১. উপসম্পদাকণ্ডো

ইমস্মিঞ্হি ঠানে ঠত্ৰা বুদ্ধগুণপটিসংযুত্তায কথায ৰুচ্চমানায সাধূনং চিত্তসম্পহংসনঞ্চেৰ, ইমস্সেৰ পকরণস্স অনুম্মত্তৰচনভাৰো চ ভৰেয্য, অনুম্মত্তৰচনত্তে চ সিদ্ধে সোতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি, তস্মা বুদ্ধগুণং ৰণ্ণযিস্সাম. অম্হাকং কির ভগৰা ব্রহ্মদেৰবুদ্ধমাদিং কত্ৰা যাৰ পোরাণসক্যগোতমা মনোপণিধিৰসেন, কট্ঠৰাহনজাতকংআদিংকত্ৰা যাৰ মজ্ঝিমদীপঙ্করা ৰাচঙ্গৰসেন মজ্ঝিমদীপঙ্করপাদমূলতো পট্ঠায কাযৰাচঙ্গৰসেন সব্বং সম্পিণ্ডেত্ৰা যাৰ ৰেস্সন্তরত্তভাৰা ৰীসতি অসঙ্খ্যেয্যানি পারমিযো পূরেন্তস্স সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণত্থায যেৰ অলঙ্কতং সীসং ছিন্দিত্ৰা দেন্তস্স সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তস্স সীসং জম্বুদীপৰাসীনং উদ্ধনতোপি বহুতরং, অঞ্জিতনযনং উপ্পাটেত্ৰা দেন্তস্স নযনং অজটাকাসে গগনতলে তারাগণতোপি বহুতরং, হদযমংসং ৰা দক্খিণবাহুং ৰা ছিন্দিত্ৰা দেন্তস্স মংসং ছনহুত অট্ঠস হস্সাধিকসতসহস্সপমাণসিনেরুরাজতোপি বহুতরং, লোহিতং উপ্পাটেত্ৰা দেন্তস্স রুহিরং চতূসু মহাসমুদ্দেসু উদকতোপি বহুতরং, মদ্দীসদিসে চ ভরিযে জালীকণ্হাজিনসদিসে চ পুত্তে পরেসং দাসত্থায দেন্তস্স গণনপথং ৰীতিৰত্তা. এৰং পারমিযো পূরেন্তস্সেৰ.

চিন্তিতং সত্তসঙ্খ্যেয্যং, নৰসঙ্খ্যেয্য’ৰাচকং;

কাযৰাচা চতুখ্যাতং, বুদ্ধত্তং সমুপাগমীতি.

জাতত্তকীসোতত্তকিযা ৰুত্তনযেন অসূরো হুত্ৰা বুদ্ধত্তং চিন্তেন্তস্সেৰ সত্তঅসঙ্খ্যেয্যানি ৰীতিৰত্তানি. অতিসূরো অহুত্ৰা ৰাচামত্তমেৰ নৰ অসঙ্খ্যেয্যানি ৰীতিৰত্তানি. অতিসূরো হুত্ৰা কাযঙ্গৰাচঙ্গৰসেন পূরেন্তস্স চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যানি ৰীতিৰত্তানি. ইমানি চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যানি দীপঙ্করপাদমূলতো পট্ঠায ৰেদিতব্বানি. সতসহস্সকপ্পমত্থকে পন অজ্ঝত্তপারমী পূরিতাতি ৰেদিতব্বা. ৰেস্সন্তরত্তভাৰেন চ সত্তকমহাদানং দত্ৰা সত্তক্খত্তুং পথৰিং কম্পেত্ৰা ৰঙ্কপব্বতং গন্ত্ৰা নযনসদিসে দ্ৰে পুত্তে ব্রাহ্মণস্স দাসত্থায দত্ৰা দুতিযদিৰসে ব্রাহ্মণৰণ্ণেন আগতস্স সক্কস্স দেৰরঞ্ঞো অত্তসমং মদ্দিং নাম ভরিযং দত্ৰা তস্মিং ভৰে অপরিমেয্যানি পুঞ্ঞানি কত্ৰা ততো তুসিতপুরং গন্ত্ৰা তত্থ যাৰতাযুকং ঠত্ৰা দসহি চক্কৰাল়সহস্সেহি আগন্ত্ৰা দেৰতাৰিসেসেহি.

কালো দেৰ মহাৰীর, উপ্পজ্জ মাতুকুচ্ছিযং;

সদেৰকং তারযন্তো, বুজ্ঝস্সু অমতং পদন্তি.

যাচিযমানো কালং দীপঞ্চ দেসঞ্চ কুলং মাতরমেৰচাতি ইমানি পঞ্চ মহাৰিলোকনানি ৰিলোকেত্ৰা তুসিতপুরতো চৰিত্ৰা মহাসম্মতৰংসজস্স ওক্কাকরঞ্ঞো পুত্তানং কুসলম্ভেদভযেন ভগিনীহিযেৰ সদ্ধিং আৰাহকরণং সুত্ৰা সক্যা ৰত ভো রাজকুমারাতি ওক্কাকমহারাজেন ৰুত্তৰচনং পৰত্তনিমিত্তং কত্ৰা সক্যাতি লদ্ধনামানং রাজূনমব্ভন্তরে পৰত্তস্স সুদ্ধোদনমহারাজস্স জেট্ঠমহেসিযা সিরিমহামাযায কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তিত্ৰা দসমাসচ্চযেন দেৰদহনগরস্স কপিলৰত্থুস্স চ মজ্ঝে লুম্বিনীৰনে মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমিত্ৰা জাতক্খণেযেৰ উত্তরাভিমুখং সত্তপদৰীতিহারেন গন্ত্ৰা অছম্ভিৰাচং নিচ্ছারেত্ৰা পিতরং ৰন্দাপেত্ৰা অনুক্কমেন সোল়সৰস্সুদ্দেসিককালে রজ্জসিরিং অনুভৰিত্ৰা রাহুলভদ্দস্স জাতদিৰসে নিক্খমিত্ৰা ছব্বস্সানি দুক্করচরিযং চরিত্ৰা ৰেসাখপুণ্ণমদিৰসে অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিত্ৰা পঞ্চচত্তালীস ৰস্সানি দেৰমনুস্সানং রতনদামং গন্থেন্তো ৰিয ধম্মরতনৰস্সং ৰস্সাপেত্ৰা যাৰ সুভদ্দপরিব্বাজকৰিনযনা কতবুদ্ধকিচ্চে কুসিনারাযউপৰট্টনে মল্লানং সালৰনে ৰেসাখপুণ্ণমদিৰসে পচ্চূসসমযে অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বুতে ভগৰতিলোকনাথে সুভদ্দেন ৰুড্ঢপব্বজিতেন ‘‘অলং আৰুসো মা সোচিত্থ মা পরিদেৰিত্থ, সুমুত্তা মযং তেন মহাসমণেন, উপদ্দুতা চ হোম’ইদং ৰো কপ্পতি ইদং ৰো ন কপ্পতী’তি. ইদানি পন মযং যং ইচ্ছিস্সাম তং করিস্সাম, যং ন ইচ্ছিস্সাম ন তং করিস্সামা’’তি ৰুত্তৰচনং সল্লক্খেত্ৰা গণপামোক্খানং সত্তন্নং ভিক্খুসতসহস্সানং সঙ্ঘত্থেরো আযস্মা মহাকস্সপো ধম্মসঙ্গীতিং কত্ৰা পরিসুদ্ধে ধম্মৰিনযে ততো অপরভাগে ৰস্সসতস্স অচ্চযেন ৰেসালিযা ৰজ্জিপুত্তকা দসৰত্থূনি দস্সেত্ৰা সাসনৰিপত্তিং করোন্তে দিস্ৰা আযস্মতা যসত্থেরেন কাকণ্ডকপুত্তেন সমুস্সাহিযমানো দুতিযসঙ্গীতিং কত্ৰা ততো অপরভাগে তথাগতস্স পরিনিব্বানতো দ্ৰিন্নং ৰস্সসতানং উপরি অট্ঠারসমে ৰস্সে ধম্মাসোকোনাম রাজা সকলজম্বুদীপতলে একরজ্জাভিসেকং পাপুণিত্ৰা বুদ্ধসাসনে মহন্তং লাভসক্কারং পৰত্তেত্ৰা পরিহীনলাভসক্কারা তিত্থিযা অন্তমসো ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি অলভন্তা লাভসক্কারং পত্থযমানা সাসনে পব্বজিত্ৰা সকানি সকানি দিট্ঠিগতানি দীপেত্ৰা সাসনে মহন্তং অব্বুদঞ্চ মলঞ্চ পৰত্তেসুং. তদা ধম্মাসোকরঞ্ঞো পত্তাভিসেকতো সত্তরসমে ৰস্সে সট্ঠিসতসহস্স ভিক্খূসু সহস্সভিক্খুং গহেত্ৰা মোগ্গলিপুত্ততিস্সো নাম সঙ্ঘত্থেরো মহাপৰারণায পরপ্পৰাদং ভিন্দিত্ৰা কথাৰত্থুপ্পকরণং দেসেত্ৰা ততিযধম্মসঙ্গীতিং কত্ৰা পরিসুদ্ধে ধম্মৰিনযে সাট্ঠকথেবুদ্ধৰচনে ধরন্তেৰ পাল়িযট্ঠকথাসু অত্থচ্ছাযং গহেত্ৰা অত্তনো মতিৰসেন নানাগন্থৰিসেসানি করোন্তি, তেসু অত্তনোমতিৰসেন অত্থচ্ছাযং গহেত্ৰা কারণপতিরূপকং কত্ৰা ৰুত্তৰচনং সারতো সল্লক্খেত্ৰা সুত্ত-সুত্তানুলোমআচরিযৰাদে মুঞ্চিত্ৰা পাল়িযা অট্ঠকথং, অট্ঠকথায চ পাল়িং তব্বিৰরণভূতং সারত্থদীপনিঞ্চ অঞ্ঞানি চ গন্থৰিসেসানি অসংসন্দিত্ৰা অত্তনোমতিযাপি পুব্বাপরং অসমানেত্ৰা ৰাদপ্পকাসনমত্তমেৰ ঠপেত্ৰা গরুকলহুকেসু গরুকেযেৰ ঠাতব্বেপি গরুকে অট্ঠত্ৰা কেচি ভিক্খূ নদিযা উদকুক্খেপং অকত্ৰা করোন্তি. এৰং সাসনে দ্ৰিধা ভিন্না হোন্তি. ইদঞ্চ ভিন্দনং কোসম্বকক্খন্ধকে ভিন্নতোপি সতগুণেন সহস্সগুণেন বলৰতরমেৰ সাসনস্স ৰিপত্তিকারণত্তা, তথা হি ন ইদং মনুস্সলোকে ভিক্খূনংযেৰ হোতি, ভিক্খূনং, উপাসকমনুস্সানং, আরক্খকদেৰতানম্পি, তাসং সহাযকানং ভুম্মনিস্সিতদেৰতানম্পি তাসং সহাযকানং রুক্খনিস্সিতদেৰতানম্পি তাসংসহাযকানং আকাসট্ঠকদেৰতানম্পি, তাসং সহাযকানং চাতুমহারাজিকদেৰতানম্পি, তাসং সহাযকানং তাৰতিংসদেৰতানম্পি, এৰং মিত্তপরম্পরৰসেন ছকামাৰচরদেৰতানম্পি তাসং মিত্তানং ব্রহ্মপারিসজ্জানম্পীতি এৰং যাৰঅকনিট্ঠব্রহ্মলোকা অরিযপুগ্গলে ঠপেত্ৰা সব্বে পুথুজ্জনা দেৰমনুস্সা ভিন্না হোন্তি, তেসং ভিন্নত্তা বহু চ পাপং পসৰতি, তস্মা পাল়িযা অট্ঠকথং, অট্ঠকথায চ পাল়িং সংসন্দিত্ৰা তানি তানি গন্থৰিসেসানি চ একতো কত্ৰা গঙ্গোদকে ন যমুনোদকং ৰিয মিস্সিত্ৰা একীভাৰং কত্ৰা সীমৰিসোধনিং নাম করিস্সামি, তং সুণাথ সাধুকং মনসিকরোথ ধম্মরাজস্স সাৰকাতি.

তত্থ বুদ্ধুপ্পাদো দুল্লভো তি বুদ্ধস্স উপ্পাদকালো দুল্লভো তথা হি অনুপ্পন্নকালে বুদ্ধে বুদ্ধোতি সদ্দম্পি অসুত্ৰা ৰীতিৰত্তানং কপ্পানং গণনপথং ৰীতিৰত্তা. বুদ্ধকারণস্স দুক্করত্তং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ.

ততো পব্বজা চ উপসম্পদাচা তিএত্থ তোপচ্চযো লামকত্থে, পঞ্চম্যত্থে ৰা. বুদ্ধুপ্পাদো দুল্লভো, তমনুপব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ দুল্লভাযেৰাতি অধিপ্পাযো. যথা চ লোকে কিঞ্চিদেৰ মহগ্ঘং অলভিতব্বং লভিত্ৰা ৰা তেন সহকারীকারণভূতং অপ্পগ্ঘম্পি মহগ্ঘং মহগ্ঘং দুল্লভং দুল্লভন্তি ৰুচ্চতি, এৰমেৰ অতিদুল্লভং বুদ্ধুপ্পাদং আগম্ম তমনুপব্বজিতম্পি দুল্লভন্তি ৰুচ্চতি, যথা চ নিদিযা উপরিমভাগে সত্তাহৰট্টলিকাদিভাৰেন উদকপূরণে হেট্ঠা কিস্মিঞ্চি ঠানে তরিতুং অৰিসহন্তা ইদমেৰ ঠানং দুক্করন্তি ৰুচ্চতি, এৰমেৰ বুদ্ধকারণস্স দুক্করভাৰে ন তমনুপব্বজ্জুপসম্পদাপি দুক্করং দুল্লভন্তি ৰুচ্চতি. অঞ্ঞথা বুদ্ধভগৰতো পি পব্বজ্জুপসম্পদভাৰোযেৰ সেট্ঠো ভৰেয্য. অথৰা কারণূপচারৰসেনাপি এৰং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং, যথা সেম্হোগুল়োতি তথা হি গুল়স্স পি ৰনপচ্চযা সেম্হো উস্সন্নো, তং জনো গুল়েনসেম্হোতি ৰত্তব্বেপি কারণস্মিং গুল়ে ফলভূতং সেম্হং রোপেত্ৰা সেম্হো গুল়োতি ৰুচ্চতি, এৰং কারণস্স দুক্করত্তা দুল্লভে বুদ্ধুপ্পাদে তমনুক্রিযা পব্বজ্জাপি তং মূলকারণভূতে বুদ্ধুপ্পাদে রোপেত্ৰা দুল্লভা পব্বজ্জাতি ৰুচ্চতি. বুদ্ধুপ্পাদকালেপি বুদ্ধদস্সনং দুল্লভমেৰ, অনুপ্পন্নকালে পন পগেৰ, সব্বখণেসু নৰমখণত্তা চ তথা হি মিলক্খুদেসঅরূপভূমিঅসঞ্ঞসত্তনিরযপেততিরচ্ছানভূমীসু জাযমানেসু ৰা মজ্ঝিমদেসে জাযমানোপি মিচ্ছাদিট্ঠিভূতা ৰা, সম্মাদিট্ঠিকুলে জাযমানাপি চক্খুসোত ৰিকলভাৰেন অঙ্গৰিকলা ৰা বুদ্ধদস্সনং ন অরহন্তি, দস্সনম্পি দস্সনমত্তমেৰ. সুপণ্ণনাগরাজাদীনং তস্মিং ভৰে মগ্গফলভাগিনো ন হোন্তি, হোন্তি চেত্থ.

‘‘পচ্চন্তজো অরূপিনো, ৰিকলঙ্গো অসঞ্ঞজো;

মিচ্ছাদিট্ঠি তিরচ্ছানো, পেতো নেরযিকোপিচ.

এতে অট্ঠক্খণা ৰুত্তা, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা;

বুদ্ধুপ্পাদো খণো একো, নৰমোতি পৰুচ্চতীতি’’.

পব্বজ্জা তিচেত্থ সামঞ্ঞেন ৰুত্তেপি সামণেরাৰ অধিপ্পেতা, উপসম্পদা চাতি ৰিসুং ৰুত্তত্তা. সামণেরা চ নাম বুদ্ধং সরণং গচ্ছামিত্যাদিনা তিক্খত্তুং ৰত্ৰা উভতোসুদ্ধিৰসেনেৰ সামণেরভূমিযং তিট্ঠন্তি. দসসীলানি পন তেসং সিক্খাপদমত্তমেৰ. তানি পাল়িৰসেন অসক্কোন্তো অত্থৰসেন ‘‘ইদঞ্চ সমাদায ৰত্তেহী’’তি আচিক্খিতুম্পি ৰট্টতিযেৰ. ইধ ৰত্তব্বং নত্থি. উপসম্পদা পন অট্ঠৰিধা হোন্তি এহিভিক্খূপসম্পদা, সরণগমনূপসম্পদা, ওৰাদ পটিগ্গহণূপসম্পদা, পঞ্হাব্যাকরণূপসম্পদা, অট্ঠগরুধম্মপটিগ্গহণূপসম্পদা, দূতেনূপসম্পদা, অট্ঠৰাচিকূপসম্পদা, ঞত্তিচতুত্থূপসম্পদা চাতি. তত্থ ভগৰা এহি ভিক্খুভাৰায উপনিস্সযসম্পন্নং পুগ্গলং দিস্ৰা রত্তপংসুকূলন্তরতো সুৰণ্ণৰণ্ণং দক্খিণহত্থং নীহরিত্ৰা ব্রহ্মঘোসং নিচ্ছারেন্তো ‘‘এহি ভিক্খু চর ব্রহ্মচরিযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিরিযাযা’’তি ৰদতি. তস্সানন্তরমেৰ গিহিলিঙ্গং অন্তরধাযিত্ৰা.

তিচীৰরঞ্চ পত্তো চ, ৰাসি সূচিচ বন্ধনং;

পরিস্সাৰনমট্ঠেতে, যুত্তযোগস্স ভিক্খুনোতি.

এৰং ৰুত্তেহি অট্ঠহিপরিক্খারেহি সরীরে পটিমুত্তোযেৰ ৰস্সসতিকত্থেরো ৰিয ইরিযাপথসম্পন্নো বুদ্ধাচরিযকো বুদ্ধুপজ্ঝাযকো সম্মাসম্বুদ্ধং ৰন্দমানোৰ তিট্ঠতি. অযং এহি ভিক্খূপসম্পদা নাম. ভগৰা হি পঠমবোধিযং এতস্মিং কালে এহি ভিক্খুপসম্পদায এৰ উপসম্পাদেতি. তানি পন পঞ্চৰগ্গিযাদযো অঙ্গুলিমালত্থেরপরিযোসানা.

তীণিসতং সহস্সঞ্চ, চত্তালীসং পুনাপরো;

একো চ থেরো সপ্পঞ্ঞো; সব্বে তে এহি ভিক্খুকাতি.

এতে ৰিনযপিটকে নিদ্দিট্ঠএহিভিক্খূ নাম ৰিনযপিটকে অনিদ্দিট্ঠা পন তিসতপরিৰারসেলব্রাহ্মণাদযো.

সত্তৰীস সহস্সানি, তীণিযেৰ সতানি চ;

এতে হি সব্বে সঙ্খাতা, সব্বে তে এহিভিক্খুকাতি.

তং সব্বং সম্পিণ্ডেত্ৰা অট্ঠৰীসসহস্সানি ছসতানি একচত্তালীসুত্তরানি চ হোন্তি. পঠমবোধিচ নামেসা ৰীসতিৰস্সানি হোন্তি.

ভগৰা হি অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তেত্ৰা অট্ঠারসকোটিব্রাহ্মণানং অমতং পাযেত্ৰা পঠমৰস্সং ৰসি. দুতিযততিযচতুত্থৰস্সেসু রাজগহে ৰেল়ুৰনৰিহারে ৰস্সং ৰসি, ভগৰা হি আসাল়্হিনক্খত্তপুণ্ণমিযং বারাণসিযা ইসিপতনে মিগদাযে পঠমৰস্সং ৰসিত্ৰা ফগ্গুণমাসে ফগ্গুণপুণ্ণমিযং রাজগহং পত্ৰা বিম্বিসাররঞ্ঞা কারিতে ৰেল়ুৰন ৰিহারে একমাসমত্তং ৰসিত্ৰা চিত্রমাসে ৰীসতিখীণাসৰসহস্সপরিৰুতো কপিলৰত্থুং গন্ত্ৰা অসীতিযা ঞাতিসহস্সানং মজ্ঝে ৰিপ্পটিপন্নানং রাজূনং মত্থকে পংসুরজং ওকিরিত্ৰা তে ৰন্দাপেত্ৰা পোক্খরৰস্সঞ্চ ৰস্সাপেত্ৰা তমাগম্ম অসীতিযা ঞাতিসহস্সানং ৰেস্সন্তর জাতকং কথেত্ৰা রাহুলমাতরমাগম্ম চন্দকিন্নরীজাতকঞ্চ কথেত্ৰা পিতরং অনাগামিফলে পতিট্ঠাপেত্ৰা রাজগহমেৰ আগন্ত্ৰা ৰাসং কপ্পেসি, তেন ৰুত্তং দুতিয ততিয চতুত্থ ৰস্সেসু রাজগহে ৰেল়ুৰনৰিহারে ৰস্সং ৰসী’’তি. পঞ্চমে পন ৰেসালিযং একৰাসং ৰসি. ছট্ঠে মকুল়পব্বতে একৰাসং ৰসি. পুণ্ণো ৰা তত্থ. তত্রাযং অনুপুব্বিকথা সুনাপরন্তরট্ঠে কির একস্মিং ৰাণিজকগামে দ্ৰে ভাতরো. তেসু কদাচি জেট্ঠো পঞ্চসকটসতানি গহেত্ৰা জনপদং গন্ত্ৰা ভণ্ডং আহরতি, কদাচি কনিট্ঠো. ইমস্মিং পন সমযে কনিট্ঠং ঘরে ঠপেত্ৰা জেট্ঠভাতিকো পঞ্চ সকটসতানি গহেত্ৰা জনপদচারিকং চরন্তো অনুপুব্বেন সাৰত্থিং পত্ৰা জেতৰনস্স অৰিদূরে পঞ্চসকটসতানি ঠপেত্ৰা ভুত্তপাতরাসো পরিজনপরিৰুতো ফাসুকট্ঠানে নিসীদি. তেন চ সমযেন সাৰত্থিৰাসিনো ভুত্তপাতরাসা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায সুট্ঠুত্তরাসঙ্গা গন্ধপুপ্ফাদিহত্থা যেনবুদ্ধো, যেনধম্মো, যেনসঙ্ঘো, তন্নিন্না তপ্পোণা তপ্পব্ভরা হুত্ৰা দিক্খিণদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা জেতৰনং গচ্ছন্তি. সো তে দিস্ৰা ‘‘কহং ইমে গচ্ছন্তী’’তি একং মনুস্সং পুচ্ছি. কিং ত্ৰং অয্যো ন জানাসি, লোকে বুদ্ধধম্মসঙ্ঘরতনানি নাম উপ্পন্নানি, ইচ্চেৰ মহাজনো সত্থুসন্তিকে ধম্মকথং সোতুং গচ্ছতীতি. তস্স ‘‘বুদ্ধো’’তি ৰচনং ছৰিচম্মাদীনি ছিন্দিত্ৰা অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ অট্ঠাসি. অথ অত্তনো পরিজনপরিৰুতো তায পরিসাযসদ্ধিং ৰিহারং গন্ত্ৰা সত্থামধুরস্সরেন ধম্মং দেসেন্তস্স পরিস পরিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুত্ৰা পব্বজ্জায চিত্তং উপ্পাদেসি. অথ তথাগতেন কালং ৰিদিত্ৰা পরিসায উয্যোজিতায সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা স্ৰাতনায নিমন্তেত্ৰা দুতিযদিৰসে মণ্ডপং করেত্ৰা আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৰা ভত্তকিচ্চাৰসানে ভগৰা অনুমোদনং কত্ৰা পক্কমি. ভুত্তপাতরসো উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায ভণ্ডাগারিকং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘এত্তকং ভণ্ডং ৰিস্সজ্জিতং এত্তকং পন ন ৰিস্সজ্জিত’’ন্তি সব্বং আচিক্খিত্ৰা ‘‘ইমং সাপতেয্যং ময্হং কনিট্ঠস্স দেহী’’তি সব্বং নিয্যোতেত্ৰা সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৰা কম্মট্ঠান পরাযণো অহোসি. অথস্স কম্মট্ঠানং মনসিকরোন্তস্স কম্মট্ঠানং ন উপট্ঠাতি, ততো চিন্তেসি ‘‘অযং জনপদো ময্হং অসপ্পাযো, যংনূনাহং সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা সকট্ঠানমেৰ গচ্ছেয্য’’ন্তি. অথ পুব্বণ্হসমযে পিণ্ডায চরিত্ৰা সাযন্হসমযে পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৰা সত্থা সীহনাদং নদিত্ৰা পক্কমি. অথ খো আযস্মা পুণ্ণো সূনাপরন্তরট্ঠং পত্ৰা সম্মতপব্বতং নাম পৰিসিত্ৰা ৰাণিজকগামং পিণ্ডায পাৰিসি. অথ নং কনিট্ঠভাতা সগেহং নেত্ৰা ভিক্খং দত্ৰা ‘‘ভন্তে অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৰা ইধেৰ ৰসথা’’তি পটিঞ্ঞং কারেত্ৰা ৰসাপেসি. ততো সমুদ্দগিরিৰিহারং নাম অগমাসি. তত্থ সমুদ্দৰীচিযো আগন্ত্ৰা অযকণ্টপাসাণেসু পহরিত্ৰা মহাসদ্দং করোন্তি. থেরো কম্মট্ঠানং মনসিকরোন্তো ন ফাসুৰিহারো হোতীতি সমুদ্দং নিসদ্দং কত্ৰা অধিট্ঠাসি. ততো মাতুলগিরিং নাম আগমাসি. তত্থ সকুণসঙ্ঘো উস্সন্নো রত্তিঞ্চ দিৰা চ সদ্দো একো বদ্ধো হোতি. থেরো ‘‘ইদং ঠানং অফাসুকন্তি ততো মকুল়কারামৰিহারং নাম গতো. সো ৰাণিজগামস্স নাতিদূরো নাচ্চাসন্নো গমনাগমনসম্পন্নো ৰিৰিত্তো অপ্পসদ্দো. থেরো ‘‘ইদং ঠানং ফাসুক’’ন্তি তত্থ রত্তিট্ঠানদিৰাঠানে চঙ্কমনাদীনি কারেত্ৰা ৰস্সং উপগচ্ছতি. এৰং চতূসু ঠানেসু ৰিহাসি. অথেকদিৰসং তস্মিংযেৰ অন্তোৰস্সে পঞ্চ ৰাণিজকসতানি ‘‘পরসমুদ্দং গচ্ছামা’’তি নাৰায ভণ্ডং পক্খিপিংসু. নাৰারোহনদিৰসে থেরস্স কনিট্ঠভাতা থেরং ভোজেত্ৰা থেরস্স সন্তিকে সিক্খাপদানি গহেত্ৰা গচ্ছন্তো ‘‘ভন্তে মহাসমুদ্দো নাম অস্সদ্ধেয্যো চানেকন্তরাযো চ, অম্হে আৰজ্জেয্যাথা’’তি ৰত্ৰা নাৰং আরূয্হি. নাৰা ঊমিজৰেন গচ্ছমানা অঞ্ঞতরং দীপং পাপুণি. মনুস্সা ‘‘পাতরাসং করিস্সামা’’তি দীপকে ওতিণ্ণা. তস্মিং দীপকে অঞ্ঞং কিঞ্চি নত্থি, চন্দনৰনমেৰ অহোসি. অথেকো ৰা সিযা রুক্খং আকোটেত্ৰা লোহিতচন্দনভাৰং ঞত্ৰা ‘‘ভো মযং লাভত্থায পরসমুদ্দং গচ্ছাম, ইতো চ উত্তরি লাভা নাম নত্থি, চতুরঙ্গুল মত্তাপি ঘটিকা সতসহস্সং অগ্ঘতি, সংহারেতব্বকযুত্তং ভণ্ডং হারেত্ৰা গচ্ছামা’’তি. তে তথা করিংসু চন্দনৰনে অধিৰত্থা অমনুস্সা কুজ্ঝিত্ৰা ইমেহি অম্হাকং চন্দনৰনং নাসিতং, ঘাতেস্সাম নে’’তি চিন্তেত্ৰা ন ইমেসু ঘাটিতেসু সব্বং এককুণপং ভৰিস্সতি, সমুদ্দমজ্ঝে নেসং নাৰং ওসীদেস্সামা’’তি আহংসু. অথ তেসং নাৰং আরূয্হ মুহুত্তং গতকালেযেৰ উপ্পাদিকং উপট্ঠাপেত্ৰা সযম্পি তে অমনুস্সা ভযানকানি রূপানি দস্সযিংসু. ভীতা মনুস্সা অত্তনো দেৰতা নমস্সন্তি. থেরস্স কনিট্ঠো চূল়পুণ্ণকুটুম্বিকো ‘‘ময্হং ভাতা অৰস্সযো হোতূ’’তি থেরস্স নমস্সমানো অট্ঠাসি. থেরো পি কির তস্মিংযেৰ খণে আৰজ্জেত্ৰা তেসং ব্যসনপ্পত্তিং ঞত্ৰা ৰেহাসং উপ্পতিত্ৰা অভিমুখো অট্ঠাসি. অমনুস্সা থেরং দিস্ৰাৰ ‘‘অয্যপুণ্ণত্থেরো এহী’’ তি পক্কমিংসু. উপ্পাদিকং সন্নিসীদি. থেরো ‘‘মা ভাযথা’’তি তেসং অস্সাসেত্ৰাৰ কহং গন্তুকামত্থা’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভন্তে অম্হাকং সকট্ঠানমেৰ গচ্ছামা’’তি থেরো নাৰং ফলে অক্কমিত্ৰা ‘‘এতেসং ইচ্ছিতট্ঠানং গচ্ছতূ’’তি অধিট্ঠাতি. ৰাণিজা সকট্ঠানং গন্ত্ৰা তং পৰত্তিং পুত্তদারস্স আরোচেত্ৰা ‘‘এথ থেরং সরণং গচ্ছামা’’তি পঞ্চসতানি অত্তনো অত্তনো পঞ্চমাতুগামসতেহি সদ্ধিং তীসু সরণেসু পতিট্ঠায উপাসকত্তং পটিৰেদেসুং. ততো নাৰায ভণ্ডং ওতারেত্ৰা থেরস্স একং কোট্ঠাসং কত্ৰা ‘‘অযং ভন্তে তুম্হাকং কোট্ঠাসো’’তি আহংসু. থেরো ‘‘ময্হং ৰিসুং কোট্ঠাস কিচ্চং নত্থি’’. সত্থা পন তুম্হেহি দিট্ঠপুব্বো’তি. ন দিট্ঠপুব্বো ভন্তে’তি, তেনহি ইমিনা সত্থু মণ্ডলমাল়ং করোথ. এৰং সত্থারং পস্সিস্সথাতি তে সাধু ভন্তে’তি তেন চ কোট্ঠাসেন অত্তনো চ কোট্ঠাসেন মণ্ডলমাল়ং কাতুং আরভিংসু. সত্থা কিরস্স আরদ্ধকালতো পট্ঠায পরিভোগং অকাসি. তথো মনুস্সা রত্তিং ওভাসং দিস্ৰা ‘‘মহেসক্খা দেৰতা অত্থী’’তি সঞ্ঞংকরিংসু. উপাসকা মণ্ডলমাল়ঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘস্স সেনাসনানি চ নিট্ঠপেত্ৰা দানসম্ভারং সজ্জেত্ৰা ‘‘কতং ভন্তে অম্হেহি অত্তনোকিচ্চং, সত্থারং পক্কোসথা’’তি থেরস্স আরোচেসুং. থেরো সাযন্হসমযে ইদ্ধিযাসাৰত্থিং পত্ৰা ‘‘ভন্তে ৰাণিজগামৰাসিনো তুম্হে দট্ঠুকামা, তেসং অনুকম্পং করোথা’’তি. ভগৰা অধিৰাসেসি. থেরো ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা সকট্ঠানমেৰ পচ্চাগতো. ভগৰা আনন্দত্থেরং আমন্তেসি ‘‘আনন্দ স্ৰে সূনাপরন্তে ৰাণিজগামে পিণ্ডায চরিস্সাম, ত্ৰং একূনপঞ্চসতানং ভিক্খূনং সলাকং দেহী’’তি. থেরো সাধু ভন্তে’তি ভিক্খুসঙ্ঘস্স তমত্থং আরোচেত্ৰা ‘‘চারিকা সলাকং গণ্হন্তূ’’তি আহ. তং দিৰসং কুণ্ডধানত্থেরো পঠমং সলাকং অগ্গহোতি. ৰাণিজগামৰাসিনোপি ‘‘স্ৰে কির সত্থা আগমিস্সতী’’তি গামমজ্ঝে মণ্ডপং কত্ৰা দানগ্গং সজ্জযিংসু. ভগৰা পাতোৰ সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা গন্ধকুটিং পৰিসিত্ৰা ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা নিসীদি. সক্কস্স পণ্ডুকম্বলসিলাসনং উণ্হং অহোসি. সো কিং ইদন্তি আৰজ্জেত্ৰা সত্থু সূনাপরন্তগমনং দিস্ৰা ৰিসুকম্মং আমন্তেসি ‘‘তাত অজ্জ ভগৰা তীণিমত্তানি যোজনসতানি পিণ্ডাচারং গমিস্সতি, পঞ্চ কূটাগারসতানি মাপেত্ৰা জেতৰনদ্ৰার কোট্ঠমত্থকে গমনসজ্জানিং কত্ৰা ঠপেহী’’তি, সো তথা অকাসি. ভগৰতো কূটাগারং চতুমুখং অহোসি, দ্ৰিন্নং অগ্গসাৰকানং দ্ৰিমুখং, সেসানং একমুখং, সত্থা গন্ধকুটিতো নিক্খম্ম পটিপাটিযা ঠপিত কূটাগারেসু ধুরকূটাগারং পাৰিসি. দ্ৰে অগ্গসাৰকে আদিং কত্ৰা একূনপঞ্চভিক্খুসতানিপি কূটাগারং গন্ত্ৰা নিসিন্না অহেসুং, একং তুচ্ছকূটাগারং অহোসি. পঞ্চপি কূটাগারসতানি আকাসে উপ্পতিংসু. সত্থা সচ্চবন্ধপব্বতং নাম পত্ৰা কূটাগারং আকাসে ঠপেত্ৰা তস্মিং পব্বতে সচ্চবন্ধো নাম মিচ্ছাদিট্ঠি, সো মহাজনং মিচ্ছাদিট্ঠিং উগ্গণ্হাপেন্তো লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো হুত্ৰা ৰসতি. অব্ভন্তরে চস্স অন্তোচাটিযং পদীপো ৰিয অরহত্তস্স উপনিস্সযো জলতি, তং দিস্ৰা ‘‘ধম্মমস্স কথেস্সামী’’তি গন্ত্ৰা ধম্মং দেসেতি. তাপসো দেসনাপরিযোসানে অরহত্তং পাপুণি. মগ্গেনেৰস্স অভিঞ্ঞা আগতা, এহি ভিক্খু হুত্ৰা ইদ্ধিমযপত্তচীৰরো কূটাগারং পাৰিসি. ভগৰা কূটাগারগতেহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহিসদ্ধিং ৰাণিজগামং গন্ত্ৰা কূটাগারানি অদিস্সমানানি কত্ৰা ৰাণিজগামং পাৰিসি. ৰাণিজা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৰা সসত্থারং মকুল়কারামং নযিংসু. সত্থা মণ্ডলমাল়ং পাৰিসি. মহাজনো যাৰ সত্থা ভত্তদরথং পটিপ্পস্সম্ভেতি, তাৰ পাতরাসং কত্ৰা উপোসথঙ্গানি সমাদায গন্ধঞ্চ পুপ্ফঞ্চ আদায ধম্মসৰনত্থায আরামং পচ্চাগমাসি. সত্থা ধম্মং দেসেসি. মহাজনস্স বন্ধনা মোক্খো জাতো, মহন্ত বুদ্ধকোলাহলং অহোসি. সত্থা মহাজনস্স সঙ্গহত্থং কতিপাহং তত্থেৰ ৰসি, অরুণং পন মহাগন্ধকুটিযংযেৰ উট্ঠপেসি. তত্থ কতিপাহং ৰসিত্ৰা ৰাণিজগামে পিণ্ডায চরিত্ৰা ‘‘ত্ৰং ইধেৰ ৰসাহী’’তি পুণ্ণত্থেরং নিৰত্তেত্ৰা অন্তরে নম্মদানদী নাম অত্থি, তস্সা তীরং অগমাসি. নম্মদানাগরাজা সত্থু পচ্চুগ্গন্ত্ৰা নাগভৰনং পৰেসেত্ৰা তিণ্ণং রতনানং সক্কারং অকাসি. সত্থা তস্স ধম্মং কথেত্ৰা নাগভৰনা নিক্খমি. সো ‘‘ময্হং ভন্তে পরিচরিতব্বং দেথা’’তি যাচি. ভগৰা নম্মদানদীতীরে পদচেতিযং দস্সেসি. তং ৰীচীসু আগহাসু পিধিযতি ৰীচীসু গতাসু ৰিৰরতি, মহাসক্কারপ্পত্তং অহোসি. সত্থা ততো নিক্খম্ম সচ্চবন্ধপব্বতং গন্ত্ৰা সচ্চবন্ধং আহ ‘‘তযা মহাজনো অপাযমগ্গে ওতারিতো. ত্ৰং ইধেৰ ৰসিত্ৰা এতেসং লদ্ধিং ৰিস্সজ্জাপেত্ৰা নিব্বানমগ্গে পতিট্ঠাপেহী’’তি. সোপি পরিচরিতব্বং যাচি. সত্থা ঘনপিট্ঠিপাসাণে অল্লমত্তিকপিণ্ডম্হি লঞ্ছনং ৰিয পদচেতিযং দস্সেসি. এৰং সূনাপরন্তরট্ঠেযেৰ দ্ৰে চক্করতনচেতিযানি যাৰসাসনন্তরধানং পতিট্ঠাপেসি. সত্তমে পন ৰস্সে সাৰত্থিযং কণ্ডম্বরুক্খমূলে তিত্থি মদ্দনং করোন্তো যমকপাটিহারিযং কত্ৰা দসহি চক্কৰাল় সহস্সেহি আগতানং দেৰতানং মাতরং কাযসক্খিং কত্ৰা অভিধম্মং দেসেন্তে তাৰতিংসভৰনে পারিচ্ছত্তকমূলে পণ্ডুকম্বলসিলাযং ৰস্সং ৰসি. অট্ঠমে সংসুমারনগরে একৰস্সং ৰসি. নৰমে কোসম্বিযং একৰস্সং ৰসি. তদা ভদ্দিযো, কিমিলো, ভগু, আনন্দো, অনুরুদ্ধো, দেৰদত্তো, চাতি ছ খত্তিযা পব্বজিংসু. তেসং ৰিত্থারো ধম্মপদে আগতো. দসমে পন ৰস্সে পালিলেয্যাগামে দক্খিণৰনসণ্ডে ভদ্দসালমূলে পালিলেয্যকেন হত্থিনা উপট্ঠিযমানো ফাসুকং ৰস্সাৰাসং ৰসি. একাদসমে নালন্ধব্রাহ্মণগামে একৰাসং ৰসি. দ্ৰাদসমে ৰেরঞ্জাযং একৰাসং ৰসি দুচ্চরিতস্স ৰিপাকং অনুভৰমানো, ভগৰতা কির ফুস্সস্স ভগৰতো কালে সাৰকানং ৰচীদুচ্চরিতৰসেন কতুপচিতস্স অকুসলকম্মস্স তদা লদ্ধোকাসৰসেন উপট্ঠিতত্তা ৰেরঞ্জব্রাহ্মণেন নিমন্তিতোপি সমানো মারাৰট্টন ৰসেন অসল্লক্খেত্ৰা অস্সৰাণিজকানং নিবদ্ধৰত্তসঙ্খেপেন পঞ্ঞত্তং পত্থপত্থমূলকং যৰতণ্ডুলমেৰ তেমাসং ভুঞ্জতি, ৰুত্তঞ্হেতং অপদানে.

‘‘ফুস্সস্সাহং পাৰচনে, সাৰকে পরিভাসিস্সং;

যৰং খাদথ ভুঞ্জথ, মাচ ভুঞ্জথ সালিনো.

তেন কম্মৰিপাকেন, তেমাসং খাদিতং যৰং;

নিমন্তিতো ব্রাহ্মণেন, ৰেরঞ্জাযং ৰসিং তদাতি’’.

তেন ৰুত্তং ‘‘দ্ৰাদসমে ৰেরঞ্জাযং একৰাসং ৰসি দুচ্চরিতস্স ৰিপাকং অনুভৰমানো’’তি. তেরসমে জালিযপব্বতে একৰাসং ৰসি. চতুদ্দসমে সাৰত্থিযং অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে জেতৰনৰিহারে পঠমৰাসং ৰসিত্ৰা পন্নরসমে ৰস্সে ঞাতিজনসঙ্গহত্থং কপিলৰত্থুং গন্ত্ৰা একমেৰ ৰাসং কপ্পেসি. সোল়সমে ৰস্সে আল়ৰকযক্খদমনত্থং অগ্গাল়ৰীনগরে একৰাসং ৰসি. সত্তরসমে ৰস্সে রাজগহমেৰ নিৰত্তিত্ৰা ৰাসং কপ্পেসি. অট্ঠারসমে ৰস্সে জালিযপব্বতমেৰ নিৰত্তিত্ৰা ৰসি. একূনৰীসতিমেপি ৰস্সে তত্থেৰ জালিযপব্বতমেৰ ৰসি. ৰীসতিমে ৰস্সে রাজগহস্স অৰিদূরে ভীসনকে ভেসকলৰনসণ্ডে ৰাসং কপ্পেসী’’তি ইমানি ৰীসতি ৰস্সানি পঠমবোধীতি ৰেদিতব্বানি. এতস্মিং কালে এহিভিক্খূপসম্পদাযএৰ উপসম্পাদেসীতি যেভুয্যেন ভগৰন্তংযেৰ উদ্দিস্স আচরিযুপজ্ঝাযং কত্ৰা এহিভিক্খু ভাৰমাপন্নে পুঞ্ঞৰন্তপুগ্গলেযেৰ সন্ধায ৰুত্তং, অঞ্ঞেসম্পি অরিযভাৰমনাপন্নানং সুদিন্নাদীনং ৰা যমকপাটিহারিযে পসীদিত্ৰা আযস্মতো সারিপুত্তত্থেরস্স সন্তিকে পব্বজিতানং পুব্বে কস্সপবুদ্ধকালে ৰগ্গুলিভূতপুব্বানং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং থেরস্সেৰ সন্তিকে পব্বজিতভাৰস্স দিস্সনতো তেন ৰুত্তং ‘‘ভগৰা হি পঠমবোধিযং এতস্মিং কালে এহি ভিক্খূপসম্পদায এৰ উপসম্পাদেসী’’তি. ইতো পরেসু পন পঞ্চৰীসতিৰস্সেসু অনাথপিণ্ডিকেন কারিতে জেতৰনমহাৰিহারে একূনৰীসতিৰস্সা ৰাসং ৰসি. ৰিসাখায সত্তৰীসতি কোটিধনপরিচ্চাগেন কারিতে পুব্বারামে ছব্বস্সানি ৰসি. দ্ৰিন্নং কুলানং গুণমহত্তং পটিচ্চ সাৰত্থিযং নিস্সায পঞ্চৰীসতি ৰস্সানি ৰাসং ৰসি. অন্তিমে পন ৰস্সে বেল়ুৰগামে ৰসিত্ৰা মরণন্তিকা ৰেদনা উপ্পজ্জি, আযুসঙ্খারোস্সজ্জনঞ্চ তত্থ অকাসি. ইমানি ইধ নাধিপ্পেতানি, ভগৰতো ৰস্সক্কমজাননত্থংযেৰ ৰুত্তন্তি.

সরণগমনূপসম্পদা নাম ‘‘বুদ্ধং সরণং গচ্ছামি’’ত্যাদিনা তিক্খত্তুং ৰাচং ভিন্দিত্ৰা ৰুত্তেহি তীহি সরণগমনেহি উপসম্পন্নো.

ওৰাদপটিগ্গহণূপসম্পদা নাম ‘‘তস্মা তিহ তে কস্সপ এৰং সিক্খিতব্বং তিব্বমেৰ হিরোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠিতং ভৰিস্সতি থেরেসু নৰেসু মজ্ঝিমেসু চাতি, এৰঞ্হি তে কস্সপ সিক্খিতব্বং তস্মা তিহ তে কস্সপ এৰং সিক্খিতব্বং যং কিঞ্চি ধম্মং সোস্সামি কুসলূপসঞ্হিতং সব্বন্তং অট্ঠিং কত্ৰা মনসিকত্ৰা সব্বমেৰ চেতসো সমন্নাহরিত্ৰা ওহিতসোতো ধম্মং সোস্সামীতি, এৰঞ্হি তে কস্সপ সিক্খিতব্বং তস্মা তিহ তে কস্সপ এৰং সিক্খিতব্বং সাতসহগতং মে কাযগতা সতিং ন জহিস্সতীতি, এৰঞ্হি তে কস্সপ সিক্খিতব্বন্তি ইমিনা ওৰাদপটিগ্গণেন মহাকস্সপত্থেরস্স অনুঞ্ঞাতউপসম্পদা নাম.

পঞ্হাব্যাকরণূপসম্পদা নাম সোপাকস্স অনুঞ্ঞাতউপসম্পদা, ভগৰা কির পুব্বারামে অনুচঙ্কমন্তো সোপাকসামণেরং ‘‘উদ্ধুমাতকসঞ্ঞাতি ৰা সোপাক রূপসঞ্ঞাতি ৰা ইমে ধম্মা নানত্থা নানাব্যঞ্জনা, উদাহু একত্থা ব্যঞ্জনমেৰ নান’’ন্তি দসঅসুভনিস্সিতে পঞ্হে পুচ্ছি. সো তে ব্যাকাসি. ভগৰা তস্স সাধুকারং দত্ৰা ‘‘কতিৰস্সোসি ত্ৰং সোপাকা’’তি পুচ্ছি. ‘‘সত্তৰস্সো অহং ভগৰা’’তি, ‘‘সোপাক ত্ৰং মম সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সদ্ধিং সংসন্দিত্ৰা পঞ্হে ব্যাকাসী’’তি আরদ্ধচিত্তো উপসম্পদং অনুজানাতি, অযং পঞ্হাব্যাকরণূপসম্পদা.

অট্ঠৰাচিকূপসম্পদা নাম ভিক্খুনিযা ভিক্খুনিসঙ্ঘতো ঞত্তিচতুত্থেন ভিক্খুসঙ্ঘতো ঞত্তিচতুত্থেনাতি ইমেহি দ্ৰীহি কম্মেহি উপসম্পদা. ঞত্তিচতুত্থকম্মূপসম্পদা নাম ভিক্খূনং এতরহি উপসম্পদা, অযমেৰ ইধাধিপ্পেতা, সম্পত্তিৰিপত্তিৰসেন সম্ভৰতো. কস্মা হেস উপসম্পন্নো নামাতি. সমগ্গেন সঙ্ঘেন ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন অকুপ্পেন ঠানারহেন উপরিভাৰং সমাপন্নো পত্তোতি উপসম্পন্নো, সেট্ঠভাৰং পত্তোতিঅত্থো তথা হি গিহিভাৰতো সামণেরভাৰো সেট্ঠো নাম, ততোপি উপসম্পন্নভাৰোযেৰ সেট্ঠো. তত্থ সমগ্গেন সঙ্ঘেনাতি সব্বন্তিমেন পরিযাযেন পঞ্চৰগ্গকরণীযে কম্মে যাৰতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তেসং আগতত্তা ছন্দারহানং ছন্দস্স আহটত্তা, সম্মুখীভূতানঞ্চ অপ্পটিক্কোসনতো এতস্মিং কম্মে সমগ্গভাৰং উপগতেন. ঞত্তিচতুত্থেনাতি তীহি অনুসাৰনাহি একায চ ঞত্তিযা কত্তব্বেন. এত্থ চ কিঞ্চাপি ঞত্তি সব্বপঠমং ৰুত্তা, তিস্সন্নং পন অনুসাৰনানং অত্থব্যঞ্জনভেদাভাৰতো অত্থব্যঞ্জনভিন্না ঞত্তি তাসং চতুত্থন্তি কত্ৰা ঞত্তিচতুত্থন্তি ৰুচ্চতি. কম্মেনা তি ধম্মিকেন কম্মেন, ৰিনযকম্মেনাতিঅত্থো. অকুপ্পেনা তি ৰত্থু ঞত্তি অনুসাৰন সীম পরিসসম্পত্তি সম্পন্নত্তা অকোপেতব্বতং অপ্পটিক্কোসিতব্বতঞ্চ উপগতেন. ঠানারহেনা তি কারণারহেন, সত্থুসাসনারহেনাতি অত্থো. এতেহি কারণেহি সেট্ঠভাৰমাপন্নোতি অত্থো. তত্থ সম্পত্তিৰিপত্তিৰসেন সম্ভৰতো তি ৰত্থুসম্পত্তি ঞত্তিসম্পত্তি অনুসাৰনসম্পত্তিসীমসম্পত্তিপরিসসম্পত্তিৰসেন পঞ্চহি সম্পত্তীহি উপসম্পদকম্মস্স সিজ্ঝনতোতি অত্থো. তত্থ ৰত্থু সম্পত্তিনাম পরিপুণ্ণৰীসতিৰস্সভাৰো ইদানি পুরিসত্তভাৰো চ. উন্নৰীসতিৰস্সং, অন্তিমৰত্থুঅজ্ঝাপন্নপুব্বং, পণ্ডকো, থেয্যসংৰাসকো, তিত্থিযপক্কন্তকো, তিরচ্ছানগতো, মাতুঘাতকো, পিতুঘাতকো, অরহন্তঘাতকো, ভিক্খুনিদূসকো, সঙ্ঘভেদকো, লোহিতুপ্পাদকো, উভতোব্যঞ্জনকো, তি ইমে তেরস পুগ্গলা উপসম্পদায অৰত্থু. তত্থ ঊনৰীসতিৰস্সন্তি সামঞ্ঞেন ৰুত্তেপি মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমনতো পট্ঠায একূনৰীসপরিপুণ্ণো পুরিসপুগ্গলো উপসম্পদায ৰত্থু, ততো ওরং ন উপসম্পদায ৰত্থু তথো হি একস্মিং সংৰচ্ছরে হেমন্তগিম্হৰস্সৰসেন তিণ্ণং উতূনং সম্ভৰত্তা তযো উতূ হোন্তি, হোন্তি চেত্থ.

‘‘কত্তিকন্তিকপক্খম্হা, হেমং ফগ্গুণপুণ্ণমা;

তস্সন্তি কপক্খম্হা, গিম্হং আসাল়্হিপুণ্ণমা;

ৰস্সকালং ততো সেসং, চতুৰীসতূপোসথা.

চাতুদ্দসী ছ এতেসু, পক্খা ততিযসত্তমা;

সেসা পন্নরসী ঞেয্যা, অট্ঠারস উপোসথাতি’’.

এত্থ চ কত্তিকস্স কাল়পক্খপাটিপদতো পট্ঠায যাৰ ফগ্গুণপুণ্ণমা চত্তারো মাসা হেমউতু নাম. ফগ্গুণস্স কাল়পক্খপাটিপদতো পট্ঠায যাৰ আসাল়্হীপুণ্ণমা চত্তারো মাসা গিম্হউতু নাম. অসাল়্হকাল়পক্খপাটিপদতো পট্ঠায যাৰ অপরকত্তিকপুণ্ণমা চত্তারো মাসা ৰস্সউতু নাম. এৰং একস্মিং সংৰচ্ছরে তযো উতূ হোন্তি. তত্থ একস্মিং উতুম্হি পক্খস্স ততিযসত্তমেসু দ্ৰে দ্ৰে কত্ৰা ছ চতুদ্দসিকা, পঠমদুতিযচতুত্থপঞ্চমছট্ঠঅট্ঠমেসু ছ ছ কত্ৰা অট্ঠারস পন্নরসিকাতি এৰং একসংৰচ্ছরে চতুৰীসতি উপোসথা হোন্তি. ইমেসু চতুৰীসতুপোসথেসু চাতুদ্দসিযা একূনতিংস দিৰসা হোন্তীতি কত্ৰা একসংৰচ্ছরে ছ ঊনা দিৰসা হোন্তি. ইমিনা নযেন একূনৰীসতিমে ৰস্সে ছমাসাধিকানি অট্ঠারসৰস্সানি হোন্তি. তস্মিং মাতুকুচ্ছিম্হি নিব্বত্তকালে দসমাসে পক্খিপিত্ৰা চত্তারি মাসাধিকানি একূনৰীসৰস্সানি পরিপুণ্ণানি. রাজানো পন তিণ্ণং তিণ্ণং ৰস্সানং অচ্চযেন মাসং আকড্ঢন্তি, দিৰসেন সহ মাসম্পি, তস্মা অট্ঠারসৰস্সে যেৰ ছ মাসাধিকানি হোন্তি. তং হেট্ঠাচতুমাসাধিক একূনৰীসতিমে ৰস্সে পক্খিপিত্ৰা একমাসাধিকানি ৰীসতিৰস্সানি সব্বসো পরিপুণ্ণানি হোন্তি. এৰং একূনৰীসতিৰস্সতো পট্ঠায গব্ভৰীসো উপসম্পদায ৰত্থূতি ৰেদিতব্বো. ইদানি পুরিসত্তভাৰো তি ভিক্খুনিযা অভাৰতো পুরিসপুগ্গলোৰ ইদানি ৰট্টতীতি অধিপ্পেতো তথা হি মাতুগামস্স পব্বজিতত্থা পঞ্চৰস্সসতানি সদ্ধম্মো তিট্ঠেয্য, পঞ্ঞত্তত্তা পন অপরানি পঞ্চৰস্সসতানি ঠস্সতীতি এৰং ৰস্সসহস্সমেৰ পটিসম্ভিদাপ্পত্তসদ্ধম্মস্স পতিট্ঠিতভাৰো ৰুত্তো. মাতুগামা চ নাম দুপ্পঞ্ঞা তিব্বকিলেসা লামকা চ. ভগৰতা চ পঠমবোধিযং আদিতো পট্ঠাযমেৰ মহাপজাপতিযা গোতমিযা অট্ঠগরুধম্মপটিগ্গহণেন উপসম্পদত্তে অনুঞ্ঞাতেপি সাসনস্স অচিরট্ঠিতিকভাৰো ৰুত্তো. দুপ্পঞ্ঞত্তা ইত্থিযো সাসনে চিরং ন তিট্ঠন্তি, তিব্বকিলেসত্তা যথা পঞ্ঞত্ত সিক্খাপদানুরূপং সংৰরম্পি রক্খিতুং ন সক্কোন্তি. লামকত্তাপি তা অট্ঠসমাপত্তিং লভন্তাপি ব্রাহ্মপারিসজ্জং নাতিক্কমন্তি, এৰং ভিক্খুনিযা অভাৰতো ইদানি পুরিসপুগ্গলোতি ৰুত্তং. ইমস্মিং ঠানে ঠত্ৰা চত্তারি খেত্তানি ৰেদিতব্বানি তথা হি মাতুগামস্স পব্বজিতত্তা ৰস্সসহস্সমেৰ ঠস্সতীতি চেতং পটিসম্ভিদাপ্পত্তখীণাসৰৰসেন ৰুত্তং, ততো পরং উত্তরিপি সুক্খৰিপস্সকখীণাসৰৰসেন ৰস্সসহস্সং, অনাগামিৰসেন ৰস্সসহস্সং, সকদাগামিৰসেন ৰস্সসহস্সং, সোতাপন্নৰসেন ৰস্সসহস্সন্তি এৰং পঞ্চৰস্সসহস্সানি পটিৰেধসদ্ধম্মো তিট্ঠতি. পরিযত্তিসদ্ধম্মোপি তানিযেৰ ন হি পরিযত্তিযা অসতি পটিৰেধো অত্থি. নাপি পরিযত্তিযা সতি পটিৰেধো ন হোতি. লিঙ্গং পন পরিযত্তিযা অন্তরহিতায চিরং পৰত্তিস্সতি, ইদং খন্ধকভাণকানং মতেন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. দীঘনিকাযট্ঠকথাযং পন এৰং ৰুত্তং ‘‘পটিসম্ভিদাপ্পত্তেহি ৰস্সসহস্সং অট্ঠাসি, ছল়ভিঞ্ঞেহি ৰস্সসহস্সং, তেৰিজ্জেহি ৰস্সসহস্সং, সুক্খৰিপস্সকেহি ৰস্সসহস্সং, পাতিমোক্খেন ৰস্সসহস্সং অট্ঠাসী’’তি. ইদম্পি দীঘভাণকত্থেরানং মতেন ৰুত্তং. অঙ্গুত্তরনিকাযট্ঠকথাযম্পি বুদ্ধানং পরিনিব্বানতো ৰস্সসহস্সমেৰ পটিসম্ভিদা নিব্বত্তেতুং সক্কোন্তি, ততো পরং ছ অভিঞ্ঞা, ততো তাপি অসক্কোন্তা তিস্সো ৰিজ্জা নিব্বত্তন্তি. গচ্ছন্তেকালে তানিপি নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তা সুক্খৰিপস্সকা হোন্তি. এতেনেৰ উপাযেন অনাগামিনো সকদাগিমিনো, সোতাপন্নাতি ৰুত্তং. ইদম্পি অঙ্গুত্তরনিকাযে ৰুত্তং. সংযুত্তনিকাযট্ঠকথাযং পন পঠমবোধিযং ভিক্খূ পটিসম্ভিদাপ্পত্তা. অথ কালে গচ্ছন্তে পটিসম্ভিদা পাপুণিতুং ন সক্খিংসু, ছল়ভিঞ্ঞা অহেসুং. ততো ছপি অভিঞ্ঞা পত্তুং অসক্কোন্তা তিস্সো ৰিজ্জা পাপুণিংসু. ইদানি কালে গচ্ছন্তে তিস্সো ৰিজ্জা পাপুণিতুং অসক্কোন্তা আসৰক্খযং পাপুণিস্সন্তি, তম্পি অসক্কোন্তা অনাগামিফলং, তম্পি অসক্কোন্তা সকদাগামিফলং, তম্পি অসক্কোন্তা সোতাপত্তিফলং. গচ্ছন্তেকালে সোতাপত্তিফলম্পি পত্তুং ন সক্খিস্সন্তী’তি ৰুত্তং. যস্মা চে তে আচরিযা ভিন্নৰাদা, তস্মা তেসং আচরিযানং ভাণকানং মতমেৰ বুদ্ধঘোসাচরিযেন তত্থ তত্থ লিখিতন্তি গহেতব্বং, অঞ্ঞথা আচরিযস্সেৰ পুব্বাপরৰিরোধপ্পসঙ্গো সিযা আচরিযবুদ্ধঘোসেনেৰ হি সীহল়ভাসং অপনেত্ৰা মাগধভাসায সাট্ঠকথং বুদ্ধৰচনং লিখিতং, ন অঞ্ঞেন আচরিযেন তস্মা অট্ঠকথায ৰুত্তৰচনমেৰ পমাণন্তি গহেতব্বং. ননু চত্তারোপি নিকাযট্ঠকথাসঙ্গীতিং আরূল়্হা, অথ কস্মা এৰং ভিন্নাতি. সচ্চং, তথাপি কেসঞ্চি থেরানং ৰাদপ্পকাসনত্থং ৰুত্তং. ন সঙ্গাহকত্থেরানং, তস্মা অট্ঠকথাৰচনমেৰ পমাণন্তি ৰুত্তং.

অন্তিমৰত্থুঅজ্ঝাপন্নপুব্বন্তি পারাজিকভিক্খু, সো অভব্বো সাসনে উপসম্পদকম্মস্স লদ্ধুং.

পণ্ডকোতিচেত্ত পঞ্চৰিধো হোতি আসিত্তপণ্ডকো, উস্সূযপণ্ডকো, ওপক্কমিকপণ্ডকো, নপুংসকো, পক্খপণ্ডকোতি. তত্থ যস্স পরেসং অঙ্গজাতং মুখেন গণ্হিত্ৰা অসুচিনা আসিত্তস্স পরিল়াহো ৰূপসমতি, অযং আসিত্তপণ্ডকো নাম. যস্স পরেসং অজ্ঝাচারং পস্সতো উস্সূযায উপ্পন্নায পরিল়াহো ৰূপসমতি, অযং উস্সূযপণ্ডকো নাম. যস্স উপক্কমেন বীজানি অপনীতানি হোন্তি, অযং ওপক্কমিকপণ্ডকো নাম. যো পন পটিসন্ধিযং যেৰ অভাৰকো উপ্পন্নো হোতি, অযং নপুংসকো নাম. একচ্চো পন অকুসলৰিপাকানুভাৰেন কাল়পক্খে পণ্ডকো হোতি, জুণ্হপক্খে পনস্স পরিল়াহোৰূপসমতি, অযং পক্খপণ্ডকো নাম, কেচি পন যো কাল়পক্খে ইত্থী হোতি, জুণ্হপক্খে পুরিসো, অযং পক্খপণ্ডকোতি ৰদন্তি, তং তেসং মতিমত্তমেৰ. এতেসু আসিত্তপণ্ডকস্স চ উস্সূযপণ্ডকস্স চ পব্বজ্জা ন ৰারিতা. ওপক্কমিকনপুংসকপক্খপণ্ডকানং পন ৰারিতা. তেসুপি পক্খপণ্ডকস্স যস্মিং পক্খে পণ্ডকো হোতি, তস্মিংযেৰ পব্বজ্জা ৰারিতা. এত্থ চ অপণ্ডকপক্খে পব্বজিত্ৰা পণ্ডকপক্খে নাসেতব্বোতি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. কেচি পন ‘‘অপণ্ডকপক্খেপব্বজিতো সতো কিলেসক্খযং পাপুণাতি, ন নাসেতব্বো’’তি ৰদন্তি, তং তেসং মতিমত্তমেৰ, পণ্ডকস্স কিলেসক্খযা সম্ভৰতো খীণকিলেসস্স চ পণ্ডকভাৰানুপপত্তিতো অহেতুক পটিসন্ধিকথাযঞ্হি অৰিসেসেন পণ্ডকস্স অহেতুকপটিসন্ধি কতা ৰুত্তা, আসিত্ত উস্সূযপক্খপণ্ডকানঞ্চ পটিসন্ধিতো পট্ঠাযেৰ পণ্ডকভাৰো, ন পৰত্তিযংযেৰাতি ৰদন্তি. তেনেৰ অহেতুকপটিসন্ধিনিদ্দেসে জচ্চন্ধ-জচ্চবধিরাদযো ৰিয পণ্ডকো জাতিসদ্দেন ৰিসেসেত্ৰা নিদ্দিট্ঠো. চতুত্থপারাজিকসংৰণ্ণনাযং পন অভব্বপুগ্গলে দস্সেন্তেন পণ্ডকতিরচ্ছানগতউভতো ব্যঞ্জনকা তযো ৰত্থুৰিপন্না অহেতুকপটিসন্ধিকা, তেসং সগ্গো অৰারিতোতি অৰিসেসেন ৰুত্তং, এৰং পঞ্চৰিধা পণ্ডকা তে পণ্ডকসামঞ্ঞেন অৰিসেসেত্ৰা ‘‘পণ্ডকাতি এৰমেৰ ৰত্ৰা পণ্ডকো ভিক্খৰে ন উপসম্পাদেতব্বো’’তি ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

থেয্যসংৰাসকো তি যো সযমেৰ পব্বজ্জালিঙ্গং গহেত্ৰা ভিক্খুৰস্সং গণেত্ৰা ভিক্খূতি পটিঞ্ঞং সম্পটিচ্ছতি, যথাৰুড্ঢং ৰন্দনং সাদিযতি, সো লিঙ্গস্স সংৰাসস্স চ থেনত্তা উভযত্থেনকো নাম. যো পন যথাৰুড্ঢং ৰন্দনং ন সাদিযতি, অসুদ্ধচিত্তৰসেন লিঙ্গস্সথেনত্তালিঙ্গত্থেনকো নাম. যো ৰা পন সামণেরভূমিযং ঠত্ৰা মুসাৰাদেন ভিক্খুতি পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা ভিক্খুৰস্সগ্গেন ৰন্দনাদিং সাদিযতি, সো ভিক্খূহি দিন্নলিঙ্গত্তা লিঙ্গত্থেনকো ন হোতি, সংৰাসস্স থেনত্তা সংৰাসত্থেনকো নাম. এত্থ চ উভযত্থেনকোপি অসুদ্ধচিত্তেন লিঙ্গত্থেনকেএৰ পৰিট্ঠোতি ৰেদিতব্বো. যোপি সামণেরো ৰুড্ঢসামণেরানং ৰন্দনং সাদিযতি, দহরভিক্খূপি ৰুড্ঢভিক্খূনং ৰন্দনং সাদিযতি, সোপি থেয্যসংৰাসকো নাপি হোতি, অথেনত্তা. যো ৰা পন ভিক্খুপারাজিকমাপন্নোৰ ভিক্খুলিঙ্গে ঠিতো যাৰ পটিজানাতি, তাৰ অত্থেৰ তস্স ভিক্খুভাৰো, ন সো অনুপসম্পন্নসঙ্খ্যং গচ্ছতি, তথা হি সো সংৰাসং সাদিযন্তোপি থেয্যসংৰাসকো ন হোতি, সো সহসেয্যাদিআপত্তিম্পি ন জনেতি, ওমসৰাদে পাচিত্তিযঞ্চ ন জনেতি তেনেৰ ‘‘অসুদ্ধো হোতি পুগ্গলো অঞ্ঞতরং পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নো, তঞ্চে সুদ্ধদিট্ঠি সমানো ওকাসং কারাপেত্ৰা অক্কোসাধিপ্পাযো ৰদতি আপত্তি ওমসৰাদস্সা’’তি ওমসৰাদে পাচিত্তিযং ৰুত্তং. অসতি হি ভিক্খুভাৰে দুক্কটং ৰদেয্য. যো পন সামণেরো সামণেরলিঙ্গেনেৰ পাণাতিপাতাদিপঞ্চৰিধং সিলৰিপত্তিং পাপুণাতি, সোপি আগতো লিঙ্গনাসনায নাসেত্ৰা সরণসীলং দাতব্বং, অথেনত্তা উপসম্পদায অৰত্থুভাৰম্পি ন পাপুণাতি. ৰিকালভোজনাদিকং করোন্তস্স পন ‘‘অচ্চযো মং ভন্তে অচ্চাগমা’’ত্যাদিনা সঙ্ঘমজ্ঝে অচ্চযং দেসাপেত্ৰা ৰা দণ্ডকম্মং ৰা কত্ৰা সীলং দাতব্বমেৰ. তিত্থিযপক্কন্তকো উত্তানোযেৰ.

তিরচ্ছানগতোতি যোকোচি অমনুস্সভূতো চত্তারো অপাযিকাপি উপসম্পদায অৰত্থুযেৰ. তে পটিসন্ধিযা লামকত্তা অভব্বা সাসনে পব্বজিতুং. যদি চত্তারো অপাযিকা উপসম্পদায অৰত্থু ভৰেয্য, অথ কস্মা সেসে অনপদিসিত্ৰা তিরচ্ছানগতোৰ অৰত্থূতি ৰুত্তন্তি. সেসানং অপাকটৰত্থুত্তা, তথা হি সম্বুদ্ধকালে তিরচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তো একো নাগরাজা নাগযোনিযা অট্টীযতি হরাযতি জিগুচ্ছতি. অথখো তস্স নাগস্স এতদহোসি কেননুখো অহং উপাযেন নাগযোনিযা পরিমুচ্চেয্যং খিপ্পঞ্চ মনুস্সত্তং লভেয্যন্তি. অথখো তস্স নাগস্স এতদহোসি ‘‘ইমে খো সমণাসক্যপুত্তিযা ধম্মচারিনো সমচারিনো ব্রহ্মচারিনো সচ্চৰাদিনো সীলৰন্তো কল্যাণধম্মা সচে খো অহং সমণেসু সক্যপুত্তিযেসু পব্বজেয্যং, এৰাহং নাগযোনিযা পরিমুচ্চেয্যং খিপ্পঞ্চ মনুস্সত্তং পটিলভেয্য’’ন্তি. অথ খো সো নাগো মাণৰকৰণ্ণেন ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৰা পব্বজ্জং যাচি. তং ভিক্খূ পব্বাজেসুং উপসম্পাদেসুং. তেন খো পন সমযেন সো নাগো অঞ্ঞতরেন ভিক্খুনা সদ্ধিং পচ্চন্তিমে ৰিহারে পটিৰসতি. অথ খো সো ভিক্খু রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চূট্ঠায অজ্ঝোকাসে চঙ্কমতি. অথ খো সো নাগো তস্স ভিক্খুনো নিক্খন্তে ৰিস্সট্ঠো নিদ্দং ওক্কমেসি. সব্বো ৰিহারো অহিনা পুণ্ণো, ৰাতপানেহি ভোগা নিক্খন্তা হোন্তি. অথখো সো ভিক্খু ‘‘ৰিহারং পৰিসিস্সামী’’তি কৰাটং পণামেন্তো অদ্দস সব্বং ৰিহারং অহিনাপুণ্ণং ৰাতপানেহি ভোগে নিক্খন্তে. দিস্ৰান ভীতো ৰিস্সরমকাসি. ভিক্খূ উপধাৰিত্ৰা তং ভিক্খুং এতদৰোচুং ‘‘কিস্স ত্ৰং আৰুসো ৰিস্সরমকাসী’’তি. অযং আৰুসো সব্বো ৰিহারো অহিনা পুণ্ণো ৰাতপানেহি ভোগা নিক্খন্তাতি. অথ খো সো নাগো তেন সদ্দেন পবুজ্ঝিত্ৰা সকে আসনে নিসীদি. ভিক্খূ এৰমাহংসু ‘‘কোচি ত্ৰং আৰুসো’’তি. ‘‘অহং ভন্তে নাগো’’তি. ‘‘কিস্স পন ত্ৰং আৰুসো এৰরূপং অকাসী’’তি. অথ খো সো নাগো ভিক্খূনং এতমত্থং আরোচেসী. ভিক্খূ ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. অথ খো ভগৰা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকরণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৰা তং নাগং এতদৰোচ ‘‘তুম্হে খ্ৰত্থ নাগা অৰিরূল়্হিধম্মা ইমস্মিং ধম্মৰিনযে, গচ্ছ ত্ৰং নাগ, তত্থেৰ চাতুদ্দসে পন্নরসে অট্ঠমিযা চ পক্খস্স উপোসথং উপৰস, এৰং ত্ৰং নাগযোনিযা পরিমুচ্চিস্সসি খিপ্পঞ্চ মনুস্সত্তং পটিলভিস্সসী’’তি. অথ খো সো নাগো ‘‘অৰিরূল়্হধম্মো কিরাহং ইমস্মিং ধম্মৰিনযেতি দুক্খী দুম্মনো অস্সূনি পৰত্তযমানো ৰিস্সরং কত্ৰা পক্কমি. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি ‘‘দ্ৰে মে ভিক্খৰে পচ্চযা নাগস্স সভাৰপাতুকম্মায. যদা চ সজাতিযা মেথুনং ধম্মং পটিসেৰতি, যদা চ ৰিস্সট্ঠো নিদ্দং ওক্কমতি. ইমে খো ভিক্খৰে দ্ৰে পচ্চযা নাগস্স সভাৰ পাতুকম্মায. তিরচ্ছানগতো ভিক্খৰে ন উপসম্পাদেতব্বো, উপসম্পন্নো নাসেতব্বো’’তি এৰং তিরচ্ছানস্সেৰ পাকটৰত্তুত্তাতি. এত্থ চ পৰত্তিযং অভিণ্হং সভাৰপাতুকম্মদস্সনৰসেন ‘‘দ্ৰে পচ্চযা’’তি ৰুত্তং. নাগস্স পন পঞ্চসু কালেসু সভাৰপাতুকম্মং হোতি পটিসন্ধিকালে, তচপজহননকালে, সজাতিযা মেথুনকালে, ৰিস্সট্ঠ নিদ্দোক্কমনকালে, চুতিকালেতি. ননু চ দেৰাপি উপসম্পদায অৰত্থুযেৰ, অথ কস্মা চত্তারো অপাযিকাৰ উপসম্পদায অৰত্থূতি ৰুত্তন্তি. সচ্চং, তথাপি দেৰানং অভব্বত্তা পটিৰেধসাসনস্স ঠিতত্তা তে অভব্বতো ৰিসুং করণত্থায এৰং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ৰক্খতি হি সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথায মহাৰগ্গে ‘‘তিরচ্ছানগতো ভিক্খৰেতি এত্থ নাগো ৰা হোতু সুপণ্ণমাণৰকাদীনং ৰা অঞ্ঞতরো অন্তমসো সক্কং দেৰরাজানং উপাদায যো কোচি অমনুস্সজাতিযো সব্বোৰ ইমস্মিং অত্থে তিরচ্ছানগতোতি ৰেদিতব্বো’’তি, তেন ‘‘তিরচ্ছানগতোতি যোকোচি অমনুস্সভূতো’’তি ৰুত্তন্তি. এত্থ চাহ যদি নাগসুপণ্ণা পটিসন্ধিযা লামকা ভৰেয্য, অথ কস্মা ৰিধুরজাতকে চত্তারো জনা নাগসুপণ্ণসক্কধনঞ্চযকোরব্যেসু ভৰনেসু তং তদেৰ ঠানং পত্থেন্তা দানাদীনি পুঞ্ঞানি করোন্তি, তেসু একো আযুপরিযোসানে সপুত্তদারো নাগভৰনে নাগরাজা হুত্ৰা নিব্বত্তি, একো সুপণ্ণভৰনে সিম্বলিৰিমানে সুপণ্ণরাজা হুত্ৰা নিব্বত্তি, একো তাৰতিংসভৰনে সক্কো হুত্ৰা নিব্বত্তি, একো ধনঞ্চযকোরব্যরঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তীতি চতুন্নম্পি জনানং পটিসন্ধিযং কুসলকম্মেনেৰ পৰত্তভাৰো ৰুত্তো যদি কুসলকম্মেন ভৰেয্য, ‘‘কুসলা চেতনা ৰিপাকানং খন্ধানং কটত্তা চ রূপানং কম্মপচ্চযেন পচ্চযো’’তি ইমিস্সাপি পট্ঠানপাল়িযা অহেতুকানম্পি পটিসন্ধিক্খণে কম্মপচ্চযভাৰো ৰুত্তো ভৰেয্য, ন পনেৰং ৰত্তব্বং অথ কথঞ্চিদং পচ্চেতব্বন্তি. ৰুচ্চতে, নিকন্তিযা বলৰত্তা সত্তৰিধমেথুনসংযোগত্তা চ অপরিসুদ্ধা তেসং কুসলচেতনা, অপরিসুদ্ধাযেৰ সুগতিভূমিযং জনেতুং ন সক্কোন্তি. দুগ্গতিভূমিযং পৰত্তমানাপি কম্মা যূহনকালে তং তং ভূমিপত্থনা তণ্হাসম্পযুত্তাপুব্বভাগচেতনা বলেন তেসু তিরচ্ছানভূমীসু নিব্বত্তন্তি, ন অঞ্ঞেন অকুসলেন. এৰঞ্হি পত্থিতপত্থনা সিদ্ধাপি ভৰেয্য. যদি অঞ্ঞেন অকুসলকম্মেন ভৰেয্য, ইচ্ছিতপত্থনাপি অসিদ্ধাৰ ভৰেয্য. নিকন্তিচ নামেসা বলৰঝানসম্পযুত্তচেতনাপি পটিবাহিতুং সক্কা তথা হি গোপকদেৰদত্তস্স আচরিযসমণো ঝানবলেন ব্রহ্মভূমীসু অনিব্বত্তিত্ৰা ঝানং পটিবাহিত্ৰা অঞ্ঞকম্মেন গন্ধব্বদেৰেসুযেৰ উপ্পজ্জতি ‘‘সীলৰতো হি ভিক্খৰে চেতোপণিধি সমিজ্ঝতি ৰিসুদ্ধত্তা’’তি তেসং ৰিত্থারো দীঘনিকাযে আগতো, অত্থিকেহি তত্থ ওলোকেতব্বো. সত্তৰিধমেথুনসংযোগৰসেনাপি সত্তা দুক্খতো ন মুচ্চন্তি ৰুত্তঞ্হি ভগৰতা ‘‘ইধ ব্রাহ্মণ একচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা সম্মা ব্রহ্মচারী পটিজানমানো ন হেৰ খো মাতুগামেন সদ্ধিং দ্ৰযংদ্ৰয সমাপত্তিং সমাপজ্জতি, অপি চ খো মাতুগামস্স উচ্ছাদনং ন্হাপনং পরিমদ্দনং সম্বাহনং সাদিযতি, সো তদস্সাদেতি তং নিকামেতি, তেনচৰিত্তিং আপজ্জতি. ইদম্পিখো ব্রাহ্মণব্রহ্মচরিযস্স খণ্ডম্পি ছিদ্দম্পি সবলম্পি কম্মাসম্পি. অযং ৰুচ্চতি ব্রাহ্মণ অপরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং চরতি. সংযুত্তো মেথুনসংযোগেন ন পরিমুচ্চতি জাতিযা জরামরণেন…পে… ন পরিমুচ্চতি দুক্খস্মাতি ৰদামি. পুনচ পরং ব্রাহ্মণ ইধেকচ্চো সমণোৰা…পে… পটিজানমানো. ন হেৰ খো মাতুগামেনসদ্ধিং দ্ৰযংদ্ৰযসমাপত্তিং সমাপজ্জতি, ন পি মাতুগামস্স উচ্ছাদনং…পে… সাদিযতি, অপি চ খো মাতুগামেন সদ্ধিং সংজগ্ঘতি সংকীল়তি সংকেল়াযতি, সো তদস্সাদেতি…পে… দুক্খস্মাতি ৰদামি. পুনচ পরং ব্রাহ্মণ ইধেকচ্চো সমণো ৰা…পে… ন হেৰ খো মাতুগামেন সদ্ধিং সমাপজ্জতি. নপি মাতুগামস্স উচ্ছাদনং সাদিযতি. নপি মাতুগামেন সদ্ধিং সংজগ্ঘতি সংকীল়তি সংকেল়াযতি. অপিচ খো মাতুগামস্স চক্খুং উপনিজ্ঝাযতি পেক্খতি, সো তদস্সাদেতি…পে… দুক্খস্মাতি ৰদামি. পুনচ পরং ব্রাহ্মণ ইধেকচ্চো সমণোৰা ব্রাহ্মণো ৰা…পে… ন হেৰ খো মাতুগামেন, ন মাতুগামস্স, নপি মাতুগামেন পেক্খতি. অপি চ খো মাতুগামস্স সদ্দং সুণাতি তিরোকুট্টংৰা তিরোপাকারংৰা হসন্তিযা ৰা ভণন্তিযা ৰা গাযন্তিযা ৰা রোদন্তিযা ৰা, সো তদস্সাদেতি…পে… দুক্খস্মাতি ৰদামি. পুনচ পরং ব্রাহ্মণ ইধেকচ্চো সমণো ৰা ব্রহ্মণো ৰা…পে… নহেৰ খো মাতুগামেন, নপি মাতুগামস্স, নপি মাতুগামেন, নপি মাতুগামস্স রোদন্তিযা ৰা…পে… অপি চ খো যানিতানি পুব্বে মাতুগামেন সদ্ধিং হসিতলপিতকীল়িতানি অনুস্সরতি. সো তদস্সা দেতি…পে… দুক্খস্মাতি ৰদামি. পুনচ পরং ব্রাহ্মণ ইধেকচ্চো সমণো ৰা ব্রহ্মণো ৰা…পে… ন হেৰ খো মাতুগামেন, নপি মাতুগামস্স…পে… ন পি যানি তানি পুব্বে মাতুগামেন সদ্ধিং হসিতলপিতকীল়িতানি অনুস্সরতি, অপি চ খো গহপতিং ৰা গহপতিপুত্তং ৰা পঞ্চহি কামগুণেহি সহিতং সমঙ্গীভূতং পরিচারযমানং, সো তদস্সাদেতি…পে… দুক্খস্মাতি ৰদামি. পুনচ পরং ব্রাহ্মণ…পে… ন হেৰ খো মাতুগামেন…পে… নপি অনুস্সরতি গহপতিং ৰা গহপতিপুত্তং ৰা পরিচারযমানং, অপি চ খো অঞ্ঞতরং দেৰনিকাযং পণিধায ব্রহ্মচরিযং চরতি ইমিনাহং সীলেন ৰা ৰতেন ৰা তপেনৰা ব্রহ্মচরিযেন ৰা দেৰো ৰা ভৰিস্সামি দেৰঞ্ঞতরো ৰাতি, সো তদস্সাদেতি, তং নিকামেতি, তেন চ ৰিত্তিং আপজ্জতি. ইদং খো ব্রাহ্মণ ব্রহ্মচরিযস্স খণ্ডম্পি ছিদ্দম্পি সবলম্পি কম্মাসম্পী’’তি এৰং লাভাদিহেতুকেন ভেদেন চ সত্তৰিধমেথুনসংযোগেন খণ্ডাদিভাৰো সঙ্গহিতোতি ৰেদিতব্বো.

মাতুঘাতকে পন যেন মনুস্সিত্থিভূতাপি অজনিকা পোসা ৰনিকা মাতা ৰা মহামাতা ৰা চূল়মাতা ৰা জনিকাপি অমনুস্সিত্থিভূতা মাতা ঘাতিতা, তস্স পব্বজ্জা ন ৰারিতা, ন চ অনন্তরিকো হোতি. তিরচ্ছানিত্থিযোপি মনুস্সপুরিসমাগম্ম মনুস্সভূতং পুত্তং ৰিজাযন্তি কোন্তপুত্তা দ্ৰেভাতিকত্থেরা ৰিয তেপি হি অণ্ডজাযেৰ, তথা হি পেতলোকে তিরচ্ছানে মনুস্সে চাতি ইমেসু তীসু ভূমীসু চতস্সো যোনিযো সম্ভৰন্তি. মনুস্সেসু পনেত্থ কেচিদেৰ ওপপাতিকা হোন্তি, সেয্যথাপি মহাপদুমকুমারাদযো. অণ্ডজাপি কোন্ত পুত্তা দ্ৰেভাতিকত্থেরা ৰিয. ৰিত্থারো পন সীহল়ৰত্থুস্মিং ওলোকেতব্বো. এত্থ চ কোন্তাতি কিন্নরী, তস্সা পুত্তা কোন্তপুত্তা, সা হি রঞ্ঞো অসোকধম্মরাজস্স কালে ৰনচরকেন লভিত্ৰা মনুস্সসংৰাসমাগম্ম দ্ৰে পুত্তে ৰিজাযিত্ৰা ‘‘ইদানি দারকে পহায ন গমিস্সতী’’তি সঞ্ঞায ৰনচরকো তস্সা পোত্থং অদাসি, সা পোত্থং লভিত্ৰা পক্খন্দিত্ৰা সকট্ঠানমেৰ গতা কিন্নরিযো হি পোত্থং ৰিনা পক্খন্দিতুং ন সক্কোন্তি, তেনেৰ তাপসো ‘‘মা পোত্থং অস্সা অদাসী’’তি আহ. কম্মপচ্চয উতুসমুট্ঠানঞ্হি তাসং পোত্থং, রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স চক্করতনং ৰিয, তথা হি চক্কৰত্তিনো ৰেহাসগমনাদি পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধিনাম, ন তেন চক্করতনং ৰা হত্থিঅস্সরতনং ৰা ৰিনা অত্তনো সভাৰেনেৰ গন্তুং সক্কোন্তি. তত্থ চক্করতনং রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স কম্মবলেন নিব্বত্তত্তা সমুদ্দমজ্ঝে জাযমানম্পি কম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানং নাম. হত্থিঅস্সরতনানি পন কম্মপচ্চযকম্মসমুট্ঠানানি নাম. পক্খীনং ৰেহাসগমনাদিকা কম্মৰিপাকজা ইদ্ধি. কিন্নরিযো পন পোত্থং ৰিনা অত্তনো সভাৰেন পক্খন্দিতুং ন সক্কোন্তি, তস্মা তাসং পোত্থং কম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানন্তি দট্ঠব্বং. কেচি পন দেৰানং অলঙ্কারা ৰিয পটিসন্ধিযা সহ আগতোতি ৰদন্তি, ন তং পচ্চেতব্বং, অণ্ডজজলাবুজানং তথা অসম্ভৰতো. কেচিপি পৰত্তি কালে কতন্তি ৰদন্তি, তম্পি অযুত্তমেৰ, সংসেদজাপি পদুমগব্ভেৰা ৰেল়ুগব্ভে ৰা নিব্বত্তা পোক্খরসাতিব্রাহ্মণপদুমৰতীৰেল়ুৰতীদেৰীআদযো ৰিয. জলাবুজা পন পাকটাযেৰ. যেন সযং তিরচ্ছানভূতেন মনুস্সিত্থিভূতা মাতা ঘাতিতা, সোপি আনন্তরিকো ন হোতি তিরচ্ছানগতত্তা পনস্স পব্বজ্জা পটিক্খিত্তা, কম্মং পনস্স ভারিযং হোতি, আনন্তরিযং আহচ্চ তিট্ঠতি. মনুস্সিত্থিযোপি তিরচ্ছানমাগম্ম গব্ভং জনেন্তি, সেয্যথাপি ভূরিদত্তস্স মাতা ইত্থিযো হি অট্ঠহি কারণেহি গব্ভগ্গহণং হোতি - অজ্ঝাচারেন, কাযসংসগ্গেন, চোল়গ্গহণেন, অসুচিপানেন, নাভিপরামসনেন, রূপদস্সনেন, সদ্দেন গন্ধেনাতি. তত্থ অজ্ঝাচারেন সুদিন্নস্স পুরাণদুতিযিকা গব্ভং গণ্হিত্ৰা পচ্ছিমভৰিকং সুৰণ্ণবিম্বসদিসং বীজকং নাম পুত্তং ৰিজাযি. কদাচি একচ্চা উতুসমযে ছন্দরাগরত্তা পুরিসানং হত্থগাহৰেণিগাহঅঙ্গপচ্চঙ্গপরামসনং সাদিযন্তিযোপি গব্ভং গণ্হন্তি. এৰং কাযসংসগ্গেন গব্ভগ্গহণং হোতি. উদাযিত্থেরস্স পন পুরাণদুতিযিকা ভিক্খুনী তং অসুচিং একদেসং মুখেন অগ্গহেসি, একদেসং চোল়কেনেৰ সদ্ধিং অঙ্গজাতে পক্খিপি, সা তেন গব্ভং গণ্হি. এৰং চোল়গ্গহণেন গব্ভগ্গহণং হোতি. মিগসিঙ্গতাপসস্স মাতা মিগী উতুসমযে তাপসস্স পস্সাৰট্ঠানং আগন্ত্ৰা সসম্ভৰং পিৰি, সা তেন গব্ভং গণ্হিত্ৰা মিগসিঙ্গং নাম তাপসদারকং ৰিজাযি. এৰং অসুচিপানেন গব্ভগ্গহণং হোতি. সামস্স পন বোধিসত্তস্স মাতা উতুসমযে নাভিপরামসনেন গব্ভং গণ্হিত্ৰা সামতাপসদারকং ৰিজাযি, এৰং মণ্ডব্যস্স চ চণ্ডপজ্জো তস্স চ মাতা উতুসমযে নাভিপরামসনৰসেন, তত্থ চ দিট্ঠমঙ্গলিকায নাভিপরামসনেন মণ্ডব্যস্স নিব্বত্তি অহোসি. চণ্ডপজ্জোতস্স মাতু নাভিযং ৰিচ্ছিকো ফরিত্ৰা গতো, তেন চণ্ডপজ্জোতস্স নিব্বত্তি অহোসি. ইধেকচ্চা ইত্থী উতুসমযে পুরিসসংসগ্গং অলভমানা ছন্দরাগৰসেন অন্তোগেহেগতাৰ পুরিসং উপনিজ্ঝাযতি, রাজোরোধো ৰিয, সা তেন গব্ভং গণ্হাতি. এৰং রূপদস্সনেন গব্ভগ্গহণং হোতি. বলাকাসু পন পুরিসোনাম নত্থি, তা উতুসমযে মেঘসদ্দং সুত্ৰা গব্ভং গণ্হন্তি. গাৰীএৰ ৰা কদাচি উসভগন্ধেন গব্ভং গণ্হন্তি. এৰং গন্ধেন গব্ভগ্গহণং হোতি. এৰং অট্ঠহি কারণেহি ইত্থিযো গব্ভং গণ্হন্তি. এত্থ চ পিতুসদিসাযেৰ পুত্তা হোন্তি, তস্মা ভূরিদত্তাদযো ধতরট্ঠং নাগরাজানং পটিচ্চ নাগাযেৰ হোন্তি. চণ্ডপজ্জোতস্স পন ৰিচ্ছিকং পটিচ্চ মনুস্সো জাতো, সম্ভৰেন অজাতত্তা. পিতুঘাতকেপি এসেৰ নযো.

অরহন্তঘাতকো পন অমনুস্স অরহন্তদেৰতং ৰা মনুস্সজাতিযং ৰা অৰসেসং অরিযপুগ্গলং ঘাতেত্ৰা অনন্তরিযো ন হোতি, পব্বজ্জাপিস্স ন ৰারিতা, কম্মং পন বলৰং হোতি. তিরচ্ছানো পন অমনুস্সঅরহন্তম্পি ঘাতেত্ৰা আনন্তরিকো ন হোতি, কম্মং পন ভারিযং তিরচ্ছানগতত্তা পনস্স পব্বজ্জা ৰারিতা. ভিক্খুনিদূসকসঙ্ঘভেদকানি পাকটাযেৰ.

লোহিতুপ্পাদকো পন যো তথাগতস্স অভেজ্জকাযতায পরূপক্কমেন চম্মং ছিন্দিত্ৰা লোহিতং পগ্ঘরিতুং ন সক্কোতি, সরীরস্স পন অন্তোযেৰ একস্মিং ঠানে লোহিতং সমোসরতি, আঘাতেন পতুব্বনমানং সঞ্চিতং হোতি, তস্স বহু অপুঞ্ঞং পসৰতি, আনন্তরিকো চ হোতি, পব্বজ্জাপিস্স ৰারিতা, সেয্যথাপি দেৰদত্তো. যো পন জীৰকো ৰিয রোগৰূপসমনত্থং ফালেত্ৰা পূতিমংসঞ্চ লোহিতঞ্চ নীহরিত্ৰা ফাসুং করোতি, অযং লোহিতুপ্পাদকো ন হোতি, বহুপুঞ্ঞং পসৰতি ব্রহ্মপুঞ্ঞং পসৰতি, সেয্যথাপি জীৰকোকোমারভচ্চো.

উব্ভতোব্যঞ্জনকো পন ইত্থি-পুরিসৰসেন দুৰিধো তত্থ ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকস্স ইত্থিনিমিত্তং পাকটং, পুরিসনিমিত্তং পটিচ্ছন্নং. পুরিসউভতোব্যঞ্জনকস্স পুরিসনিমিত্তং পাকটং, ইত্থিনিমিত্তং পটিচ্ছন্নং. ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকস্স ইত্থীসু পুরিসত্তং করোন্তস্স ইত্থিনিমিত্তং পটিচ্ছন্নং হোতি, পুরিসনিমিত্তং পাকটং হোতি. পুরিসউভতোব্যঞ্জনকস্স পুরিসানং ইত্থিভাৰং উপগচ্ছন্তস্স পুরিসনিমিত্তং পটিচ্ছন্নং হোতি, ইত্থিনিমিত্তং পাকটং. ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকো সযঞ্চ গব্ভং গণ্হাতি, পরঞ্চ গণ্হাপেতি. পুরিস উভতো ব্যঞ্জনকো পন সযং ন গণ্হাতি, পরং গণ্হাপেতি. ইদমেৰ তেসং নানাকরণং. উভতোব্যঞ্জনন্তি চেত্থ ‘‘ব্যঞ্জনন্তি নিমিত্তং. উভতো ব্যঞ্জনং অস্স অত্থীতি ৰিগ্গহেন ‘‘উভতোব্যঞ্জ’’ন্তি ৰক্খথ, একস্স দ্ৰে ইন্দ্রিযানি হোন্তি, অথ একমেৰাতি. একমেৰ ন দ্ৰে, ‘‘যস্স ইত্থিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতি, তস্স পুরিসিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতীতি নো. যস্স ৰা পন পুরিসিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতি, তস্স ইত্থিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতীতি নোতি একস্মিং সন্তানে ইন্দ্রিয দ্ৰযস্স পটিসেৰিতত্তা. তঞ্চ খো ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকস্স ইত্থিন্দ্রিযং, পুরিসউভতোব্যঞ্জনকস্স পুরিসিন্দ্রিযমেৰাতি. যদি একমেৰ ইন্দ্রিযং, এৰং উভতোব্যঞ্জনকভাৰো কথং সিযা. ইন্দ্রিযং ব্যঞ্জনকারণন্তি ৰুত্তং, তঞ্চ তস্স নত্থীতি. ৰুচ্চতে ন ইত্থিন্দ্রিযং পুরিসব্যঞ্জনস্স কারণং, তথা পুরিসিন্দ্রিযম্পি ইত্থিব্যঞ্জনকস্স, কস্মা সদা অভাৰতোতি, তথা হি ইত্থি উভতোব্যঞ্জনকস্স যদা ইত্থিযা রত্তং হোতি, তদা পুরিসব্যঞ্জনং পাকটং হোতি, ইত্থিব্যঞ্জনং পটিচ্ছন্নং তথা পুরিসউভতোব্যঞ্জনকস্সপি. যদি তেসং ইন্দ্রিযদ্ৰযং ব্যঞ্জনানং কারণং ভৰেয্য, সদা ব্যঞ্জন দ্ৰযং একতো তিট্ঠেয্য ন পন তিট্ঠতি, তস্মা একমেৰ ইন্দ্রিযন্তি নিট্ঠমেত্থাৰ গন্তব্বং. ব্যঞ্জনকারণং ইন্দ্রিযং পহায রাগচিত্তমেৰেত্থ ব্যঞ্জনদ্ৰযস্স কারণন্তি দট্ঠব্বং, তস্মা ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকো সযম্পি গব্ভং গণ্হাতি, পরম্পি গণ্হাপেতি, পুরিসউভতোব্যঞ্জনকো পরং গণ্হাপেতি, সযং পন ন গণ্হাতি, ইত্থিন্দ্রিযসমঙ্গিস্সেৰ গব্ভসম্ভৰতোতি. কুরুন্দিযং পন ‘‘যদি পটিসন্ধিযং পুরিসলিঙ্গং, পৰত্তে ইত্থিলিঙ্গং নিব্বত্ততি, যদি পটিসন্ধিযং ইত্থিলিঙ্গং, পৰত্তে পুরিসলিঙ্গং নিব্বতী’’তি পটিসন্ধিযং লিঙ্গসম্ভৰো ৰুত্তো, সো অযুত্তোৰ. কস্মা, পৰত্তিযংযেৰ ইত্থিলিঙ্গাদীনি সমুট্ঠহন্তি. পটিসন্ধিযমেৰ সমুট্ঠাতি, ন লিঙ্গাদীনি. ইন্দ্রিযমেৰ লিঙ্গন্তি ন সক্কা ৰত্তুং, ইন্দ্রিযলিঙ্গানং ভিন্নসভাৰত্তা, যথা চ বীজে সতি রুক্খো সম্ভৰতি, নাসতি, এৰমেৰ ইন্দ্রিযে সতি লিঙ্গাদীনি সম্ভৰন্তি বীজসদিসঞ্হি ইন্দ্রিযং, রুক্খসদিসানি লিঙ্গাদীনি এৰমেৰ তেসু পুগ্গলেসু পণ্ডকাদযো একাদসপুগ্গলা তস্মিং যেৰ ভৰে নিযামং ওক্কমিতুং ন অরহন্তি, তস্মা অভব্বা নাম. ঊনৰীসতি অন্তিমৰত্থুঅজ্ঝাপন্নপুব্বা দ্ৰে উপসম্পদায অৰত্থুমত্তমেৰ, উপনিস্সযে সতি তস্মিংযেৰ ভৰে নিযামং ওক্কমিতুং অরহন্তি, তস্মা ভব্বানাম হোন্তি.

ৰত্থুসম্পত্তিকথা নিট্ঠিতা.

ঞত্তিসম্পত্তি নাম.

‘‘সিথিলং ধনিতঞ্চ দীঘরস্সং, গরুকং লহুকঞ্চ নিগ্গহিতং;

সম্বন্ধং ৰৰত্থিতং ৰিমুত্তং, দসধা ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা পভেদো’’তি.

এৰং ৰুত্তং দসৰিধং ব্যঞ্জনং অপেক্খিত্ৰা ৰা এৰং অসক্কোন্তেনাপি সিথিলধনিত ৰিমুত্তনিগ্গহিতৰসেন ৰুত্তানি ব্যঞ্জনানি অকোপেত্ৰা ৰা দুরুত্তং ৰা অকত্ৰা ৰুত্তং ঞত্তিসম্পত্তি নাম. ঞত্তিৰিপত্তি নাম সব্বসো ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৰা ৰা ৰত্থুসঙ্ঘপুগ্গলঞত্তীনং অপরামসনানি পচ্ছা ঞত্তিট্ঠপনঞ্চাতি ইমে তাৰ পঞ্চ ঞত্তিদোসা. তত্থ অযং ইত্থনামোতি উপসম্পদাপেক্খস্স অপি অকিত্তনং ৰত্থুঅপরামসনং নাম. সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘোতি এত্থ সুণাতু মে ভন্তেতি ৰত্ৰা সঙ্ঘোতি অভণনং সঙ্ঘঅপরামসনং নাম. ইত্থন্নামস্স উপসম্পদাপেক্খোতি উপজ্ঝাযস্স অকিত্তনং পুগ্গলঅপরামসনং নাম. সব্বেন সব্বং ঞত্তিযা অনুচ্চারণং ঞত্তিঅপরামসনং নাম. পঠমং কম্মৰাচং নিট্ঠাপেত্ৰা এসা ঞত্তীতি ৰত্ৰা খমতি সঙ্ঘস্সাতি এৰং ঞত্তি কিত্তনং পচ্ছা ঞত্তিট্ঠপনং নাম. ইতি ইমে পঞ্চ ঞত্তিদোসা ঞত্তিৰিপত্তি নাম. ইমেহি দোসেহি ৰিমুত্তায ঞত্তিযা সম্পন্নং ঞত্তিসম্পত্তি নাম.

ঞত্তিসম্পত্তিকথা নিট্ঠিতা.

অনুসাৰনসম্পত্তি নাম ৰত্থু সঙ্ঘপুগ্গলানং অপরামসনানি, সাৰনায হাপনং, অকালে সাৰনন্তি ইমে পঞ্চ অনুসাৰনদোসে ৰজ্জেত্ৰা কথনং অনুসাৰনসম্পত্তি নাম. তত্থ ৰত্থাদীনং অপরামসনানি ঞত্তিযং ৰুত্তসদিসানেৰ. তীসু পন অনুসাৰনাসু যত্থ কত্থচি এতেসং অপরামসনং অপরামসনমেৰ. সব্বেন সব্বং পন কম্মৰাচং অৰত্ৰা চতুক্খত্তুং ঞত্তিকিত্তনমেৰ ৰা কম্মৰাচব্ভন্তরেপি চত্তারি ব্যঞ্জনানি কোপেত্ৰা ৰা অক্খরস্স ৰা পদস্স ৰা দুরুচ্চারণং ৰা কত্ৰা সাৰনং সাৰনায হাপনং নাম, তথা হি সিথিলধনিতৰিমুত্তনিগ্গহিতৰসেন চত্তারি ব্যঞ্জনানি অন্তোকম্মৰাচায কম্মং কোপেন্তি. তত্থ ‘‘সুণাতু মে তি সিথিলে ৰত্তব্বে সুণাথু মে’’তি ৰচনং সিথিলে ধনিতং নাম. ‘‘ভন্তে’’তি ৰত্তব্বে ভন্তেতি ৰচনং ধনিতে সিথিলং নাম. ‘‘সুণাতু এসা ঞত্তী’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণন্তু এসং ঞত্তী’’তি ৰচনং ৰিমুত্তে নিগ্গহিতং নাম. ‘‘পত্তকল্ল’’ন্তি ৰত্তব্বে ‘‘পত্তকল্লা’’তি ৰচনং নিগ্গহিতে ৰিমুত্তং নাম. এৰং ইমানি চত্তারি ব্যঞ্জনানি অন্তোকম্মৰাচায কম্মং দূসেন্তি. ইমানি চত্তারি অকোপেত্ৰা ৰদন্তেনাপি অঞ্ঞস্মিং অক্খরে ৰত্তব্বে অঞ্ঞং অক্খরং ৰদন্তো দুরুত্তং করোতি নাম. ইতরেসু দীঘরস্সাদীসু ছসু ঠানেসু দীঘট্ঠানে দীঘং, রস্সট্ঠানে রস্সমেৰাতি এৰং যথাঠানে তং তদেৰ অক্খরং ভাসন্তেন অনুক্কমাগতং পৰেণিং অৰিনাসেত্ৰা কম্মৰাচা কাতব্বা. সচে পন এৰং অকত্ৰা দীঘে ৰত্তব্বে রস্সং, রস্সে ৰত্তব্বে দীঘং ৰদতি, তথা গরুকে ৰত্তব্বে লহুকং, লহুকে ৰত্তব্বে গরুকং ৰদতি. সম্বন্ধে ৰা ৰত্তব্বে ৰৰত্থিতং, ৰৰত্থিতে ৰা ৰত্তব্বে সম্বন্ধং ৰদতি, এৰম্পি কম্মৰাচা ন কুপ্পতি. ইমানি ছ ব্যঞ্জনানি কম্মং ন কোপেন্তি. ইদমেৰ আচরিযানং সমানকথা. অপরে পন ইদানি ব্যঞ্জনানি অন্তোকম্মৰাচায কম্মং দূসেন্তীতি ৰদন্তি, এৰং সতি অনুপসম্পন্নাৰ বহুতরা ভৰেয্যুং, ৰীমংসিত্ৰা পন গহেতব্বং. সুট্ঠুতরা ৰা কম্মৰাচা সিক্খিতব্বা. সাৰনায অনোকাসে পঠমং ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৰা অনুসাৰনং অকালে সাৰনং নাম. ইতি ইমেহি দোসেহি ৰিমুত্তায অনুসাৰনায সম্পন্নং অনুসাৰনসম্পত্তিসম্পন্নং নাম. যদি পত্তচীৰররহিতং পুগ্গলং উপসম্পাদেতি, ‘‘পরিপুণ্ণস্স পত্তচীৰর’’ন্তি অনুসাৰনায কতত্তা কম্মকোপো ন হোতি, কারকসঙ্ঘো পন সাতিসারো তেনেৰাহ ৰিমতিৰিনোদনিযম্পি পত্তচীৰরানং অভাৰেপি’পরিপুণ্ণস্স পত্তচীৰর’ন্তি কম্মৰাচায সাৰিতত্তা কম্মকোপং অৰত্ৰা দুক্কটমেৰ ৰুত্তন্তি. সচে অনুপজ্ঝাযকো উপসম্পাদেতি, ‘‘ইত্থন্নামস্স উপসম্পদাপেক্খো, ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেনা’’তি ৰা উপজ্ঝাযং সাৰেতি, সূপসম্পন্নোৰ হোতি. উপজ্ঝাযং ন সাৰেতি নুপসম্পন্নো. ৰক্খতি হি ৰিমতিৰিনোদনিযং ‘‘কম্মং ন কুপ্পতীতি ইদং উপজ্ঝাযাভাৰেপি ইত্থন্নামস্স উপসম্পদাপেক্খো ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেনা’’তি মতস্স ৰা ৰিব্ভমন্তস্স ৰা পুরাণউপজ্ঝাযস্স ৰা যস্স কস্সচি অৰিজ্জমানস্সাপি নামেন সব্বত্থ উপজ্ঝাযকিত্তনস্স কতত্তা ৰুত্তং. যদি হি উপজ্ঝাযকিত্তনং ন করেয্য,’পুগ্গলং ন পরামসতী’তি ৰুত্তকম্মৰিপত্তিএৰ সিযা, তেনেৰ পাল়িযং ‘‘অনুপজ্ঝাযকন্তি ৰুত্ত’’ন্তি. সচে সঙ্ঘুপজ্ঝাযেন গণুপজ্ঝাযেন উপসম্পাদেতি, কারকসঙ্ঘো সাতিসারো, কম্মং পন ন কুপ্পতি, ৰক্খতি হি ৰিমতিৰিনোদনিযং ‘‘সঙ্ঘেন উপজ্ঝাযেনা’’তি অযং ইত্থন্নামো সঙ্ঘস্স উপসম্পদাপেক্খো, ইত্থন্নামো সঙ্ঘং উপসম্পদং যাচতি. সঙ্ঘেন উপজ্ঝাযেনা’’তি এৰং কম্মৰাচায সঙ্ঘমেৰ উপজ্ঝাযং কিত্তেত্ৰাতি অত্থো. এৰং’গণেন উপজ্ঝাযেনা’তি এত্থাপি অযং ইত্থন্নামোগণস্স উপসম্পদাপেক্খো’তি আদিনা যোজনা ৰেদিতব্বা. এৰং ৰুত্তেপি কম্মং ন কুপ্পতি এৰ, দুক্কটস্সেৰ ৰুত্তত্তা, অঞ্ঞথা সো চ পুগ্গলো অনুপসম্পন্নোতি ৰদেয্যা’তি. সচে পণ্ডকাদিনা অনুপসম্পন্নকেন উপজ্ঝাযেন উপসম্পাদেতি, তে ৰজ্জেত্ৰা পঞ্চৰগ্গাদিগণো হত্থপাসং অৰিজহিত্ৰা পূরতি, কম্মং ন কুপ্পতি, কারকসঙ্ঘো পন সাতিসারো তেন ৰুত্তং ৰিমতিৰিনোদনিযং ‘‘পণ্ডকাদীহি উপজ্ঝাযেহি করিযমানেসু পণ্ডকাদিকেন ৰিনাৰ পঞ্চৰগ্গাদিগণো পূরতি, কম্মং ন কুপ্পতি. ইতরথা কুপ্পতী’’তি. সচে চত্তারো আচরিযা একতো অনুসাৰেন্তি, এত্থ পন কথন্তি ৰুচ্চতে, সব্বঅট্ঠকথাসু দ্ৰীহি ৰা তীহি ৰা আচরিযেহি ৰিসুং ৰিসুং একেন একস্সাতি একপ্পহারেনেৰ দ্ৰে তিস্সো ৰা কম্মৰাচা কাতব্বা. সচে পন নানাচরিযা নানুপজ্ঝাযা হোন্তি, তিস্সত্থেরো সুমনত্থেরস্স সদ্ধিৰিহারিকং, সুমনত্থেরো তিস্সত্থেরস্স সদ্ধিৰিহারিকং অনুসাৰেতি, গণপূরকা হোন্তি ৰট্টতি. সচে পন নানুপজ্ঝাযা হোন্তি, একো আচরিযো হোতি, নত্ৰেৰ’নানুপজ্ঝাযেনা’তি পটিক্খিত্তত্তা ন ৰট্টতীতি এত্তকমেৰ ৰুত্তং. চতুন্নং পন জনানং ৰিচারণকথায নাপি কম্মৰিপত্তিছাযা দিস্সতি, তথাপি ন কত্তব্বমেৰ, সব্বঅট্ঠকথাসু অৰিচারিতত্তা. সচে ৰত্থালঙ্কারাদিসহিতপরূল়্হকেসমস্সুং উপসম্পাদেতি, সূপসম্পন্নোৰ হোতি, পচ্ছা কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেতুং ৰট্টতি তেরসৰত্থুৰিমুত্তত্তা সম্পত্তি যেৰেত্থপমাণত্তা চ.

অনুসাৰনসম্পত্তিকথা নিট্ঠিতা.

ইদানি সীমৰিসোধনিং নাম, নানাগন্থসমাহন্তি ইমিস্সা গাথায সংৰণ্ণনাক্কমো অনুপ্পত্তো.

পঞ্ঞাৰ সব্বঞেয্যেসু, দযা যস্স মহেসিনো;

অনন্তেসুপি সত্তেসু, পৰত্তিত্থ যথারুচি.

তায উস্সাহিতো সত্থা, ভিক্খূনং হিতকারণং;

যং সীমং অনুজানাতি, তত্থ পঞ্হো পৰত্ততি.

দ্ৰেল়্হকা সংসযা হোন্তি, দেসে সব্বত্থ ভিক্খৰো;

গন্থাপি ৰিসমা হোন্তি, অত্তনোমতিকারণা.

যদি মে ঈদিসং ৰাদং, সুত্ৰাৰুপেক্খকো ভৰে;

পব্বজ্জা নিপ্ফলা ময্হং, ৰরে সম্বুদ্ধসাসনে;

গম্ভীরো নিপুণো অত্থো, সব্বঞ্ঞুজিনগোচরো.

সারিপুত্তো মহাপঞ্ঞো, থেরস্সপি অৰিসযো;

কথং ত্ৰং সক্কুণেয্যাসি, সব্বঞ্ঞুজিনগোচরে;

ইতি মে উপৰদেয্যুং, ধরতেৰ মহামুনি.

পালিফুল্লো মহাসালো, উচ্চো মেরুনগূপমো;

পরিনিব্বানকালম্হি, সম্বুদ্ধো ইচ্চমব্রৰি.

মা ত্ৰং আনন্দ রোদসি, মা ত্ৰং আনন্দ সোচসি;

অহমেকোৰ নিব্বাযি, ধরন্তেৰ বহূ বুদ্ধা.

সম্বুদ্ধা চতুরাসীতি, সহস্সানি ইমানি তে;

ওৰদিস্সন্তি ত্ৰং ভিক্খু, কতপুঞ্ঞোসি হোহিসি.

ৰরে সাট্ঠকথে পাল়ি, ঠিতে সব্বঞ্ঞুগোচরে;

নিব্বুতোপি সম্বুদ্ধো, অসুঞ্ঞোৰ পজং ইমং.

এৰাহং চিন্তযিত্ৰান, রত্তিদিৰং অতন্দিতো;

ধরন্তেযেৰ সম্বুদ্ধে, ভিন্নৰাদো অৰিসযো.

তং ৰাদং ভিন্দযিত্ৰান, জহিত্ৰা ৰত্তনোমতিং;

ৰিস্সজ্জিস্সমহং দানি, চিরং সদ্ধম্মসুদ্ধিযাতি.

তত্থ সীমৰিসোধনি'ন্তি সীমৰিপত্তিজহনং সীমৰিপত্তিং পহায সম্পত্তিলক্খণপ্পকাসকং পকরণং করিস্সন্তি অত্থো. তত্থ সীমাতি পন্নরসৰিধা সীমা. কতমে পন্নরস. খণ্ডসীমা, উপচারসীমা, সমানসংৰাসসীমা, অৰিপ্পৰাসসীমা, লাভসীমা, গামসীমা, নিগমসীমা, নগরসীমা, অব্ভন্তরসীমা, উদকুক্খেপসীমা, জনপদসীমা, রট্ঠসীমা, রজ্জসীমা, দীপসীমা, চক্কৰাল়সীমা’তি. তত্থ খণ্ডসীমা নাম পব্বজ্জুপসম্পদাদীনং সঙ্ঘকম্মানং সুখকরণত্থং মহাসীমায ৰা গামখেত্তে ৰা খণ্ডিত্ৰা পরিচ্ছিন্দিত্ৰা সম্মতা. তস্সাৰিত্থারো ''পঠমং নিমিত্তা কিত্তেতব্বা''তি আদিনা দ্ৰাসত্ততিপ্পভেদায সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথায মহাৰগ্গে ৰুত্তো, ইধ ৰুত্তোপি তথেৰ ৰুত্তো ভৰেয্য, তস্মা ন ৰক্খাম, দুৰিঞ্ঞেয্যট্ঠানমেৰ কিঞ্চিঠানং নীহরিত্ৰা পাকটং করিস্সাম. তত্থ সচে পন হেট্ঠা উপরিমস্স সীমাপরিচ্ছেদস্স পরতো অন্তো লেণং হোতি, বহি সীমা ন ওতরতি. অথাপি উপরিমস্স সীমাপরিচ্ছেদস্স ওরতো বহি লেণং হোতি, অন্তোসীমা ন ওতরতীতি ইমে দ্ৰে একত্থা ব্যঞ্জনমেৰ নানং. অযঞ্হেত্থত্থোউপরিমস্স সীমাপরিচ্ছেদস্স ওরিমভাগতো হেট্ঠা পব্বতপাদে উমঙ্গসণ্ঠানেন পব্বতপস্সে ৰিজ্ঝিত্ৰা লেণং হোতি, সীমাপরিচ্ছেদস্স পরতো লেণে চ লেণস্স বহিভূতে হেট্ঠা পব্বতে চ ভূমিভাগে সীমা ন ওতরতি, লেণস্স উপরিযেৰ সীমা হোতীতি. তস্স উপরিমস্স সীমাপরিচ্ছেদস্স ওরিমভাগতো বহিভূতে হেট্ঠা পব্বতপাদে উমঙ্গসণ্ঠানেন ৰিজ্ঝিত্ৰা পব্বতপস্সে লেণং অথাপি হোতি, লেণে চ লেণস্স পরভূতে হেট্ঠা পব্বতে চ ভূমিভাগে সীমা ন ওতরতি, লেণস্স উপরিভাগে ৰ সীমা হোতীতি. এসা চ ৰিচারণা ৰিমতিৰিনোদনিযম্পি কতা. অন্তো তি পব্বতস্স অন্তো, পব্বতমূলেতি অত্থো. তমেৰ অন্তোসদ্দং সীমাপরিচ্ছেদেন ৰিসেসেতুং ‘‘উপরিমস্স সীমাপরিচ্ছেদস্স পরতো’’তি ৰুত্তং. পব্বতপাদং পন অপেক্খিত্ৰা ‘‘ওরতো’’তি ৰত্তব্বেপি সীমানিস্সযং পব্বতগ্গং সন্ধায ‘‘পরতো’’তি ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং তেনেৰ বহিলেণন্তি এত্থ বহিসদ্দং ৰিসেসেন্তো ‘‘উপরিমস্স সীমাপরিচ্ছেদস্স ওরতো’’তি আহ. বহি সীমা ন ওতরতীতি এত্থ বহী তি পব্বতপাদেলেণং সন্ধায ৰুত্তং. লেণস্স বহিভূতে উপরি সীমাপরিচ্ছেদস্স হেট্ঠাভাগে সীমা ন ওতরতীতি অত্থো. অন্তোসীমাতি লেণস্স চ পব্বতপাদস্স চ অন্তো অত্তনো ওতরণারহট্ঠানে ন ওতরতীতি অত্থো. বহি সীমা ন ওতরতীতি অত্থো, সীমা ন ওতরতী তি চেত্থ অত্তনো ওতরণারহট্ঠানে লেণভাৰেন সীমা সব্বথা ‘‘অনোতরণমেৰ দস্সিতন্তি গহেতব্বং. তত্থ পি অনোতরণন্তি উপরিএৰ সীমা হোতী’’তি ৰিমতিৰিনোদনী. কেচি পন ৰেল়ুসুসিরো ৰিয সুসিরমেৰ লেণন্তি ৰদন্তি, তং অযুত্তং.

উপচারসীমা নাম গামারঞ্ঞনিগমাদিৰসা যাৰ ব্রহ্মলোকা তেসং তেসং সত্তানং নিৰাসগেহস্স ৰা দেৰৰিমানকপ্পরুক্খাদীনং ৰা উপচারারহট্ঠানমেৰ উপচারসীমা তে ইধ নাধিপ্পেতা, ভিক্খূনং অৰিসযতায. যং পন পদেসং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা পরিৰেণং কত্ৰা পাকারাদিপরিক্খিত্তং ৰা কত্ৰা অপরিক্খিত্তেপি উপচারারহট্ঠানং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ৰা যস্মিং পদেসে ভিক্খূ ৰসন্তি, অযমেৰ উপচারসীমাতি অধিপ্পেতা. ভিক্খূনং ৰস্সূপগমনকথিনত্থারকরণট্ঠানত্তা, তথা হি ‘‘কথিনত্থতসীমায’’ন্তি উপচারসীমং সন্ধায ৰুত্তং, খন্ধসীমায তত্রুপ্পাদাভাৰতোতি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. তত্রুপ্পাদেনা ভতন্তি ৰিহারসন্তকেন খেত্তৰত্থুআদিনা আভতং কিঞ্চি সঙ্ঘিকং চীৰরং উপ্পজ্জতি, তং তেসং কথিনত্থারকভিক্খূনং যেৰ ভৰিস্সতীতি যোজনা কাতব্বা. খেত্তৰত্থুআদিনা তি এত্থ আদিসদ্দেন মতকচীৰরং ৰা হোতু সংঘং উদ্দিস্স দিন্নং ৰা সঙ্ঘিকেন ৰা তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. তস্মিং উপচারসীমে পৰত্তচীৰরং সব্বং সঙ্গণ্হাতি, তেনেৰ ‘‘তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরেন উপাসকেন সঙ্ঘং উদ্দিস্স ৰিহারো কারিতো হোতি, সো তস্স ৰিহারস্স কতে উভতোসঙ্ঘস্স অকালচীৰরং দাতুকামো হোতি. তেন খো পন সমযেন উভতোসঙ্ঘস্স কথিনং অত্থতং হোতি. অথ খো সো উপাসকো সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৰা কথিনুদ্ধারং যাচী’’তি ইমস্মিং ৰত্থুস্মিং আনিসংসপসম্ভনত্থং কথিনুদ্ধারং ভগৰতা পঞ্ঞত্তং, তেনেৰ থুল্লনন্দা ভিক্খুনী আনিসংসং অপ্পটিপ্পস্সম্ভেন্তা চীৰরং অম্হাকং ভৰিস্সতীতি কথিনুদ্ধারং পটিবাহি, তস্মা কথিনত্থতসীমাযং অনুদ্ধটে কথিনে যাৰ ফগ্গুণপুণ্ণমা পঞ্চ মাসা এত্থন্তরে মতকচীৰরং ৰা হোতু চাতুদ্দিসং সঙ্ঘং উদ্দিস্স মতানং ঞাতিজনানং ৰা, ভিক্খাপঞ্ঞত্তিযা ৰা ৰিহারমহাদিকিচ্চেন ৰা যেনকেনচি আকারেন সঙ্ঘিকং চীৰরং দিন্নং হোতি, তং সব্বং তেসং কথিনত্থারকভিক্খূনংযেৰ হোতি. ছিন্নৰস্সানং ৰা পচ্ছিমিকায উপগতানং ৰা তত্থ সম্পত্তানং সীমট্ঠকভিক্খূনং ৰা ন হোতি. অজানিত্ৰা চে গণ্হন্তি দাতব্বমেৰ. যদি তং চীৰরং তণ্ডুলাদিখাদনীযভোজনং করোতি, ইতরেসম্পি হোতিযেৰ. কস্মাতি চে আনিসংস ৰিগতত্তা. তেনেৰ গণপূরণৰসেন সম্পত্তানং ছিন্নং ৰস্সানং ৰা পচ্ছিমিকায উপগতানং ৰা অঞ্ঞস্মিং ৰিহারে ৰুত্থৰস্সনং ৰা খাদনীযভোজনীযাদীনি পাপুণন্তি. কথিনত্থতসাটকস্স দানকম্মৰাচা পন খণ্ডসীমাযমেৰ ৰট্টসি. তস্মিং ৰিহারে অসতি অঞ্ঞৰিহারে বদ্ধসীমায ৰা উদকুক্খেপসীমাদীসু ৰা কাতব্বমেৰ.

কস্মাতি চে, তস্মিং ৰিহারে পুরিমিকায উপগতা কথিনত্থারকুসলা ন হোন্তি. অত্থারকুসলা খন্ধকভাণকত্থেরা পরিযেসিত্ৰা আনেতব্বা. কম্মৰাচং সাৰেত্ৰা কথিনং অত্থরাপেত্ৰা দানঞ্চ ভুঞ্জিত্ৰা গমিস্সন্তি, আনিসংসো পন ইতরেসং ৰহোতী’তি. অঞ্ঞসীমট্ঠকভিক্খূনম্পি কম্মৰাচ সাৰনস্স অট্ঠকথাযং ৰুত্তত্তা. ছিন্নৰস্সাৰা পচ্ছিমিকায উপগতা ৰা অঞ্ঞস্মিং ৰিহারে ৰুত্থৰস্সাপি ৰা পুরিমিকায উপগতানং গণপূরণমত্তমেৰ লভন্তি, আনিসংসো ইতরেসংযেৰ হোতি. সচেপি তে ছিন্নৰস্সাদযো অনুমোদেন্তি, ভিন্নো কথিনত্থারো, ইদং অট্ঠকথাযং ৰিচারিতং. অপরে পন ‘‘কথিনত্থতসীমন্তি উপচারসীমং সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি ৰুত্তত্তা উপচারসীমাযমেৰ কথিননত্থারক ঞত্তিং করোন্তি, তং অযুত্তং, সোধেতুং দুক্করত্তা. তথা হি উপচারসীমাযমেৰ পৰিট্ঠগামসীমাযং তত্থ ওতিণ্ণে ভিক্খূ তত্থ পাসানযনং ৰা বহিসীমকরণং ৰা কো সক্খিস্সতি. ‘‘কথিনত্থতসীমায’’ন্তি ইমিনাপিপদেন কথিনত্থতভাৰোযেৰ ৰুত্তো, ন কথিনত্থতসাটকস্স দানকম্মৰাচা, সা চ ৰিচারণা কম্মচতুক্কেন দীপেতব্বা. তত্থ অপলোকনকম্মং ঞত্তিকম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং ঞত্তিচতুত্থকম্মন্তি. তত্থ অপলোকনকম্মং নাম সীমট্ঠকসঙ্ঘং সোধেত্ৰা ছন্দারহানং ছন্দং আহরিত্ৰা সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা সঙ্ঘং কিত্তেত্ৰা ‘‘রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি তিক্খুত্তুং অনুসাৰেত্ৰা কত্তব্বং ৰুচ্চতি. ঞত্তিকম্মং নাম ৰুত্তনযেনেৰ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা কত্তব্বং কম্মং. ঞত্তিদুতিযকম্মং নাম ৰুত্তনযেনেৰ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা একায চ অনুসাৰনাযাতি এৰং ঞত্তিদুতিযায অনুসাৰনায কত্তব্বং কম্মং. ঞত্তিচতুত্থকম্মং নাম ৰুত্তনযেনেৰ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা তীহি চ অনুসাৰনাহীতি এৰং ঞত্তিচতুত্থাহি তীহি অনুসাৰনাহি কত্তব্বং কম্মং. তত্থ অপলোকনকম্মং ফলভাজনকালাদীসু লহুককম্মেযেৰ লব্ভতি. কথিনত্থতসাটকদানেপি অনত্থতেযেৰ কথিনে ততো বহুআনিসংসচীৰরসাটকং লভিত্ৰা তেনেৰ সাটকেন অত্থরিতব্বা, পুন কম্মৰাচায দানকিচ্চং নত্থি অপলোকনকম্মেন সঙ্ঘস্স অনুমতিযা দাতব্বং. কথিনত্থতসাটকদানকম্মৰাচা একা চে ৰট্টতি. পুন কম্ম ৰাচাযকিচ্চং নত্থি. ঞত্তিকম্মং পন ধম্মসঙ্গাহককালে মহাকস্সপত্থেরাদীহি অত্তনাৰ অত্তানং সম্মন্ননকালে লহুককম্মেযেৰ লব্ভতি. ঞত্তিদুতিযকম্মং পন সীমাসম্মুতি, সীমাসমূহনং, কথিনদানং, কথিনুদ্ধারো, কুটিৰত্থুদেসনা, ৰিহারৰত্থুদেসনাতি ইমানি ছ গরুকম্মানি অপলোকেত্ৰা কাতুং ন ৰট্টতি. ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচং সাৰেত্ৰাৰ কাতব্বং. ইতো পরেসু চীৰরৰিপ্পৰাসসম্মুতিআদীসু ঞত্তিদুতিযকম্মেসু অপলোকেত্ৰাপি কাতব্বং, লহুককম্মত্তা. ঞত্তিচতুত্থকম্মং পন ইদানি উপসম্পদাকম্মং ইদানি চত্তারি কম্মানি বদ্ধসীমায ৰা, তস্মিং অসতি উদকুক্খেপসীমায ৰা সোধেতুং অসক্কোন্তে সতি অবদ্ধসীমায ৰা কাতব্বমেৰ. অপরে এৰং ৰদন্তি ‘‘কুটিৰত্থুকারৰিহারৰত্থুকারকালে তানি কুটিৰিহারৰত্থূনি কথং সীমট্ঠা কাতুং সক্খিস্সন্তি, তস্মা তত্থ তত্থেৰ কুটিৰিহারকরণট্ঠানেযেৰ কাতব্ব’’ন্তি, তং তেসং ৰচনমত্তমেৰ, ন সারতো পচ্চেতব্বং. ৰত্থুপরামসনমেৰেত্থ পমাণং, তথা হি সঙ্ঘকুটিৰত্থুং ওলোকেন্তং যাচতিত্যাদিনা ৰত্থুপরামসনং কত্ৰা হেট্ঠা ৰত্থুঞত্তিদোসে চ ৰিপত্তি লক্খণে চ ৰজ্জেত্ৰা ঞত্তিদুতিযকম্মেন সম্মতভিক্খূহি তত্থ কুটিৰিহারট্ঠানং গন্ত্ৰা ওলোকেতব্বং তেনেৰ পাল়িযং ‘‘তেহি সম্মতেহি ভিক্খূহি তত্থ গন্ত্ৰা কুটিৰত্থু ওলোকেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. অঞ্ঞথা পত্তচীৰরৰিরহিতং পুগ্গলং ৰা অনুপজ্ঝাযকং ৰা কত্ৰা উপসম্পাদেন্তেহি ‘‘পরিপুণ্ণস্স পত্তচীৰর’’ন্তি ৰা ‘‘ইত্থন্নামস্স উপসম্পদাপেক্খো, ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেনা’’তি কম্মৰাচায সাৰিতেপি কম্মস্স অসিজ্ঝনং ভৰেয্য. অপরে এৰং ৰদন্তি ‘‘সীমাসম্মুতিকালে পন কতং, তথা হি সীমাসম্মুতিকালে ভিক্খূ তস্মিং যেৰ ঠানে ঠত্ৰা কম্মৰাচং সাৰেন্তি, তস্মিম্পি ঠানে অবদ্ধসীমাৰ হোতি. যদি বদ্ধসীমা ভৰেয্য, সীমজ্ঝোত্থরণং ৰা সীমসম্ভেদো ৰা সিযা’’তি. সচ্চং, তথাপি তং সীমাসম্মুতিট্ঠানং ভুজিস্সং কত্ৰা সীমসম্মুতিকম্মস্সকতত্তা ৰিসুংগামে সম্মতানং ভিক্খূনং গামসীমে ঠিতা ভিক্খূ কম্মং কোপেতুং ন সক্কোন্তি. যদি সীমসম্মুতিট্ঠানং ভুজিস্সং কত্ৰাৰ সীমং সম্মন্নেয্য, কথং ভগৰতো ধরমানকালে ছব্বগ্গিযা ভিক্খু যথাসুখং সীমং সম্মন্নিস্সন্তীতি ন পনেৰং দট্ঠব্বং তথা হি ৰাসাখা মিগারমাতাপি নৰকোটীহি ভূমিং গণ্হিত্ৰা পুব্বারামং নাম মহা ৰিহারং কারেসি, তথা অনাথপিণ্ডিকো কহাপণসন্থতেন জেতস্স রাজকুমারস্স উয্যানট্ঠানং কিণাপেত্ৰা গণ্হিত্ৰা জেতৰনং নাম মহাৰিহারং কারেসি এৰং পুঞ্ঞকামা পরিৰেণং কত্ৰা ৰিহারং করোন্তি তস্মা ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ যথাসুখং সীমং বন্ধন্তীতি দট্ঠব্বন্তি. অযং উপচারসীমায ৰিচারণা.

সমানসংৰাসসীমা নাম দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞসঙ্ঘাতসঙ্খাতেহি ভিক্খুগণেহি উপোসথাদিসঙ্ঘকম্মেন সমানং একীভাৰং হুত্ৰা ৰসিতুং সম্মতা সীমা. অৰিপ্পৰাসসীমা নাম তিচীৰরেন ৰিপ্পৰসিতুং সম্মতা সীমা, এতা দ্ৰেসীমা তিযোজনপরমতাযপি সম্ভৰতো মহাসীমা তিপি নামং লভন্তি, তাসং ৰিচারণা মহাঅট্ঠকথাযং সব্বসো পরিপুণ্ণং কত্ৰা ৰুত্তা, তস্মা ইধ ন ৰক্খাম ৰুচ্চমানম্পি অৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তং ভৰেয্য, তস্মা ন ৰক্খাম.

লাভসীমা নাম যং গামং ৰা নিগমং ৰা পোক্খরণীতল়াকৰনাদিকং ৰা যং যং পদেসং সঙ্ঘস্স চতুচ্চপ্পযত্থায রাজরাজমহামত্তেহি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ঠপিতা, এসা লাভসীমা নাম. নেৰ সম্মাসম্বুদ্ধেন অনুঞ্ঞাতা, ন ধম্মসঙ্গহকত্থেরেহি ঠপিতা, অপি চ খো লাভদাযকেহি ঠপিতাৰ. মাতিকাট্ঠকথায লীনত্থপ্পকাসনিযম্পি লাভসীমাতি যং রাজরাজমহামত্তাদযো ৰিহারং কারেত্ৰা গাৰুতং ৰা অড্ঢযোজনং ৰা যোজনং ৰা সমন্তা পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ‘‘অযং অম্হাকং ৰিহারস্স লাভসীমা, যং এত্থন্তরে উপ্পজ্জতি, তং সব্বং অম্হাকং ৰিহারস্স দেমা’’তি ঠপেন্তি, অযং লাভসীমা নামা’তি ৰুত্তং. ইমস্মিং লাভসীমাধিকারে রঞ্ঞো মহাচেতিযদাযকস্স দিৰঙ্গতকালতো একস্মিং সংৰচ্ছরে অতীতে তস্স জেট্ঠপুত্তস্স ধম্মরঞ্ঞো কালে ঈদিসং পুঞ্ঞং ভূতপুব্বং. যদি হি রাজরাজমহামত্তাদীসু যো কোচি যস্স ৰিহারস্স যানি তল়াকখেত্তৰত্থাদীনি দত্ৰা তং সহিতৰিহারং পুগ্গলস্স দেতি, এৰং সতি কিং তস্স পুগ্গলস্স তং সহিতৰিহারং পুগ্গলিকভাৰেন পটিগ্গহেতুং ৰট্টতি, উদাহু সঙ্ঘিকভাৰেনেৰাতি তল়াকখেত্তৰত্থাদিৰিরহিতো পন কেৰলো পুগ্গলিকৰিহারো অঞ্ঞেসং দম্মীতি অদত্ৰা পুগ্গলে মতে সঙ্ঘিকো হোতি, উদাহু পুগ্গলিকোযেৰাতি. তত্রাযং ৰিস্সজ্জনা, যদি হি রাজরাজমহামত্তাদীসু যোকোচি ৰিহারস্স তল়াকখেত্তাৰত্থাদীনি দেতি, এৰং সতি পটিক্খিপিতুং ন ৰট্টতীতিদট্ঠব্বং তেন ৰুত্তং ৰিনযট্ঠকথাযং ‘‘ইমং তল়াকং, ইমং খেত্তং, ইমং ৰত্থুং ৰিহারস্স দেমাতি ৰুত্তে পটিক্খিপিতুং ন লব্ভতী’’তি. ‘‘পাসাদস্স দাসিং, দাসং, খেত্তং, ৰত্থুং, গোমহিংসং দেমাতি ৰদন্তি, পাটেক্কং গহণকিচ্চং নত্থি, পাসাদে পটিগ্গহিতে পটিগ্গহিতমেৰ হোতী’’তি চ. ৰিনযৰিনিচ্ছযপকরণে চ.

‘‘খেত্তৰত্থুতল়াকং ৰা, দেম গোঅজিকাদিকং;

ৰিহারস্সাতি ৰুত্তেপি, নিসেধেতুং ন ৰট্টতী’’তি.

খুদ্দসিক্খাপকরণে চ ‘‘খেত্তাদীনি ৰিহারস্স, ৰুত্তে দম্মীতি ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. ‘‘ৰিহারস্স দেমা’’তি চেত্থ সঙ্ঘিকৰিহারস্সেৰ, ন পুগ্গলিকৰিহারস্সাতি দট্ঠব্বং, তথা হি ৰুত্তং ৰিমতিৰিনোদনিযং ৰিহারস্স দেমাতি সঙ্ঘিকৰিহারং সন্ধায ৰুত্তন্তি. ‘‘পাসাদস্সা’’তি চ সামঞ্ঞেন ৰুত্তেপি ‘‘তেন খো পন সমযেন ৰিসাখা মিগারমাতা সঙ্ঘস্স অত্থায সাল়িন্দং পাসাদং কারাপেতুকামো হোতি হত্থিনখক’’ন্তি ইমস্মিং ৰত্থুস্মিং পাসাদপরিভোগস্স অনুঞ্ঞাতত্তা সঙ্ঘিকংযেৰ পাসাদং সন্ধায ৰুত্তন্তি ৰিঞ্ঞাযতি তথা হি ৰুত্তং ৰিমতিৰিনোদনিযং সব্বং পাসাদপরিভোগ’ন্তি. পাল়িযা অট্ঠকথায ৰণ্ণনাধিকারে ‘‘সুৰণ্ণরজতাদিৰিচিত্রানী’’তিআদি সঙ্ঘিকসেনাসনং সন্ধায ৰুত্তং. পুগ্গলিকং পন সুৰণ্ণাদিৰিচিত্রং ভিক্খুস্স সম্পটিচ্ছিতুমেৰ ন ৰট্টতি, ‘‘ন কেনচি পরিযাযেন জাতরূপজতং সাদিযিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তত্তা, তেনেৰেত্থ অট্ঠকথাযং সঙ্ঘিকৰিহারে ৰা পুগ্গলিকৰিহারে ৰাতি ন ৰুত্ত’ন্তি. ‘‘ভিক্খূনং ধম্মৰিনযৰণ্ণনট্ঠানে’’তি ৰুত্তত্তা সঙ্ঘিকমেৰ সুৰণ্ণাদিমযং সেনাসনং সেনাসনপরিক্খারা চ ৰট্টন্তি, ন পুগ্গলিকানীতি গহেতব্বন্তি চ, তস্মা তল়াকখেত্তৰত্থাদিসহিতৰিহারো সঙ্ঘিকোযেৰ হোতি, ন পুগ্গলিকোতি ৰিনযকোৰিদেহি দট্ঠব্বো. সচে পন রাজরাজমহামত্তাদীসু যোকোচি তল়াকখেত্তৰত্থাদিসহিতং ৰিহারং পুগ্গলস্স তং সহিতৰিহারভাৰমারোচেত্ৰা দেতি, এৰং সতি পুগ্গলস্স সঙ্ঘিকৰিহারভাৰেনেৰ পটিগ্গহেতুং ৰট্টতি, ন পুগ্গলিকৰিহারভাৰেনাতি দট্ঠব্বং. ‘‘কস্মা, ৰিহারস্স দেমা’’তি ৰত্ৰা দিন্নানং তল়াকখেত্তৰত্থাদীনং সঙ্ঘস্সেৰ ৰট্টমানত্তা. তেনেৰাহ ৰিমতিৰিনোদনিযং ‘‘ৰিহারস্স দেমাতি ৰুত্তং সঙ্ঘস্স ৰট্টতি, ন পুগ্গলস্স, খেত্তাদি ৰিয দট্ঠব্ব’’ন্তি. তত্রাযং যোজনা ৰিহারস্সাদেমাতি ৰত্ৰা দিন্নং খেত্তাদি সঙ্ঘস্স ৰট্টতি, ন পুগ্গলস্স, এৰং ৰিহারস্স দেমাতি ৰুত্তং সুৰণ্ণাদিৰিচিত্তং অকপ্পিযমঞ্চং সঙ্ঘস্স ৰট্টতি, ন পুগ্গলস্সাতি দট্ঠব্বন্তি. সঙ্ঘস্সেৰ কপ্পিযৰোহারেন খেত্তাদীনি পটিগ্গহেতুং ৰট্টতি, তথা হি ৰুত্তং ৰিমতিৰিনোদনিযং ‘‘চত্তারোপচ্চযে পরিভুঞ্জতূতি দেতি ৰট্টতীতিএত্থ ভিক্খুসঙ্ঘস্স চতুপচ্চযপরিভোগত্থায তল়াকং দম্মীতি ৰা ভিক্খুসঙ্ঘো চত্তারো পচ্চযে পরিভুঞ্জিতুং তল়াকং দম্মীতি ৰা ইতো তল়াকতো উপ্পন্নে চত্তারো পচ্চযে দম্মীতি ৰা ৰুত্তম্পি ৰট্টতি. ইদঞ্চ সঙ্ঘস্স দিয্যমানঞ্ঞেৰ সন্ধায ৰুত্তং, পুগ্গলস্স পন এৰম্পি দিন্নং তল়াকখেত্তাদি ন ৰট্টতি. সুদ্ধচিত্তস্স পন উদকপরিভোগত্থং কূপপোক্খরণীআদযো ৰট্টন্তি. সঙ্ঘস্সতল়াকংঅত্থি, তংকথন্তিআদিনাহিসব্বত্থ সঙ্ঘস্সৰসেনেৰ ৰুত্তন্তি. ‘‘খেত্তাদযো পন সব্বেসঙ্ঘস্সেৰ ৰট্টন্তি, পাল়িযং পুগ্গলিকৰসেন গহেতুং অননুঞ্ঞাতত্তাতি দট্ঠব্ব’’ন্তি চ. পুগ্গলস্স পন পুগ্গলানঞ্চ খেত্তৰত্থাদীনি কপ্পিযৰোহারেনাপি পটিগ্গহেতুং ন ৰট্টতি. এৰঞ্চকত্ৰা ৰিমতিৰিনোদনিযং ‘‘খেত্তৰত্থাদীনিপি কপ্পিযৰোহারেনাপি পুগ্গলানং গহেতুং ন ৰট্টতি, তথা অনুঞ্ঞাতত্তাতি ৰিঞ্ঞাযতি খেত্তৰত্থুপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতী’’তি আদিনা হি পটিক্খিত্তাসু একস্সেৰ পুগ্গলিকৰসেন গহণে অননুঞ্ঞাতে তদিতরানং তথাগহেতব্বতা সিদ্ধাৰ হোতী’তি ৰুত্তং, তস্মা তল়াকখেত্তৰত্থাদিসহিতস্স ৰিহারস্স সঙ্ঘিকভাৰেনেৰ পটিগ্গহেতব্বতা সিদ্ধা হোতীতি দট্ঠব্বা. অযং পঠমপঞ্হে ৰিস্সজ্জনা.

তল়াকখেত্তৰত্থাদিৰিরহিতং পন ৰিহারং পুগ্গলিকভাৰেনাপি পটিগ্গহেতুং ৰট্টতি. সো চ ৰিহারো তস্মিং পুগ্গলে জীৰন্তে পুগ্গলিকো হোতি. অঞ্ঞেসং দম্মীতি অদত্ৰা মতে অৰিস্সজ্জনীযো অৰেভঙ্গিযো, সঙ্ঘিকোযেৰ হোতীতি দট্ঠব্বো. যথাহ, ভিক্খুস্স ভিক্খৰে কালঙ্কতে সঙ্ঘো সামি পত্তচীৰরে. অপি চ গিলানুপট্ঠাকা বহূপকারা, অনুজানামি ভিক্খৰে সঙ্ঘেন তিচীৰরঞ্চ গিলানুপট্ঠাকানং দাতুং. যং তত্থ লহুভণ্ডং লহুপরিক্খারং, তং সম্মুখীভূতেন সঙ্ঘেন ভাজেতব্বং. যং তত্থ গরুভণ্ডংগরুপরিক্খারং তং আগতানাগতস্স চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স অৰিস্সজ্জিযং অৰেভঙ্গিযন্তি. ৰিনযট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘তস্মিং জীৰন্তে পুগ্গলিকো, মতে সঙ্ঘিকোযেৰাতি অঞ্ঞেসং অদত্ৰা ঠপিতপরিক্খারাপি তত্থ সঙ্ঘস্সেৰ হোন্তি. দ্ৰিন্নং সন্তকং হোতি অৰিভত্তং, একস্মিং কালঙ্কতে ইতরো সামি. বহূনং সন্তকেপি এসেৰ নযো, সব্বেসু মতেসু সঙ্ঘিকং হোতী’’তি ৰুত্তং.

এত্থ চ যং তত্থ গরুভণ্ড’ন্তি আদীসু গরুভণ্ডং নাম রাসিৰসেন পঞ্চৰিধং, সরূপৰসেন পন পঞ্চৰীসতিৰিধং হোতি, তস্মা মতকসন্তকভূতস্সাপি ৰিহারস্স গরুভণ্ডভাৰো ৰেদিতব্বো, তেনাহ অট্ঠকথাযং ‘‘যং তত্থ লহুভণ্ডং যং তত্থ গরুভণ্ড’’ন্তি.

ইতি পঞ্চহি রাসীহি, পঞ্চনিম্মললোচনো;

পঞ্চৰীসৰিধং নাথো, গরুভণ্ডং পকাসযীতি.

এত্থ ৰিহারস্স গরুভণ্ডভাৰো ৰেদিতব্বো. অযং দুতিযপঞ্হে ৰিস্সজ্জনা.

অযং হংসাৰতিযা পামোক্খমহাথেরানং ৰিস্সজ্জনা. রামঞ্ঞরট্ঠৰাসিনো পন মহাথেরা পুগ্গলিকভাৰেনাপি পটিগ্গহেতব্বমেৰাতি ৰদন্তি, তথা জংমাযরট্ঠৰাসিনোপি মহাথেরা, তথা সূনাপরন্তরট্ঠৰাসিনোপি মহাথেরা তথা ইসিনগরৰাসিনোপি মহাথেরা পুগ্গলিকভাৰেন পটিগ্গহণে দোসো নত্থী’তি ৰদন্তি তেসং মহাথেরানং অযমধিপ্পাযো লাভসীমানামেসা নেৰ সম্মাসম্বুদ্ধেন অনুঞ্ঞাতা. ন ধম্মসঙ্গাহকত্থেরেহিপি ঠপিতা. অপি চ খো পুঞ্ঞত্থিকেহি লাভদাযকেহি ঠপিতা তস্মা পুঞ্ঞত্থিকা রাজরাজমহামত্তাদযো ৰিহারং কারাপেত্ৰা তস্স ৰিহারস্স লাভত্থায পদেসং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ঠপেন্তি ‘‘যং এত্থন্তরে উপ্পজ্জতি, তং সব্বং অম্হাকং ৰিহারস্স দেমা’’তি. তং পন ৰিহারং অত্তনো রুচিতস্স যস্সকস্সচি পুগ্গলস্স ‘‘ইমং ৰিহারং তুয্হং দম্মি, তৰ ৰিহারো হোতূ’’তিৰা অত্তনো রুচিযা দেতি সোপি পুগ্গলো ‘‘অনুজানামি ভিক্খৰে পঞ্চলেণানি ৰিহার’’ন্তি আদিনা অনুঞ্ঞাতৰিহারমেৰ পটিগ্গণ্হাতি, ভগৰতো অনুঞ্ঞাতৰিহারমত্তস্সেৰ পটিগ্গহিতত্তাতি. তস্মিং ৰিহারে খেত্তৰত্থাদীনি অত্থীতি চে. ‘‘খেত্তৰত্থুপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতী’’তি আদিনা যং খেত্তাদিৰত্থুপটিগ্গহণং পটিক্খিত্তং, তস্স খেত্তাদিৰত্থুস্স অপ্পটিগ্গহিতত্তা ৰিহারমত্তমেৰ হি পটিগ্গহিতে তপ্পটিবদ্ধা খেত্তাদিৰত্থুস্মিং উপ্পন্নচীৰর পিণ্ডপাতগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারাপি তস্সেৰ পুগ্গলস্স কপ্পিযভাৰেনেৰ পৰত্তন্তি, পুগ্গলস্স পটিগ্গহণে ৰা পরিভুত্তে ৰা দোসো নত্থি, ভগৰতা এৰ অনুঞ্ঞাতস্স কপ্পিযপচ্চযস্স পরিভুঞ্জিতত্তা. সুত্তং আহরাতি চে, ‘‘অনুজানামি ভিক্খৰে সব্বং পাসাদপরিভোগ’’ন্তি. ননু চ ৰিসাখা মিগারমাতা সঙ্ঘস্সেৰ অত্থায সাল়িন্দং পাসাদং হত্থিনখকন্তি. সচ্চং, তথাপি পুগ্গলো সঙ্ঘপরিযাপন্নো সঙ্ঘস্স পাসাদপরিভোগে অনুঞ্ঞাতে তদন্তোগধস্সপি পুগ্গলস্স অনুঞ্ঞাতমেৰ হোতি. অঞ্ঞথা পুগ্গলে অন্তোৰিহারে নিসিন্নোযেৰ সঙ্ঘো তস্মিং যেৰ ৰিহারসীমে কম্মং করোন্তোপি কম্মকোপো ন ভৰেয্য, অৰগ্গারহত্তাতি ৰক্খতি চ সারত্থদীপনিযং ‘‘অনুজানামি ভিক্খৰে সব্বং পাসাদপরিভোগ’’ন্তি ৰচনতো পুগ্গলিকেপি সেনাসনে সে নাসনপরিভোগৰসেন নিযমিতং সুৰণ্ণঘটাদিকং পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টমানম্পি কেৰলং অত্তনো সন্তকং কত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতী’’তি, ইমিনাপি ৰচনেন পুগ্গলিকৰিহারস্সপি সব্বকপ্পিযভাৰো ৰিঞ্ঞাযতি ‘‘অনুজানামি ভিক্খৰে সব্বং পাসাদপরিভোগ’’ন্তি ঞাপকস্স দস্সনতো. সুৰণ্ণঘটাদিকন্তি এত্থ আদিসদ্দো মরিযাদত্থো, পকারত্থো ৰা, তেন রজতহারকূট-জাতিফলিকাদীনি অকপ্পিযঘটানি সুৰণ্ণরজতহারকূট জাতিফলিকাদিভাজনসরৰাদীনি চ সেনাসনপরিক্খারানি সঙ্গণ্হাতি, তানি ভিক্খুস্স পরিক্খারভাৰেন ন ৰট্টন্তি তথা দাসিদাসগোমহিংসাপি, তথা খেত্তাদিৰত্থুম্পি ভিক্খুস্স অত্তনো সন্তকভাৰেন পটিগ্গহেতুং ন ৰট্টন্তি, ৰিহারস্স পন পটিসেধেতব্বং নত্থি, সব্বসদ্দস্স দস্সনতো তেনেৰাহ সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথায ‘‘সেনাসনে পন দ্ৰারকৰাট ৰাতপানকৰাটাদীসু সব্বং রতনমযম্পি ৰণ্ণমট্ঠকম্মং ৰট্টতি. সেনাসনে কিঞ্চি পটিসেধেতব্বং নত্থি অঞ্ঞত্র ৰিরুদ্ধসেনাসনা’’তি, ইমিনা ঠপেত্ৰা’গামঞ্চ গামূপচারঞ্চা’তি এত্থ ৰিরুদ্ধসেনাসনং ঠপেত্ৰা সব্বকপ্পিযাকপ্পিযং ৰিহারস্স কপ্পতি, কিঞ্চিঅপ্পমত্তকম্পি পটিসেধেতব্বং নাম নত্থীতি ৰিঞ্ঞাযতি, তেনেৰাহ ৰিনযৰিনিচ্ছযে.

‘‘খেত্তৰত্থু তল়াকংৰা, দেম গোঅজিকাদিকং;

ৰিহারস্সাতি ৰুত্তেপি, নিসেধেতুং ন ৰট্টতী’’তি.

ননুচ ৰিহারস্স দেমাতি সঙ্ঘিকৰিহারং সন্ধায ৰুত্তন্তি ৰিমতিৰিনোদনিযং ৰুত্তন্তি. ৰুত্তং এত্থ হি আচরিযস্সঅধিপ্পাযেন ভৰিতব্বং ‘‘খেত্তৰত্তাদীনিপুগ্গলিকৰিহারস্স দেমা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন কপ্পতি উপাসকা’’তি পটিক্খিপিতব্বং. কস্মা পুগ্গলো তস্স ৰিহারস্স সামি, ৰিহারস্স দিন্নে পুগ্গলস্স দিন্নমেৰ হোতি, এৰং সতি চ ‘‘খেত্তৰত্থুপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতী’’তি আদিনা ৰুত্তসিক্খাপদেন কারেতব্বতং আপজ্জতি. সঙ্ঘিকৰিহারস্স পন ন পটিক্খিপিতব্বং. কস্মা সো পুগ্গলো তস্স সঙ্ঘিকৰিহারস্স অনিস্সরো. চাতুদ্দিসং সঙ্ঘং উদ্দিস্স দিন্নং যংকিঞ্চি খুদ্দকং ৰা মহন্তং ৰা পদেসং অচ্ছিন্দিত্ৰা গণ্হন্তস্সপি পারাজিকো ন হোতি, সব্বস্সেৰ চাতুদ্দিসিকস্স সঙ্ঘস্স ধুরনিক্খেপস্স অসম্ভৰতো তস্মা সঙ্ঘিকৰিহারস্স দিন্নে পটিক্খিত্তে সঙ্ঘস্স লাভন্তরাযকরো হোতীতি. ইমমেৰত্থং সন্ধায ৰিহারস্স দেমাতি সঙ্ঘিকৰিহারং সন্ধায ৰুত্ত’ন্তি ৰুত্তং ভৰেয্য, ন পুগ্গলিকভাৰেনাপি পটিগ্গহেতব্বন্তি. এৰঞ্চ সতি সামিকানং ধুরনিক্খেপেনা’তি এত্থ একস্স সন্তকে তল়াকে খেত্তে চ জাতে তস্সেৰ ধুরনিক্খেপেন পারাজিকং. যদি পন তং তল়াকং সব্বসাধারণং, খেত্তানি পাটিপুগ্গলিকানি, তস্স চ ধুরনিক্খেপে অৰহারো. অথ খেত্তানিপি সব্বসাধারণানি, সব্বেসং ধুরনিক্খেপেযেৰ পারাজিকং, নাসতীতি দট্ঠব্বন্তি ৰিমতিৰিনোদনিযং ৰুত্তৰচনেন অৰিরোধো সিযা, তথা হি খেত্তৰত্থাদিসহিতস্স ৰিহারস্স পুগ্গলিকভাৰেন অকপ্পিযে সতি. কথং পুগ্গলস্স খেত্তৰত্থাদিকমারব্ভ অভিযুঞ্জভাৰো ভৰেয্য, এৰঞ্চ পন ৰদেয্য ‘‘ধুরং নিক্খিপতীতি এত্থ একস্স সন্তকে তল়াকে খেত্তে চাতিএত্থ গিহিসন্তকমেৰ সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি. তথাপি ন ৰত্তব্বং. কস্মা ‘‘ধুরং নিক্খিপতীতি যদা পন সামিকো অযং থদ্ধো কক্খল়ো, জীৰিতব্রহ্মচরিযন্তরাযম্পি মে করেয্য, অলং দানি ময্হং ইমিনা’’তি পদস্স দিস্সনতো তেনেৰ ‘‘খেত্তানি পাটিপুগ্গলিকানি, তস্স চ ধুরনিক্খেপে’’তি ৰিমতিৰিনোদনিযং ৰুত্তং. তথা ‘‘অনুজানামি ভিক্খৰে সব্বং পাসাদপরিভোগ’’ন্তি ৰচনতো পুগ্গলিকেপি সেনাসনে সেনাসনপরিভোগৰসেন নিযমিতং সুৰণ্ণঘটাদিকং পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টমানম্পি কেৰলং অত্তনো সন্তকং কত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতী’’তি সারত্থদীপনিযং ৰুত্ত ৰচনেনাপি অৰিরোধো সিযা, তথা ‘‘সেনাসনে কিঞ্চি পটিসেধেতব্বং নত্থি অঞ্ঞত্র ৰিরুদ্ধসেনাসননা’’তি অট্ঠকথাৰচনেনাপি সংসন্দমেৰ. তথা ‘‘যং ভিক্খৰে মযা ইদং ন কপ্পতীতি অপ্পটিক্খিত্তং, তং চে কপ্পিযং অনুলোমেতি, অকপ্পিযং পটিবাহতি, তং ৰো কপ্পতী’’তি ইমিনা সুত্তানুলোমেনপিসংন্দমেৰ. কথং ‘‘অনুজানামি ভিক্খৰে পঞ্চলেণানি ৰিহারন্ত্যা’’দিনা অনুঞ্ঞাতৰিহারস্স পটিগ্গহিতত্থা. তপ্পটিবদ্ধচীৰরাদিকপ্পিযপচ্চযস্সেৰ পরিভুঞ্জিতত্তা চ ৰিহারপিণ্ডপাতগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারাপি ভিক্খুস্স সব্বকপ্পিযা কপ্পিযানুলোমা চ হোন্তি. এৰং সুত্তসুত্তানুলোমআচরিযৰাদঅত্তনোমতীহি সংসন্দনতো অঞ্ঞদত্থু গঙ্গোদকেন যমুনোদকং ৰিয খেত্তৰত্থাদিসহিতৰিহারো পুগ্গলিকভাৰেনাপি পটিগ্গহেতব্বোতি কপ্পিযা কপ্পিযানি ৰিনযকোৰিদেহি দট্ঠব্বো. অযং ইসিনগরৰাসীনং মহাথেরানং সমানৰিস্সজ্জনা.

‘‘যে চ জনা গরুভণ্ডং সংৰিধায অৰহরুং. ধুরনিক্খেপো চ হোতি, পারাজিকমনাপন্না, পঞ্হামেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি.

অযং পঞ্হা সঙ্ঘিকভূমিথেনকে ভিক্খু সন্ধায ৰুত্তা, তত্থ হি পচ্চুপ্পন্নসঙ্ঘস্স ধুরনিক্খেপেন চাতুদ্দিসিকসঙ্ঘস্স ধুরনিক্খেপাভাৰতো অৰহারো নত্থীতি. অযং লাভসিমায ৰিচারণা.

গামসীমানিগমসীমানগরসীমা পন পাকটাযেৰ. তাসং পন ৰিসেসো এৰং ৰেদিতব্বো যস্মিং পন পদেসে আপণমেৰ অত্থি, ন পাকারপরিক্খিত্তং পাকারপরিক্খিত্তমেৰ ৰা অত্থি ন আপণং অযং পদেসো গামো নাম. যস্মিং পন ট্ঠানে গামোযেৰ অত্থি, ন পন আপণপাকারা সন্তি, অযং পদেসো নিগমো নাম. যত্থ পন আপণম্পি অত্থি পাকারপরিক্খিত্তম্পি, অযং পদেসো নগরং নাম. অযং পদেসো নাগারৰন্তি এত্থাতি ৰচনত্থেন রাজূনং ৰা মহামত্তানং ৰা নিৰাসনযোগ্যট্ঠানত্তা নগরন্তি ৰুচ্চতি. লোকিযসত্থে পন.

‘‘ৰিচিত্তদেৰাযতনং, পাসাদাপণমন্দিরং;

নগরং দস্সযে ৰিদ্ৰা, রাজমগ্গো পসোভিত’’ন্তি.

ৰুত্তং. এৰং গামনিগমনগরানং ৰিসেসং ঞত্ৰা গামোযেৰ গামসীমা, নিগমোযেৰ নিগমসীমা, নগরমেৰ নগরসীমাতি তাসং ৰচনত্থো ৰেদিতব্বো. তত্থ যং পদেসং অসম্মতায ভিক্খৰে সীমায অঠপিতায যং গামং ৰা নিগমং ৰা উপনিস্সায ৰিহরতি, যা তস্স গামস্স ৰা গামসীমা নিগমস্স ৰা নিগমসীমা, অযং তত্থ সমানসংৰাসা একূপোসথা’তি অনুঞ্ঞাতং, তস্মিং পদেসে সব্বোপি ৰা গামপদেসো. যম্পি একস্মিংযেৰ গামখেত্তে একং পদেসং ‘‘অযং ৰিসুং গামো হোতূ’’তি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা রাজা কস্সচি দেতি সোপি ৰিসুংগামসীমা হোতিযেৰ তস্মা সা চ ইতরা চ পকতিগামনগরনিগমসীমা বদ্ধসীমাসদিসাযেৰ হোন্তি. কেৰলং পন তিচীৰরৰিপ্পৰাসপরিহারং ন লভন্তি. এত্থ চ অপরে এৰং ৰদন্তি, ‘‘রাজা পসেনদীকোসলাদযো পোক্খরসাতিপভুতীনং দক্খিণোদকপাতনৰসেন দেন্তি ৰিয ব্রহ্মদেয্যৰসেন দিন্নমেৰ ৰিসুং গামসীমা হোতি, ন আযমত্তস্স, ছেজ্জভেজ্জস্স অনিস্সরত্তা’’তি তং ন পনেৰং দট্ঠব্বং, ছেজ্জভেজ্জস্স রাজারহত্তা তথা হি লোকৰোহারসঙ্কেতৰসেন অযং পদেসো ইমস্স গামস্স পরিচ্ছেদো’’তি ইস্সরেহি কতপরিচ্ছিন্নমেৰ পমাণং হোতি. যদি ছেজ্জভেজ্জকরো ভৰেয্য, রাজাত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. সোপি গামদেসো নগররজ্জসীমা ভৰেয্য, ন পন গামসীমামত্তমেৰ, তেনেৰাহ সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথায ‘‘যত্তকে পদেসে তস্স গামস্স গামভোজকা বলিং লভন্তি, সো পদেসো অপ্পো ৰা হোতু মহন্তো ৰা, গামসীমাত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. নগরনিগমসীমাসুপি এসেৰ নযো’’তি. অযং গাম নিগমনগরসীমানং ৰিচারণা.

অব্ভন্তরসীমা নাম যং পটপদেসং অগামকে ভিক্খৰে অরঞ্ঞে সমন্তা সত্তব্ভন্তরা, অযং তত্থ সমানসংৰাসা একূপোসথা’তি অনুঞ্ঞাতা অব্ভন্তরসীমা নাম. তত্থ সমন্তা সত্তব্ভন্তরাতি যস্মিং ৰিঞ্ঝাটৰিসদিসে অরঞ্ঞে ভিক্খু ৰসতি, অথস্স ঠিতোকাসতো সমন্তা পুরত্থিমায সত্তব্ভন্তরা পচ্ছিমায সত্তব্ভন্তরা দক্খিণায সত্তব্ভন্তরা উত্তরায সত্তব্ভন্তরাতি সমন্তা সত্তব্ভন্তরা. ৰিনিব্বেধেন চুদ্দসা তি পুরত্থিমপচ্ছিমৰসেন চুদ্দসব্ভন্তরা, দক্খিণুত্তরৰসেনপি চুদ্দসব্ভন্তরাতি এৰং নিব্বেধেন চুদ্দস চুদ্দস কত্ৰা সমন্তা অট্ঠৰীসতি অব্ভন্তরা হোন্তি. এত্থ চ একং অব্ভন্তরং অট্ঠৰীসতি হত্থপ্পমাণং হোতি, তস্মা পুরত্থিমায সত্তব্ভন্তরে ছন্নৰুতিসতহত্থপ্পমাণং হোতি, এৰং দক্খিণুত্তরপচ্ছিমেসুপীতি সব্বং সম্পিণ্ডেত্ৰা চতুরাসীতিসত্তসতহত্থপ্পমাণং হোতি. পরিমণ্ডলৰসেন পন সব্বং ছসত্ততিএকসতুত্তরানি চ একং সহস্সঞ্চ হোতি. পকতিঅযনৰসেন মিনিতে পন –

‘‘পঞ্চহত্থো মতো দণ্ডো, ৰীসদণ্ডো উসভো;

অথীতিউসভা গাৰী, চতুগাৰী যোজন’’ন্তি.

ৰুত্তত্তা অযনৰসেন ৰিনিব্বেধে চুদ্দসব্ভন্তরে দ্ৰেহত্থাধিকঅট্ঠসত্ততি হোতি. সব্বং অট্ঠৰীসতি অব্ভন্তরং সম্পিণ্ডেত্ৰা চতুহত্থাধিকছপ্পঞ্ঞাসুত্তর একসতং হোতি. পরিমণ্ডলৰসেন পন ছহত্থাধিকচতুতিংসুত্তরদ্ৰেসতানি হোন্তি, উসভৰসেন পন ৰিনিব্বেধেন চুদ্দস অব্ভন্তরে দ্ৰেহি ঊনানি চত্তারি উসভানি চ দ্ৰেরতনঞ্চ হোন্তি. সব্বং সম্পিণ্ডেত্ৰা অট্ঠৰীসতিযা অব্ভন্তরে চতুরতনঞ্চ সোল়স অযনানি অধিকানি সত্ত উসভানি হোন্তি. পরিমণ্ডলৰসেন পন ছরতনঞ্চ চুদ্দসঅযনানি চ অধিকানি একাদস উসভানি হোন্তি. অযমেত্থ সারতো ৰিনিচ্ছযো. কেচি পন অব্ভন্তরসদ্দং হত্থরতনৰাচকং পরিকপ্পেত্ৰা এৰং ৰদন্তি মজ্ঝে ঠিতস্স সমন্তা সত্ত ৰিনিব্বেধেন চুদ্দসা’তি ৰুত্তত্তা পুরত্থিমায সত্ত হত্থা দক্খিণুত্তরপচ্ছিমেসুপি সত্ত সত্ত হত্থাতি কত্ৰা এৰং নিব্বেধেন চুদ্দস হত্থা হোন্তি. সব্বং সম্পিণ্ডেত্ৰা অট্ঠৰীসতিহত্থং অব্ভন্তরন্তি তং তেসং মতিমত্তমেৰ, ন সারতো পচ্চেতব্বং. কস্মা অট্ঠকথাযং তত্থ একং অব্ভন্তরং অট্ঠৰীসতিহত্থ’ন্তি ৰুত্তত্তা. যদি তেসং মতেন সব্বং সম্পিণ্ডেত্ৰা অট্ঠৰীসতিহত্থব্ভন্তরং ভৰেয্য, অট্ঠকথাযং তত্থ অব্ভন্তরং নাম অট্ঠৰীসতিহত্থপ্পমাণং হোতি, মজ্ঝে ঠিতস্স সমন্তা সত্তৰিনিব্বেধেন চুদ্দসা হোন্তী’তি ৰত্তব্বং ভৰেয্য, ন পনেৰং ৰুত্তং, তস্মা তং তেসং মতিমত্তমেৰাতি দট্ঠব্বং. তত্থ অযঞ্হেত্থত্থো তত্থ তত্থা’তি নিদ্ধারণে ভুম্মং. একন্তি গণনপরিচ্ছেদো. অব্ভন্তরন্তি পরিচ্ছিন্ননিদ্দেসো, নিযমিতপরিদীপনং ৰা. অট্ঠৰীসতিহত্থপ্পমাণন্তি পরিচ্ছিন্দিতব্বধম্মসমুদাযনিদ্দেসো তত্থ তেসু সমন্তা সত্তব্ভন্তরেসু একং অব্ভন্তরং নাম অট্ঠৰীসতিহত্থপ্পমাণং হোতীতি অত্থো দট্ঠব্বো. এত্থ পন সঙ্খ্যা কথেতব্বা. সা দুৰিধা পরিমাণমিননৰসেন. তত্থ পরিমাণ সঙ্খ্যা এৰং ৰেদিতব্বা চতস্সো মুট্ঠিযো একো কুডুৰো. চত্তারো কুডুৰা একো পত্থো, চত্তারো পত্থা একো আল়্হকো. চত্তারো আল়্হকা একং দোণং, চত্তারি দোণানি একা মানিকা. চতস্সো মানিকা একা খারী. ৰীসতি খারিকা একো ৰাহো. তদেৰ একং সকটন্তি সুত্তনিপাতট্ঠকথাদীসু ৰুত্তং. সারত্থদীপনিযং পন নৰ ৰাহসহস্সানীতি এত্থ চতস্সো মুট্ঠিযো কুডুৰো, চত্তারো কুডুৰা একো পত্থো, চত্তারো পত্থা একো আল়্হকো. চত্তারো আল়্হকা একং দোণং, চত্তারি দোণানি একা মানিকা, চত্তস্সো মানিকা একা খারী. ৰীসতিখারিকা একো ৰাহো. তদেৰ একং সকটন্তি সুত্তনিপাতট্ঠকথাদীসু ৰুত্ত’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘ইধ পন দ্ৰে সকটানি একো ৰাহোতি ৰদন্তী’’তি লিখিতং পচ্চন্তৰোহারেন মিনিতে পন সট্ঠিসতং একো ৰাহোতি রঞ্ঞো ধম্মাসোকস্স সূৰকাহতসালিযা মিনিতে পন পচ্চন্তৰোহারেন ৰীসাধিকতিসতং হোতি একো ৰাহোতি ৰদন্তি. মিনন সঙ্খ্যা পন এৰং ৰেদিতব্বা. তথা হি –

‘‘ছত্তিংস পরমাণূনং, অণুমত্তন্তি ৰুচ্চতি;

ছত্তিং সঅণুমত্তং, তজ্জারীতি পৰুচ্চতি.

ছত্তিং সমত্তাতজ্জারী, রথরেণুপমাণং;

ছত্তিংস রথরেণূ চ, একা লিক্খাতি ৰুচ্চতি.

সত্তলিক্খা চ একূকা, সত্তূকা ধঞ্ঞমাসকো;

সত্তধঞ্ঞঙ্গুলি একা, ৰিদত্থি দ্ৰাদসঙ্গুলি.

দ্ৰে ৰিদত্থিতু রতনং, সত্তহত্থং একযট্ঠি;

ৰীসযট্ঠিতু উসভং, উসভাসীতি গাৰুতং;

গাৰুতানি চত্তারি, মেরুযোজনন্তি ৰুচ্চতী’’তি.

ৰুত্তত্তা একা রজো পরমাণু অতিসুখুমা অচক্খুৰিঞ্ঞেয্যা, সরীরম্পি ঘনসেলমযং সিনেরুপব্বতরাজম্পি ৰিনিজ্ঝিত্ৰা গতা. তস্সা ছত্তিংসপরিমাণং একোঅণু তজ্জারিতস্স ছত্তিংসপরিমাণং একারথরেণু. তস্সা ছত্তিংসপরিমাণং একলিক্খা. সত্তলিক্খা একা ঊকা. সত্ত ঊকা একং ধঞ্ঞং. সত্তধঞ্ঞং একা অঙ্গুলি, দ্ৰাদসঅঙ্গুলি একা ৰিদত্থি. দ্ৰে ৰিদত্থি একরতনং. সত্তহত্থং একযট্ঠি, ৰীসযট্ঠি একা উসভা, অসীতি উসভা গাৰুতং. চত্তারি গাৰুতানি মেরুযোজনন্তি ৰুচ্চতি. তত্থ অণুরজো কিল়ঞ্জকুট্টছিদ্দাদীসু ৰাতে পহটকালে সূরিযালোকেসু দিস্সতি. তজ্জারী পন সকটমগ্গাদীসু দক্খিণৰাম পস্সাদীসু দিস্সতি. রথরেণু পন তস্সা অল্লীযনট্ঠানেসু দিস্সতি. লিক্খা পন অতিওল়ারিকা পাকটা হোতি. অযং মেরুঅযনৰসেন ৰুত্তং.

অপরম্পি

‘‘দস কেসা একতিলং, ছতিলং যৰকং ভৰে;

চতুযৰঞ্চ অঙ্গুলি, পঞ্চদস একপাদ’’ন্তি.

ৰুত্তত্তা দস কেসা একতিলং নাম. ছতিলং একং যৰং নাম. চতুযৰং একো অঙ্গুলি নাম. পঞ্চদসঙ্গুলিযো একো পাদোতি ৰুচ্চতি. ইদং তীসু ৰেদেসু আগতৰসেন ৰুত্তং.

অপরম্পি

‘‘দস কেসা একতিলং, ছতিলং যৰকং ভৰে;

চতুযৰঞ্চ অঙ্গুলি, অট্ঠঙ্গুলি একা মুট্ঠি, রতনং তিমুট্ঠি ভৰে’’তি.

ৰুত্তত্তা দসকেসা একং তিলং নাম. ছতিলং একং যৰং নাম. চতুযৰং একাঅঙ্গুলি নাম. অট্ঠঙ্গুলং একামুট্ঠি. ত্রিমুট্ঠি একরতনং. পঞ্চ রতনানি একোদণ্ডো. ৰীসতি দণ্ডানি একোউসভো. অসীতি উসভা একা গাৰী. চতস্সো গাৰিযো একযোজনন্তি ৰুত্তং, তেনেৰাহ.

‘‘পঞ্চহত্থো মতো দণ্ডো, ৰীসদণ্ডো চ উসভো;

অসীতি উসভা গাৰী, চতুগাৰী চ যোজন’’ন্তি.

ইদং পকতিঅযনৰসেন ৰুত্তং. চক্কৰাল়অযনযোজনৰসেন পন

‘‘সত্তহত্থো মতো দণ্ডো, ৰীসদণ্ডো চ উসভো;

অসীতি উসভা গাৰী, চতুগাৰী চ যোজন’’ন্তি ৰুত্তং.

অপরম্পি.

‘‘দস কেসা একতিলং; ছতিলং একং যৰং;

চতুযৰং একঙ্গুলি; অট্ঠঙ্গুলং একামুট্ঠি;

ত্রিমুট্ঠি একরতনং, অট্ঠৰীসতিরতনং একংঅব্ভন্তরন্তি.

ৰুত্তং. তেনেৰাহ ‘‘তত্থ একং অট্ঠৰীসতিহত্তপ্পমাণং হোতী’’তি. এত্থ চ অগামকে চেতি এত্থ অকারো কতরত্থোতি, তথা হি অকারো.

পটিসেধে ৰুদ্ধিতব্ভাৰে, অঞ্ঞত্থে সদিসেপিচ;

ৰিরুদ্ধে গরহে সুঞ্ঞে, অকারো ৰিরহ’প্পকে’তি.

ৰুত্তেসু দিস্সতি তথা হি অজনেত্ৰা তিআদীসু পটিসেধে দিস্সতি. ‘‘অপরিহানীযা ধম্মা’’তি আদীসু ৰুদ্ধিম্হি. ‘‘অনৰজ্জং ভন্তে’’তি আদীসু তব্ভাৰে অক্খরা’তি আদীসু অঞ্ঞত্থে. ‘‘অমরু রাজা’’তিআদীসু সদিসে. ‘‘অমল’’ন্তি আদীসু ৰিরুদ্ধে. ‘‘অসেট্ঠোযং ব্রাহ্মণো অব্রহ্মচারী’’তি আদীসু গরহে. ‘‘অগামো’’তি আদীসু সুঞ্ঞে. ‘‘অপতিকাযংইত্থী’’তি আদীসু ৰিরহে. ‘‘অথ নাযং কঞ্ঞা’’তি আদীসু অপ্পকে. ইধ পন সুঞ্ঞে ৰিরহে ৰা দট্ঠব্বো. সুঞ্ঞত্থেন পন অগামকে নিমনুস্সে কেৰলারঞ্ঞেতি অত্থো. ৰিরহত্থো ৰা অগামকে গামৰিরহিতে পদেসেতি অত্থো দট্ঠব্বো. তেনেৰ সুঞ্ঞত্থেন ৰিরহত্থেন ‘‘অগামকে’’তিমিনাপদেন গামনদীজাতস্সরসমুদ্দে মুঞ্চিত্ৰা যং অনৰসেসং হেট্ঠা পথৰীসন্ধারকউদকম্পিউদকসন্ধারকো ৰাতোপি অজটাকাসম্পি, তথা যাৰ উপরিব্রহ্মলোকং উপাদায সব্বং অসুরযক্খসুরাদিআকাসট্ঠকদেৰব্রহ্মৰিমানানিপি অরঞ্ঞন্ত্ৰেৰ সঙ্গহিতা. নদীসমুদ্দন্তরেসুপি মচ্ছবন্ধানং অগমনপথো দীপকো ৰা পব্বতো ৰা, সোপি অরঞ্ঞসীমাত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি, তস্মা অযং সত্তব্ভন্তরসীমা নিমনুস্সে কেৰলারঞ্ঞে পথৰীমণ্ডলেপি দেৰলোকে ৰিমানকপ্পরুক্খাদীসুপি লব্ভতেৰ. পথৰিযং পন যস্মিং গামখেত্তে হেট্ঠা পথৰিযা যত্থ ৰা সুৰণ্ণমণিআদীনি খণিত্ৰা গহেতুং সক্কোন্তি, তং পদেসং গামখেত্তমেৰ. ততো পরা যাৰ পথৰীসন্ধারকউদকা অজটাকাসেপি লব্ভতেৰ. ননু ছকামাৰচর দেৰলোকেসুপি দেৰৰিমানকপ্পরুক্খগামনিগমাদযোপি অত্থেৰ. অথ কস্মা ‘‘অরঞ্ঞা’’তি কথিতাতি অমনুস্সা ৰা সত্তা জাতিভিন্নত্তা চ তে অগামাযেৰ, তেনেৰ ‘‘নিমনুস্সম্হি অরঞ্ঞম্হী’’তি ৰুত্তং. তিরচ্ছানৰত্থুস্মিম্পি ‘‘নাগো ৰা হোতু সুপণ্ণমাণৰকাদীনং ৰা অঞ্ঞতরো অন্তমসো সক্কং দেৰরাজানং উপাদায যো কোচি অমনুস্সজাতিকো সব্বোৰ ইমস্মিং অত্থে তিরচ্ছানগতোতি ৰেদিতব্বো’’তি ৰুত্তং, তস্মা জাতিভিন্নতায অমনুস্সাৰাসো অরঞ্ঞন্তি ৰেদিতব্বো. অব্ভন্তরসীমায ৰিচারণা.

ইদানি উদকুক্খেপসীমায সংৰণ্ণনাক্কমো সম্পত্তো. তত্থ ‘‘সব্বা ভিক্খৰে নদী অসীমা. সব্বো সমুদ্দো অসীমো. সব্বো জাতস্সরো অসীমো. নদিযা ৰা ভিক্খৰে সমুদ্দে ৰা জাতস্সরে ৰা যং মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স সমন্তা উদকুক্খেপা, অযং তত্থ সমানসংৰাসা একূপোসথা’’তি পঞ্ঞত্তা, অযং উদকুক্খেপসীমা নাম. তত্থ ‘‘সব্বা ভিক্খৰে নদী অসীমা’’তি এত্থ অসীমসদ্দে অকারো ৰিরহত্থো, অসীমা বদ্ধসীমা ৰিরহিতাতি অত্থো. ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচং সাৰেত্ৰাপি বন্ধসীমাৰিরহিতাতি ৰুত্তং হোতি. পটিসেধত্থো ৰা, অসম্মন্নিতব্বাতি অত্থো. ৰুড্ঢিঅত্থো ৰা, ‘‘অসেক্খা ধম্মা’’তি যথা সিক্খিতসিক্খা নিট্ঠিতসিক্খাতি ৰুত্তং হোতি. এৰং অসীমাসীমকিচ্চনিট্ঠপ্পত্তাতি অত্থো. ঞত্তিদুতিযকম্ম ৰাচং সাৰেত্ৰা সম্মতাপি অসম্মতাযেৰ, অত্তনো সভাৰেনেৰ গামসীমা ৰিয বদ্ধসীমাসদিসাতি ৰুত্তং হোতি. এতেন নদীজাতস্সরসমুদ্দানং বদ্ধসীমায অখেত্তভাৰো দস্সিতো হোতি. এৰং ‘‘সব্বা ভিক্খৰে নদী অসীমা’’তিআদিনা নদীসমুদ্দজাতস্সরানং বদ্ধসীমাভাৰং পটিক্খিপিত্ৰা তত্থ লোকৰোহারসিদ্ধাসু এতাসু নদীআদীসু অবদ্ধসীমাসু পুন ৰগ্গকম্মপরিহারত্থং ৰালিকাদীহি সীমপরিচ্ছিন্দনং কত্তুকামো ভগৰা ‘‘নদিযা ৰা ভিক্খৰে সমুদ্দে ৰা জাতস্সরে ৰা যং মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স সমন্তা উদকুক্খেপা’’তি আদিমাহ. তত্থ মজ্ঝিমস্স পুরিসস্সতি থামমজ্ঝিমস্স পুরিসস্স তেনেৰাহ সমন্তপাকাদিকায ৰিনযট্ঠকথাযং ‘‘থামমজ্ঝিমেন পুরিসেনা’’তি. যদি ৰড্ঢকীপুরিসমিচ্ছেয্য, ‘‘ৰড্ঢকীপুরিসেনা’’তি ৰুত্তং ভৰেয্য, ন পনেৰং ৰুত্তং, তেন ঞাযতি ‘‘থামমজ্ঝিমস্স পুরিসস্সা’’তি. তিৰিধা হি পুরিসা উত্তমপুরিসো মজ্ঝিমপুরিসো পকতিপুরিসোতি. তত্থ উত্তমপুরিসো নাম সব্বঞ্ঞু ভগৰা, সো হি ভগৰা সব্বসত্তুত্তমো থামযসসম্পত্তিইস্সরিযাদীহি তথা হি তথাগতস্স থামো.

‘‘কাল়াৰকঞ্চ গঙ্গেয্যং, পণ্ডরং তম্বপিঙ্গলং;

গন্ধমঙ্গলহেমঞ্চ, উপোসথং ছদ্দন্তিমে’’তি.

ৰুত্তানং দসন্নং হত্থিকুলানং বলানুসারেন ৰেদিতব্বো. তত্থ কাল়াৰক ন্তি পকতিহত্থিকুলং যং দসন্নং পুরিসানং কাযবলং, তং একস্স কাল়াৰকস্স হত্থিনো বলং. যং দসন্নং কাল়াৰকানং বলং, তং একস্স গঙ্গেয্যস্স বলং. যং দসন্নং গঙ্গেয্যানং বলং, তং একস্স পণ্ডরস্স বলং, যং দসন্নং পণ্ডরানং বলং, তং একস্স তম্বস্স বলং. যং দসন্নং তম্বানং বলং, তং একস্স পিঙ্গলস্স বলং. যং দসন্নং পিঙ্গলানং বলং, তং একস্স গন্ধহত্থিনো বলং. যং দসন্নং গন্ধহত্থীনং বলং, তং একস্স মঙ্গলস্স বলং. যং দসন্নং মঙ্গলানং বলং, তং একস্স হেমস্স বলং. যং দসন্নং হেমৰতানং বলং, তং একস্স উপোসথস্স বলং. যং দসন্নং উপোসথানং বলং, তং একস্স ছদ্দন্তস্স বলং. যং দসন্নং ছদ্দন্তানং বলং, তং একস্স তথাগতস্স কাযবলং. ‘‘নারাযনসঙ্খাতং বল’’ন্তিপি ইদমেৰ ৰুচ্চতি. তত্থ নারা ৰুচ্চন্তি রস্মিযো, তা বহূ নানাৰিধা ততো উপ্পজ্জন্তীতি নারযনং, ৰজিরং, তস্মা ৰজিরসঙ্খাতং বলন্তি পি অত্থো, তদেতং পকতিহত্থিগণনায হত্থিকোটিসহস্সং, পুরিসগণনায দসন্নং পুরিসকোটিসহস্সানং বলং হোতি, ইদং তথাগতস্স কাযবলং. ইস্সরিযাদিবলৰিধানং পন তংতং সুত্তানুসারেন ৰেদিতব্বং. মজ্ঝিমপুরিসো নাম ৰড্ঢকিপুরিসো সো হি তথাগতস্স বলং পটিচ্চ সিনেরুপব্বতরাজং সাসপবীজেন মিনন্তো ৰিয সতেনপিসহস্সেনপি সতসহস্সেনপি মিনেতুং অভব্বো, অন্তমসো পাদঙ্গুট্ঠ সো পাদঙ্গুট্ঠকম্পি গণ্হেতুং অভব্বোৰ. তস্স পকতিপুরিসতো মহন্তভাৰেন মজ্ঝে ভৰত্তা মজ্ঝিমপুরিসো নাম জাতো, তথা হি সুগতৰিদত্থি ৰড্ঢকিস্স তিস্সো ৰিদত্থিযো, ৰড্ঢকিহত্থেন দিযড্ঢহত্থো হোতি, তথা ৰড্ঢকিৰিদত্থি পকতিপুরিসস্স দ্ৰে ৰিদত্থিযো, পকতিপুরিসহত্থেন পরিপুণ্ণহত্থো হোতি তথা হি সুগতৰিদত্থি নাম ইদানি মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স তিস্সো ৰিদত্থিযো, ৰড্ঢকিহত্থেন দিযড্ঢো হত্থো হোতীতি কুটিকারসিক্খাপদট্ঠকথাযং ৰুত্তং. অযং ইধ মজ্ঝিমপুরিসোতি নাধিপ্পেতা. কস্মা কুটিকারসিক্খাপদেযেৰ তিহত্থাতি ৰড্ঢকিহত্থেন তিহত্থা. পমাণযুত্তো মঞ্চোতি পকতিৰিদত্থিযা নৰৰিদত্থিপ্পমাণো মঞ্চোতি ৰুচ্চতি যথা, এৰং মজ্ঝিমপুরিসেনা’তি ইধ অৰত্ৰা’থামমজ্ঝিমেন পুরিসেনা’তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তত্তা. পকতিপুরিসো নাম’যং দসন্নং পুরিসানং কাযবলং, তং একস্স কাল়াৰকস্স হত্থিনো বল’ন্তি ৰুত্তপুরিসো পকতিপুরিসো নাম. তত্থ কিঞ্চাপি একচ্চে পুঞ্ঞৰন্তা রাজা অজাতসত্তু জীৰকো কোমারভচ্চো ইত্থিযাপি ৰিসাখা মিগারমাতাতি এৰমাদযো পঞ্চন্নং হত্থীনং বলং ধারেন্তি, ন পন তে মজ্ঝিমপুরিসা নাম হোন্তি, পকতিপুরিসো যেৰ, পুঞ্ঞৰন্তভাৰেন ৰিসেসপুরিসত্তা. ইধ পন পকতিপুরিসোযেৰ থাম মজ্ঝিমপুরিসোতি অধিপ্পেতো. উদকুক্খেপাতি উদকুক্খেপেন পরিচ্ছিন্না, তেনেৰাহ মাতিকাট্ঠকথাযং লীনত্থপ্পকাসনিযং উদকুক্খেপাতি করণত্থে নিস্সক্কৰচনন্তি আহ. উদকুক্খেপেনা’তি অযঞ্হেত্থত্থো. নদীসমুদ্দজাতস্সরেসু যংঠানং মজ্জিমস্স পুরিসস্স সমন্তা পরিসপরিযন্ততো উদকুক্খেপেন পরিচ্ছিন্নং, অযং তত্থ নদীআদীসু লোকৰোহার সিদ্ধাসু তাসুএৰ অবদ্ধসীমাসু অপরাপি সমানসংৰাসা একূপোসথাতি কঙ্খাৰিতরণিযং পন যং মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স সমন্তা উদকুক্খেপাতি যং ঠানং থামমজ্ঝিমস্স পুরিসস্স সমন্ততো উদকুক্খেপেন পরিচ্ছিন্নং. তত্থ যথা অক্খধুত্তা দারুগুল়ং খিপন্তি, এৰং উদকং ৰা ৰালিকং ৰা হত্থেন গহেত্ৰা মজ্ঝিমেন পুরিসেন সব্বথামেন খিপিতব্বং. যত্থ এৰং খিত্তং উদকং ৰা ৰালিকা পততি, অযং উদকুক্খেপো নাম. অযং তত্থ সমান সংৰাসা একূপোসথাতি, অযং তেসু নদীআদীসু উদকুক্খেপপরিচ্ছিন্না সীমা সমানসংৰাসাচেৰ একূপোসথাচা’তি অত্থযোজনং কত্ৰা অযং এতেসং নদীআদীনং অন্তোযেৰ লব্ভতি, ন বহি, তস্মা নদিযা ৰা জাতস্সরে ৰা যত্তকং পদেসং পকতিৰস্সকালে চতূসু মাসেসু উদকং ওত্থরতি, সমুদ্দে যস্মিং পদেসে পকতিৰীচিযো ওসরিত্ৰা সণ্ঠহন্তি, ততোপট্ঠায কপ্পিযভূমি. দুব্বুট্ঠিকালে ৰা গিম্হে ৰা নদীজাতস্সরেসু সুক্খেসুপি সাএৰ কপ্পিযভূমি. সচে পন সুক্খে জাতস্সরে ৰাপিং ৰা খণন্তি ৰপ্পং ৰা করোন্তি, তং ঠানং গামখেত্তং হোতি. যা পনেসা কপ্পিযভূমীতি ৰুত্তা, ততো বহি উদকুক্খেপসীমা ন গচ্ছতি, অন্তোযেৰ গচ্ছতি, তস্মা তেসং অন্তোপরিসপরিযন্ততো পট্ঠায সমন্তাউদকুক্খেপ পরিচ্ছেদো কাতব্বো’’তি ৰুত্তং. গণ্ঠিপদে পন যং মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স সমন্তা উদকুক্খেপাতি পন এতিস্সা নদিযা চতুৰগ্গাদীনং সঙ্ঘানং ৰিসুং চতুৰগ্গকরণীযাদিকম্মকরণকালে সীমাপরিচ্ছেদদস্সনত্থং ৰুত্তং, তিচীৰরেন ৰিপ্পৰাসপরিচ্ছেদদস্সনত্থম্পি সত্তব্ভন্তরসীমায পরিচ্ছেদদস্সনং ৰিযাতি আচরিযা, তস্মা উদকুক্খেপপরিচ্ছেদাভাৰেপি অন্তোনদিযং কাতুং ৰট্টতীতি সিদ্ধ’ন্তি লিখিতং. তত্থ উদকুক্খেপপরিচ্ছেদাভাৰেপী’তি ইদং পদং সমন্ততো উদকুক্খেপেন পরিচ্ছিন্ন’ন্তি মহাঅট্ঠকথাৰচনেন ৰা সমন্তা উদকুক্খেপপরিচ্ছেদো কাতব্বো’তি মাতিকাট্ঠকথায কঙ্খা ৰিতরণিযঞ্চ ৰুত্তৰচনেন ৰা, ‘‘তত্থাপি হি মজ্ঝিমপুরিসো ন ঞাযতি, তথা সব্বথামেন খিপন’’ন্তি ৰা, ‘‘এতদত্থমেৰ হি ৰালিকাদীহি সীমপরিচ্ছিন্দন’’ন্তি ৰা ৰিমতিৰিনোদনীৰচনেহি ৰা ন সমেতি. গন্থকারেনাপি পরূপৰাদৰিৰজ্জনত্থং ‘‘অযং অম্হাকং খন্তী’’তি অৰত্ৰা’অচরিযা’তি অঞ্ঞকত্তারে নিদস্সিত্ৰা পরতো নিগমনে ‘‘ইদং সব্বং সুট্ঠু ৰিচারেত্ৰা গরুকুলে পযিরুপাসিত্ৰা গহেতব্বং যুত্তং গহেতব্বং, ইতরং ছড্ডেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং তস্মা অঞ্ঞেসং আচরিযানং মতেন লিখিতন্তি দট্ঠব্বং. অঞ্ঞথা তিস্সোপি সঙ্গীতিযো আরূল়্হে অট্ঠকথাৰচনে চ কঙ্খাৰিতরণী-ৰিমতিৰিনোদনীৰচনানি চ মক্খেতব্বানি ভৰেয্যুং, গন্থাপি অঞ্ঞমঞ্ঞৰিরুদ্ধা ভৰেয্যুং, ভগৰতা পঞ্ঞত্তসিক্খাপদম্পি সাৰকানং মতেন পটিসঙ্খরিতব্বং ভৰেয্য ভগৰতা পঞ্ঞত্তসিক্খাপদং পন ন মক্খেতব্বং, যথা পঞ্ঞত্তেযেৰ ৰত্তিতব্বং ৰক্খতি হি ৰত্থুং জানিত্ৰাপি মজ্জং পিৰতো ভিক্খুস্স পাচিত্তিযং, সামণেরস্স পন জানিত্ৰা পিৰতো সীলভেদো, ন অজানিত্ৰাতি ৰুত্তং তত্থ কারণং মগ্গিতব্বং, সিক্খাপদ পঞ্ঞত্তিযা বুদ্ধানমেৰ ৰিসযত্তা ন ৰা মগ্গিতব্বং, যথা পঞ্ঞত্তেযেৰ ৰত্তিতব্ব’ন্তি তস্মা সমন্তা উদকুক্খেপাতি পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানুরূপং সমন্ততো উদকুক্খেপেন পরিচ্ছিন্নন্তি ৰা উদকং উক্খিপিতব্বন্তি ৰা উদকুক্খেপেন পি পরিচ্ছিন্না সীমাতিৰা সমন্তা উদকুক্খেপপরিচ্ছেদো কাতব্বোতি ৰা ৰুত্তধম্মসঙ্গাহকত্থেরানং ৰচনমেৰ পমাণং তে হি বুদ্ধমতঞ্ঞুনো, ইদঞ্চ ৰচনং ভগৰতো ন পচ্চক্খৰচনং নাপিসঙ্গাহকত্থেরানং ৰচনং অথৰা ‘‘যং মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স সমন্তা উদকুক্খেপা’’তি পন এতিস্সা নদিযা…পে… সত্তব্ভন্তরসীমায পরিচ্ছেদদস্সনং ৰিয সীমপরিচ্ছেদদস্সনত্থং ৰুত্ত’ন্তি আচরিযা যস্মা ৰদন্তি, তস্মা উদকুক্খেপপরিচ্ছেদাভাৰেপি অন্তোনদিযং কাতুং ৰট্টতীতি সিদ্ধন্তি ইমিস্সা অত্থযোজনায ন ধম্মসঙ্গাহকত্থেরাপি পৰিট্ঠা, গন্থকারোপি অপৰিট্ঠো. কস্মাতি চে তিস্সোপি সঙ্গীতিযো আরূল়্হেসু ৰিনযট্ঠকথাসুচেৰ তব্বিৰরণভূতাসু সিলোকটীকাসু চ ‘‘উদকুক্খেপেন পরিচ্ছিন্নং, উদকং উক্খিপিতব্বং, উদকুক্খেপপরিচ্ছেদো কাতব্বো’’তি আদিনা বহূহি আকারেহি উদকুক্খেপপরিচ্ছেদমেৰ লিখন্তি, তস্মা ধম্মসঙ্গাহকত্থেরাপি অপ্পৰিট্ঠাতি ৰিঞ্ঞাযতি গন্থকারো পি পরূপৰাদৰিৰজ্জনত্থং ‘‘আচরিযা’’তি অঞ্ঞকত্তারে নিদস্সেতি, তস্মা গন্ত্থকারোপি অপ্পৰিট্ঠোতি ৰিঞ্ঞাযতি, ইদঞ্চ ৰচনং কেসঞ্চি থেরানং অত্তনোমতি, অত্তনোমতিচ নামেসা সব্বদুব্বলা, সিনেরুপব্বতরাজং সাসপবীজেন মিনেন্তো ৰিয সব্বঞ্ঞুবুদ্ধেন পঞ্ঞত্তস্স উদকুক্খেপাতি সিক্খাপদস্স অত্থং ৰদন্তানং মহাকস্সপযসমোগ্গলিপুত্ততিস্সপভুতীনঞ্চ তেসং সিস্সানুসিস্সানং মহাৰিহারৰাসীনঞ্চ ৰচনং কো নাম পুগ্গলো মক্খেতুং সক্খিস্সতি, উপসম্পদাদিকম্মস্স চ গরুকম্মত্তা সাসনস্স মূলত্তা চ গরুকেযেৰ ঠাতব্বং. ‘‘যং মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স সমন্তা উদকুক্খেপা’’তি ভগৰতা পঞ্ঞত্তং, কথং মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স উদকুক্খেপারহট্ঠানমেৰ উদকুক্খেপসীমা, উদাহু উদকুক্খেপেনেৰ উদকুক্খেপসীমাতি চোদনং পরিহরন্তো অট্ঠকথাচরিযো কথং পন উদকং উক্খিপিতব্বন্ত্যাদিমাহ. তত্থ কথন্তি কথেতুকম্যতা পুচ্ছা, কথং কেন কারণেন উদকং উক্খিপিতব্বং উদকাসিঞ্চনসঙ্খেপেন উক্খিপিতব্বং অথ খো লেড্ডুখিপনদারুগুল়খিপনাকারেন উক্খিপিতব্বন্তি অত্থো. অক্খধুত্তাতি সামঞ্ঞেন ৰুত্তেপি ‘‘সীহো গাযতি নঙ্গুট্ঠং, সীহো চালেতি ৰালধি’’ন্তি এত্থ ৰিয দারুগুল়ং খিপন্তি সদ্দন্তরসন্নিধানতো অত্থৰসেন দারুগুল়কীল়কা ধুত্তজনাতি ৰিঞ্ঞাযতি অক্খসদ্দো হি জূতেপি নিরূল়্হো. দারুগুল়ন্তি ভমং আরোপেত্ৰা আরগ্গেন কতদারুৰিকতি অযঞ্হেত্থত্থো… যথা অক্খধুত্তা দারুগুল়কা ধুত্তজনা দারুগুল়ং হত্থেন গহেত্ৰা অত্তনো বলং দস্সেন্তা ৰিয সব্বথামেন অত্তানং ওনমিত্ৰা খিপন্তি, এৰমেৰ থামমজ্ঝিমেন পুরিসেন উদকং ৰা ৰালিকং ৰা হত্থেন গহেত্ৰা অত্তনো বলং দস্সেন্তাৰিয ওনমিত্ৰা সব্বথামেন নিসিন্নস্স ৰা ঠিতস্স ৰা পরিসপরিযন্ততো অনুপরিযাযিত্ৰা খিপিতব্বং, এৰং চিত্তং উদকং ৰা ৰালিকং ৰা যত্থ যস্মিং ঠানে পততি, অযমেকো উদকুক্খেপো নামাতি ‘‘অযমেকো উদকুক্খেপো’’তি ইমিনা পদেন দ্ৰিন্নং সঙ্ঘানং ৰিসুংৰিসুং কম্মকরণাধিকারে সীমন্তরিকত্তা অঞ্ঞস্সাপি উদকুক্খেপস্স সম্ভৰং দস্সেতি, তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘সচে পন দ্ৰে সঙ্ঘা ৰিসুংৰিসুং উপোসথাদিকম্মং করোন্তি, দ্ৰিন্নং উদকুক্খেপানং অন্তরে অঞ্ঞো একো উদকুক্খেপো উপচারত্থায ঠপেতব্বো’’তি ৰুত্তং, ৰিমতিৰিনোদনিযম্পি ‘‘তস্স অন্তোতি তস্স উদকুক্খেপপরিচ্ছিন্নস্স ঠানস্স অন্তো ন কেৰলঞ্চ তস্সেৰ অন্তো, ততো বহিপি একস্স উদকুক্খেপস্স অন্তো ঠাতুং ন ৰট্টতীতি ৰচনং উদকুক্খেপপরিচ্ছেদস্স দুব্বিজানতো কম্মকোপসঙ্কা হোতী’’তি ৰুত্তং, সারত্থদীপনিযং পন ‘‘তস্স অন্তো হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা ঠিতো কম্মং কোপেতীতি ইমিনা পরিচ্ছেদতো বহি যত্থ কত্থচি ঠিতো কম্মং ন কোপেতীতি দীপেতী’’তি ৰত্ৰা মাতিকাট্ঠকথাৰচনম্পি পটিক্খিপি, তং একসঙ্ঘং সন্নিপাতং সন্ধায ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং, যথা চ মহাসীমায খণ্ডিত্ৰা বদ্ধানং খণ্ডসীমানং অঞ্ঞমঞ্ঞসঙ্করৰিৰজ্জনত্থং সীমন্তরিকা ঠপিতা, এৰমেৰ অত্তনো সভাৰেন গামসীমা ৰিয সযং জাতসীমাযং নদীসমুদ্দজাতস্সরানং অতিমহন্তভাৰেন উদকুক্খেপেন উদকুক্খেপসীমা ভগৰতা অনুঞ্ঞাতা, তথাপি দ্ৰিন্নং বদ্ধসীমানমিৰ অঞ্ঞমঞ্ঞসঙ্করৰিৰজ্জনত্থং দ্ৰিন্নং উদকুক্খেপসীমানং অন্তরে সীমন্তরিকত্থায অঞ্ঞো উদকুক্খেপো ঠপেতব্বো’তি ৰুত্তং, সনিমিত্তা বদ্ধসীমা, সউদকুক্খেপা উদকুক্খেপসীমা, সীমন্তরিকা ৰিয একো উদকুক্খেপো দট্ঠব্বো, তেনেৰ ৰিমতিৰিনোদনিযং ‘‘ইদঞ্চেত্থ সীমন্তরিকাৰিধানং দ্ৰিন্নং বদ্ধসীমানং সীমন্তরিকাঅনুজাননসুত্তানুলোমতো সিদ্ধন্তি দট্ঠব্ব’’ন্তি ৰুত্তং, একস্মিং সঙ্ঘসন্নিপাতে পন একস্স উদকুক্খেপস্স বহি তিট্ঠন্তোপি কম্মং ন কোপেতীতি দট্ঠব্বং ৰুত্তঞ্হি ৰিমতিৰিনোদনিযং ভগৰতা নিদানৰসেন একগামসীমনিস্সিতানং একসভাগানঞ্চ দ্ৰিন্নং বদ্ধসীমানমেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্ভেদজ্ঝোত্থরণং সীমন্তরিকং ৰিনা অব্যৰধানে ঠানঞ্চ ভগৰতা অনুমতমেৰাতি ঞত্ৰা অট্ঠকথাচরিযা ইধাপি সীমন্তরিকাৰিধানমকংসু ৰিসভাগসীমানম্পি হি একসীমনিস্সিতত্তং একসভাৰত্তঞ্চাতি দ্ৰীহঙ্গেহি সমন্নাগতে সতি এৰ সীমন্তরিকং ৰিনা ঠানং সম্ভেদায হোতি, নাসতীতি দট্ঠব্ব’ন্তি. এৰং নদীসমুদ্দজাতস্সরেসু সমন্তাউদকুক্খেপাতি পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানুরূপং উদকুক্খেপেন পরিচ্ছেদং দস্সেত্ৰা রস্সপভৰে নদীজাতস্সরপদেসে উদকুক্খেপেন ৰিনাৰ অত্তনো সভাৰেন গামসীমাযমিৰ সব্বথা কপ্পিযভাৰং দস্সেতুং সচে পন নাতিদীঘা হোতি, পভৰতো পট্ঠায ত্যাদিমাহ. তত্থ পভৰতো পট্ঠাযাতি যস্মিং পদেসে চতুমাসপরমা নদী সন্দতি, তস্স উপরিমভাগতো পট্ঠাযাতি অত্থো. যাৰ মুখদ্ৰারা তি যাৰ নদীতীরমেৰেত্থ মুখদ্ৰারাতি অধিপ্পেতা. সব্বত্থা’তি সব্বস্মিং নদীপদেসে উদকুক্খেপসীমাকম্মং নত্থী তি উদকুক্খেপেন পৰত্তা সীমা উদকুক্খেপসীমা. করিতব্বন্তি কম্মং, করকরণেতি ধাতু, রম্মপচ্চযো. করণেতি মনোদ্ৰারৰীথিযা সত্তমকুসলজৰনচিত্তসমুট্ঠাপিতৰাযোধাতুযা ৰিকারভূতো কাযপযোগো, তেন কাযপযোগেন খিপিতব্বং উদ্ধটং কম্মন্তি ৰুচ্চতি পরমত্থৰসেন পন কাযপযোগসঙ্খাতায চিত্তং জৰাযোধাতুযা ৰিপ্ফারেন দেসন্তরপ্পত্তিসমুট্ঠাপিকা অট্ঠকলাপপুঞ্জাযেৰ. উদকুক্খেপসীমায কম্মং উদকুক্খেপসীমাকম্মং তং এত্থ রস্সপভৰনদিযা নত্থীতি অত্থো. অযঞ্হেত্থত্থো সচে নদী নাতিদীঘা হোতি অড্ঢযোজনং ৰা গাৰুতং ৰা অড্ঢগাৰুতং ৰা, তস্সা পৰত্তনট্ঠানতো পট্ঠায যাৰ নদীতীরা সব্বত্থ নদীপদেসে অজ্ঝোত্থরিত্ৰা সঙ্ঘো নিসীদতি, তত্থ তস্মিং নদীপদেসে সমন্ততো অৰসেসনদিযা অভাৰা ৰগ্গকম্মসঙ্কাভাৰেন উদকুক্খেপসীমা কম্মং নত্থি, কেৰলা নদী সীমাযেৰাতি সারত্থদীপনিযম্পি মাতিকাট্ঠকথাযলীনত্থপ্পকাসনিযম্পি এতদেৰ সন্নিট্ঠানং ৰুত্তং ৰিমতিৰিনোদনিযং পন যত্থ খুদ্দকে অরঞ্ঞে মহন্তেহি ৰা ভিক্খূহি পরিপুণ্ণতায ৰগ্গকম্মসঙ্কাভাৰেন সত্তব্ভন্তরসীমাপেক্খা নত্থি, তত্থ সত্থব্ভন্তরসীমা ন উপ্পজ্জতি, কেৰলারঞ্ঞসীমাযেৰ তত্থ সঙ্ঘেন কম্মং কাতব্বং নদীআদীসুপি এসেৰ নযো ৰক্খতি হি সচে নদী নাতিদীঘা হোতি, পভৰতো পট্ঠায যাৰমুখদ্ৰারা সব্বত্থ সঙ্ঘো নিসীদতি, উদকুক্খেপসীমাকম্মং নত্থী’তি আদি চ উভযত্থাপি চ. যস্সং দিসাযং সত্তব্ভন্তরস্স ৰা উদকুক্খেপস্স ৰা ওকাসো নপ্পহোতি, তত্থ কথং মিননং খিপনং ৰা ভৰেয্য, গামখেত্তাদীসু পৰিসনতো অখেত্তে সীমা পৰিট্ঠা নামাতিসীমা ৰিপজ্জেয্য, অপেক্খায সীমুপ্পত্তিযং পন যতো পহোতি, তত্থ সত্তব্ভন্তরউদকুক্খেপসীমা সযমেৰ পরিপুণ্ণা জাযন্তি. যতো পন নপ্পহোতি, তত্থ অত্তনো খেত্তপ্পমাণেনেৰ জাযন্তি, ন বহীতি ৰুত্তং, এত্থ চ’সীমাপেক্খায সত্তব্ভন্তরউদকুক্খেপসীমা সযমেৰ পরিপুণ্ণা জাযন্তী’তি ৰুত্তত্তা উদকুক্খেপং ৰিনাযেৰ অপেক্খায সীমায উদকুক্খেপসীমা উপ্পজ্জতী’তি অত্থং ৰদন্তি, তং অযুত্তরূপং ৰিয দিস্সতি. কস্মাতি চে পাল়িনযৰিরোধতো ৰিমতিৰিনোদনিযং পরতো ৰুত্তৰচনেনাপি ৰিরোধতো চ. ইদঞ্চ ৰচনং আচরিযস্স কেসঞ্চি পুগ্গলানং ৰাদপ্পকাসনত্থং ৰুত্তং ভৰেয্য. কস্মা পরতো ৰুত্তৰচনেন অঘটিযত্তা চ পাল়িযট্ঠকথাটীকাৰচনেহিপি ৰিরুজ্ঝনতো চ, তং পরতো ৰণ্ণযিস্সাম. যথা চ লোকে ৰতিং অপরিক্খিপিত্ৰা ‘‘ইদং ৰতিযা ঠান’’ন্তি চ যথা চ নঙ্গলকোটিযা অকসিত্ৰা ‘‘ইদং কসিকট্ঠান’’ন্তি চ যথা চ ৰত্থুং করোন্তা মনুস্সা কুধারীফরসুআদিনা রুক্খে অচ্ছিন্দিত্ৰা ‘‘ইদং মম কুধারিপতনট্ঠান’’ন্তি চ যথা চ দাত্তেন অলাযিত্ৰা ‘‘ইদং মম লাযিতট্ঠান’’ন্তি চ ন সক্কা ৰত্তুং, এৰমেৰ উদকং ৰা ৰালিকং ৰা হত্থেন অখিপিত্ৰা ‘‘অযমেকো উদকুক্খেপোতি চ, উদকপতনট্ঠানন্তি চ ন সক্কা ৰত্তুং. এত্থ চ দ্ৰে ভিক্খূ এৰং ৰিৰাদং করোন্তি ৰিমতিৰিনোদনিযং ‘‘যত্থ খুদ্দকে অরঞ্ঞে মহন্তেহি ভিক্খূহি পরিপুণ্ণতায ৰগ্গকম্মসঙ্কাভাৰেন সত্তব্ভন্তরসীমাপেক্খা নত্থি, তত্থ সত্তব্ভন্তরসীমা ন উপ্পজ্জতি, কেৰলারঞ্ঞসীমাযেৰ তত্থ সঙ্ঘেন কম্মং কত্তব্বং নদী আদীসুপি এসেৰ নযো. ৰক্খতি হি সচে নদী নাতিদীঘা হোতি. পভৰতো পট্ঠায যাৰ মুখদ্ৰারা সব্বত্থ সঙ্ঘো নিসীদতি, উদকুক্খেপসীমাকম্মং নত্থী’তিআদিং, ইমিনা এৰ ৰচনেন ৰগ্গকম্মপরিহারত্থং সীমাপেক্খায সতি এৰ উদকুক্খেপসীমা সত্তব্ভন্তরসীমা উপ্পজ্জন্তি, নাসতীতি দট্ঠব্ব’ন্তি ৰুত্তত্তা উদকুক্খেপং ৰিনাৰ পরিসপরিযন্ততো পট্ঠায সীমাপেক্খায সহেৰ উদকুক্খেপসীমা উপ্পজ্জতি তস্মা উদকুক্খেপেন পযোজনং নত্থেৰাতি তে এৰং ৰত্তব্বা ‘‘মা সপ্পুরিসা এৰং ৰদেয্যাথ আচরিযৰরঞ্চ মা অব্ভাচিক্খথ ইদঞ্চ ৰচনং আচরিযৰরস্স নেয্যৰচনং, পরতোপি আচরিযৰরো সন্নিট্ঠানং ৰক্খতি ৰিনযট্ঠকথাসুচেৰ সারত্থদীপনিযঞ্চ ৰুত্তৰচনেহিপি তৰ ৰচনং অসংসন্দেৰ, ৰিমতিৰিনোদনিযমেৰ পরতো ৰুত্তৰচনেনাপি ন ঘটিযতি. কথং নেয্যৰচনং হোতীতি. ‘‘সীমাপেক্খায সতি এৰ…পে… নস্সতী’’তি এত্থ সীমাপেক্খায ৰিনা মগ্গগমনন্হানাদি অত্থেহি ভিক্খূহি অরঞ্ঞে ৰা নদীআদীসুপিৰা পৰিট্ঠক্খণেযেৰ নুপ্পজ্জতি, সীমাপেক্খায সতিএৰ অরঞ্ঞে সমন্তা সত্তব্ভন্তরা’তি পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানুরূপং অব্ভন্তরসীমা উপ্পজ্জতি’ নদীসমুদ্দজাতস্সরেসুপি মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স সমন্তা উদকুক্খে’পাতি পঞ্ঞত্ত সিক্খাপদানুরূপং উদকুক্খেপেন সহ উদকুক্খেপসীমা উপ্পজ্জতি, ন উদকুক্খেপেন ৰিনাতি অযং নেয্যত্থো. নাসতীতিএত্থ উদকুক্খেপেন ৰিনাতি অত্থোপি ন লব্ভতে. এৰঞ্চ সতি ৰিমতিৰিনোদনিযং যেৰ পুন তত্থাতি লোকৰোহারসিদ্ধাসু এতাসু নদীআদীসু তীসু অবদ্ধসীমাসু পুনৰগ্গকম্মপরিহারত্থং সাসনৰোহারসিদ্ধায অবদ্ধসীমায পরিচ্ছেদং দস্সেন্তোতি অধিপ্পাযো. পাল়িযং ‘‘যং মজ্ঝিমস্স পুরিসস্সা’’তি আদীসু উদকং উক্খিপিত্ৰা খিপিযতি এত্থাতি উদকুক্খেপো, উদকস্স পথনোকাসো, তস্মা উদকুক্খেপা. অযঞ্হেত্থ পদসম্বন্ধৰসেন অত্থো… ‘‘পরিস পরিযন্ততো পট্ঠায সমন্তা যাৰ মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স উদকুক্খেপো উদকপতনট্ঠানং, তাৰ যং তং পরিচ্ছিন্নং ট্ঠানং, অযং তত্থ নদীআদীসু অপরা সমানসংৰাসা উদকুক্খেপসীমা’’তি ৰুত্তঅত্থপদেহিপি সমানং ভৰেয্য আচরিযমেৰ হি কেচিপন সমন্তা অব্ভন্তরং মিনিত্ৰা পরিচ্ছেদকরণেনেৰ সীমা সঞ্জাযতি, ন সযমেৰাতি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্ভন্ত্যাদিনা কেচিৰাদং পটিক্খিপিত্ৰা মিননখিপনে দোসং দস্সেত্ৰা চ যং পনেত্থ অব্ভন্তরমিননপ্পমাণস্স ৰালিকাদিখিপনকম্মস্স চ দস্সনং, তং সযংজাতসীমানং ঠিতট্ঠানপরিচ্ছেদদস্সনত্থং কতং, গামূপচারঘরূপচারজাননত্থং লেড্ডুসুপ্পাদিখিপনৰিজাননদস্সনং ৰিয, তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযং সীমং ৰা বন্ধন্তি উদকুক্খেপং ৰা পরিচ্ছেদ’ন্তি ৰুত্তং, এৰং কতেপি তস্স পরিচ্ছেদস্স পভৰতো ঞাতুং অসক্কুণেয্যত্তেন থূলতো ঞত্ৰা অন্তোতিট্ঠন্তেহি নিরাসঙ্কট্ঠানে ঠাতব্বং অঞ্ঞং বহিকরোন্তেহি অতিদূরে নিরাসঙ্কট্ঠানে পেসেতব্বন্তি ৰা, তস্মা যথা ৰুত্তসীমাপেক্খৰসেনেৰ তাসং সত্তব্ভন্তরউদকুক্খেপসীমানং উপ্পত্তি, তব্বিগমেন ৰিনাসো চ গহেতব্বোতি অম্হাকং খন্তি, ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং, অঞ্ঞো ৰা পকারো ইতো যুত্ততরো গৰেসিতব্বো’তি আহ. ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং. অঞ্ঞো ৰা পকারো ইতো যুত্ততরো গৰেসিতব্বো’তি ইমিনা আচরিযস্স ৰচনেন ইমস্স ৰচনস্স অত্তনোমতিভাৰঞ্চ আচরিযস্স অপটিসম্ভিদাপত্তভাৰঞ্চ দস্সেতি. ইদঞ্চ ৰচনং ন ভগৰতো পচ্চক্খৰচনং, নাপিধম্মসঙ্গাহকত্থেরানং ৰচনং, তিস্সোপি সঙ্গীতিযো অনারূল়্হা, নাপি অট্ঠকথায সংৰণ্ণনাচরিযস্স ৰাদপ্পকাসনমেৰ তস্মা অসল্লক্খিতব্বমেৰ সারত্থদীপনিযম্পি সচে নদী নাতিদীঘা হোতীতি ইমিস্সা সংৰণ্ণনাধিকারে উদকুক্খেপসীমা কম্মং নত্থীতি যস্মা সব্বোপি নদীপদেসো ভিক্খূহি অজ্ঝোত্থটো, তস্মা সমন্ততো নদিযা অভাৰা উদকুক্খেপেন পযোজনং নত্থী’তি ৰুত্তং তথা হি সমন্ততো নদিযা অভাৰা উদকুক্খেপেন পযোজনং নত্থী’তিইমস্স অন্ৰযৰসেন ৰা অত্থাপত্তিৰসেন ৰা সমন্ততো নদিযা ভাৰে সতি উদকুক্খেপেন পযোজনং অত্থেৰ ৰগ্গকম্মপরিহারত্থন্তি অত্থো লব্ভতে মাতিকাট্ঠকথায লীনত্থপ্পকাসনিযম্পি ‘‘সমন্তা উদকুক্খেপপরিচ্ছেদো কাতব্বোতি পহোনকট্ঠানং সন্ধায ৰুত্তং যত্থ পন কুন্নদিযং নপ্পহোতি. তত্থ পহোনকট্ঠানে উদকুক্খেপপরিচ্ছেদো কাতব্বো’তিৰুত্তং. উদকুক্খেপপরিচ্ছেদো কাতব্বো’তি ইমিনা ৰচনেন সীমাপেক্খায সহ উদকুক্খেপং ৰিনা অত্তনো সভাৰেনেৰ নুপ্পজ্জতীতি ৰিঞ্ঞাযতি, তথা হি উদকুক্খেপপরিচ্ছেদকে কত্তারে অসতি কথং উদকুক্খেপপরিচ্ছেদো কাতব্বো ভৰেয্য তস্মা ‘‘ৰগ্গকম্মপরিহারত্থং সীমাপেক্খায সতি এৰ উদকুক্খেপসত্তব্ভন্তরসীমা উপ্পজ্জন্তি, নাসতী’তি ইদং ৰচনং সারত্থদীপনিযঞ্চ মাতিকাট্ঠকথাযঞ্চ ৰুত্তৰচনেহি অঞ্ঞমঞ্ঞৰিরুদ্ধং ৰিয দিস্সতি ৰিমতিৰিনোদনিযংযেৰ চ ‘‘মহোঘেন পন উন্নতট্ঠানতো নিন্নট্ঠানে পতন্তেন খতো খুদ্দকো ৰা মহন্তো ৰা লক্খণযুত্তো জাতস্সরোৰ এত্থাপি খুদ্দকে উদকুক্খেপকিচ্চং নত্থি সমুদ্দে পন সব্বথা উদকুক্খেপসীমাযমেৰ কম্মং কাতব্বং, সোধেতুং দুক্করত্তা’’তি ৰুত্তং তথা হি অযমাচরিযৰরো পুব্বে ‘‘ৰগ্গকম্মপরিহারত্থং সীমাপেক্খায সতি এৰ উদকুক্খেপসত্তব্ভন্তরসীমা উপ্পজ্জন্তি, নাসতী’’তি ৰত্ৰা পরতো কথমাচরিযৰরেন ‘‘এত্থাপি খুদ্দকে উদকুক্খেপকিচ্চং নত্থি’’ত্যাদিৰচনমুচ্চতে, তত্থাযং ৰিগ্গহো উদকং উক্খিপিত্ৰা খিপীযতি এত্থাতি উদকুক্খেপো উদকস্স পতনোকাসো কিন্তুং, ঠানং করিতব্বং কিচ্চং কর করণেতি ধাতু রিচ্চপচ্চযো যং. ‘‘অজ্জেৰ কিচ্চং আতপ্প’’ন্তি যথা, উদকুক্খেপস্স কিচ্চং করণং উদকুক্খেপকিচ্চং. সমুদ্দে পনা তি এত্থ পন সদ্দো ৰিসেসত্থো, পক্খন্তরত্থোতিপি অপরে ৰিসেসত্থে পন নদীজাতস্সরেসু মহন্তেসু উদকুক্খেপসীমাযমেৰ কাতব্বং, খুদ্দকে পন কেৰলে নদীজাতস্সরেপি কাতব্বং সমুদ্দে পন ৰিসেসতো উদকুক্খেপসীমাযমেৰ কাতব্বন্তি অযং পন সদ্দস্স ৰিসেসত্থো. সব্বথা তি সব্বেন সব্বং. উদকুক্খেপসীমাযমেৰা তি এত্থ এৰকারো সন্নিট্ঠানত্থো, উদকুক্খেপসীমাযমেৰ কম্মং কাতব্বং, ন সমুদ্দসীমায কদাচীতি অত্থো যুজ্জতেৰ. নদীজাতস্সরেসু পন মহন্তেসু উদকুক্খেপসীমায কাতব্বং, খুদ্দকে নদীজাতস্সরেযেৰ ন কাতব্বন্তি অযং অত্থো সামত্থিযতো লব্ভতেৰ নদীজাতস্সরেসু খুদ্দকমহন্তভাৰেন নদীজাতস্সরউদকুক্খেপাতি দ্ৰে দ্ৰে সীমা লব্ভন্তি সমুদ্দে পন কস্মা সমুদ্দউদকুক্খেপৰসেন দ্ৰে ন লব্ভন্তীতি সমুদ্দে পন কস্মা সমুদ্দউদকুক্খেপৰসেন দ্ৰে ন লব্ভন্তীতি চোদনং মনসিসন্ধাযাহ ‘‘সোধেতুং দুক্করত্তা’’তি. তত্থ সোধেতুং দুক্করত্তা তি সমুদ্দস্স অতিমহন্তভাৰেন সমুদ্দমোতিণ্ণে ভিক্খূ হত্থপাসনযনং ৰা বহিসমুদ্দকরণং ৰা কাতুং অতিদুক্করং তস্মা সব্বথা সব্বেন সব্বং উদকুক্খেপসীমাযমেৰ কাতব্বন্তি অযমাচরিযৰরস্স অধিপ্পাযো. যদি ৰগ্গকম্মপরিহারত্থং সীমাপেক্খায সতি এৰ উদকুক্খেপসীমা উপ্পজ্জেয্য, এৰং সতি সমুদ্দমোতিণ্ণে ভিক্খুসমূহেৰ হত্থপাসতো বহি করেয্য, এৰঞ্চ সতি সোধেতুং দুক্করত্তা’তি হেতুপদম্পি নিরত্থকং ভৰেয্য ন পনেৰং সক্কা ৰত্তুং, তেন ঞাযতি ‘‘ৰগ্গকম্মপরিহারত্থং উদকুক্খেপপযোজন’’ন্তি. অপিচ তেসং আচরিযানং অধিপ্পাযেন ‘‘মযং উদকুক্খেপসীমায ন করোম, কেৰলং সমুদ্দেযেৰ করোমা’’তি ইচ্ছমানে সতি কথং করিস্সন্তি. তস্মা তেসং মতেন সীমাপেক্খায সহেৰ উদকুক্খেপসীমায সম্ভৰতো গতগতট্ঠানে উদকুক্খেপসীমা ভৰেয্য এৰঞ্চ সতি ‘‘সমুদ্দে পন সব্বথা উদকুক্খেপসীমাযমেৰ কম্মং কাতব্বং, সোধেতুং দুক্করত্তা’’তি ৰচনম্পি নিরত্থকং ভৰেয্য এৰঞ্চ পন ৰদেয্য… সব্বসো সমুদ্দসীমায অলব্ভমানতং সন্ধায ‘‘সমুদ্দে পনা’’ত্যাদিৰচনং আচরিযৰরেন ৰুত্তন্তি তথাপি ন ৰত্তব্বং কস্মা এৰঞ্চ অত্থে ইচ্ছমানে সতি ‘‘সমুদ্দে পন সব্বত্থ উদকুক্খে পসীমাৰ লব্ভতী’’তি ৰত্তব্বং সিযা ননেৰং ৰুত্তং. অথৰা পকরণাদিৰসেন সদ্দত্থে ৰিভজ্জীযমানেপি ৰিরুজ্ঝতেৰ কথং সংযোগৰসেন ‘‘সৰচ্ছং ধেনুমানেহী’’তি ৰুত্তে ‘‘গাৰী’’তি ৰিঞ্ঞাযতি, ন ৰল়ৰা. ‘‘অৰচ্ছং ধেনু’’ন্তি ৰুত্তে গাৰীতি ৰিঞ্ঞাযতি, ন ৰল়ৰাতি এত্থ ৰিয কদাচিপি এৰসদ্দেন নিৰত্তেতব্বস্স সমুদ্দস্স নদিযমিৰ নাতিদীঘভাৰে অলব্ভমানে সতি ‘‘সমুদ্দে পন সব্বথা উদকুক্খেপসীমাযমেৰ কম্মং কাতব্ব’’ন্তি এৰকারেন অৰত্তব্বং সিযা, তথা হি সংযোগৰিপ্পযোগৰসেন ‘‘সৰচ্ছং ধেনুং, অৰচ্ছং ধেনু’’ন্তি ৰুত্তে গাৰীতি ৰিঞ্ঞাযতি, ন ৰল়ৰা. ৰল়ৰা চ নাম যোনিমগ্গস্স অতিসম্বাধত্তা ৰিজাযিতুং ন সক্কোন্তি, গব্ভস্স পরিণতকালে কুচ্ছিং ফালেত্ৰা আজঞ্ঞপোতকং গণ্হন্তি এৰং একগব্ভেনেৰ মরন্তি তস্মা ‘‘ৰল়ৰং সৰচ্ছ’’ন্তিৰা অৰচ্ছ’’ন্তি ৰা ৰত্তুং নারহতি এৰমেৰ কদাচিপি নাতিদীঘসমুদ্দস্সপি অনুপলব্ভমানত্তা তং নিৰত্তাপকেন এৰসদ্দেন ‘‘সমুদ্দে পন সব্বথা উদকুক্খেপসীমাযমেৰ কম্মং কাতব্ব’’ন্তি অপদিসিতুং নারহতিযেৰ তস্মা উদকুক্খেপেন সীমা উপ্পজ্জতীতি নিট্ঠমেত্থাৰ গন্তব্বং তেন ৰুত্তং ‘‘এৰঞ্চ অত্থে ইচ্ছমানে সতি সমুদ্দে পন সব্বথা উদকুক্খেপসীমাৰ লব্ভতীতি ৰত্তব্বং সিযা ন পনেৰং ৰুত্ত’’ন্তি তেন ঞাযতি ৰগ্গকম্মপরিহারত্থং ৰালিকাদীহি খিপনন্তি অপিচ ৰিমতিৰিনোদনিযংযেৰ ‘‘গচ্ছন্তিযা পন নাৰায কাতুং ন ৰট্টতি. কস্মা উদকুক্খেপমত্তমেৰ হি সীমা, তং নাৰা সীঘমেৰ অতিক্কমেতি এৰং সতি অঞ্ঞিস্সা সীমায ঞত্তি, অঞ্ঞিস্সা অনুসাৰনা হোতী’’তি ইমস্স সংৰণ্ণনাধিকারে তন্তি সীমং. সীঘমেৰ অতিক্কমেতীতি ইমিনা তং অনতিক্কমিত্ৰা অন্তো এৰ পরিৰত্তমানায কাতুং ৰট্টতীতি দস্সেতি. এতদত্থমেৰ হি ৰালিকাদীহি সীমাপরিচ্ছিন্দনং. ইতরথা ‘‘বহিপরিৰত্তা নুখো নো ৰা’’তি কম্মকোপসঙ্কা ভৰেয্য. অঞ্ঞিস্সা অনুসাৰনাতি কেৰলায নদীসীমায অনুসাৰনা’তি আচরিযৰরেন ৰুত্তং. যদিসী মাপেক্খায সহ অত্তনো সভাৰেন উদকুক্খেপসীমা উপ্পজ্জেয্য, এৰং সতি নাৰায গতগতট্ঠানে সমন্ততো সভা ৰিয পরিখিপিত্ৰা উদকুক্খেপসীমা উপ্পজ্জেয্য, উপ্পজ্জমানেপি চ অঞ্ঞিস্সা অনুসাৰনাতি চ অপরায উদকুক্খেপসীমায অনুসাৰনাতি ৰত্তব্বং ভৰেয্য ন পনেৰং ৰুত্তং অথাপি ৰদেয্য ‘‘পঠমোতিণ্ণট্ঠানেযেৰ সীমাপেক্খা হোতি, গতগতট্ঠানে নত্থী’’তি, তম্পি ৰচনং অযুত্তমেৰ. কস্মা যাৰ কম্মং ন নিপ্ফন্নং, তাৰ সীমাপেক্খায ৰিনা অসম্ভৰতো তেন ঞাযতি ‘‘ৰগ্গকম্মপরিহারত্থং উদকুক্খেপং ৰিনা সীমাপেক্খায সহেৰ অত্তনো সভাৰেন উদকুক্খেপসীমা নুপ্পজ্জতী’’তি নিট্ঠমেত্থাৰ গন্তব্বং তস্মা নাৰায কম্মং করোন্তেহি থিরতরং কত্ৰা নাৰং অগমনীযং কত্ৰাৰ কাতব্বং. সারত্থদীপনিযম্পি ‘‘গচ্ছন্তিযা পন নাৰায কাতুংনৰট্টতীতি এত্থ উদকুক্খেপং অনতিক্কমিত্ৰা পরিৰত্তমানায কাতুং ৰট্টতীতি ৰেদিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. এৰঞ্চ পন ৰদেয্য ‘‘যাৰ পরিসা ৰড্ঢতি, তাৰ সীমাপি ৰড্ঢতি পরিসপরিযন্ততো উদকুক্খেপোযেৰ পমাণন্তি ৰিনযট্ঠকথাযং ৰুত্তত্তা পরিসৰসেন ৰড্ঢমানা উদকখিপনং ৰিনাযেৰ ৰড্ঢতি উপচারসীমা ৰিয তস্মা উদকুক্খেপেন পযোজনং নত্থেৰা’’তি. তং নু, অযঞ্হেত্থত্থো… উদকুক্খেপসীমা নামেসা ৰড্ঢমানা পরিসৰসেনেৰ ৰড্ঢতি বদ্ধসীমাযং পন ৰড্ঢমানা সমূহৰসেন ৰড্ঢতি. কস্মা পরিসৰসেন ৰড্ঢমানা পরিসপরিযন্ততো উদকুক্খেপো কাতব্বোতি. অপরে এৰং ৰদন্তি পুব্বে উদকুক্খেপোযেৰ পমাণং, পুন উদকুক্খেপকিচ্চং নত্থি, কথিনত্থতসাটকদানকম্মৰাচাৰিয তথা হি কথিনত্থতসাটকদানকালে ৰুত্তকম্মৰাচা একাযেৰৰট্টতি, অত্থতেযেৰ কথিনে পুন ৰরসাটকং লভিত্ৰা কম্মৰাচায দানকিচ্চং নত্থি এৰমেৰ এত্থাপি পুব্বে উদকুক্খেপোযেৰ পমাণং, পুন উদকুক্খেপকিচ্চং নত্থীতি তে উপচারসীমাযমিৰ মঞ্ঞিত্ৰা ৰদন্তি উপচারসীমাযঞ্হি পুরিসায নিসিন্নট্ঠানমেৰ উপচারসীমাভাৰেন ৰড্ঢতি ইধ পন পরিসপরিযন্ততো উদকুক্খেপপ্পমাণেন ৰড্ঢতিযেৰ ন উদকুক্খেপং ৰিনাৰ ইজ্ঝতে ‘‘কথং পন উদকং উক্খিপিতব্বং যথা অক্খধুত্তা দারুগুল়ং খিপন্তি, এৰং উদকং ৰা ৰালিকং ৰা হত্থেন গহেত্ৰা থামমজ্ঝিমেন পুরিসেন সব্বথামেন খিপিতব্বং, যত্থ এৰং খিত্তং উদকং ৰা ৰালিকং ৰা পততি, অযমেকো উদকুক্খেপো’’তি অট্ঠকথাৰচনং ভিন্দন্তি নাম. কিমিৰাতি চে, যে পন ‘‘কম্মমেৰ কম্মকরণং করোতি, নত্থি নিরযপালা’’তি ৰদন্তি, তে ‘‘অত্থি ভিক্খৰে নিরযে নিরযপালা’’তি দেৰদূতসুত্তং ভিন্দন্তি ৰিযাতি. এৰঞ্চপন ৰদেয্য যে উদকুক্খেপেন সহ ইজ্ঝন্তি, তেপি ‘‘সচেপি হি ভিক্খুসহস্সং তিট্ঠতি, তস্স ঠিতোকাসস্স বাহিরন্ততো পট্ঠায ভিক্খূনং ৰগ্গকম্মপরিহারত্থং সীমাপেক্খায উপ্পন্নায তায সহ সযমেৰ সঞ্জাতা সত্তব্ভন্তরসীমা সমানসংৰাসকাতি অধিপ্পাযো. যত্থ পন খুদ্দকে অরঞ্ঞে মহন্তেহি ৰা ভিক্খূহি পরিপুণ্ণতায ৰগ্গকম্মসঙ্কাভাৰেন সত্তব্ভন্তরসীমাপেক্খা নত্থি, তত্থ সত্তব্ভন্তরসীমা ন উপ্পজ্জতি, কেৰলারঞ্ঞসীমাযমেৰ তত্থ সঙ্ঘেন কম্মং কাতব্বং নদীআদীসুপি এসেৰনযো’’তি ৰিমতি ৰিনোদনিযং ৰুত্তৰচনং ভিন্দন্তি নামাতি. তং ন, তেন নো কা হানি এৰম্পি অম্হাকং ৰাদে কোচি ৰিরোধো ন ৰিজ্জতেৰ. কস্মাতি চে, ইমে দ্ৰে সদ্দরচনাপি অসম্বন্ধাৰ ভিন্নলক্খণা ভিন্নৰিসযা চেতা সীমা. কথং সদ্দরচনা অসম্বন্ধা. যথা অরঞ্ঞে তত্থ সত্তব্ভন্তরসীমা ন উপ্পজ্জতি, কেৰলারঞ্ঞমেৰাতি ৰুচ্চতি, এৰ মেৰ ‘‘নদিযাপি সব্বত্থ সঙ্ঘো নিসীদতি, উদকুক্খেপসীমা নুপ্পজ্জতী’’তি অৰত্ৰা ‘‘উদকুক্খেপসীমা কম্মং নত্থী’’তি ক্রিযাপরামসনৰসেন ৰুত্তং. করিতব্বং কম্মং. কিং তং, খিপনং. এৰম্পি সদ্দরচনা অসম্বন্ধাৰ. ‘‘ৰগ্গকম্মপরিহারত্থং…পে… উদকুক্খেপসীমা সত্তব্ভন্তরসীমা উপ্পজ্জতি, নাসতী’’তি এত্থ ‘‘নাসতী’’তি ইমস্স উদকুক্খেপেন ৰিনাপীতি অত্থোপি যুজ্জতেৰ. কস্মাতি চে ‘‘সীমাপেক্খায সতিএৰা’’তি ইমিনা অনুলোমনযৰসেন ‘‘সীমাপেক্খায অসতি নুপ্পজ্জতী’’তি অত্থো যুজ্জতেৰ. কেচিপন ‘‘সমন্তা অব্ভন্তরং মিনিত্ৰা পরিচ্ছেদকরণেনেৰ সীমা সঞ্জাযতি, ন সযমেৰা’’তি ৰদন্তি তং ন গহেতব্বং. যদি হি…পে… যথা চেত্থ, এৰং উদকুক্খেপসীমাযপি নদীআদীসুপি তত্থাপি হি মজ্ঝিমপুরিসো ন ঞাযতি, তথা সব্বথামেন খিপনন্তি ইমিনাপি ৰচনেন আচরিযৰরস্স উদকুক্খেপেন সহেৰ সীমাপেক্খায সতি উদকুক্খেপসীমা উপ্পজ্জতি, নাসতীতি অধিপ্পাযো ঞাযতি. কথং ভিন্নলক্খণা, গামসীমসত্তব্ভন্তরউদকুক্খেপসীমা কিঞ্চাপি অবদ্ধসীমসামঞ্ঞেন সমানা, ন পন সমানলক্খণা তথা হি ‘‘অসম্মতায ভিক্খৰে সীমায অট্ঠপিতায যং গামং ৰা নিগমং ৰা উপনিস্সায ৰিহরতি, যা তস্স গামস্স ৰা গামসীমা, নিগমস্স ৰা নিগমসীমা, অযং তত্থ সমানসংৰাসা একূপোসথা’’তি ইমস্মিং সিক্খাপদে খুদ্দকো ৰা মহন্তো ৰা সব্বোপি গামপদেসো গামসীমাতি অনুঞ্ঞাতা, ন সত্তব্ভন্তরসীমায ৰিয সমন্তা লেড্ডুপাতুক্খেপেন অনুঞ্ঞাতা অব্ভন্তরসীমাযপি অগামকে চে অরঞ্ঞে যং নিস্সায ৰিহরতি, তস্স অরঞ্ঞস্স অরঞ্ঞসীমাতি নানুঞ্ঞাতা তথা নদীসমুদ্দজাতস্সরেসুপি গামসীমাযমিৰ সব্বো নদীসমুদ্দজাতস্সরপদেসো নদীসমুদ্দজাতস্স রসীমাতি এৰমেৰ ন অনুঞ্ঞাতা তথা অব্ভন্তরসীমাযমিৰ সমন্তা সত্তব্ভন্তরাতি ৰা নানুঞ্ঞাতা এৰমিমা গামসীমসত্তব্ভন্তরউদকুক্খেপসীমা ভিন্নলক্খণা, তস্মা ভগৰতা পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানুসারেনেৰ গামসীমাযপি খুদ্দকো ৰা মহন্তো ৰা সব্বো গামপদেসো গামসীমাৰ হোতি, সত্তব্ভন্তরসীমাযপি ‘‘সমন্তা সত্তব্ভন্তরা’’তি পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানুসারেন সমন্তা সত্তব্ভন্তরসীমা সীমাপেক্খায সহ সযমেৰ উপ্পজ্জতী’’তি মিননামিননৰিচারণা পন নিরত্থকাৰ তথা উদকুক্খেপসীমাযপি ‘‘মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স সমন্তা উদকুক্খেপা’’তি পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানুরূপং উদকুক্খেপেন সহেৰ উপ্পজ্জতীতি নত্থি খিপনাখিপন ৰিচারণায পযোজনন্তি. কথং ভিন্নৰিসযা সত্তব্ভন্তরসীমা অরঞ্ঞৰিসযা, উদকুক্খেপসীমা নদীসমুদ্দজাতস্সরৰিসযা, এৰম্পি এতা গামসীমসত্তব্ভন্তরউদকুক্খেপসীমা ভিন্নৰিসযাৰ তস্মা ‘‘নদীআদীসু এসেৰ নযো’’তি ৰুত্তেপি সত্তব্ভন্তরসীমা অপেক্খায সহেৰ অত্তনো সভাৰেনেৰ সত্তব্ভন্তরসীমা উপ্পজ্জতি যথা. এৰমেৰ উদকুক্খেপসীমাযপি অপেক্খায সহ উদকুক্খেপং কত্ৰাৰ ৰগ্গকম্মপরিহারত্থং উদকুক্খেপসীমা উপ্পজ্জতি, ন ৰিনাতি সন্নিট্ঠানং কাতব্বং. ননু চ মাতিকাট্ঠকথাযং পরিচ্ছেদব্ভন্তরে হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা ঠিতোপি, পরিচ্ছেদা বহি অঞ্ঞং তত্তকংযেৰ পরিচ্ছেদং অনতিক্কমিত্ৰা ঠিতোপি কম্মং কোপেতি, ইদং সব্বঅট্ঠকথাসু সিন্নিট্ঠান’ন্তি ৰুত্তৰচনে নৰিরুজ্ঝতীতি চে. তং ন, মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘সচে পন দ্ৰেসঙ্ঘা ৰিসুংৰিসুং উপোসথাদিকম্মং করোন্তি, দ্ৰিন্নং উদকুক্খেপানং অন্তরে অঞ্ঞো একো উদকুক্খেপো উপচারত্থায ঠপেতব্বো’’তি দ্ৰিন্নং সঙ্ঘানং ৰিসুং ৰিসুং কম্মকরণাধিকারে ৰুত্তত্তা. সারত্থদীপনিযম্পি ‘‘তত্থ অঞ্ঞং তত্তকংযেৰ পরিচ্ছেদং অনতিক্কমিত্ৰা ঠিতোপি কম্মং কোপেতীতি ইদং নেৰ পাল়িযং, ন অট্ঠকথাযং উপলব্ভতি. যদি চেতং দ্ৰিন্নং সঙ্ঘানং ৰিসুংৰিসুং উপোসথাদিকম্মকরণাধিকারে ৰুত্তত্তা উদকুক্খেপতো বহি অঞ্ঞং উদকুক্খেপং অনতিক্কমিত্ৰা উপোসথাদিকরণত্থং. ঠিতো সঙ্ঘো সীমাসম্ভেদসম্ভৰতো কম্মং কোপেতীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ৰুত্তং সিযা. এৰং সতি যুজ্জেয্য, তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযং লীনত্থপ্পকাসনিযং অঞ্ঞং তত্তকংযেৰ পরিচ্ছেদন্তি দুতিযং উদকুক্খেপং অনতিক্কমন্তোপি কোপেতি. কস্মা, অত্তনো উদকুক্খেপসীমায পরেসং উদকুক্খেপসীমায অজ্ঝোত্থতত্তা সীমাসম্ভেদো হোতি, তস্মা কোপেতী’তি ‘‘ইদং সব্বঅট্ঠকথাসু সন্নিট্ঠান’’ন্তি চ ইমিনা অধিপ্পাযেন ৰুত্তন্তি গহেতব্বং. সব্বাসুপি অট্ঠকথাসু সীমাসম্ভেদস্স অনিচ্ছিতত্তা তেনেৰ অত্তনো চ অঞ্ঞেসঞ্চ উদকুক্খেপপরিচ্ছেদস্স অন্তরা অঞ্ঞো উদকুক্খেপো সীমন্তরিকত্থায ঠপেতব্বোতি ৰুত্তং. অঞ্ঞে পনেত্থ অঞ্ঞথাপি পপঞ্চেন্তি, তং ন গহেতব্ব’ন্তি ৰত্ৰা পটিক্খিত্তং. তস্স ‘‘অন্তোহত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা ঠিতো কম্মং কোপেতী’’তি ইমিনা পরিচ্ছেদতো বহি যত্থকত্থচি ঠিতো কম্মং ন কোপেতীতি দীপেতীতি সারত্থদীপনীৰচনেনাপি একস্মিং সঙ্ঘসন্নিপাতে পরিচ্ছেদতো বহি অঞ্ঞং তত্তকংযেৰ পরিচ্ছেদং অনতিক্কমিত্ৰা ঠিতোপি কম্মং ন কোপেতীতি ৰেদিতব্বমেতং সারত্থদীপনিযংযেৰ ইমমত্থং দল়্হিকরণৰসেন উদকুক্খেপপ্পমাণা সীমন্তরিকা সুৰিঞ্ঞেয্যতরা হোতি, সীমাসম্ভেদসঙ্কা চ ন সিযাতি সামিচিদস্সনত্থং অঞ্ঞো উদকুক্খেপো সীমন্তরিকত্থায ঠপেতব্বো’তি ৰুত্তং. যত্তকেন পন সীমাসম্ভেদো ন হোতি, তত্তকং ঠপেতুং ৰট্টতিযেৰ, তেনাহু পোরাণা ‘‘যত্তকেন সীমসঙ্করো ন হোতি, তত্তকম্পি ঠপেতুং ৰট্টতি. খুদ্দকং পন ন ৰট্টতী’’তি ইদম্পি উদকুক্খেপসীমায পরিসৰসেন ৰড্ঢনতো সীমসম্ভেদসঙ্কা সিযা. তং নিৰারণত্থমেৰ ৰুত্তন্তি.

পাল়িং অট্ঠকথঞ্চেৰ, টীকাৰিমতিআদিকে;

ওলোকেত্ৰা পুনপ্পুনং, মঞ্ঞন্তু কৰিপুঙ্গৰাতি;

অযমেত্থ উদকুক্খেপসীমায ৰিচারণা.

জনপদসীমা নাম একস্স রঞ্ঞো ৰিজিতে পৰত্তো মহামচ্চানং নিৰাসভূতো একমেকো পদেসো জনপদসীমা নাম.

রট্ঠসীমা নাম কাসিকোসলাদিকা সোল়স মহাজনপদা. ‘‘সোল়সমহানগর’’ন্তিপি তেসং নামং. তত্থ সোল়স মহাজনপদানি নাম. অঙ্গরট্ঠং, মগধরট্ঠং, কোসলরট্ঠং, ৰজ্জিরট্ঠং, চেতিযরট্ঠং, কুরুরট্ঠং, পঞ্চালরট্ঠং, মজ্ঝরট্ঠং, সুরসেনরট্ঠং, অস্সকরট্ঠং, অৰন্তিরট্ঠং, গন্ধালরট্ঠং, মল্লরট্ঠং, কম্বোজরট্ঠন্তি ইমানি সোল়সমহাজনপদানি নাম. ইমে সোল়সমহাজনপদা মজ্ঝিমপদেসেযেৰ পৰত্তা মহারট্ঠা নাম তদঞ্ঞেপি সুনাপরন্তরট্ঠাদিকা বহুতরাৰ. তথা পচ্চন্তৰিসযেপি রামঞ্ঞাদিকা অনেকপ্পভেদা মহারট্ঠা অত্থেৰ তেপি সব্বে রট্ঠসীমা নাম. লোকিযসত্থেসু পন যস্মিং পদেসে খত্তিযব্রাহ্মণৰেস্সসুদ্দৰসেন চতুৰণ্ণানি ৰসন্তি, সো পদেসো ‘‘মহারট্ঠো’’তি পৰুচ্চতি. ৰুত্তঞ্হে তং পোরাণেহি.

‘‘পৰত্তা চতুৰণ্ণানং, যস্মিং পদেসে ন ৰিজ্জতে;

সো মিলক্খুদেসো ৰুত্তো, পুঞ্ঞভূমি ততো পর’’ন্তি.