২. কপ্পৰিনাসকণ্ডো

ইদানি বুদ্ধুপ্পাদদুল্লভকথা

‘‘বুদ্ধো চ দুল্লভো লোকে, সদ্ধম্মসৰনম্পি চ;

সঙ্ঘো চ দুল্লভো লোকে, সপ্পুরিসাতি দুল্লভা’’তি.

ইমিস্সা গাথায সংৰণ্ণনাক্কমো সম্পত্তো. তত্থ ইমস্মিং সত্তলোকে ওকাসলোকে ৰা সব্বঞ্ঞুসম্মাসম্বুদ্ধো দুল্লভোৰ তথা হেস লোকো সঙ্খারলোকো, সত্তলোকো, ওকাসলোকোতি তিপ্পভেদো হোতি তেসং সম্পত্তিৰিপত্তি চ এৰং ৰেদিতব্বা তত্থ লুজ্জতি পলুজ্জতীতি লোকোতি ৰচনত্থেন সত্তলোকো ৰেদিতব্বো. লোকিযন্তি পতিট্ঠহন্তি এত্থ সত্তনিকাযাতি ৰচনত্থেন ওকাসলোকো ৰেদিতব্বো. তথা হেস সত্তা অৰকসন্তি এত্থাতিওকাসোতি ৰুচ্চতি সো ভূমিৰসেন অপাযভূমি, কামসুগতিভূমি, রূপাৰচরভূমি, অরূপাৰচরভূমিচেতি চতুব্বিধা হোতি. তত্থ নিরযং, তিরচ্ছানযোনি, পেত্তিৰিসযো, অসুরকাযো, তি চতস্সো অপাযভূমি নাম. মনুস্সা, চাতুমহারাজিকা, তাৰতিংসা, যামা, তুসিতা, নিম্মানরতি, পরনিম্মিতৰসৰত্তী চেতি সত্তৰিধা হোতি কামসুগতিভূমি সাপনাযং একাদসৰিধাপি কামতণ্হা অৰচরতি এত্থাতি ৰচনত্থেন কামাৰচরভূমি নাম. ব্রহ্মপারিসজ্জা, ব্রহ্মপুরোহিতা, মহাব্রহ্মা চ পঠমজ্ঝানভূমি ইদং অগ্গিনা পরিগ্গহিতট্ঠানং. পরিত্তাভা, অপ্পমাণাভা, আভস্সরা চ দুতিযজ্ঝানভূমি ইদং আপেন পরিগ্গহিতট্ঠানং. পরিত্তসুভা, অপ্পমাণসুভা, সুভকিণ্হা চ ততিযজ্ঝানভূমি ইদং ৰাতেন পরিগ্গহিতট্ঠানং, তেসং ৰিপত্তিং পরতো ৰণ্ণযিস্সাম. ৰেহপ্ফলা, অসঞ্ঞসত্তা, সুদ্ধাৰাসা চ চতুত্থজ্ঝানভূমিচেতি রূপাৰচরভূমি সোল়সৰিধা হোতি. অৰিহা, অতপ্পা, সুদস্সা, সুদস্সী, অকনিট্ঠাচেতি সুদ্ধাৰাসভূমি পঞ্চৰিধা হোতি. আকাসানঞ্চাযতনভূমি, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনভূমি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনভূমি, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনভূমিচেতি চতুব্বিধা হোতি অরূপভূমি. এত্তাৰতা একতিংসপ্পভেদাপি ভূমি অৰকসন্তি এত্থ সত্তনিকাযাতি ৰচনত্থেন ওকাসোতি ৰুচ্চতি. তত্থ অট্ঠ মহানিরযানি অপাযভূমি নাম. তিরচ্ছানং পেত্তিৰিসযো অসুরকাযোতি ইমেসং ৰিসুং ভূমি নাম নত্থি, মনুস্সভূমিযংযেৰ যত্থ কত্থচি অরঞ্ঞৰনপত্থাদীসু নিবদ্ধৰাসং ৰসন্তি সোযেৰ পদেসো তেসং ভূমি. মনুস্সভূমিতো দ্ৰিতালীসসহস্সযোজনো যুগন্ধরপ্পমাণো সিনেরুনো পঞ্চমাল়িন্ধো চাতুমহারাজিকভূমি. ততুপরি দ্ৰিতালীসসহস্সযোজনং সিনেরুমত্থকং তাৰতিংসানং ভূমি. ততুপরি দ্ৰেতালীসসহস্সযোজনং ঠানং যামানং ভূমি. ইমিনা নযেন যাৰ ৰসৰত্তিভূমি দ্ৰিতালীসসহস্সযোজনে তিট্ঠতি, তস্মা মনুস্সভূমিতো যাৰ ৰসৰত্তিভূমি দ্ৰেসহস্সানিপঞ্চন হুতানি দুৰেসতসহস্সানি যোজনানি হোন্তি, তেনেতং ৰুচ্চতি.

‘‘মনুস্সভূমিতো যাৰ, ভূমি ৰসৰত্তন্তরা;

দুৰে সতসহস্সানি, পঞ্চনহুতমেৰ চ.

দ্ৰেসহস্সঞ্চ মধিকং, যোজনানং পমাণতো;

গণনা নাম ভূমীসু, সঙ্খ্যা এৰং পকাসিতা’’তি.

ততুপরি ব্রহ্মপারিসজ্জাদযো তযো ব্রহ্মুনো পঞ্চপঞ্ঞাসসতসহস্স অট্ঠসহস্সযোজনে সমতলে ঠানে তিট্ঠন্তি. দুতিযততিযভূমীব্রহ্মুনোপি তপ্পমাণেসু সমতলেসু তিট্ঠন্তি. চতুত্থভূমিযং পন ৰেহপ্ফলঅসঞ্ঞসত্তা তপ্পমাণে সমতলে ঠানে তিট্ঠন্তি. ততুপরিসুদ্ধাৰাসভূমিযো তংতং পমাণে ঠানে উপরূপরি তিট্ঠন্তি. চতস্সোপি অরূপভূমিযো তপ্পমাণে ঠানে উপরূপরি তিট্ঠন্তি. এত্তাৰতা চ মনুস্সভূমিতো যাৰ ভৰগ্গা যোজনানং সত্তকোটি চ অট্ঠারসলক্খা চ পঞ্চনহুতানি চ ছসহস্সানি চ হোন্তি তেনেতং ৰুচ্চতি পোরাণেহি.

‘‘হেট্ঠিমা ব্রহ্মলোকম্হা, পতিতা মহতী সিলা;

অহোরত্তেন একেন, উগ্গতা অট্ঠতালীসং.

যোজনানং সহস্সানি, চাতুমাসেহি ভূমি;

এৰং ৰুত্তপ্পমাণেন, সাযং হেট্ঠিমভূমি.

ইতো সতসহস্সানি, সত্তপঞ্ঞাস চাপরং;

সট্ঠি চেৰ সহস্সানি, উব্বেধেন পকাসিতা.

যোজনেসুপি ৰুত্তেসু, হিত্ৰা কামপ্পমাণকং;

সেসানি ৰসৰত্তীনং, পারিসজ্জান মন্তরং.

তঞ্চ পঞ্চহি পঞ্ঞাস, সতসহস্সানি চাপরং;

অট্ঠ চেৰ সহস্সানি, যোজনানি পৰুচ্চরে.

ইতো পরাসু সব্বাসু, ব্রহ্মভূমীসু যোজনা;

তপ্পমাণাৰ দট্ঠব্বা, নযগ্গাহেন ধীমতা.

ভূমিতো আভৰগ্গম্হা, সত্তকোটি অট্ঠারস;

লক্খা পঞ্চ নহুতানি, ছসহস্সানি সব্বদাতি.

এসা চ ৰিচারণা টীকা চরিযমতেন কতা;

ইদমেৰ সন্ধায, যাৰতা চন্দিমসূরিযা.

পরিহরন্তি দিসা ভন্তি, ৰিরোচমানা যাৰতা;

তাৰ সহস্সধা লোকে, এত্থ তে ৰত্ততী ৰসো’’তি.

ৰুত্তং. এত্থন্তরে সত্তা তিট্ঠন্তি, তেসং ৰিত্থারো অপুব্বং কত্ৰা কথেতুং অসক্কুণেয্যত্তা ন ৰক্খাম ইমস্মিং সত্তলোকে ওকাসলোকে চ সব্বঞ্ঞুসম্মাসম্বুদ্ধোৰ দুল্লভো, তথা হি চত্তারো বুদ্ধা অনুবুদ্ধো, সাৰকবুদ্ধো, পচ্চেকবুদ্ধো, সম্মাসম্বুদ্ধোতি. তত্থ বহুস্সুতং ভিক্খুং পসংসন্তেন চ ন সো তুম্হাকং সাৰকো নাম, বুদ্ধোনামেস চুন্দাতি বহুস্সুতস্স ভিক্খুনো বুদ্ধভাৰং অনুজানন্তেন চ.

ধম্মকাযো যতো সত্থা, ধম্মো সত্থুকাযো মতো;

ধম্মাসিকোসো সঙ্ঘো চ, সত্থুসঙ্খ্যম্পি গচ্ছতীতি.

ৰুত্তে পুথুজ্জনোপি উপচারৰসেন ৰাচনামগ্গস্স বোধত্তা অনুবুদ্ধো নাম. অরিযসাৰকো পন পরতো যোসৰসেন চত্তারি সচ্চানি বুজ্ঝতি বুজ্ঝনমত্তমেৰ ৰাতি ৰচনত্থেন বুজ্ঝনসভাৰত্তা সাৰকবুদ্ধো নাম. যো পন খগ্গৰিসাণকপ্পো সযম্ভূঞাণেন অনঞ্ঞবোধকো হুত্ৰা সামং বুজ্ঝনত্থেন পচ্চেকবুজ্ঝত্তা পচ্চেকবুদ্ধো নাম. সম্বুদ্ধোতিপি এতস্সেৰ নামং. যো পন সঙ্খতাসঙ্খতপ্পভেদং সকলম্পি ধম্মজাতং যাথাৰসরসলক্খণপ্পটিৰেধৰসেন সম্মা পকারেন সযং পচিতুপারমিতাসযম্ভূতেন সযম্ভূঞাণেন সযমেৰ অনঞ্ঞবোধিতো হুত্ৰা সৰাসনসম্মোহনিদ্দায অচ্চন্তং ৰিগতো দিনকরকিরণসমাগমেন পরমরুচিরসিরীসোভগ্গপ্পত্তিযা ৰিকসিতমিৰ পদুমং অগ্গমগ্গঞাণসমাগমেন অপরিমিতগুণগণালঙ্কতসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপ্পত্তিযা সব্বধম্মে বুজ্ঝি অবুজ্ঝি অঞ্ঞাসীতি সম্মাসম্বুদ্ধো, ভগৰা, সোৰ লোকে দুল্লভো পচ্চেকসম্বুদ্ধানম্পি হি একস্মিং কালে সতসহস্সাদিৰসেন একতো পৰত্তত্তা তে দুল্লভাপি অনচ্ছরিযজাতত্তা পরেসং মগ্গফলাধিগমায উপনিস্সযরহিতত্তা চ সম্মাসম্বুদ্ধোৰ লোকে দুল্লভো, অযং লোকসম্পত্তিৰিচারণা.

কথং লোকস্স ৰিপত্তি ৰেদিতব্বা তথা হেস লোকো ৰিনস্সমানো তেজেনপি আপেনপি ৰাযুনাপি ৰিনস্সতি. তস্স ৰিত্থারো ৰিসুদ্ধিমগ্গাদীসু ৰুচ্চমানোপি কেসঞ্চি পুগ্গলানং মতেন মিচ্ছাগাহত্তা ব্রহ্মূনং আযুনা মিনিতেপি অসমানং সংৰট্টসীমাপি ৰিরুদ্ধা, তস্মা তেসং ৰাদং অপনেত্ৰা গন্থতো সমানেত্ৰা ৰক্খাম. তত্থ চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যানি. কতমানি চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যানি সংৰট্টো, সংৰট্টট্ঠাযী, ৰিৰট্টো, ৰট্টট্ঠাযীতি. তযো সংৰট্টা আপোসংৰট্টো, তেজোসংৰট্টো, ৰাযোসংৰট্টো. তিস্সো সংৰট্টসীমা আভস্সরা, সুভকিণ্হা, ৰেহপ্ফলাতি. অযমেত্থ উদ্দেসো. তত্থ সংৰট্টো নাম পরিহাযমানো কপ্পো. তেন সংৰট্টট্ঠাযীপি গহিতো হোতি, তং মূলকত্তা. ৰড্ঢযমানো ৰিৰট্টকপ্পো নাম. তেন ৰিৰট্টট্ঠাযীপি গহিতো তং মূলকত্তা. তত্থ সংৰট্টোতি ৰিনাসো. যদা কপ্পো ৰিনস্সমানো তেজেন সংৰট্টতি, আভস্সরতো হেট্ঠা পঠমজ্ঝানভূমি অগ্গিনা দয্হতি. যদা আপেন সংৰট্টতি, সুভকিণ্হতো হেট্ঠা যাৰ দুতিযজ্ঝানভূমি উদকেন ৰিলীযতি. যদা ৰাযুনা সংৰট্টতি, ৰেহপ্ফলতো হেট্ঠা যাৰ ততিযজ্ঝানভূমি ৰাতেন সংৰট্টতি. ৰিত্থারতো পন জাতিখেত্ত আণাখেত্তৰিসযখেত্তৰসেন তিণ্ণং বুদ্ধখেত্তানং আণাখেত্তং ৰিনস্সতি. তস্মিং ৰিনট্ঠে জাতিখেত্তম্পি ৰিনস্সতেৰ. তত্থ জাতিখেত্তং দসসহস্সচক্কৰাল়পরিযন্তং হোতি. তং তথাগতস্স পটিসন্ধিগ্গহণআযুসঙ্খারোস্সজ্জনাদিকালেসুপি কম্পতি. আণাখেত্তং কোটিসতসহস্সচক্কৰাল়পরিযন্তং. যত্থ রতনসুত্তং খন্ধপরিত্তং ধজগ্গপরিত্তং আটানাটিযপরিত্তং মোরপরিত্তন্তি ইমেসং পরিত্তানং আনুভাৰো পৰত্ততি. ৰিসযখেত্তং অনন্তং অপরিমাণং. তত্থ জাতিখেত্তআণাখেত্তাৰসেন দ্ৰে খেত্তানি একতো ৰিনস্সন্তি. সণ্ঠহন্তম্পি একতো সণ্ঠহতি. তস্স ৰিনাসোচ সণ্ঠহন্তঞ্চ এৰং ৰেদিতব্বং যস্মিং সমযে কপ্পো অগ্গিনা নস্সতি, তদা আদিতো কপ্পৰিনাসকমহামেঘো ৰুট্ঠহিত্ৰা কোটিসতসহস্সচক্কৰাল়ং একমেঘৰস্সং ৰসি, তুট্ঠা মনুস্সা বীজানি ৰপ্পেন্তি, সস্সেসু গোখাযিতমত্তেসু জাতেসু গদ্রভরৰং ৰিরৰন্তো একবিন্দুপি ন পততি. যদা পচ্ছিন্নমেৰ হোতি তদা ৰস্সূপজীৰিনো সত্তা কালং কত্ৰা পরিত্তাভেসু ব্রহ্মভূমীসু উপ্পজ্জন্তি পুঞ্ঞফলূপজীৰিনোপি দেৰতা তত্থেৰ ব্রহ্মলোকে উপ্পজ্জন্তি, এৰং দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন তত্থ তত্থ উদকং পরিক্খযং গচ্ছতি, মচ্ছকচ্ছপাদি উদকনিস্সিতা পাণা কালং কত্ৰা মনুস্সদেৰলোকেসু নিব্বত্তিত্ৰা ঝানং উপ্পাদেত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তন্তি. নেরযিকসত্তাপি সত্তমসূরিযপাতুভাৰা ৰিনস্সন্তি, তেপি দেৰলোকে পটিলদ্ধজ্ঝানৰসেন ব্রহ্মলোকে উপ্পজ্জন্তি, তদা হি লোকব্যূহা নাম কামাৰচরদেৰা উক্খিত্তসিরা ৰিকিণ্ণকেসা রুদমুখা অস্সূনি হত্থেহি মুঞ্চমানা রত্তৰত্থনিৰত্থা অতিৰিয ৰিরূপৰেসধারিনো হুত্ৰা মনুস্সপথে ৰিচরন্তা এৰং আরোচেন্তি ‘‘মারিসা ভো ইতো ৰস্সসত সহস্সচ্চযেন কপ্পৰুট্ঠানং ভৰিস্সতি অযং লোকো ৰিনস্সিস্সতি মহাসমুদ্দোপিসুস্সিস্সতি অযঞ্চ মহাপথৰী সিনেরুপব্বতরাজা ডয্হিস্সতি ৰিনস্সিস্সতি যাৰব্রহ্মলোকা ৰিনাসো ভৰিস্সতি মেত্তং মারিসা ভাৰেথ. করুণং, মুদিতং, উপেক্খং মারিসা ভাৰেথ মাতরং উপট্ঠহথ, পিতরং উপট্ঠহথ, কুলে জেট্ঠাপচাযিনো হোথা’’তি. তেসং ৰচনং সুত্ৰা যেভুয্যেন মনুস্সা চ ভুম্মদেৰতা চ সংৰেগজাতা অঞ্ঞমঞ্ঞং মুদুচিত্তা হুত্ৰা মেত্তাদীনি পুঞ্ঞানি করিত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তন্তি. তত্থ সুধাভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা ৰাযো পরিকম্মং কত্ৰা ঝানং পটিলভন্তি, এৰং নেরযিকসত্তাপি অপরাপরিযকম্মেন দেৰলোকং নিব্বত্তন্তি. যে পন নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিকা তেসং কম্মস্স অপরিক্খযা অঞ্ঞচক্কৰাল়েসু অত্তনো কম্মানুরূপং ৰিপাকমনুভোন্তি. তেনেৰ অহোসিকম্মে মিচ্ছাদিট্ঠিৰসেন অকত্তব্বং নাম পাপং নত্থি, যতো সংসারখাণুভাৰোৰ নাম হোতীতি আহ ‘‘দিট্ঠি পরমানি ভিক্খৰে ৰজ্জানী’’তি. ‘‘অপরাপরিযৰেদনীযকম্মরহিতোপি সংসরন্তো সত্তো নাম নত্থী’’তি ৰুত্তত্তা. ‘‘অপরাপরিযকম্মৰসেন যতো মিচ্ছাদিট্ঠিসমাদানতো সপ্পুরিসূপনিস্সযৰসেন ৰিরাজেত্ৰা ভৰতো ৰুট্ঠানং নাম ভৰেয্যাতি অম্হাকং খন্তি. এৰং দেৰলোকে পটিলদ্ধজ্ঝানৰসেন সব্বেপি ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তন্তি. ৰস্সুপচ্ছেদতো পন উদ্ধং দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন দুতিযো সূরিযো পাতুভৰতি. পাতুভূতে চ তস্মিং নেৰ রত্তিপরিচ্ছেদো, ন দিৰা পরিচ্ছেদো পঞ্ঞাযতি, একো সূরিযো উট্ঠেতি, একো সূরিযো অত্থং গচ্ছতি. অৰিচ্ছিন্নসূরিযসন্তাপোৰ লোকো হোতি.

পকতিসূরিযে সূরিযদেৰপুত্তো অত্থি কপ্পৰিনাসকসূরিযে পন নত্থি. পকতিসূরিযোভাসেন আকাসে ৰলাহকা ধূমসিখাপি চরন্তি. কপ্পৰিনাসকসূরিযোভাসেন ৰিগতধূমৰলাহকং আদাসমণ্ডলং ৰিয নিম্মলং হোতি নভং ঠপেত্ৰা গঙ্গা, যমুনা, সরভূ, অচিরৰতী, মহীতি, ইমা পঞ্চ মহানদিযো ঠপেত্ৰা অৰসেসপঞ্চসতকুন্নদীআদীসু উদকং সুস্সতি ততো দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন ততিযো সূরিযো পাতুভৰতি তস্মিং পাতুভূতে পঞ্চ মহানদিযোপি সুস্সন্তি. ততো দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন চতুত্থো সূরিযো পাতুভৰতি. যস্স পাতুভাৰা হিমৰতী মহানদীনং পভৰা সীহপতনো, হংসপতনো, মন্দাকিনী, কণ্ণমুণ্ডকো, রথকারদহো, অনোতত্তদহো, ছদ্দন্তদহো, কুণালদহোতি ইমে সত্ত মহাসরা সুস্সন্তি. ততো দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন পঞ্চমো সূরিযো পাতুভৰতি, যস্স পাতুভাৰা অনুপুব্বেন মহাসমুদ্দো অঙ্গুলিপব্বতেমনমত্তম্পি উদকং ন সণ্ঠাতি. ততো দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন ছট্ঠো সূরিযো পাতুভৰতি, যস্মিং পাতুভাৰে সকলচক্কৰাল়ং একধূমং হোতি, পরিযাদিন্নসিনেহধূমেন যথা চ এৰং কোটিসতসহস্সচক্কৰাল়ম্পি. ততোপি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন সত্তমো সূরিযো পাতুভৰতি, যস্স পাতুভাৰা সকলচক্কৰাল়ং একজালং হোতি সদ্ধিং কোটিসতসহস্সচক্কৰাল়েহি যোজনসতিকাদিভেদা সিনেরুকূটানি পলুজ্জিত্ৰা আকাসেযেৰ অন্তরধাযন্তি. সাপি অগ্গিজালা উট্ঠহিত্ৰা চাতুমহারাজিকে গণ্হাতি, তত্থ কনকৰিমানরতনৰিমানানি ঝাপেত্ৰা তাৰতিংসভৰনং গণ্হাতি এতেনূপাযেন যাৰ পঠমজ্ঝানভূমি গণ্হাতি. তত্থ তযোপি ব্রহ্মলোকে ঝাপেত্ৰা আভস্সরে আহচ্চ অট্ঠাসি. সা যাৰ অণুমত্তম্পি সঙ্খারগতং অত্থি, তাৰ ননিব্বাযি. সব্বসঙ্খারপরিক্খযা পন সপ্পিতেলঝাপনঅগ্গিসিখা ৰিয ছারিকম্পি অনৰসেসেত্ৰা নিব্বাযি. হেট্ঠা আকাসেন সহ উপরি আকাসো একো হোতি মহন্ধকারো. এৰং কপ্পৰিনাসকমহামেঘতো যাৰজালপরিচ্ছেদা সংৰট্টো নাম একমসঙ্খ্যেয্যং নাম. অথ দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন মহামেঘো ৰুট্ঠহিত্ৰা পঠমং সুখুমং ৰস্সতি. অনুপুব্বেন কুমুদনাল়যট্ঠিমুসলতালক্খন্ধাদিপ্পমাণাহি ধারাহি ৰস্সন্তো কোটিসতসহস্সচক্কৰাল়েসু সব্বডড্ঢট্ঠানং পূরেত্ৰা অন্তরধাযতি. তং উদকং হেট্ঠা চ তিরিযঞ্চ ৰাতো সমুট্ঠহিত্ৰা ঘনং করোতি. পরিৰটুমং পদুমিনিপত্তে উদকবিন্দুসদিসং. এৰং অগ্গিজালনিব্বাযনতো যাৰ কোটিসতসহস্সচক্কৰাল়পরিপূরতো সম্পত্তিমহামেঘো, ইদং সংৰট্টট্ঠাযী নাম, দুতিযমসঙ্খ্যেয্যং নাম. কথং তাৰ মহন্তং উদকরাসিং ৰাতো ঘনং করোতীতি চে. ৰিৰরসম্পদানতো তং ৰা তেন পিণ্ডিযমানং ঘনং করিযমানং পরিক্খযমানং অনুপুব্বেন হেট্ঠা ওতরতি. ওতিণ্ণোতিণ্ণে উদকে পুব্বে ব্রহ্মলোকট্ঠানে ব্রহ্মপারি সজ্জ-ব্রহ্মপুরোহিতমহাব্রহ্মাৰসেন পঠমজ্ঝানভূমি পঠমং পাতুভৰতি. ততো ওতিণ্ণোতিণ্ণে উদকে চতুকামাৰচরদেৰলোকট্ঠানে অনুক্কমেন পরনিম্মিতৰসৰত্তী, নিম্মানরতী, তুসিতা, যামাতি চত্তারো কামাৰচরদেৰলোকা পাতুভৰন্তি. ততো পুরিমপথৰিট্ঠানং ওতিণ্ণে পন উদকে বলৰৰাতা উপ্পজ্জন্তি. তে তং পিদহিতদ্ৰারে ধমকরণে ঠিতউদকমিৰ নিরুস্সাসং কত্ৰা নিরুজ্ঝন্তি. মধুরোদকং পরিক্খযং গচ্ছমানং উপরি রসপথৰিং সমুট্ঠাপেতি সা ৰণ্ণসম্পন্নাচেৰ হোতি গন্ধরসসম্পন্না চ, নিরুদকপাযাসস্স উপরি পটলং ৰিয তদা চ আভস্সরব্রহ্মলোকে পঠমতরাভিনিব্বত্তা সত্তা আযুক্খযা ৰা পুঞ্ঞক্খযা ৰা ততো চৰিত্ৰা ইধূপপজ্জন্তি. ‘‘পুঞ্ঞক্খযা ৰা’’তি ইমিনা ব্রহ্মূনং আযুপরিচ্ছেদং অপ্পত্ৰাৰ কম্মক্খযেন মরণং ৰিঞ্ঞাযতি. তে হোন্তি সযংপভা অন্তলিক্খচরা. তে অগ্গঞ্ঞসুত্তে ৰুত্তনযেন তং রসপথৰিং সাযিত্ৰা তণ্হাভিভূতা আলুপ্পকারং পরিভুঞ্জিতুং উপক্কমন্তি. অথ নেসং সযং পভা অন্তরধাযতি, অন্ধকারো হোতি তে অন্ধকারং দিস্ৰা ভাযন্তি. ততো নেসং ভযং নাসেত্ৰা সূরভাৰং জনযন্তং পরিপুণ্ণপণ্ণাসযোজনং সূরিযমণ্ডলং ৰা পাতুভৰতি. তে তং দিস্ৰা ‘‘আলোকং পটিলভিম্হা’’তি হট্ঠতুট্ঠা হুত্ৰা ‘‘অম্হাকং ভযং নাসেত্ৰা সূরভাৰং জনযন্তো উট্ঠিতো, তস্মা সূরিযো হোতূ’’তি সূরিযো ত্ৰেৰস্স নামং করোন্তি. অথ সূরিযে দিৰসং আলোকং কত্ৰা অত্থঙ্গতে ‘‘যম্পি আলোকং লভিম্হা, সোপি নো নট্ঠো’’তি পুন ভীতা হোন্তি. তেসং এৰং হোতি ‘‘সাধুৰতস্স অঞ্ঞং আলোকং লভেয্যামা’’তি. তেসং চিত্তং ঞত্ৰা ৰিয একূনপঞ্ঞাসযোজনং চন্দমণ্ডলং পাতুভৰতি. তে তং দিস্ৰা ভিয্যোসোমত্তায হট্ঠতুট্ঠা হুত্ৰা ‘‘অম্হাকং ছন্দং ঞত্ৰা ৰিয উট্ঠিতো, তস্মা চন্দো হোতূ’’তি চন্দোত্ৰেৰস্স নামং করোন্তি. ততো পভুতি রত্তিদিৰা পঞ্ঞাযন্তি. অনুক্কমেন চ মাসদ্ধমাসউতুসংৰচ্ছরা. চন্দিমসূরিযানং পন পাতুভূতদিৰসেযেৰ সিনেরুচক্কৰাল়হিমৰন্তপব্বতা পাতুভৰন্তি, তে চ খো অপুব্বং অচরিমং ফগ্গুণপুণ্ণমদিৰসেযেৰ পাতুভৰন্তি. কথং যথানাম কঙ্গুভত্তে পচ্চমানে একপ্পহারেনেৰ বুব্বুল়কানি উট্ঠহন্তি. একে পদেসা থূপথূপা হোন্তি, একে নিন্ননিন্না, একে সমসমা এৰমেৰ থূপথূপট্ঠানে পব্বতা হোন্তি, নিন্ননিন্নট্ঠানে সমুদ্দা, সমসমট্ঠানে দীপাতি এৰং মনুস্সলোকে সণ্ঠিতে চাতুমহারাজিকা, তাৰতিংসাতি দ্ৰে কামাৰচরদেৰলোকা পচ্ছতো পাতুভৰন্তি. ভূমনিস্সিতা নাম হেতে দ্ৰে দেৰলোকা. এৰং সম্পত্তিমহামেঘতো যাৰ চন্দিমসূরিযপাতুভাৰো, ইদং ৰিৰট্টো নাম ততিযমসঙ্খ্যেয্যং নাম. অথ তেসং সত্তানং রসপথৰিং পরিভুঞ্জন্তানং কম্মেন একচ্চে ৰণ্ণৰন্তো, একচ্চে দুব্বণ্ণা হোন্তি তত্থ ৰণ্ণৰন্তো দুব্বণ্ণে অতিমঞ্ঞন্তি. তেসং মানাতিমানপচ্চযা সাপি রসপথৰী অন্তরধাযতি. ভূমিপপ্পটকো পাতুভৰতি অথ নেসং তেনেৰ নযেন সোপি অন্তরধাযতি, পতালতা পাতুভৰতি, তেনেৰ নযেন সাপি অন্তরধাযতি. অকট্ঠপাকো সালি পাতুভৰতি অকণো অথুসো সুদ্ধো সুগন্ধো তণ্ডুলপ্ফলো. ততো নেসং ভাজনানি উপ্পজ্জন্তি তে সালী ভাজনে ঠপেত্ৰা পাসাণপিট্ঠিযা ঠপেন্তি, সযমেৰ জালসিখা উট্ঠহিত্ৰা পচতি. সো হোতি ওদনো সুমনজাতিপুপ্ফসদিসো, ন তস্স সূপেন ৰা ব্যঞ্জনেন ৰা করণীযং অত্থি. যংযং রসং ভুঞ্জিতুকামা হোন্তি, তংতং রসোৰ হোতি. তেসং তং ওল়ারিকং আহারং আহরতং ততো পভুতি মুত্তকরীসং সঞ্জাযতি. অথ নেসং তস্স নিক্খমনত্থায ৰণমুখানি পভিজ্জন্তি. পুরিসস্স পুরিসভাৰো, ইত্থিযা ইত্থিভাৰো পাতুভৰতি. তত্রসুদং ইত্থী পুরিসং, পুরিসো চ ইত্থিং অতিৰেলং উপনিজ্ঝাযতি. তেসং অতিৰেলং উপনিজ্ঝাযনভাৰা কামপরিল়াহো উপ্পজ্জতি. ততো মেথুনধম্মং পটিসেৰন্তি. তে অসদ্ধম্মপটিসেৰনপচ্চযা ৰিঞ্ঞূহি গরহিযমানা ৰিহেঠিযমানা তস্স অসদ্ধম্মস্স পটিচ্ছাদনহেতু অগারানি করোন্তি.

তে অগারং অজ্ঝাৰসমানা অনুক্কমেন অঞ্ঞতরস্স অলসজাতিকস্স সত্তস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জন্তা সন্নিধিং করোন্তি. ততো পভুতি কণোপি থুসোপি তণ্ডুলং পরিযোনদ্ধন্তি, লাযিতট্ঠানম্পি নপ্পটিৰিরূহতি. তে সন্নিপতিত্ৰা অনুট্ঠুনন্তি ‘‘পাপকা ৰত ভো ধম্মা সত্তেসু পাতুভূতা, মযং পুব্বে মনোমযা অহুম্হা’’তি. অগ্গঞ্ঞসুত্তে ৰুত্তনযেন ৰিত্থরেতব্বং. ততো মরিযাদং ঠপেন্তি. অথঞ্ঞতরো সত্তো অঞ্ঞস্স ভাগং অদিন্নং আদিযতি. তং দ্ৰিক্খত্তুং পরিভাসিত্ৰা ততিযৰারে লেড্ডুদণ্ডেহি পহরন্তি. তে এৰং অদিন্নাদানকলহমুসাৰাদদণ্ডদানেসু উপ্পন্নেসু সন্নিপতিত্ৰা চিন্তযন্তি, ‘‘যংনূন মযং একং সত্তং সম্মন্নেয্যাম, যো নো সম্মা খিযিতব্বং খিযেয্য, গরহিতব্বং গরহেয্য, পব্বাজেতব্বং পব্বাজেয্য, মযং পনস্স সালীনং ভাগং অনুপদস্সামা’’তি. এৰং কতসন্নিট্ঠানেসু পন সত্তেসু ইমস্মিং তাৰ কপ্পে অযমেৰ ভগৰা বোধিসত্তভূতো তেন সমযেন তেসু সত্তেসু অভিরূপতরো চ দস্সনীযতরো চ মহেসক্খতরো চ বুদ্ধিসম্পন্নো পটিবলো নিগ্গহপগ্গহং কাতুং তে তং উপসঙ্কমিত্ৰা যাচিত্ৰা সম্মনিংসু. সো তেন মহাজনেন সম্মতোতিপি মহাসম্মতো, খেত্তানং অধিপতীতি খত্তিযো, ধম্মেন সমেন পরেসং রঞ্জেতীতি রাজাতি, তীহি নামেহি পঞ্ঞাযিত্থ. যঞ্হি লোকে অচ্ছরিযং ঠানং বোধিসত্তোৰ তত্থ আদি পুরিসোতি এৰং বোধিসত্তং আদিং কত্ৰা খত্তিযমণ্ডলে সণ্ঠিতে অনুপুব্বেন ব্রাহ্মণাদযোপি ৰণ্ণা সণ্ঠহিংসু. এৰং চন্দিমসূরিযপাতু ভাৰতো যাৰ পুন কপ্পৰিনাসকমহামেঘো, ইদং ৰিৰট্টট্ঠাযী নাম চতুত্থমসঙ্খ্যেয্যং নাম. তেনেতং ৰুচ্চতি মেঘো জালপরিচ্ছিন্নো সংৰট্টোতি জালা মেঘপরিচ্ছিন্নো সংৰট্টট্ঠাযীতি ৰুচ্চতি. মেঘা সূরিযপরিচ্ছিন্নো ৰিৰট্টোতি ৰুচ্চতি. সূরিযা মেঘপরিচ্ছিন্নো ৰিৰট্টট্ঠাযীতি ৰুচ্চতি. চত্তারি ইমানি কপ্পানি মহাকপ্পোতি ৰুচ্চতি. ৰিৰট্টট্ঠাযিকপ্পেযেৰ উপ্পজ্জন্তি বুদ্ধাদযোতি. তথা হি ইমস্মিংযেৰ ৰিৰট্টট্ঠাযিঅসঙ্খ্যয্যকপ্পে বুদ্ধপচ্চেক বুদ্ধসাৰকচক্কৰত্তিনো উপ্পজ্জন্তি, ন তীসু অসঙ্খ্যেয্যকপ্পেসু. তঞ্চ খো অসুঞ্ঞকপ্পেযেৰ, ন সুঞ্ঞকপ্পে. তত্থ বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৰকচক্কৰত্তীহি পুঞ্ঞৰন্তপুগ্গলেহি অসুঞ্ঞত্তা অসুঞ্ঞকপ্পো নাম. তব্বিগমেন সুঞ্ঞকপ্পো ৰেদিতব্বো. তেসুপি অসুঞ্ঞকপ্পো পঞ্চৰিধো হোতি সারকপ্পো, মণ্ডকপ্পো, ৰরকপ্পো, সারমণ্ডকপ্পো, ভদ্দকপ্পোতি, তেসু যস্মিং কপ্পে একোৰ বুদ্ধো উপ্পজ্জতি, সো সারকপ্পো নাম. যস্মিং কপ্পে দ্ৰে বুদ্ধা উপ্পজ্জন্তি, সো মণ্ডকপ্পো নাম. যস্মিং কপ্পে তযো উপ্পজ্জন্তি, সো ৰরকপ্পো নাম. যস্মিং কপ্পে চত্তারো বুদ্ধা উপ্পজ্জন্তি, সো সারমণ্ডকপ্পো নাম. যস্মিং কপ্পে পঞ্চ বুদ্ধা উপ্পজ্জন্তি, সো ভদ্দকপ্পোনাম. ইমানি পঞ্চকপ্পানিযেৰ সহেৰ সমোধানেত্ৰা জাতত্তকীসোতত্তকিযা নিদানে.

‘‘নন্দো সুনন্দো পথৰী, মণ্ডো ধরণী সাগরো;

পুণ্ডরীকো ইমে সত্ত, অসঙ্খ্যেয্যা পকাসিতা.

পঞ্চ বুদ্ধসহস্সানি, হোন্তি নন্দে অসঙ্খ্যেয্যে;

নৰ বুদ্ধসহস্সানি, সুনন্দম্হি অসঙ্খ্যেয্যে.

দস বুদ্ধসহস্সানি, পথৰিম্হি অসঙ্খ্যেয্যে;

একাদস সহস্সানি, তম্হি মণ্ডে অসঙ্খ্যেয্যে.

ৰীসতি বুদ্ধসহস্সানি, ধরণিম্হি অসঙ্খ্যেয্যে;

তিংস বুদ্ধসহস্সানি, সাগরম্হি অসঙ্খ্যেয্যে.

চত্তালীস সহস্সানি, পুণ্ডরীকে অসঙ্খ্যেয্যে;

অসঙ্খ্যেয্যেসু সত্তসু, এত্তকাতি পৰুচ্চতি.

একংসতসহস্সানি, ৰীসতি চ সহস্সঞ্চ;

সেসা পঞ্চসহস্সানি, সব্ববুদ্ধেহি মণ্ডিতা’’তি.

ৰুত্তং. অপরম্পি ৰুত্তং.

‘‘ভদ্দো সব্বফুল্লো, সব্বরতনো উসভক্খন্ধো;

মানিতভদ্দো চ পদুমো, উসভক্খন্তুত্তমেৰ চ;

সব্বভাসো অসঙ্খ্যেয্যো, নৰমোতি পৰুচ্চতি.

পণ্ণাস বুদ্ধসহস্সানি, সব্বভদ্দে অসঙ্খ্যেয্যে;

সট্ঠি বুদ্ধসহস্সানি, সব্বফুল্লে অসঙ্খ্যেয্যে.

সত্ততি বুদ্ধসহস্সানি, সব্বরতনে অসঙ্খ্যেয্যে;

অসীতি বুদ্ধসহস্সানি, উসভক্খন্ধে অসঙ্খ্যেয্যে.

নৰুতি বুদ্ধসহস্সানি, মানিতভদ্দে অসঙ্খ্যেয্যে;

ৰীসতি বুদ্ধসহস্সানি, পদুমম্হি অসঙ্খ্যেয্যে.

দস বুদ্ধসহস্সানি উসভম্হি অসঙ্খ্যেয্যে;

পঞ্চ বুদ্ধসহস্সানি, খন্তুত্তমে অসঙ্খ্যেয্যে.

দ্ৰে চ বুদ্ধসহস্সানি, সব্বভাসে অসঙ্খ্যেয্যে;

অঙ্খ্যেযে নৰস্মিং, এত্তকাতি পৰুচ্চতি.

তীণি সতসহস্সানি, সত্তাসীতিসহস্সঞ্চ;

গণনানঞ্চ বুদ্ধানং, সব্ববুদ্ধেহি মণ্ডিতা’’তি.

তে সব্বেপি সম্মাসম্বুদ্ধে যাৰ অরিমেত্তেয্যা সমোধানেত্ৰা

‘‘সম্বুদ্ধে অট্ঠৰীসঞ্চ, দ্ৰাদসঞ্চ সহস্সকে;

পঞ্চসতসহস্সানি, নমামি সিরসা মহং;

তেসং ধম্মঞ্চ সঙ্ঘঞ্চ, আদরেন নমামহং.

নমক্কারানুভাৰেন, হিত্ৰা সব্বে উপদ্দৰে;

অনেকঅন্তরাযাপি, ৰিনস্সন্তু অসেসতো’’তি.

নমস্সনগাথা পৰত্তা সা ঊনসঙ্খ্যাৰসেনেৰ কতাৰ ভৰিতব্বং, তথা হি অম্হাকং ভগৰা পোরাণব্রহ্মদেৰবুদ্ধং আদিং কত্ৰা যাৰ পোরাণসক্যগোতমা মনসাৰ চিন্তেন্তস্স সত্তঅসঙ্খ্যেয্যানি ৰীতিৰত্তানি পোরাণসক্যগোতমবুদ্ধং আদিং কত্ৰা যাৰ মজ্ঝিমদীপঙ্করা ৰাচামত্তেন নৰ অসঙ্খ্যেয্যানি ৰীতিৰত্তানি. মজ্ঝিমদীপঙ্করতো পট্ঠায যাৰ পদুমুত্তরবুদ্ধা কাযঙ্গৰাচঙ্গৰসেন চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যানি ৰীতিৰত্তানি. পদুমুত্তরবুদ্ধতো যাৰ ককুসন্ধা একমসঙ্খ্যেয্যং ৰীতিৰত্তং. এৰমিমেসু ৰীসতিঅসঙ্খ্যেয্যেসু ব্রহ্মদেৰপোরাণসক্যগোতমবুদ্ধানমন্তরে সত্ত অসঙ্খ্যেয্যে সব্বং সম্পিণ্ডেত্ৰা একসতসহস্সঞ্চ ৰীসতি সহস্সঞ্চ পঞ্চসহস্সানি চ হোন্তি. পোরাণসক্যগোতমমজ্ঝিমদীপঙ্করানমন্তরে নৰ অসঙ্খ্যেয্যে সব্বং সম্পিণ্ডেত্ৰা তীণিসতসহস্সানি সত্তাসীতিসহস্সানি চ হোন্তি. মজ্ঝিমদীপঙ্করতো যাৰ মেত্তেয্যা অট্ঠৰীসাতি সব্বং সমোধানেত্ৰা অট্ঠৰীসঞ্চ দ্ৰাদসসহস্সঞ্চ পঞ্চসতসহস্সানি চ হোন্তি তস্মা ঊনসঙ্খ্যাতি ৰেদিতব্বা. পরিপুণ্ণসঙ্খ্যাৰসেন ইচ্ছমানেহি চিন্তেতব্বাৰ. এসা চ সঙ্খ্যাৰিচারণা নিদানে ৰুত্তাৰ.

এৰং ‘‘চিন্তিতং সত্তসঙ্খ্যেয্যং, নৰসঙ্খ্যেয্যৰাচকং;

কাযৰাচা চতুসঙ্খ্যেয্যং, বুদ্ধত্তংসমুপাগমী’’তি.

ৰুত্তেসু ৰীসতিঅসঙ্খ্যেয্যেসু পৰত্তঅসঙ্খ্যেয্যকপ্পৰসেনেৰ কতা. অত্থতো পন সারকপ্পমণ্ডকপ্পৰরকপ্পসারমণ্ডকপ্পভদ্দকপ্পৰসেন পঞ্চৰিধাতি ৰেদিতব্বা. ইমানি পঞ্চনামানি বুদ্ধুপ্পাদকপ্পেযেৰ লব্ভন্তি, অনুপ্পন্নকপ্পে পন সুঞ্ঞকপ্পোত্ৰেৰ নামং লব্ভতি তথা হি কপ্পসণ্ঠহনকালে সব্বপঠমং মহাবোধিপল্লঙ্কট্ঠানেযেৰ পদুমিনিগব্ভা উপ্পজ্জতি. সা যস্মিং কালে একো বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, একো পদুমিনিগব্ভো অট্ঠপরিক্খারেহি সহ উপ্পজ্জতি. তং দিস্ৰা সুদ্ধাৰাসব্রহ্মুনো নেমিত্তপাঠকা অরহন্তো ইমস্মিং কপ্পে একো বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতীতি সঞ্জাতপীতিসোমনস্সা হুত্ৰা অট্ঠপরিক্খারে গহেত্ৰা ব্রহ্মলোকে ঠপেন্তি ‘‘যদা বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, তদা দস্সামা’’তি. এৰং দ্ৰে তযো চত্তারো পঞ্চ বুদ্ধা উপ্পজ্জিস্সন্তি, তদা দ্ৰে তীণি চত্তারি পঞ্চ পদুমিনিগব্ভা অট্ঠপরিক্খারেহি সহ উপ্পজ্জন্তি. তঞ্চ খো একস্মিং যেৰ নাল়েকেক বদ্ধা হুত্ৰা উপ্পজ্জন্তি. এৰং কপ্পসণ্ঠহনকালতো পট্ঠাযেৰ ইমানি পঞ্চ নামানি লব্ভন্তীতি ৰেদিতব্বানি. এত্তাৰতা ইমস্মিংযেৰ ৰিৰট্টট্ঠাযীঅসঙ্খ্যেয্যকপ্পে বুদ্ধাদযো মহেসক্খা পুঞ্ঞৰন্তো চক্কৰত্তিরাজানো উপ্পজ্জন্তি, তথা আযুকপ্পন্তরকপ্পানিপি. তত্থ আযুকপ্পো নাম তেসং তেসং সত্তানং আযুপরিচ্ছেদো. অন্তরকপ্পো নাম তত্থ সত্থরোগদুব্ভিক্খানং অঞ্ঞতরসংৰট্টনেন বহূসু ৰিনাসমুপগতেসু অৰসিট্ঠসত্তসন্তা নপ্পৰত্তকুসলকম্মানুভাৰেন দসৰস্সতো পট্ঠায অনুক্কমেন অসঙ্খ্যেয্যাযুকপ্পপ্পমাণেসু সত্তেসু পন অধম্মসমাদানৰসেন কমেন পরিহাযিত্ৰা দসৰস্সাযুকেসু জাতেসু রোগাদীনমঞ্ঞতরসংৰট্টনেন সত্তানং ৰিনাসপ্পত্তি যাৰ অযমেকো অন্তরকপ্পো. এৰং পরিচ্ছিন্নঅন্তরকপ্পৰসেন চতুসট্ঠিঅন্তরকপ্পো একো অসঙ্খ্যেয্যকপ্পো ৰীসতি অন্তরকপ্পপ্পমাণোতি অপরে ৰদন্তি. ইমানি চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যকপ্পানি একো মহাকপ্পো নাম. এৰং তেজো সংৰট্টৰসেন তাৰ মহাকপ্পানং অন্তরং অগ্গিনাৰ ৰিনস্সতি. যস্মিং পন সমযে কপ্পো উদকেন নস্সতি, তদা আদিতোৰ কপ্পৰিনাসকমহামেঘো ৰুট্ঠহিত্ৰাতি পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ ৰিত্থারেতব্বং অযং পন ৰিসেসো যথা তত্থ দুতিযসূরিযো, এৰমিধপি কপ্পৰিনাসকো খারুদকমহামেঘো ৰুট্ঠাতি সো আদিতো সুখুমং ৰস্সন্তো অনুক্কমেন মহাধারাহি কোটিসতসহস্সচক্কৰাল়ং পূরেন্তো ৰস্সতি. খারুদকেন ফুট্ঠফুট্ঠা পথৰীপব্বতাদযো ৰিলীযন্তি তং উদকং ৰাতেন সমন্ততো ধারিতং পথৰিতো যাৰ পরিত্তাভা অপ্পমাণাভা আভস্সরাতি তযোপি দুতিযজ্ঝানভূমি উদকং গণ্হাতি. তত্থ তযোপি ব্রহ্মলোকে ৰিলীযাপেত্ৰা সুভ কিণ্হে আহচ্চ তিট্ঠতি যাৰ অণুমত্তং সঙ্খারগতং অত্থি, তাৰ ন ৰূপসমতি. উদকানুগতং পন সব্বসঙ্খারগতং অভিভৰিত্ৰা সহসা ৰূপসমতি অন্তরধানং গচ্ছতি, হেট্ঠা আকাসেন সহ উপরি আকাসো একো হোতি মহন্ধকারোতি সব্বং ৰুত্তসদিসমেৰ. কেৰলং পনিধ ওতিণ্ণোতিণ্ণে উদকে আভস্সরব্রহ্মলোকং আদিং কত্ৰা লোকপাতুভাৰো ৰেদিতব্বো. সুভকিণ্হতো চৰিত্ৰা আভস্সরট্ঠানাদীসু সত্তা নিব্বত্তন্তি এত্থাপি কপ্পৰিনাসকমহামেঘতো যাৰ কপ্পৰিনাসকউদকপরিচ্ছেদো সংৰট্টো নাম পঠমমসঙ্খ্যেয্যকপ্পো নামাতি চত্তারিঅসঙ্খ্যেয্যকপ্পানি ৰুত্তসদিসানি এৰং সত্ত মহাকপ্পানি সত্তক্খত্তুং অগ্গিনা ৰিলীযিত্ৰা অট্ঠমে মহাকপ্পে উদকেনপি ৰিনাসো চ সণ্ঠহনঞ্চ ৰেদিতব্বং, এৰং সত্তসত্তমহাকপ্পো সত্তসত্তৰারং অগ্গিনা ৰিলীযিত্ৰা অট্ঠমে অট্ঠমে ৰারে আপেন ৰিলীযিত্ৰা অনুক্কমেন তেসট্ঠিমহাকপ্পানি পরিপুণ্ণানি তদা আপৰারং পটিবাহিত্ৰা চতুসট্ঠিমে মহাকপ্পে ৰাতেন ৰিনস্সতি তদা আদিতো কপ্পৰিনাসকমহাৰাতো ৰুট্ঠহিত্ৰাতি সব্বং পুব্বে ৰুত্তনযমেৰ. অযং পন ৰিসেসো যথা অগ্গিনা ৰিনাসকপ্পে দুতিযসূরিযো, এৰমিধাপি কপ্পৰিনাসনত্থং ৰাতো সমুট্ঠাতি সো পঠমং সুখুমরজং উট্ঠাপেতি, ততো থূলরজং সণ্হরজং সুখুমৰালিকং সক্খরপাসাণাদযোতি যাৰ কূটাগারমত্তে পাসাণেপি ৰিসমট্ঠানে ঠিতমহারুক্খেচ উট্ঠাপেতি, তে পথৰিতো নভমুগ্গতা ন পুন পতন্তি, তত্থেৰ চুণ্ণৰিচুণ্ণা হুত্ৰা অভাৰং গচ্ছন্তি. যথানুক্কমেন হেট্ঠা মহাপথৰিযা ৰাতো সমুট্ঠহিত্ৰা পথৰিং পরিৰত্তেত্ৰা উদ্ধংমূলং কত্ৰা আকাসে খিপতি যোজনসতপ্পমাণাপি পথৰিপ্পদেসা দ্ৰিযোজনতিযোজনচতুযোজনপঞ্চযোজনছযোজনসত্তযোজনপ্পমাণাপি ভিজ্জিত্ৰা তে ৰেগক্খিত্তা আকাসেযেৰ চুণ্ণৰিচুণ্ণা হুত্ৰা অভাৰং গচ্ছন্তি চক্কৰাল়পব্বতম্পি ৰাতো উক্খিপিত্ৰা আকাসে খিপতি তে অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘট্টযন্তা চুণ্ণৰিচুণ্ণা হুত্ৰা ৰিনস্সন্তি এতেনেৰ ভূমট্ঠকৰিমানানি আকাসট্ঠকৰিমানানি চ ৰিনাসেন্তো ছকামাৰচরদেৰলোকে নাসেত্ৰা কোটিসতসহস্সচক্কৰাল়ানি ৰিনাসেতি. তত্থ চক্কৰাল়া চক্কৰাল়েহি, হিমৰন্তা হিমৰন্তেহি, সিনেরূ সিনেরূহি অঞ্ঞমঞ্ঞং সমাগন্ত্ৰা চুণ্ণৰিচুণ্ণা হুত্ৰা ৰিনস্সন্তি. পথৰিতো যাৰ পরিত্তসুভা, অপ্পমাণসুভা, সুভণিণ্হাতি তযোপি ততিযজ্ঝানভূমী ৰাতো গণ্হাতি তত্থ তযোপি ব্রহ্মলোকে ৰিনাসেত্ৰা ৰেহপ্ফলং আহচ্চ অট্ঠাসি. এৰং সব্বং সঙ্খারগতং ৰিনাসেত্ৰা সযং ৰিনস্সতি, হেট্ঠা আকাসেন সহ উপরি আকাসো একো হোতি মহন্ধকারোতি সব্বং ৰুত্তসদিসং. ইধ পন সুভকিণ্হব্রহ্মলোকং আদিং কত্ৰা লোকো পাতুভৰতি. ৰেহপ্ফলতো চৰিত্ৰা সুভকিণ্হাদীসু সত্তা নিব্বত্তন্তি, তত্থকপ্পৰিনা সকমহামেঘতো যাৰ কপ্পৰিনাসকৰাতুপচ্ছেদো, ইদং সংৰট্টো নাম, পঠমমসঙ্খ্যেয্যং নামাতি চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যকপ্পানি একো মহাকপ্পো নামাতি সব্বং তেজোসংৰট্টে ৰুত্তনযমেৰ.

ৰুত্তম্পি চেতং.

‘‘সত্ত সত্ত গ্গিনা ৰারা, অট্ঠমে অট্ঠমে দকা;

চতুসট্ঠি যদা পুণ্ণা, একো ৰাযুৰরো সিযা.

অগ্গিনা’ভস্সরা হেট্ঠা, আপেন সুভকিণ্হতো;

ৰেহপ্ফলতো ৰাতেন, এৰং লোকো ৰিনস্সতী’’তি.

তস্মা তিণ্ণম্পি পঠমজ্ঝানতলানং এককপ্পেপি অৰিনাসাভাৰতো সকলকপ্পে তেসং সম্ভৰো নত্থীতি অসঙ্খ্যেয্য কপ্পৰসেন তেসং আযুপরিচ্ছেদো দট্ঠব্বো. দুতিযজ্ঝানতলতো পট্ঠায পন পরিপুণ্ণমহাকপ্পৰসেন আযুপরিচ্ছেদো দট্ঠব্বো, ন অসঙ্খ্যেয্যকপ্পৰসেন. যদি দুতিযজ্ঝানতলতো পট্ঠায পরিপুণ্ণমহাকপ্পৰসেন আযুপরিচ্ছেদো সিযা, কথং আভস্সরাদীসু ব্রহ্মূনং অট্ঠমহাকপ্পাদিৰসেন আযু পরিপুণ্ণং সিযা, তথা হি পঠমজ্ঝানতলং সত্তসু ৰারেসু অগ্গিনা ৰিনস্সতি. অট্ঠমে ৰারে যাৰ আভস্সরা উদকেন ৰিনস্সতি পুন সত্তৰারেসু অগ্গিনা পঠমজ্ঝানতলং, পুন অট্ঠমেৰারে উদকেন দুতিযজ্ঝানতলং ৰিনস্সতীতি এৰং অট্ঠমে ৰারে আপৰারং পটিবাহিত্ৰা যাৰ সুভকিণ্হা ৰাতেন ৰিনস্সতি এৰং চতুসট্ঠি পরিপুণ্ণা হোতীতি সচ্চং, হেট্ঠাৰিৰট্টট্ঠাযী অসঙ্খ্যেয্যকপ্পৰসেন একো সত্ত মহাকপ্পানি চাতি অট্ঠ কপ্পানি আভস্সরব্রহ্মূনং আযুপ্পমাণং হোতি. চতুসট্ঠিকপ্পেসুপি ৰিৰট্টট্ঠাযীঅসঙ্খ্যেয্যকপ্পৰসেন একো তে সট্ঠিমহাকপ্পানি চাতি চতুসট্ঠিকপ্পানি সুভকিণ্হানং ব্রহ্মূনং আযুপ্পমাণং হোতি তেন ৰুত্তং পোরাণেহি.

সত্ত সত্ত’গ্গিনা ৰারা, অট্ঠমে অট্ঠমে দকা;

চতুসট্ঠি যদা পুণ্ণা, একো ৰাযুৰরো সিযা’তি.

কেচি পন.

‘‘অগ্গিনা’ভস্সরা হেট্ঠা, আপেন সুভকিণ্হতো;

ৰেহপ্ফলতো ৰাতেন, এৰং লোকো ৰিনস্সতী’’তি.

ইমিস্সা গাথায ‘‘আভস্সরাতি’’চ ‘‘সুভকিণ্হতো’’তি চ ‘‘ৰেহপ্ফলতো’’তি চ অভিৰিধিৰসেন ৰুত্তভাৰঞ্চ সমতলভাৰেপি সেট্ঠভূমিত্তা পট্ঠানৰসেন ৰুত্তভাৰঞ্চ অমঞ্ঞিত্ৰা সুদ্ধাৰাসভূমীসু ৰিয উপরূপরিৰসেন ভূমিক্কমোতি মঞ্ঞিত্ৰা.

‘‘পঞ্চভূমি নট্ঠা অগ্গি, অট্ঠ ভূমি নট্ঠা দকা;

নৰভূমি নট্ঠা ৰাতা, লোকনট্ঠা তদা সিযুং.

পঠমে অগ্গি দ্ৰত্তিংস, দুতিযে আদি সোল়স;

দুতিযভূমে মজ্ঝে অট্ঠমং, তং ছপ্পঞ্ঞাস ৰারকং.

আভস্সরম্হি চতুত্থং, পরিত্তসুভম্হি দ্ৰে জলং;

অপ্পমাণসুভং একৰারং, মতং উদকসত্তম’’ন্তি.

ৰদন্তি তেসং ৰাদে আভস্সরতো হেট্ঠা পঞ্চভূমি অগ্গিনট্ঠা, সুভকিণ্হতো হেট্ঠা অট্ঠভূমি উদকনট্ঠাতি ৰদন্তি. সমতলদীপনত্থং সন্দেহচ্ছেদনত্থং এৰং গহিতাতি একভৰপরিযোসানং সন্ধায পটিসন্ধিভৰঞ্চাতি আদি ৰুত্তন্তি. ইমিস্সাপি অত্থং দুগ্গহিতেন গহেত্ৰা পটিসন্ধিভৰঙ্গৰসেন সদিসভাৰমেৰ সন্ধায ৰুত্তন্তি পরিকপ্পেন্তি সো অযুত্তরূপো ৰিয দিস্সতি অতিৰিয মিচ্ছাগাহো চ হোতি অগ্গঞ্ঞসুত্তৰিসুদ্ধিমগ্গাদীহি ৰিরুজ্ঝনতো সংৰট্টসীমাপি ৰিরুদ্ধা তত্থ পঠমজ্ঝানতলং উপাদায অগ্গিনা, দুতিযজ্ঝানতলং উপাদায উদকেন, চতুত্থজ্ঝানতলং উপাদায ৰাতেন ৰিনস্সতীতি ৰুত্তৰচনেনাপি ৰিরুজ্ঝতেৰ তস্মা ‘‘আভস্সরা’’তি চ ‘‘সুভকিণ্হতো’’তি চ ‘‘ৰেহপ্ফলতো’’তি চ এত্থাভিৰিধিৰসেন অত্থো গহেতব্বো. অঞ্ঞথা ‘‘উপরি পব্বতা দেৰো ৰস্সতী’’তি এত্থ ৰিয আভস্সরসুভকিণ্হৰেহপ্ফলানং তেন তেন সংৰট্টেন ৰিনাসোপি ন ভৰেয্য. অযং লোকৰিপত্তিপরিচ্ছেদো. এৰং বুদ্ধো চ দুল্লভো লোকে তি ইমস্স অত্থো ৰুত্তোযেৰ.

ইতি সাগরবুদ্ধিত্থেরৰিরচিতে সীমৰিসোধনে

কপ্পৰিনাসকণ্ডো দুতিযো পরিচ্ছেদো.