১. তত্থ দ্ৰিপদো তুল্যাধিকরণো কম্মাদীসু ছসু ৰিভত্যত্থেসু ভৰতি.
(ক) তত্থ দুতিযত্থে তাৰ-আগতা সমণা ইমং সঙ্ঘারামন্তি আগতসমণো সঙ্ঘারামো. সো চ দুৰিধো তগ্গুণা+তগ্গুণৰসেন. ৰুত্তঞ্হি –
তগ্গুণো+তগ্গুণো চে+তি,
সো সমাসো দ্ৰিধা মতো.
তং যথা ‘নীযতং লম্ব-
কণ্ণো+’ ‘যং দিট্ঠসাগরো’.
তেসু যত্থ ৰিসেসনভূতো অত্থো অঞ্ঞপদত্থগ্গহণেন গয্হতি, সো তগ্গুণসংৰিঞ্ঞাণো, যথা ‘লম্বকণ্ণ+মানযা’তি. যত্থ পন ন গয্হতি, সো অতগ্গুণসংৰিঞ্ঞাণো, যথা ‘বহুধন+মানযা’তি.
ইধ ৰিসেসনস্স পুব্বনিপাতো. এত্থ চ আগতসদ্দো চ সমণসদ্দো চ অত্তনো অত্থে অট্ঠত্ৰা দুতিযাৰিভত্যত্থভূতে সঙ্ঘারামসঙ্খাতে অঞ্ঞপদত্থে ৰত্তন্তি, ততো সমাসেনেৰ কম্মত্থস্স অভিহিতত্তা পুন দুতিযা ন হোতি. তথা আগতসমণা সাৰত্থি, আগতসমণং জেতৰনং. পটিপন্না অদ্ধিকা যং পটিপন্নদ্ধিকো পথো, অভিরূল়্হাৰ, ণিজাযং নাৰং সা অভিরূল়্হৰাণিজা নাৰা.
(খ) ততিযত্থে-জিতানি ইন্দ্রিযানি যেন সো জিতিন্দ্রিযো সমণো, এৰং দিট্ঠধম্মো, পত্তধম্মো, কতকিচ্চো. ৰিজিতা মারা অনেনাতি ৰিজিতমারো ভগৰা, পটিৰিদ্ধসব্বধম্মো. করণত্থে-ছিন্নো রুক্খো যেন সো ছিন্নরুক্খো ফরসু.
(গ) চতুত্থিযত্থে-দিন্নো সুঙ্কো যস্স সো দিন্নসুঙ্কো রাজা, দিন্নং ভোজনং অস্সাতি দিন্নভোজনো.
(ঘ) পঞ্চমিযত্থে-নিগ্গতা জনা যস্মা সো নিগ্গতজনো গামো, নিগ্গতো অযো=সুখং যস্মাতি নিরযো, নিক্কিলে- সো. অপেতং ৰিঞ্ঞাণং অস্মাতি অপেতৰিঞ্ঞাণো মতকাযো, অপগতভযভেরৰো অরহা.
(ঙ) ছট্ঠিযত্থে-ছিন্না হত্থা যস্স সো ছিন্নহত্থো. এৰং পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পো খীণাসৰো, ৰীতো রাগো অস্সাতি ৰীতরাগো. দ্ৰে পদানি অস্সাতি দ্ৰিপদো, দ্ৰিহত্থো পটো. তেৰিজ্জোতি এত্থ তিৰিজ্জো এৰাতি সকত্থে ণো ৰুদ্ধি চ. চতুপ্পদো, পঞ্চ চক্খূনি অস্সাতি পঞ্চচক্খু ভগৰা, ছল়ভিঞ্ঞো, ‘‘ঘপস্সা’’দিনা রস্সত্তং. নৰঙ্গং সত্থুসাসনং. দসবলো, অনন্তঞাণো. তীণি দস পরিমাণ+মেসংতি তিদসা দেৰা, ইধ পরিমাণসদ্দসন্নিমানতো দসসদ্দো সঙ্খ্যানে ৰত্ততে. অযং পচ্চযো এতেসন্তি ইদপ্পচ্চযা, উত্তরপদে ‘‘ইমস্সি+দং ৰা’’তি ইমস্স ইদং. কো পভৰো অস্সাতি কিং পভৰো কাযো. ৰিগতং মলং অস্সাতি ৰিমলো, সুন্দরো গন্ধো অস্সাতি সুগন্ধং চন্দনং, এৰং সুসীলো, সুমুখো, কুচ্ছিতো গন্ধো অস্সাতি দুগ্গন্ধং কুণপং, দুম্মুখো, দুট্ঠু মনো অস্সাতি দুম্মনো, এৰং দুস্সীলো. তপো এৰ ধনং অস্সাতি তপোধনো. খন্তিসঙ্খাতং বলং অস্সাতি খন্তিবলো. ইন্দোতি নামং এতস্সাতি ইন্দনামো.
ছন্দজাতাদীসু ৰিসেসনৰিসেসিতব্বানং যথিচ্ছিতত্তা উভযং পুব্বং নিপততি, কমাতিক্কমে পযোজনাভাৰা. জাতো ছন্দো অস্সাতি জাতছন্দো, এৰং ছন্দজাতো. সঞ্জাতপীতিসোমনস্সো, পীতিসোমনস্সসঞ্জাতো. মাসজাতো, জাতমাসো. ছিন্নহত্থো, হত্থছিন্নো.
দীঘাজঙ্ঘা অস্সাতি দীঘজঙ্ঘো, এত্থ পুম্ভাৰো, ‘‘ঘপস্সা’’দিনা রস্সো চ. তথা পহূতজিৰ্হো. মহন্তী পঞ্ঞা অস্সাতি মহাপঞ্ঞো. ‘‘ইত্থিযং ভাসিতপুমি+ত্থী পুমে+ৰে+কত্থে’’তি ৰীপচ্চযাভাৰেন্তস্স টাদেসো রস্সত্তঞ্চ. ইত্থিযন্তি কিং, খমাধনো. ভাসিতপুমাতি কিং, সদ্ধাধুরো. পঞ্ঞাপকতিকো, পঞ্ঞাৰিসুদ্ধিকো, এত্থ ‘‘ল্ত্ৰিত্থিযূহি কো’’তি কো. গণ্ডীৰধন্ৰাতি পকতন্তরেন সিদ্ধং.
নানা=প্পকারা দুমা নানাদুমা, নানাদুমেহি পতিতানি নানাদুমপতিতানি, নানাদুমপতিতানি চ তানি পুপ্ফানি চেতি নানাদুমপতিতপুপ্ফানি, তেহি ৰাসিতা নানাদুমপতিতপুপ্ফৰাসিতা, নানাদুমপতিতপুপ্ফৰাসিতাসানুযস্সসো নানাদুমপতিতপুপ্ফৰাসিতসানু পব্বতো, অযং ৰিসেসন+অমাদিসমাসগব্ভো তুল্যাধিকরণঅঞ্ঞপদত্থো.
(চ) সত্তম্যত্থে-সম্পন্নানি সস্সানি যস্মিং সো সম্পন্নসস্সো জনপদো. সুলভো পিণ্ডো ইমস্মিন্তি সুলভপিণ্ডো দেসো. আকিণ্ণা মনুস্সা যস্সং সা আকিণ্ণমনুস্সা রাজধানী. বহৰো তাপসা এতস্মিন্তি বহুতাপসো অস্সমো. উপচিতং মংসলোহিতং অস্মিন্তি উপচিতমংসলোহিতং সরীরং. বহৰো সামিনো অস্মিন্তি বহুসামিকং নগরং, বহূ নদিযো অস্মিন্তি বহুনদিকো, ঈকারন্তত্তা কপচ্চযো. এৰং বহুজম্বুকং ৰনং, বহৰো কত্তারো অস্মিং অস্স ৰাতি বহুকত্তুকো দেসো, এৰং বহুভত্তুকো, ‘‘ল্ত্ৰিত্থিযূহি কো’’তি কো.
২. ভিন্নাধিকরণো যথা-একরত্তিং ৰাসো অস্সাতি একরত্তিৰাসো, সমানেন জনেন সদ্ধিং ৰাসো অস্সাতি সমানৰাসো পুরিসো. উভতো ব্যঞ্জন+মস্সাতি উভতোব্যঞ্জনকো, ৰিভত্যলোপো ‘‘ৰা+ঞ্ঞতো’’তি কো চ, ছত্তং পাণিম্হি অস্সাতি ছত্তপাণি, এৰং দণ্ডপাণি, সত্থপাণি, ৰজিরপাণি, খগ্গহত্থো, পত্তহত্থো, দানে অজ্ঝাসযো অস্সাতি দানজ্ঝাসযো দানাধিমুত্তিকো, বুদ্ধভত্তিকো, সদ্ধম্মগারৰো ইচ্চাদি.
৩. তিপদো যথা-পরক্কমেনা+ধিগতা সম্পদা যেহি তে পরক্কমাধিগতসম্পদা মহাপুরিসা. এৰং ধম্মাধিগতভোগা. ওনীতো পত্ততো পাণি যেন সো ওনীতপত্তপাণি. সীহস্স পুব্বদ্ধমিৰ কাযো অস্সাতি সীহপুব্বদ্ধকাযো. মত্তা বহৰো মাতঙ্গা অস্মিন্তি মত্তবহুমাতঙ্গং ৰনং.
৪. ন-নিপাতপুব্বপদো যথা-নত্থি এতস্স সমোতি অস্সমো, ‘‘ট নঞস্সা’’তি নস্স টো. এৰং অপ্পটিপুগ্গলো, অপুত্তকো, অহেতুকো, কপচ্চযো, এৰ+মুপরিপি ঞেয্যং. নত্থি সংৰাসো এতেনাতি অসংৰাসো, ন ৰিজ্জতে ৰুট্ঠি এত্থাতি অৰুট্ঠিকো জনপদো, অভিক্খুকো ৰিহারো. এৰং অনুত্তরো ‘‘অন সরে’’তি অন, এৰং অনন্তং, অনাসৰো.
৫. পঠমাত্থে সহপুব্বপদো যথা-সহ হেতুনা ৰত্ততি সো সহেতুকো সহেতু ৰা, ‘‘সহস্স সো+ঞ্ঞত্থে’’তি সহস্স সো, এৰং সপ্পীতিকা, সপ্পচ্চযা, সকিলেসো, সউপাদানো, সপরিৰারো সহপরিৰারো ৰা, সহ মূলেন উদ্ধটো সমূলুদ্ধটো রুক্খো.
৬. উপমানোপমেয্যজোতকইৰযুত্তো উপমানপুব্বপদো পঠমায যথা-নিগ্রোধো ইৰ পরিমণ্ডলো যো সো নিগ্রোধপরিমণ্ডলো. সঙ্খো ৰিয পণ্ডরো অযন্তি সঙ্খপণ্ডরো, কাকো ৰিয সূরো অযন্তি কাকসূরো. চক্খু ইৰ ভূতো অযং পরমত্থদস্সনতোতি চক্খুভূতো ভগৰা. এৰং অত্থভূতো, ধম্মভূতো, ব্রহ্মভূতো, অন্ধভূতো. মুঞ্জপব্বজমিৰ ভূতা অযং মুঞ্জপব্বজভূতা কুদিট্ঠি. তন্তাকুলমিৰ জাতা অযংতি তন্তাকুলজাতা.
ছট্ঠ্যত্থে-সুৰণ্ণস্স ৰণ্ণো ৰিয ৰণ্ণো যস্স সো সুৰণ্ণৰণ্ণো ভগৰা, মজ্ঝপদলোপো. নাগস্স গতি ৰিয গতি অস্সাতি নাগগতি. এৰং সীহগতি, নাগৰিক্কমো, সীহৰিক্কমো, সীহহনু. এণিস্স ৰিয জঙ্ঘা অস্সাতি এণিজঙ্ঘো. ব্রহ্মুনো ৰিয সরো অস্সাতি ব্রহ্মস্সরো.
৭. ৰাসদ্দত্থে সঙ্খ্যাউভযপদো যথা-দ্ৰে ৰা তযো ৰা দ্ৰত্তি, দ্ৰত্তযো চ তে পত্তা চেতি দ্ৰত্তিপত্তা, ‘‘তিস্ৰ’’ইতি তিসদ্দে পরে দ্ৰিস্স অত্তং. দ্ৰীহং ৰা তীহং ৰা দ্ৰীহতীহং, ছ ৰা পঞ্চ ৰা ৰাচা ছপ্পঞ্চৰাচা, এৰং সত্তট্ঠমাসা, একযোজনদ্ৰিযোজনানি.
৮. দিসন্তরালত্থো যথা-পুব্বস্সা চ দক্খিণস্সা চ দিসায যদন্তরালং সা পুব্বদক্খিণা ৰিদিসা. এত্থ –