১০. অ+মাদি

অ+মাদিস্যাদ্যন্তং স্যাদ্যন্তেন সহ বহুল+মেকত্তং হোতি.

উত্তরস্স পদস্স+ত্থো, পধানং লিঙ্গ+মস্স চ;

দুতিযন্তাদিপদেকত্থো, বহুধা তং ৰিভজ্জতে.

পরেস+মিস্সতে তঞ্চ, ভিয্যো তপ্পুরিসা+খ্যযা;

তং যথা+ত্র রাজাপচ্চং, কত্থচীতি+মিতীদিসং.

অ+মাদ্যন্তানং কারকানং অকারকানঞ্চ সমাসো কত্থচিমেৰ ৰা হোতি. তঞ্চ বহুলংৰিধানেনাতি দট্ঠব্বং.

তত্থ দুতিযাতপ্পুরিসো অমাদি গত+নিস্সিতা+তীতা+তিক্কন্ত+পত্তা+পন্নাদীহি ভৰতি. সরণং গতোতি সমাসে কতে ‘‘একত্থতাযং’’তি ৰিভত্তিলোপাদি উপরি সব্বত্থ পুব্বসমং. সরণগতো, সরণগতা. সরণগতা, সরণগতাযো. সরণগতং কুলং, সরণগতানি কুলানি ইচ্চাদি. অরঞ্ঞগতো, ভূমিগতো. ধম্মং নিস্সিতো ধম্মনিস্সিতো, অত্থনিস্সিতো. ভৰং অতীতো ভৰাতীতো, কালাতীতো. পমাণং অতিক্কন্তং পমাণাতিক্কন্তং, লোকাতিক্কন্তং. সুখং পত্তো সুখপ্পত্তো, দুক্খপ্পত্তো. সোতং আপন্নো সোতাপন্নো, নিরোধসমাপন্নো, মগ্গপ্পটিপন্নো. রথং আরুল়্হো রথারুল়্হো. সব্বরত্তিং সোভণো সব্বরত্তিসোভণো, মুহুত্তসুখং. অকারকানং সমাসো অচ্চন্তসংযোগে. ৰুত্তিযেৰো+পপদসমাসে, তস্স নিচ্চত্তা. যথা কম্মং করোতীতি কম্মকারো, কুম্ভকারো, অত্থং কামেতীতি অত্থকামো, ধম্মকামো, ধম্মং ধারেতীতি ধম্মধরো, ৰিনযধরো. সানং পচতীতি সপাকো, তন্তং ৰাযতীতি তন্তৰাযো, ৰরং আহরতীতি ৰরাহরো. ন্ত+মান+ক্তৰন্তেহি ৰাক্যমেৰ. ধম্মং সুণন্তো, ধম্মং সুণমানো, ওদনং ভুত্তৰা.

ততিযাতপ্পুরিসো কিতক+পুব্ব+সদিস+সমো+নত্থ+কলহ+নিপুণ+মিস্স+সখিলাদীহি. বুদ্ধেন ভাসিতো বুদ্ধভাসিতো ধম্মো, এৰং জিনদেসিতো. সত্থারা ৰণ্ণিতো সত্থুৰণ্ণিতো. ৰিঞ্ঞূহি গরহিতো ৰিঞ্ঞুগরহিতো, ৰিঞ্ঞুপ্পসত্থো, ইস্সরকতং, সযং কতং, সুকেহি আহটং সুকাহটং, রঞ্ঞা হতো রাজহতো, রাজপীল়িতো. অগ্গিনা দড্ঢো অগ্গিদড্ঢো, সপ্পেন দট্ঠো সপ্পদট্ঠো, সল্লেহি ৰিদ্ধো সল্লৰিদ্ধো, ইচ্ছায পকতো ইচ্ছাপকতো, সীলসম্পন্নো. এৰং সুখসহগতং, ঞাণসম্পযুত্তং, মিত্তসংসগ্গো, পিযৰিপ্পযোগো, জাতিথদ্ধো, গুণহীনো, গুণৰুদ্ধো, চতুৰগ্গকরণীযং, চতুৰগ্গাদিকত্তব্বং. কাকেহি পেয্যা কাকপেয্যা, নদী. ক্ৰচি ৰুত্তিযেৰ, উরসা গচ্ছতীতি উরগো, পাদেন পিৰতীতি পাদপো. ক্ৰচি ৰাক্যমেৰ, ফরসুনা ছিন্নৰা, কাকেহি পাতব্বা, দস্সনেন পহাতব্বা. পুব্বাদিযোগে-মাসেন পুব্বো মাসপুব্বো. এৰং মাতুসদিসো, মাতুসমো. একূনৰীসতি, সীলৰিকলো, অসিকলহো, ৰাচানিপুণো, যাৰকালিকসম্মিস্সং, ৰাচাসখিলো. সত্থারা সদিসো সত্থুসদিসো, সত্থুকপ্পো, পুঞ্ঞেন অত্থিকো পুঞ্ঞত্থিকো, গুণাধিকো. দধিনা উপসিত্তং ভোজনং দধিভোজনং, গুল়েন সংসট্ঠো ওদনো গুল়োদনো. কারকসম্বন্ধো ক্রিযায কতো, উপসিত্তাদিক্রিযানং অপঞ্ঞাযনেপি ৰুত্তিযেৰো+পসিত্তাদিক্রিযান+মাখ্যাপনতো নত্থা+যুত্তত্থতা. এৰং খীরোদনো. অস্সেন যুত্তো রথো অস্সরথো, মগ্গচিত্তং, জম্বুযা পঞ্ঞাতো লক্খিতো দীপো জম্বুদীপো, একেন অধিকা দস একাদস, জাতিযা অন্ধো জচ্চন্ধো, পকতিযা মেধাৰী পকতিমেধাৰী ইচ্চাদি.

চতুত্থীতপ্পুরিসো তদত্থ+অত্থ+হিত+দেয্যাদীহি. তদত্থে-কথিনস্স দুস্সং কথিনদুস্সং, কথিনচীৰরস্সাতি অত্থো. এৰং চীৰরদুস্সং, চীৰরমূলং, যাগুযা অত্থায তণ্ডুলা যাগুতণ্ডুলা, ভত্ততণ্ডুলা, সঙ্ঘস্স অত্থায ভত্তং সঙ্ঘভত্তং, আগন্তুকভত্তং, এৰং গমিকভত্তং, পাসাদায দব্বং পাসাদদব্বং. এত্থ চা+যং নিচ্চসমাসো, তস্স তিলিঙ্গতা চ-ভিক্খুসঙ্ঘস্স অত্থো ৰিহারো ভিক্খুসঙ্ঘত্থো ৰিহারো, ভিক্খুসঙ্ঘত্থা যাগু, ভিক্খুসঙ্ঘত্থং চীৰরং. যস্স অত্থো যদত্থো, যদত্থা, যদত্থং. এৰং তদত্থো, তদত্থা, তদত্থং. তথা লোকহিতো. বুদ্ধস্স দেয্যং বুদ্ধদেয্যং পুপ্ফং. সঙ্ঘদেয্যং চীৰরং. ইধ ন হোতি ‘‘সঙ্ঘস্স দাতব্বং’’.

পঞ্চমীতপ্পুরিসো অপগমন+ভয+ৰিরতি+মোচনত্থাদীহি. মেথুনস্মা অপেতো মেথুনাপেতো, এৰং পলাপগতো, নগরনিগ্গতো, পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো, কামতো নিক্খন্তং কামনিক্খন্তং, রুক্খগ্গা পতিতো রুক্খগ্গপতিতো, সাসনচ্চুতো, আপত্তি- ৰুট্ঠানং, ধরণীতলগ্গতো, সব্বভৰেহি নিস্সটো সব্বভৰনিস্সটো. ভযতাদিযোগে-রাজতো ভযং রাজভযং, চোরভযং, অমনুস্সভযং, অগ্গিভযং, পাপভীতো, পাপভীরুকো. অকত্তব্বতো ৰিরতি অকত্তব্বৰিরতি, এৰং কাযদুচ্চরিতৰিরতি, ৰচীদুচ্চরিতৰিরতি. বন্ধনা মুত্তো বন্ধনমুত্তো, ৰনমুত্তো, বন্ধনমোক্খো. কম্মসমুট্ঠিতং, উক্কট্ঠুক্কট্ঠং, ওমকোমকং. ক্ৰচি ৰুত্তিযেৰ, কম্মতো জাতং কম্মজং, এৰং চিত্তজং, উতুজং, আহারজং. ইধ ন হোতি ‘পাসাদা পতিতো’.

ছট্ঠীতপ্পুরিসো রঞ্ঞো পুত্তো রাজপুত্তো, এৰং রাজপুরিসো, আচরিযপূজকো, বুদ্ধসাৰকো, বুদ্ধরূপং, জিনৰচনং, সমুদ্দঘোসো, ধঞ্ঞানং রাসি ধঞ্ঞরাসি, পুপ্ফগন্ধো, ফলরসো, কাযস্স লহুতা কাযলহুতা. মরণস্সতি, রুক্খমূলং, অযস্স পত্তো অযোপত্তো, এত্থ ‘‘মনাদ্যাপাদীন+মো মযে চে’’তি ও. এৰং সুৰণ্ণকটাহং, পানীযথালকং, সপ্পিকুম্ভো, দেৰানং রাজা দেৰরাজা. পুমস্স লিঙ্গং পুল্লিঙ্গং, ‘‘পুং পুমস্সৰা’’তি পুমস্স পুং, নিগ্গহীতলোপো, লস্স দ্ৰিভাৰো চ. হত্থিপদং, ইত্থিরূপং, ভিক্খুনিসঙ্ঘো, জম্বুসাখা, এত্থ ঈকারূকারানং রস্সো. বহুলাধিকারা ন্ত+মান+নিদ্ধারিয+পূরণ+ভাৰ+তিত্তত্থেহি ন হোতি. মমা+নুকুব্বং, মমা+নুকুরুমানো, গুন্নং কণ্হা সম্পন্নখীরতমা, সিস্সানং পঞ্চমো, পটস্স সুত্ততা. ক্ৰচি হোতেৰ ‘ৰত্তমানসামীপ্যং’. ব্রাহ্মণস্স সুক্কা দন্তাতি সাপেক্খতায ন হোতি. ফলানং তিত্তো, ফলান+মাসিতো, ফলানং সুহিতো. ‘‘ব্রাহ্মণস্স উচ্চং গেহং’’তি সাপেক্খতায ন হোতি. ‘‘রঞ্ঞো পাটলিপুত্তকস্স ধনং’’তি ধনসম্বন্ধে ছট্ঠীতি পাটলিপুত্তকেন সম্বন্ধাভাৰা ন হোতি. ‘‘রঞ্ঞো গো চ অস্সো চ পুরিসো চা’’তি ভিন্নত্থতায ৰাক্যমেৰ. রঞ্ঞো গৰস্সপুরিসা রাজগৰস্সপুরিসাতি ৰুত্তি হোতেৰ, একত্থীভাৰা. সম্বন্ধীসদ্দানং পন নিচ্চসাপেক্খত্তেপি গমকত্তা সমাসো, গমকত্তম্পি হি সমাসস্স নিবন্ধনং, যথা দেৰদত্তস্স গুরুকুলং, ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘোতিআদি.

সত্তমীতপ্পুরিসো রূপে সঞ্ঞা রূপসঞ্ঞা, এৰং রূপসঞ্চেতনা, সংসারদুক্খং. চক্খুম্হি সন্নিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং চক্খুৰিঞ্ঞাণং. ধম্মে রতো ধম্মরতো, ধম্মাভিরতি, ধম্মরুচি, ধম্মগারৰো, ধম্মেসু নিরুত্তি ধম্মনিরুত্তি, দানাধিমুত্তি, ভৰন্তরকতং. দস্সনে অস্সাদো দস্সনস্সাদো. অরঞ্ঞে ৰাসো অরঞ্ঞৰাসো, ৰিকালভোজনং, কালৰস্সং, ৰনপুপ্ফং, ৰনমহিসো, গামসূকরো, সমুদ্দমচ্ছা, আৰাটকচ্ছপো, আৰাটমণ্ডূকো, কূপমণ্ডূকো, তিত্থনাৰা. ইত্থীসু ধুত্তো ইত্থিধুত্তো, অক্খধুত্তো. ছাযাযং সুক্খো ছাযাসুক্খো, অঙ্গারপক্কং, চারকৰনো. ক্ৰচি ৰুত্তিযেৰ, ৰনে চরতীতি ৰনচরকো, কুচ্ছিম্হি সযন্তীতি কুচ্ছিসযা, থলে তিট্ঠতীতি থলট্ঠো, জলট্ঠো, পব্বতট্ঠো, মগ্গট্ঠো. পঙ্কে জাতং পঙ্কজং, সরোরুহ+মিচ্চাদি. ইধ ন হোতি, ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা, ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারতা, আসনে নিসিন্নো, আসনে নিসীদিতব্বং.