরগোৰচ্ছা, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘ন খীরগোৰচ্ছা, যদি খীরগোৰচ্ছা সিযুং, ভিক্খূপি খীরং লভেয্যু’’ন্তি এৰমাদিনা নযেন তেসং দারকানং মাতাপিতূনং নিৰেদেত্ৰা খীরদাপনাদিকং ওভাসকরণং. সামন্তজপ্পাতি সমীপং কত্ৰা জপ্পনং. কুলূপকভিক্খু ৰত্থু চেত্থ ৰত্তব্বং.
কুলূপকো কির ভিক্খু ভুঞ্জিতুকামো গেহং পৰিসিত্ৰা নিসীদি. তং দিস্ৰা অদাতুকামা ঘরণী ‘‘তণ্ডুলা নত্থী’’তি ভণন্তী তণ্ডুলে আহরিতুকামা ৰিয পটিৰিস্সকঘরং গতা. ভিক্খুপি অন্তোগব্ভং পৰিসিত্ৰা ওলোকেন্তো কৰাটকোণে উচ্ছুং, ভাজনে গুল়ং, পিটকে লোণমচ্ছফালে, কুম্ভিযং তণ্ডুলে, ঘটে ঘতং দিস্ৰা নিক্খমিত্ৰা নিসীদি. ঘরণী ‘‘তণ্ডুলে নালত্থ’’ন্তি আগতা. ভিক্খু ‘‘উপাসিকে ‘অজ্জ ভিক্খা ন সম্পজ্জিস্সতী’তি পটিকচ্চেৰ নিমিত্তং অদ্দস’’ন্তি আহ. কিং, ভন্তেতি. কৰাটকোণে নিক্খিত্তং উচ্ছুং ৰিয সপ্পং অদ্দসং, ‘তং পহরিস্সামী’তি ওলোকেন্তো ভাজনে ঠপিতং গুল়পিণ্ডং ৰিয পাসাণং, লেড্ডুকেন পহটেন সপ্পেন কতং পিটকে নিক্খিত্তলোণমচ্ছফালসদিসং ফণং, তস্স তং লেড্ডুং ডংসিতুকামস্স কুম্ভিযা তণ্ডুলসদিসে দন্তে, অথস্স কুপিতস্স ঘটে পক্খিত্তঘতসদিসং মুখতো নিক্খমন্তং ৰিসমিস্সকং খেল়ন্তি. সা ‘‘ন সক্কা মুণ্ডকং ৰঞ্চেতু’’ন্তি উচ্ছুং দত্ৰা ওদনং পচিত্ৰা ঘতগুল়মচ্ছেহি সদ্ধিং সব্বং অদাসীতি. এৰং সমীপং কত্ৰা জপ্পনং সামন্তজপ্পাতি ৰেদিতব্বং. পরিকথাতি যথা তং লভতি তস্স পরিৰত্তেত্ৰা কথনন্তি.
নিপ্পেসিকতানিদ্দেসে অক্কোসনাতি দসহি অক্কোসৰত্থূহি অক্কোসনং. ৰম্ভনাতি পরিভৰিত্ৰা কথনং. গরহণাতি অস্সদ্ধো অপ্পসন্নোতিআদিনা নযেন দোসারোপনা. উক্খেপনাতি মা এতং এত্থ কথেথাতি ৰাচায উক্খিপনং. সব্বতোভাগেন সৰত্থুকং সহেতুকং কত্ৰা উক্খেপনা সমুক্খেপনা. অথ ৰা অদেন্তং দিস্ৰা ‘‘অহো দানপতী’’তি এৰং উক্খিপনং উক্খেপনা. মহাদানপতীতি এৰং সুট্ঠু উক্খেপনা সমুক্খেপনা. খিপনাতি কিং ইমস্স জীৰিতং বীজভোজিনোতি এৰং উপ্পণ্ডনা. সংখিপনাতি কিং ইমং অদাযকোতি ভণথ, যো নিচ্চকালং সব্বেসম্পি নত্থীতি ৰচনং দেতীতি সুট্ঠুতরং উপ্পণ্ডনা. পাপনাতি অদাযকত্তস্স অৰণ্ণস্স ৰা পাপনং. সব্বতোভাগেন পাপনা সম্পাপনা. অৰণ্ণহারিকাতি এৰং মে অৰণ্ণভযাপি দস্সতীতি গেহতো গেহং গামতো গামং জনপদতো জনপদং অৰণ্ণহরণং. পরপিট্ঠিমংসিকতাতি পুরতো মধুরং ভণিত্ৰা পরম্মুখে অৰণ্ণভাসিতা. এসা হি অভিমুখং ওলোকেতুং অসক্কোন্তস্স পরম্মুখানং পিট্ঠিমংসং খাদনমিৰ হোতি, তস্মা পরপিট্ঠিমংসিকতাতি ৰুত্তা. অযং ৰুচ্চতি নিপ্পেসিকতাতি অযং যস্মা ৰেল়ুপেসিকায ৰিয অব্ভঙ্গং পরস্স গুণং নিপ্পেসেতি নিপুঞ্ছতি, যস্মা ৰা গন্ধজাতং নিপিসিত্ৰা গন্ধমগ্গনা ৰিয পরগুণে নিপিসিত্ৰা ৰিচুণ্ণেত্ৰা এসা লাভমগ্গনা হোতি, তস্মা নিপ্পেসিকতাতি ৰুচ্চতীতি.
লাভেন লাভং নিজিগীসনতানিদ্দেসে নিজিগীসনতাতি মগ্গনা. ইতো লদ্ধন্তি ইমম্হা গেহা লদ্ধং. অমুত্রাতি অমুকম্হি গেহে. এট্ঠীতি ইচ্ছনা. গৰেট্ঠীতি মগ্গনা. পরিযেট্ঠীতি পুনপ্পুনং মগ্গনা. আদিতো পট্ঠায লদ্ধং লদ্ধং ভিক্খং তত্র তত্র কুলদারকানং দত্ৰা অন্তে খীরযাগুং লভিত্ৰা গতভিক্খুৰত্থু চেত্থ কথেতব্বং. এসনাতিআদীনি এট্ঠিআদীনমেৰ ৰেৰচনানি, তস্মা এট্ঠীতি এসনা. গৰেট্ঠীতি গৰেসনা, পরিযেট্ঠীতি পরিযেসনা. ইচ্চেৰমেত্থ যোজনা ৰেদিতব্বা. অযং কুহনাদীনং অত্থো.
ইদানি এৰমাদীনঞ্চ পাপধম্মানন্তি এত্থ আদিসদ্দেন ‘‘যথা ৰা পনেকে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৰা তে এৰরূপায তিরচ্ছানৰিজ্জায মিচ্ছাজীৰেন জীৰিকং কপ্পেন্তি. সেয্যথিদং, অঙ্গং, নিমিত্তং, উপ্পাতং, সুপিনং, লক্খণং, মূসিকচ্ছিন্নং, অগ্গিহোমং, দব্বিহোম’’ন্তি (দী. নি. ১.২১) আদিনা নযেন ব্রহ্মজালে ৰুত্তানং অনেকেসং পাপধম্মানং গহণং ৰেদিতব্বং. ইতি য্ৰাযং ইমেসং আজীৰহেতু পঞ্ঞত্তানং ছন্নং সিক্খাপদানং ৰীতিক্কমৰসেন, ইমেসঞ্চ ‘‘কুহনা লপনা নেমিত্তিকতা নিপ্পেসিকতা লাভেন লাভং নিজিগীসনতা’’তি এৰমাদীনং পাপধম্মানং ৰসেন পৰত্তো মিচ্ছাজীৰো, যা তস্মা সব্বপ্পকারাপি মিচ্ছাজীৰা ৰিরতি, ইদং আজীৰপারিসুদ্ধিসীলং. তত্রাযং ৰচনত্থো. এতং আগম্ম জীৰন্তীতি আজীৰো. কো সো, পচ্চযপরিযেসনৰাযামো. পারিসুদ্ধীতি পরিসুদ্ধতা. আজীৰস্স পারিসুদ্ধি আজীৰপারিসুদ্ধি.
পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং
১৮. যং পনেতং তদনন্তরং পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং ৰুত্তং, তত্থ পটিসঙ্খা যোনিসোতি উপাযেন পথেন পটিসঙ্খায ঞত্ৰা, পচ্চৰেক্খিত্ৰাতি অত্থো. এত্থ চ সীতস্স পটিঘাতাযাতিআদিনা নযেন ৰুত্তপচ্চৰেক্খণমেৰ ‘‘যোনিসো পটিসঙ্খা’’তি ৰেদিতব্বং. তত্থ চীৰরন্তি অন্তরৰাসকাদীসু যংকিঞ্চি. পটিসেৰতীতি পরিভুঞ্জতি, নিৰাসেতি ৰা পারুপতি ৰা. যাৰদেৰাতি পযোজনাৰধিপরিচ্ছেদনিযমৰচনং, এত্তকমেৰ হি যোগিনো চীৰরপটিসেৰনে পযোজনং যদিদং সীতস্স পটিঘাতাযাতিআদি, ন ইতো ভিয্যো. সীতস্সাতি অজ্ঝত্তধাতুক্খোভৰসেন ৰা বহিদ্ধাউতুপরিণামনৰসেন ৰা উপ্পন্নস্স যস্স কস্সচি সীতস্স. পটিঘাতাযাতি পটিহননত্থং. যথা সরীরে আবাধং ন উপ্পাদেতি, এৰং তস্স ৰিনোদনত্থং. সীতব্ভাহতে হি সরীরে ৰিক্খিত্তচিত্তো যোনিসো পদহিতুং ন সক্কোতি, তস্মা সীতস্স পটিঘাতায চীৰরং পটিসেৰিতব্বন্তি ভগৰা অনুঞ্ঞাসি. এস নযো সব্বত্থ. কেৰলঞ্হেত্থ উণ্হস্সাতি অগ্গিসন্তাপস্স. তস্স ৰনদাহাদীসু সম্ভৰো ৰেদিতব্বো. ডংসমকসৰাতাতপসরীসপসম্ফস্সানন্তি এত্থ পন ডংসাতি ডংসনমক্খিকা, অন্ধমক্খিকাতিপি ৰুচ্চন্তি. মকসা মকসা এৰ. ৰাতাতি সরজঅরজাদিভেদা. আতপোতি সূরিযাতপো. সরীসপাতি যে কেচি সরন্তা গচ্ছন্তি দীঘজাতিকা সপ্পাদযো, তেসং দট্ঠসম্ফস্সো চ ফুট্ঠসম্ফস্সো চাতি দুৰিধো সম্ফস্সো, সোপি চীৰরং পারুপিত্ৰা নিসিন্নং ন বাধতি, তস্মা তাদিসেসু ঠানেসু তেসং পটিঘাতত্থায পটিসেৰতি. যাৰদেৰাতি পুন এতস্স ৰচনং নিযতপযোজনাৰধিপরিচ্ছেদদস্সনত্থং, হিরিকোপীনপটিচ্ছাদনঞ্হি নিযতপযোজনং, ইতরানি কদাচি কদাচি হোন্তি. তত্থ হিরিকোপীনন্তি তং তং সম্বাধট্ঠানং. যস্মিং যস্মিঞ্হি অঙ্গে ৰিৰরিযমানে হিরী কুপ্পতি ৰিনস্সতি, তং তং হিরিং কোপনতো হিরিকোপীনন্তি ৰুচ্চতি. তস্স চ হিরিকোপীনস্স পটিচ্ছাদনত্থন্তি হিরিকোপীনপটিচ্ছাদনত্থং. হিরিকোপীনং পটিচ্ছাদনত্থন্তিপি পাঠো.
পিণ্ডপাতন্তি যংকিঞ্চি আহারং. যো হি কোচি আহারো ভিক্খুনো পিণ্ডোল্যেন পত্তে পতিতত্তা পিণ্ডপাতোতি ৰুচ্চতি. পিণ্ডানং ৰা পাতো পিণ্ডপাতো, তত্থ তত্থ লদ্ধানং ভিক্খানং সন্নিপাতো সমূহোতি ৰুত্তং হোতি. নেৰ দৰাযাতি ন গামদারকাদযো ৰিয দৰত্থং, কীল়ানিমিত্তন্তি ৰুত্তং হোতি. ন মদাযাতি ন মুট্ঠিকমল্লাদযো ৰিয মদত্থং, বলমদনিমিত্তং পোরিসমদনিমিত্তঞ্চাতি ৰুত্তং হোতি. ন মণ্ডনাযাতি ন অন্তেপুরিকৰেসিযাদযো ৰিয মণ্ডনত্থং, অঙ্গপচ্চঙ্গানং পীণভাৰনিমিত্তন্তি ৰুত্তং হোতি. ন ৰিভূসনাযাতি ন নটনচ্চকাদযো ৰিয ৰিভূসনত্থং, পসন্নচ্ছৰিৰণ্ণতানিমিত্তন্তি ৰুত্তং হোতি. এত্থ চ নেৰ দৰাযাতি এতং মোহূপনিস্সযপ্পহানত্থং ৰুত্তং. ন মদাযাতি এতং দোসূপনিস্সযপ্পহানত্থং. ন মণ্ডনায ন ৰিভূসনাযাতি এতং রাগূপনিস্সযপ্পহানত্থং. নেৰ দৰায ন মদাযাতি চেতং অত্তনো সংযোজনুপ্পত্তিপটিসেধনত্থং. ন মণ্ডনায ন ৰিভূসনাযাতি এতং পরস্সপি সংযোজনুপ্পত্তিপটিসেধনত্থং. চতূহিপি চেতেহি অযোনিসো পটিপত্তিযা কামসুখল্লিকানুযোগস্স চ পহানং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
যাৰদেৰাতি ৰুত্তত্থমেৰ. ইমস্স কাযস্সাতি এতস্স চতুমহাভূতিকস্স রূপকাযস্স. ঠিতিযাতি পবন্ধট্ঠিতত্থং. যাপনাযাতি পৰত্তিযা অৰিচ্ছেদত্থং, চিরকালট্ঠিতত্থং ৰা. ঘরূপত্থম্ভমিৰ হি জিণ্ণঘরসামিকো, অক্খব্ভঞ্জনমিৰ চ সাকটিকো কাযস্স ঠিতত্থং যাপনত্থঞ্চেস পিণ্ডপাতং পটিসেৰতি, ন দৰমদমণ্ডনৰিভূসনত্থং. অপিচ ঠিতীতি জীৰিতিন্দ্রিযস্সেতং অধিৰচনং, তস্মা ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা যাপনাযাতি এত্তাৰতা এতস্স কাযস্স জীৰিতিন্দ্রিযপৰত্তাপনত্থন্তিপি ৰুত্তং হোতীতি ৰেদিতব্বং. ৰিহিংসূপরতিযাতি ৰিহিংসা নাম জিঘচ্ছা আবাধট্ঠেন. তস্সা উপরমত্থম্পেস পিণ্ডপাতং পটিসেৰতি, ৰণালেপনমিৰ উণ্হসীতাদীসু তপ্পটিকারং ৰিয চ. ব্রহ্মচরিযানুগ্গহাযাতি সকলসাসনব্রহ্মচরিযস্স চ মগ্গব্রহ্মচরিযস্স চ অনুগ্গহত্থং. অযঞ্হি পিণ্ডপাতপটিসেৰনপচ্চযা কাযবলং নিস্সায সিক্খত্তযানুযোগৰসেন ভৰকন্তারনিত্থরণত্থং পটিপজ্জন্তো ব্রহ্মচরিযানুগ্গহায পটিসেৰতি, কন্তারনিত্থরণত্থিকা পুত্তমংসং (সং. নি. ২.৬৩) ৰিয, নদীনিত্থরণত্থিকা কুল্লং (ম. নি. ১.২৪০) ৰিয, সমুদ্দনিত্থরণত্থিকা নাৰমিৰ চ.
ইতিপুরাণঞ্চ ৰেদনং পটিহঙ্খামি নৰঞ্চ ৰেদনং ন উপ্পাদেস্সামীতি এতং ইমিনা পিণ্ডপাতপটিসেৰনেন পুরাণঞ্চ জিঘচ্ছাৰেদনং পটিহঙ্খামি, নৰঞ্চ ৰেদনং অপরিমিতভোজনপচ্চযং আহরহত্থকঅলংসাটকতত্রৰট্টককাকমাসকভুত্তৰমিতকব্রাহ্মণানং অঞ্ঞতরো ৰিয ন উপ্পাদেস্সামীতিপি পটিসেৰতি, ভেসজ্জমিৰ গিলানো. অথ ৰা যা অধুনা অসপ্পাযাপরিমিতভোজনং নিস্সায পুরাণকম্মপচ্চযৰসেন উপ্পজ্জনতো পুরাণৰেদনাতি ৰুচ্চতি. সপ্পাযপরিমিতভোজনেন তস্সা পচ্চযং ৰিনাসেন্তো তং পুরাণঞ্চ ৰেদনং পটিহঙ্খামি. যা চাযং অধুনা কতং অযুত্তপরিভোগকম্মূপচযং নিস্সায আযতিং উপ্পজ্জনতো নৰৰেদনাতি ৰুচ্চতি. যুত্তপরিভোগৰসেন তস্সা মূলং অনিব্বত্তেন্তো তং নৰঞ্চ ৰেদনং ন উপ্পাদেস্সামীতি এৰম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. এত্তাৰতা যুত্তপরিভোগসঙ্গহো অত্তকিলমথানুযোগপ্পহানং ধম্মিকসুখাপরিচ্চাগো চ দীপিতো হোতীতি ৰেদিতব্বো.
যাত্রা চ মে ভৰিস্সতীতি পরিমিতপরিভোগেন জীৰিতিন্দ্রিযুপচ্ছেদকস্স ইরিযাপথভঞ্জকস্স ৰা পরিস্সযস্স অভাৰতো চিরকালগমনসঙ্খাতা যাত্রা চ মে ভৰিস্সতি ইমস্স পচ্চযাযত্তৰুত্তিনো কাযস্সাতিপি পটিসেৰতি, যাপ্যরোগী ৰিয তপ্পচ্চযং. অনৰজ্জতা চ ফাসুৰিহারো চাতি অযুত্তপরিযেসনপটিগ্গহণপরিভোগপরিৰজ্জনেন অনৰজ্জতা, পরিমিতপরিভোগেন ফাসুৰিহারো. অসপ্পাযাপরিমিতপরিভোগপচ্চযা অরতিতন্দীৰিজম্ভিতা. ৰিঞ্ঞূগরহাদিদোসাভাৰেন ৰা অনৰজ্জতা, সপ্পাযপরিমিতভোজনপচ্চযা কাযবলসম্ভৰেন ফাসুৰিহারো. যাৰদত্থউদরাৰদেহকভোজনপরিৰজ্জনেন ৰা সেয্যসুখপস্সসুখমিদ্ধসুখানং পহানতো অনৰজ্জতা, চতুপঞ্চালোপমত্তঊনভোজনেন চতুইরিযাপথযোগ্যভাৰপটিপাদনতো ফাসুৰিহারো চ মে ভৰিস্সতীতিপি পটিসেৰতি. ৰুত্তম্পি হেতং –
‘‘চত্তারো পঞ্চ আলোপে, অভুত্ৰা উদকং পিৰে;
অলং ফাসুৰিহারায, পহিতত্তস্স ভিক্খুনো’’তি. (থেরগা. ৯৮৩);
এত্তাৰতা চ পযোজনপরিগ্গহো মজ্ঝিমা চ পটিপদা দীপিতা হোতীতি ৰেদিতব্বা.
সেনাসনন্তি সেনঞ্চ আসনঞ্চ. যত্থ যত্থ হি সেতি ৰিহারে ৰা অড্ঢযোগাদিম্হি ৰা, তং সেনং. যত্থ যত্থ আসতি নিসীদতি, তং আসনং. তং একতো কত্ৰা সেনাসনন্তি ৰুচ্চতি. উতুপরিস্সযৰিনোদনপটিসল্লানারামত্থন্তি পরিসহনট্ঠেন উতুযেৰ উতুপরিস্সযো. উতুপরিস্সযস্স ৰিনোদনত্থঞ্চ পটিসল্লানারামত্থঞ্চ. যো সরীরাবাধচিত্তৰিক্খেপকরো অসপ্পাযো উতু সেনাসনপটিসেৰনেন ৰিনোদেতব্বো হোতি, তস্স ৰিনোদনত্থং একীভাৰসুখত্থঞ্চাতি ৰুত্তং হোতি. কামঞ্চ সীতপটিঘাতাদিনাৰ উতুপরিস্সযৰিনোদনং ৰুত্তমেৰ. যথা পন চীৰরপটিসেৰনে হিরিকোপীনপটিচ্ছাদনং নিযতপযোজনং, ইতরানি কদাচি কদাচি ভৰন্তীতি ৰুত্তং, এৰমিধাপি নিযতং উতুপরিস্সযৰিনোদনং সন্ধায ইদং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. অথ ৰা অযং ৰুত্তপ্পকারো উতু উতুযেৰ. পরিস্সযো পন দুৰিধো পাকটপরিস্সযো চ, পটিচ্ছন্নপরিস্সযো চ (মহানি. ৫). তত্থ পাকটপরিস্সযো সীহব্যগ্ঘাদযো. পটিচ্ছন্নপরিস্সযো রাগদোসাদযো. যে যত্থ অপরিগুত্তিযা চ অসপ্পাযরূপদস্সনাদিনা চ আবাধং ন করোন্তি, তং সেনাসনং এৰং জানিত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰা পটিসেৰন্তো ভিক্খু পটিসঙ্খা যোনিসো সেনাসনং উতুপরিস্সযৰিনোদনত্থং পটিসেৰতীতি ৰেদিতব্বো.
গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারন্তি এত্থ রোগস্স পটিঅযনট্ঠেন পচ্চযো, পচ্চনীকগমনট্ঠেনাতি অত্থো. যস্স কস্সচি সপ্পাযস্সেতং অধিৰচনং. ভিসক্কস্স কম্মং তেন অনুঞ্ঞাতত্তাতি ভেসজ্জং. গিলানপচ্চযোৰ ভেসজ্জং গিলানপচ্চযভেসজ্জং, যংকিঞ্চি গিলানস্স সপ্পাযং ভিসক্ককম্মং তেলমধুফাণিতাদীতি ৰুত্তং হোতি. পরিক্খারোতি পন ‘‘সত্তহি নগরপরিক্খারেহি সুপরিক্খতং হোতী’’তি (অ. নি. ৭.৬৭) আদীসু পরিৰারো ৰুচ্চতি. ‘‘রথো সীলপরিক্খারো, ঝানক্খো চক্কৰীরিযো’’তি (সং. নি. ৫.৪) আদীসু অলঙ্কারো. ‘‘যে চ খো ইমে পব্বজিতেন জীৰিতপরিক্খারা সমুদানেতব্বা’’তি (ম. নি. ১.১৯১-১৯২) আদীসু সম্ভারো. ইধ পন সম্ভারোপি পরিৰারোপি ৰট্টতি. তঞ্হি গিলানপচ্চযভেসজ্জং জীৰিতস্স পরিৰারোপি হোতি, জীৰিতনাসকাবাধুপ্পত্তিযা অন্তরং অদত্ৰা রক্খণতো সম্ভারোপি. যথা চিরং পৰত্ততি, এৰমস্স কারণভাৰতো, তস্মা পরিক্খারোতি ৰুচ্চতি. এৰং গিলানপচ্চযভেসজ্জঞ্চ তং পরিক্খারো চাতি গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারো. তং গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং. গিলানস্স যংকিঞ্চি সপ্পাযং ভিসক্কানুঞ্ঞাতং তেলমধুফাণিতাদি জীৰিতপরিক্খারন্তি ৰুত্তং হোতি. উপ্পন্নানন্তি জাতানং ভূতানং নিব্বত্তানং. ৰেয্যাবাধিকানন্তি এত্থ ব্যাবাধোতি ধাতুক্খোভো, তংসমুট্ঠানা চ কুট্ঠগণ্ডপীল়কাদযো. ব্যাবাধতো উপ্পন্নত্তা ৰেয্যাবাধিকা. ৰেদনানন্তি দুক্খৰেদনা অকুসলৰিপাকৰেদনা. তাসং ৰেয্যাবাধিকানং ৰেদনানং. অব্যাবজ্ঝপরমতাযাতি নিদ্দুক্খপরমতায. যাৰ তং দুক্খং সব্বং পহীনং হোতি তাৰাতি অত্থো.
এৰমিদং সঙ্খেপতো পটিসঙ্খা যোনিসো পচ্চযপরিভোগলক্খণং পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং ৰেদিতব্বং. ৰচনত্থো পনেত্থ – চীৰরাদযো হি যস্মা তে পটিচ্চ নিস্সায পরিভুঞ্জমানা পাণিনো অযন্তি পৰত্তন্তি, তস্মা পচ্চযাতি ৰুচ্চন্তি. তে পচ্চযে সন্নিস্সিতন্তি পচ্চযসন্নিস্সিতং.
চতুপারিসুদ্ধিসম্পাদনৰিধি
১৯. এৰমেতস্মিং চতুব্বিধে সীলে সদ্ধায পাতিমোক্খসংৰরো সম্পাদেতব্বো. সদ্ধাসাধনো হি সো, সাৰকৰিসযাতীতত্তা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা. সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযাচনপটিক্খেপো চেত্থ নিদস্সনং. তস্মা যথা পঞ্ঞত্তং সিক্খাপদং অনৰসেসং সদ্ধায সমাদিযিত্ৰা জীৰিতেপি অপেক্খং অকরোন্তেন সাধুকং সম্পাদেতব্বং. ৰুত্তম্পি হেতং –
‘‘কিকীৰ অণ্ডং চমরীৰ ৰালধিং,
পিযংৰ পুত্তং নযনংৰ এককং;
তথেৰ সীলং অনুরক্খমানকা,
সুপেসলা হোথ সদা সগারৰা’’তি.
অপরম্পি ৰুত্তং – ‘‘এৰমেৰ খো পহারাদ যং মযা সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, তং মম সাৰকা জীৰিতহেতুপি নাতিক্কমন্তী’’তি (অ. নি. ৮.১৯). ইমস্মিং চ পনত্থে অটৰিযং চোরেহি বদ্ধথেরানং ৰত্থূনি ৰেদিতব্বানি.
মহাৰত্তনিঅটৰিযং কির থেরং চোরা কাল়ৰল্লীহি বন্ধিত্ৰা নিপজ্জাপেসুং. থেরো যথানিপন্নোৰ সত্তদিৰসানি ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অনাগামিফলং পাপুণিত্ৰা তত্থেৰ কালং কত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তি.