রূপ সঙ্গহ পরমত্থদীপনী
১৫৬. এৰং চিত্তচেতসিকে দ্ৰীহি পভেদপ্পৰত্তীহি দস্সেত্ৰা ইদানি যথানুপ্পত্তং রূপং দস্সেন্তো আদিগাথ মাহ. তত্থ এতং পরিমাণং অস্সাতি এত্তাৰং. তেন এত্তৰতা. নিপাতপদংৰা এতং. হি সদ্দো পদপূরণে. পভেদোচ পৰত্তিচ পভেদপ্পৰত্তিযো. তাহি সহ যে ৰত্তন্তি তে সপ্পভেদপ্পৰত্তিকা. এত্তাৰতা সপ্পভেদপ্পৰত্তিকা চিত্তচেতসিকা ধম্মা মযা ৰিভত্তা. ইদানি রূপং পৰুচ্চতীতি যোজনা. সঙ্খেপতো উদ্দিসনং কথনং সমুদ্দেসো. সমুদ্দিট্ঠস্স রূপস্স পুন ৰিভজনং ৰিভাগো. সমুট্ঠাতি রূপং এতেনাতি সমুট্ঠানং. কম্মাদি. কলা ৰুচ্চন্তি অৰযৰা. তা অপ্পেন্তি পৰিসন্তি এত্থাতি কলাপো. পিণ্ডীতি অত্থো. পৰত্তিক্কমতোতি উপ্পত্তিক্কমতো. সলক্খণতো সসম্ভারতোচ মহন্তানি হুত্ৰা ভৰন্তি পাতুভৰন্তীতি মহাভূতানি. তানি হি অত্তনো সভাৰতোপি মহন্তানিএৰ হুত্ৰা পাতুভৰন্তি উপাদারূপানি উপাদাযাতি.
[১৭৫] ৰিভাৰনিযং পন মহাটীকাযঞ্চ
‘‘সসম্ভারধাতুৰসেনাতি’’ ৰুত্তং. তং অনুপপন্নং.
ন হি সসম্ভারৰত্থুৰসেনেৰ তেসং অযং ৰোহারো পৰত্তোতি সক্কা ৰত্তুং. নচ সলক্খণতো মহত্তেন ৰিনা তেসং সসম্ভারতো মহত্তংনাম সম্ভৰতীতি. তস্মা যং তেসং ইন্দ্রিযানিন্দ্রিযবদ্ধসন্তানেসু পথৰিপব্বতাদিৰসেন সমুদ্দে মচ্ছকচ্ছপাদিৰসেন সসম্ভারতো মহত্তং. তংপি সলক্খণমহত্তমূলকমেৰাতি দট্ঠব্বং. মহাভূতাতিৰা লোকে ৰিসংৰাদ কট্ঠেন মাযাকারাৰা আৰিসনগহণেসু অচিন্তেয্যট্ঠানট্ঠেন যক্খাদযোৰা ৰঞ্চকট্ঠেন যক্খিনিযোৰা ৰুচ্চন্তি. তেনেৰট্ঠেন তেহি সদিসত্তা ইমানিপি মহাভূতাৰিযাতি মহাভূতানি. উভযত্থপিচ মহন্তানি অভূতানি অব্ভুতানিৰা এতেসূতি নিব্বচনং যুজ্জতিযেৰ.
[১৭৬] ৰিভাৰনিযং পন
যক্খিনিং ৰিসুং উপমামত্তং কত্ৰা ‘‘মনাপৰণ্ণসণ্ঠানা দীহিৰা সত্তানং ৰঞ্চিকা যক্খিনীআদযো ৰিয মনাপ ইত্থিপুরিসরূপদস্সনাদিনা সত্তানং ৰঞ্চকত্তা মহন্তানি অভূতানি এতেসূতি মহাভূতাতি’’ ৰুত্তং. তং অট্ঠকথা য ন সমেতি.
অট্ঠকথাযঞ্হি মহাভূতসামঞ্ঞতোতি পদস্স ৰিত্থারে এৰ মাযাকারো যক্খো যক্খিনীতি তযো মহাভূতা ৰুত্তাতি. চতুন্নঞ্চমহাভূতানন্তি উপযোগত্থে সামিৰচনং. উপাদাযাতি দল়্হং নিস্সায. পৰত্তন্তি পাঠসেসো. উপাদায রূপন্তিৰা সমাসপদং দট্ঠব্বং.
[১৭৭] ৰিভাৰনিযং পন
‘‘উপাদায পৰত্তং রূপং উপাদারূপন্তি’’ ৰুত্তং. তং ইধ ন যুজ্জতি.
ন হি ইমস্মিং পাঠে কত্থচি যকারৰিরহো দিট্ঠো. তথা হি মূলটীকাযং উপাদাযতি নিস্সযতীতি উপাদাযং. তমেৰ রূপন্তিপি ৰুত্তং. পথযতীতি পথৰী. সহজাতরূপানং পতিট্ঠান ভাৰেন পক্খাযতি উপট্ঠাতীতি অত্থো. পুথু মহন্তী হুত্ৰা জাযতীতিপি পথৰী. পকারেন থৰীযতি সব্বেসং রূপসম্ভারানং অধিট্ঠানত্তা. অযং তেসং অধিট্ঠানা পতিট্ঠানা ৰত্থুভূতা ভূমি ভূতাতিআদিনা নানাপ্পকারেন গুণপদেন অভিত্থৰীযতীতি পথৰী. সাএৰ নিসত্তনিজীৰট্ঠেন ধাতূতি পথৰীধাতু. আপেতি সহজাতরূপানি ব্যাপেত্ৰা তিট্ঠতি, অপ্পাযতি ৰা তানি সুট্ঠু ব্রূহেতি ৰড্ঢেতীতি আপো. তানিৰা অৰিপ্পকিণ্ণানি কত্ৰা ভুসো পাতি রক্খতি, পিৰতিৰা ৰিৰন্তো ৰিয তানি সঙ্গণ্হতি সম্পিণ্ডেতীতি আপো. সোযেৰ ধাতূতি আপোধাতু. তে জতি তিক্খভাৰেন সমুজ্জলন্তো ৰিয সহজাতধম্মানং মজ্ঝে পকাসতি, তেজেতিৰা নিসেতি সহজাতধম্মে তিক্খথাম বলে করোতি, পরিপাচেতিৰা উস্মাপেতীতি তেজো, সো এৰ ধাতূতি তেজোধাতু. ৰাযতি সমীরেতি দেসন্তরুপ্পত্তি হেতুভাৰেন ভূতসঙ্ঘাটং দেসন্তরং গমেতীতি ৰাযো. ৰাযতি ৰা সহজাতধম্মে অপতমানে কত্ৰা ৰহতীতি ৰাযো. সোএৰ ধাতূতি ৰাযোধাতু. তত্থ কক্খল়লক্খণা পথৰী. আবন্ধনলক্খণো আপো. উণ্হত্তলক্খণো তেজো. ৰিত্থম্ভনলক্খণো ৰাযো. এত্থ সিযা, কস্মা পথৰী কক্খল়লক্খণাতি ৰুত্তা. ননু সা মুদুভূতাপি হোতীতি. সচ্চং, মুদুভূতাপি পন সা সেসভূতত্তযং উপাদায কক্খল়া ত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং উপাদাযেৰ পন অযংমুদু অযং কক্খল়াতি ভৰতি. তেনেৰ মুদুকক্খল়ানং দীঘরস্সানং ৰিয অনৰট্ঠানতা হোতি. মুদুভূতাপি হি ততো মুদুতরং পত্ৰা কক্খল়ানাম জাতা. কক্খল়াপি কক্খল়তরং পত্ৰা মুদুভূতানাম জাতাতি. আবন্ধনলক্খণো আপোতি ৰুত্তো. সোচ পকতিউদকে অধিমত্তোতি পকতিউদকং বদ্ধং ঘনীভূতমেৰ সিযাতি চে. ন. আবন্ধিতব্বায পথৰিযা তত্থ পরিদুব্বলত্তাতি, যত্থ পন পথৰী বলৰতী হোতি তত্থেৰ সো বদ্ধতরং আবন্ধতীতি. উণ্হত্ত লক্খণো তেজোতি ৰুত্তো. এৰঞ্চসতি সীতভাৰো তেজোযেৰ ন সিযাতি চে. ন. উসতি দহতি পরিপাচেতি পরিণ তভাৰং গমেতীতি উণ্হোনাম. সীতভাৰোচ দহতি পরিপাচেতি তব্ভাৰং গমেতিযেৰাতি. ৰুত্তঞ্চ মূলটীকাযং তেজোএৰ হি সীতং. হিমপাতসমযাদীসু সীতস্স পরিপাচকতাদস্সন তোতি. ৰিত্থম্ভন লক্খণো ৰাযোতি ৰুত্তো. সো পন ঘন থদ্ধেসু সিলাথম্ভাদীসু নলব্ভতীতি চে. ন. তত্থ হি পথৰী অত্তনা সহজাতৰাযুৰিত্থম্ভনং লভিত্ৰা থামপ্পত্তা থিরতরপ্পত্তাচ হুত্ৰা ৰহতীতি. চক্খতীতি চক্খু. সমৰিসমং আচিক্খতি সমৰিসমজাননস্স তম্মূলকত্তা. রূপংৰা অস্সাদেতি আপাতং আগতাগতস্স রূপস্স অনিরাকরণতো. তংৰা ৰিভাৰেতীতি অত্থো. সুণাতীতি সোতং. সুণন্তি সুয্যন্তিৰা এতে নাতি সোতং. ঘাযতীতি ঘানং. ঘাযন্তি ঘাযিযন্তিৰা এতেনাতি ঘানং. জীৰিতনিমিত্তং রসো জীৰিতন্তি ৰুচ্চতি. তস্মিং নিন্নতায তং অৰ্হাযতীতি জিৰ্হা. অথৰা. জীৰিতং ৰহতি এতাযৰা তং ৰহন্তি পৰত্তেন্তি জীৰিতৰুত্তিসম্পাদনত্তাতি জিৰ্হা. জীতিৰা জযো পরাজযোৰা ৰুচ্চতি. তদুভযং ৰহতি ৰহন্তিৰা এতাযাতি জিৰ্হা. সসম্ভারজিৰ্হা. যথাহ –
পুরিসস্স হি জাতস্স, কুদারী জাযতে মুখে;
যায ছিন্দতি অত্তানং, নরো দুব্ভাসিতং ভণন্তি.
ইধ পন তং সহচরিতত্তা জিৰ্হাতি পসাদরূপমো ৰুচ্চতি. কুচ্ছিতানং কেসাদীনং পাপধম্মানঞ্চ আযো উপ্পত্তিট্ঠানন্তি কাযো. সসম্ভারকাযো. ইধ পন তং সহচরিতো পসাদ কাযোএৰ অধিপ্পেতো. পসীদন্তীতি পসাদা. পসীদন্তি ৰা এত্থ চন্দমণ্ডলাদীনি আরম্মণনিমিত্তানি তত্থ সংসীদমানানি ৰিয সরূপতো সন্দিস্সন্তীতি পসাদা, সুপরিসুদ্ধআদাসমণ্ডসদিসা কম্মজমণ্ডা. ইমে পন পঞ্চ দট্ঠুকামতাদি নিদান কম্মসমুট্ঠান ভূতপসাদ লক্খণা রূপাদি অভিঘাতারহ ভূতপসাদলক্খণা ৰা চক্খুপসাদাদযো দট্ঠব্বা. তত্থ চক্খু তাৰ সেতমণ্ডল পরিক্খিত্তস্স কণ্হমণ্ডলস্স মজ্ঝে ঊকাসিরপমাণে অতিমুখে ঠিতানং সরীরসণ্ঠানুপ্পত্তি পদেসভূতে দিট্ঠমণ্ডলে তেলমিৰ সত্তপিচুপটলানি সত্তঅক্খিপটলানি ব্যাপেত্ৰা তিট্ঠতি. সোতং সোতবিলব্ভন্তরে অঙ্গুলিৰেঠনাকারং উপচিততনুতম্বলোমং পদেসং ব্যাপেত্ৰা তিট্ঠতি. ঘানং নাসিকব্ভন্তরে অজপদসণ্ঠানং পদেসং ব্যাপেত্ৰা তিট্ঠতি. জিৰ্হা সসম্ভার জিৰ্হামজ্ঝে উপ্পল দলগ্গ সণ্ঠানং পদেসং ব্যাপেত্ৰা তিট্ঠতি. কাযো পন মহন্তি যা কপ্পাস পটলৰট্টিযং আসিত্ততেলংৰিয থপেত্ৰা পাচক তেজস্স পতিট্ঠানট্ঠানং কেসগ্গ লোমগ্গ নখগ্গ সুক্খচম্মানিচ অৰসেসং সকলসরীরং ব্যাপেত্ৰা তিট্ঠতীতি. তে পন পঞ্চ যথারহং পঞ্চদ্ৰারিকচিত্তানং ৰত্থুদ্ৰারভাৰং সাধেন্তি. তেসুচ একেকস্স চতস্সো চতস্সো ধাতুযো সন্ধারণআবন্ধন পরিপাচন সমুদীরণ কিচ্চেহি উপকারং করোন্তি. যথাখত্তি যকুমারস্স চতস্সো ধাতিযো ধারণ নহাপন মণ্ডন বীজন কিচ্চেহীতি. উতুচিত্তাহারাচ নং উপত্থম্ভেন্তি. যথা তং খত্তিযকুমারং পিতু জেট্ঠভাতু জেট্ঠভগিনিযোৰিয. আযুচ নং সুট্ঠু অনুপালেতি. যথা তং খত্তিযকুমারং দিসাপামোক্খো রাজসম্মতো মহাভিসক্কোৰিয. ৰণ্ণাদযোচ নং পরিৰারেন্তি. যথা তং খত্তিযকুমারং সহজাতা অমচ্চপুত্তা ৰিযাতি. যস্মা পন সত্তানং চিত্তং নাম ৰিচিত্তং হোতি. চিত্তৰিচিত্ততায সঞ্ঞাৰিচিত্তা. সঞ্ঞাৰিচিত্ততায তণ্হাৰিচিত্তা. তণ্হাৰিচিত্ত তায কম্মানি ৰিচিত্তানি. কম্মৰিচিত্ততায কম্মসমুট্ঠানানি ভূতানি ৰিচিত্তানি. ভূতৰিচিত্ততায ইমে পসাদা ৰিচিত্তা. অঞ্ঞমঞ্ঞং অসদিসা হোন্তি. তেহি পসাদমণ্ডভূতাপি সমানা কেচি রূপস্সেৰ অভিঘাতারহা হোন্তি, ন সদ্দাদীনং. কেচি সদ্দাদীনং এৰ, ন রূপস্সাতি. তস্মা তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ অঞ্ঞরূপেহিচ লক্খণতো অসংমিস্সতা ৰেদিতব্বাতি.
রূপযতীতি রূপং. ৰণ্ণৰিসেসং আপজ্জিত্ৰা হদযঙ্গতভাৰং পকাসেতি. পকতিযাপি ৰা যংকিঞ্চিদব্বং সমৰিসমংৰা পকাসে তীতি অত্থো. সপ্পতি সোতৰিঞ্ঞেয্যভাৰং গচ্ছতীতি সদ্দো. সদ্দযতীতি সদ্দো. তং তং অত্থংৰা অত্তনো ৰত্থুংৰা আচিক্খতীতি অত্থো. সদতিৰা তং তং দিসংৰা দেসংৰা খণেন ৰিস্সরতি ৰিপ্ফরতীতি সদ্দো. গন্ধযতীতি গন্ধো. অত্তনো ৰত্থুংসূচেতীতি অত্থো. গচ্ছতীতি গো. ৰাতো. তেন ধারীযতীতি গন্ধো. রসীযতি অস্সাদীযতীতি রসো. রসন্তিৰা তং অস্সাদেন্তীতি রসো. ফুসীযতীতি ফোট্ঠব্বং. ফুসনঞ্চেত্থ পসাদেন সহ ঘট্টনং কলাপন্তরভূতেহি সদ্ধিং পটিহননঞ্চ ৰেদিতব্বং. তদুভযংপি আপো ধাতুযা নত্থীতি ৰুত্তং আপোধাতুৰিৰজ্জিতন্তি. কস্মা পন তং তস্সা নত্থি. ননু সীততাৰা দ্রৰতাৰা ফুসিত্ৰা গয্হতীতি. ৰুচ্চতে, সীততা হি তেজোযেৰ, ন আপো. যদি হি সা আপোযেৰ সিযা. পক্কুমিতে সন্তত্তে লোহরসেপিস্স সীততা লব্ভমানা সিযা. সো হি রসো আপাধিকো হোতীতি. এৰং পন নলব্ভতি. তস্মা সা তেজোযেৰ, ন আপোতি. অপিচ, সীতুণ্হানং একস্মিং কলাপে সহ অপ্পৰত্তনতো ওরপারানং ৰিয তেসং অনৰট্ঠানতোচ ৰিঞ্ঞাযতি. ন হি সীতকলাপে উণ্হং, উণ্হকলাপেৰা সীতং সহ পৰত্ততি. যস্মিংচ ৰত্থুম্হি পুব্বে সীতসঞ্ঞা সণ্ঠাতি. পচ্ছা ততো সীততরে আগতে তস্মিংযেৰ পুন উণ্হসঞ্ঞা সণ্ঠাতি. পুব্বে উণ্হসঞ্ঞাযংপি এসেৰ নযো. তথা উণ্হে মন্দে সীতসঞ্ঞা সণ্ঠাতি. সীতে মন্দে উণ্হসঞ্ঞাতি.
অথ পন দ্রৰভাৰভূতো আপো ফুসিত্ৰা গয্হতি. অযো পিণ্ডাদীসু আবন্ধনভূতোপি ফুসিত্ৰাৰ গয্হেয্য. এৰঞ্চ সতি যথা তেসু ইতরানি তীণি ভূতানি ৰিনা ইতরীতরেন ৰিসুং ৰিসুং কাযিক সুখদুক্খানং আরম্মণভূতানি হোন্তি. তথা সোপি ৰিনা ইতরেহি ৰিসুং কাযিকসুখদুক্খানং আরম্মণভূতোএৰ সিযা. ন পন হোতি. যঞ্হি তানি অযোপিণ্ডাদীনি ফুসন্তানং কাযিকং সুখংৰা দুক্খংৰা উপ্পজ্জতি, তং সণ্হথদ্ধতা ৰসেনৰা উপ্পজ্জতি. সীতুণ্হতাৰসেনৰা অব্ভন্তরথম্ভনস্স মন্দগাল়্হতাৰসেনৰা. নো অঞ্ঞথাতি. তস্মা পুরিমভাগে তীণি ভূতানি ফুসিত্ৰাৰা ৰণ্ণং দিস্ৰাৰা পচ্ছা ভাগে সুদ্ধেন মনো ৰিঞ্ঞাণসন্তানেন দীঘরস্সাদিসণ্ঠানংৰা রত্তিযং অলাতচক্কং ৰা তংতংছিদ্দৰিৰরংৰা জানন্তা ৰিয পথমং দ্রৰতাসহিতানি ৰিলীনানি মুদূনি তীণি ভূতানি পথৰিং এৰ ৰা ফুসিত্ৰা পচ্ছা সুদ্ধেন মনো ৰিঞ্ঞাণসন্তানেন ৰিসুং দ্রৰভাৰং অদ্দতিন্তভাৰং জানন্তি. এৰং সন্তেপি তং ফুসিত্ৰা জানন্তা ইচ্চেৰ মঞ্ঞন্তি অৰিসেসৰিদুনোতি. গুন্নং অভিণ্হং চরণট্ঠানং গোচরো. গোচরসদিসত্তা ইধ গোচরো. গোতিৰা ইধ চক্খাদীনি ইন্দ্রিযানি ৰুচ্চন্তি. তানি ৰিঞ্ঞাণাধিট্ঠিতানি হুত্ৰা এতেসু চরন্তি. এতানিৰাতেসু চরন্তি পৰত্তন্তি ঘট্টেন্তীতি গোচরা. তেযেৰ ইধ একত্তং উপনেত্ৰা গোচররূপন্তি ৰুত্তং. ইমানিপন পঞ্চ যথাক্কমং চক্খাদীসু পটিহনন লক্খণানি রূপাদীনীতি ৰেদিতব্বানি.
ইত্থী ৰুচ্চতি অৰিসদাকারসণ্ঠিতং খন্ধপঞ্চকং. যস্স পন ধম্মস্স আনুভাৰেন তং তথা সণ্ঠাতি পৰত্ততি. সো ইত্থি যা ভাৰোতি ইত্থত্তং. পুরিসো ৰুচ্চতি ৰিসদাকারসণ্ঠিতং খন্ধপঞ্চকং. সেসং ৰুত্তনযমেৰ. তত্থ ইত্থিলিঙ্গ ইত্থিনিমিত্ত ইত্থি কুত্ত ইত্থাকপ্পানং হেতুভাৰ লক্খণং ইত্থত্তং. পুরিসলিঙ্গ পুরিসনিমিত্ত পুরিসকুত্ত পুরিসাকপ্পানং হেতুভাৰ লক্খণং পুরিসত্তং. তত্থ লিঙ্গন্তি পধানঙ্গভূতং মহাসণ্ঠানং. নিমিত্তন্তি পচ্চঙ্গভূতং খুদ্দকসণ্ঠানং. কুত্তন্তি কীল়ালিলাদি ক্রিযাৰিসেসো. আকপ্পোতি গমনাদিকো আকারৰিকারো. সব্বেপেতে খন্ধপঞ্চকস্স পৰত্তিৰিসেসাএৰ. যে সদ্দসত্থেসু লিঙ্গন্তি ৰুচ্চন্তি. যেসঞ্চ ৰসেন অযং ইত্থীএৰ, ন পুরিসো. অযং পুরিসোএৰ, ন ইত্থীতি সঞ্জানন্তি. যস্মা পনেত্থ সণ্ঠানাদীনং অৰিসদাদিভাৰোএৰ অত্থতো ইত্থিপুরিসতা হোতি. তদুভযমুত্তভাৰোচ নপুংসকতা. সোচ অক্খরপদ সঙ্খাতেসু ৰচনেসু চ ৰচনত্থেসুচ যথারহং সন্দিস্সতিযেৰ. তস্মা ইন্দ্রিযরহিতেসুপি পদেসুচ রুক্খাদীসু পদত্থেসুচ পরিযাযেন ইত্থিপুমনপুংসকতাসিদ্ধি ৰেদিতব্বাতি.
[১৭৮] যং পন ৰিভাৰনিযং
‘‘ইত্থীনং অঙ্গজাতং ইত্থিলিঙ্গ’’ন্তি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.
ন হি কত্থচি পাল়িযং অট্ঠকথাসুচ নিমিত্তসদ্দোৰিয লিঙ্গসদ্দো অঙ্গজাতে পাকটো দিট্ঠোতি.
[১৭৯] যঞ্চ তত্থ
‘‘ইত্থিসণ্ঠানং ইত্থাকপ্পো’’তি ৰুত্তং. তংপি ন সুন্দরং.
ন হি লিঙ্গসদ্দো ৰিয আকপ্পসদ্দো সণ্ঠানে পাকটো দিট্ঠোতি. সেসংপন তত্থ ৰুত্তং যংকিঞ্চি অট্ঠকথায অসমেন্তংপি তেন পরিযাযেন যুজ্জতিযেৰ. ভৰন্তি পৰত্তন্তি তংসহিতে খন্ধসন্তানে এসা ইত্থী, এসো পুরিসোতি এৰং পৰত্তা সদ্দ বুদ্ধিযো এতেনাতি ভাৰো ভৰন্তিৰা পাতুভৰন্তি তংসহিতে খন্ধসন্তানে লিঙ্গাদীনি এতস্মিং সতীতি ভাৰো. সো এৰ রূপন্তি ভাৰরূপং. হদন্তি সত্তা তংতংঅত্থংৰা অনত্থংৰা পূরেন্তি এতেনাতি হদযং. হদন্তিৰা সত্তা ইতো নানাৰিকক্কে ওসজন্তি মুঞ্চন্তীতি হদযং. হরন্তিৰা পরিহরন্তি তং সত্তা জীৰিতংৰিয দযন্তি রক্খন্তিচাতি হদযং. ৰসন্তি নিৰসন্তি চিত্তচেত সিকাধম্মা এত্থাতি ৰত্থু. হদযঞ্চ তং ৰত্থুচাতি হদযৰত্থু. ধাতুদ্ৰযনিস্সযলক্খণং ৰত্থুরূপং. তং পন হদযকোসব্ভন্তরে অড্ঢপসতমত্তং লোহিতং ব্যাপেত্ৰা তিট্ঠতীতি ৰেদিতব্বং. ধম্মসঙ্গণিযং পন দেসনাভেদরক্খনত্থং অৰত্ৰা পট্ঠানেএৰ তং ৰুত্তং. যথাহ-ৰত্থু কুসলানং খন্ধানং নিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো. ৰত্থু অকুসলানং খন্ধানং নিস্সযপচ্চযেন পচ্চযোতিআদি. এত্থচ ছহি ৰত্থূহি অঞ্ঞং ৰত্থুনাম নত্থি. তেসুচ পুরিমানি পঞ্চ কুসলাদীনং নিস্সযাএৰ ন হোন্তি. তস্মা তেসং নিস্সযভাৰেন তত্থ ৰুত্তং ৰত্থুনাম ৰিসুং একং ৰত্থুরূপমেৰাতি সিদ্ধন্তি.
[১৮০] ৰিভাৰনিযং পন
যং রূপং নিস্সাযাতি পাঠস্স উদ্ধটত্তা রূপসামঞ্ঞপসঙ্গো হোতীতি তং ৰিসোধেতুং যুত্তিনাম ৰুত্তা. পট্ঠানে পন বহূসু অনঞ্ঞসাধারণেসু ঠানেসু ৰত্থুনামেন ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তত্তা সোপসঙ্গো নত্থিযেৰাতি দট্ঠব্বং.
জীৰন্তি সহজাতধম্মা যেনাতি জীৰিতং. তেসং জীৰনে আধিপচ্চযোগেন তেসু ইন্দং ইস্সরং অত্তানং করোতীতি ইন্দ্রিযং. জীৰিতঞ্চ তং ইন্দ্রিযঞ্চাতি জীৰিতিন্দ্রিযং. সহজাতা নুপালন লক্খণং জীৰিতিন্দ্রিযং. যথা হি বীজনিব্বত্তানি উপ্পলাদীনি বীজেৰিনট্ঠেপি উদকানুপালিতানি চিরংপি কালং জীৰন্তি. এৰমেৰং নিরুদ্ধ কম্মনিব্বত্তানি কম্মজরূপানি কম্মে অসন্তেপি জীৰিতানুপালিতানি সন্ততিৰসেন ৰস্সসতংপি ৰস্সসহস্সংপি কপ্পংপি সোল়সকপ্পসহস্সানিপি জীৰন্তিযেৰ, তথা হি জীৰিতরহিতানি ইতররূপানি জীৰন্তানিনাম নহোন্তি. তানি হি যেন একেন চিত্তেনৰা উতুনাৰা আহারেনৰা জাযন্তি. তস্মিং নিরুদ্ধে নিরুজ্ঝন্তি, পরং মুহুত্তমত্তংপি সন্তানং ঘটেতুং নসক্কোন্তি. তেসু হি চিত্তজরূপানং সন্ততিপচ্চুপ্পন্নং একৰীথি একজৰনৰার একসমাপত্তিৰারেন পরিচ্ছিন্নং হোতি. উতুজাহারজানঞ্চ সভাগেক উতুআহার ৰসেন পরিচ্ছিন্নং হোতি. কম্মজরূপানং পন ৰিসুং সন্ততিপচ্চুপ্পন্নংনাম নত্থি. তেসং একভৰপরিচ্ছিন্নং অদ্ধাপচ্চুপ্পন্নমেৰ হোতীতি. যদি এৰং অরূপধম্মানং কথন্তি. তেহি জীৰিতযোগেন জীৰন্তাএৰ হোন্তি. এৰংসন্তেপি তেসং সন্ততিপচ্চুপ্পন্নং দিস্সতীতি. ৰুচ্চতে, অরূপধম্মেসু ৰিপাকানি তাৰ কম্মজরূপসদিসানি. তানিপি হি অসতি ৰীথিচিত্তুপ্পাদে যাৰজীৰংপি একসন্ততিৰসেন পৰত্তিস্সন্তিযেৰ. ইতরানি পন যস্স আরম্মণস্স আপাতাগতত্তা উপ্পজ্জন্তি. তস্মিং নিরুদ্ধে তদভাৰেপি তদারম্মণা বহূ চিত্তসন্ততিযো জীৰিতস্সঅদ্ধানফরণানুভাৰেন পৰত্তন্তিযেৰ. অপিচ, যাৰখন্ধপরিনিব্বানা অনন্তরপচ্চযুপনিবন্ধেন অব্বোচ্ছিন্নং পৰত্তমানায চিত্তসন্ততিযাৰসেনপি অযমত্থো ৰত্তব্বো. তেনেৰ হি কিলেসসীসং অৰিজ্জা. পৰত্তসীসং জীৰিতিন্দ্রিযন্তি ৰুত্তং.
[১৮১] ৰিভাৰনিযং পন
আহারজাদীনং আহারাদিযেৰ উপ্পত্তিযাপি ঠিতিযাপি কারণং হোতি. কস্মা, তঙ্খণে ধরমানত্তা. কম্ম জানং পন কম্মং উপ্পত্তিযাএৰ কারণং, ন ঠিতিযা. কস্মা, তঙ্খণাভাৰতো. জীৰিতেন পন অনুপালিতত্তা এৰ তেসং খণট্ঠিতি সিদ্ধাতি ইমিনা ধিপ্পাযেন যং ৰুত্তং ‘‘যথাসকং খণমত্তট্ঠাযীনংপি হি সহজাতানং পৰত্তিহেতুভাৰেন অনুপালকং. ন হি তেসং কম্মংযেৰ ঠিতিকারণং হোতি. আহারজাদীনং আহারাদি ৰিয কম্মস্স তঙ্খণাভাৰ তোতি’’. তং ন যুত্তং.
ধম্মানঞ্হি খণট্ঠিতিনাম এককলাপগতসহজাতপচ্চযা যত্তাএৰ হোতি. ন নানাকলাপগতজনকপচ্চযাযত্তা. ইতরথা উপ্পাদক্খণে লব্ভমানানং উপচযসন্ততীনং ৰিয ঠিতিক্খণে লব্ভমানায জরতাযপি কুতোচিসমুট্ঠানতা পাল়িযং ৰুত্তা সিযাতি. অপিচ, খণট্ঠিতিনাম সভাৰসিদ্ধাএৰ. ন হি উপ্পন্না ধম্মা পচ্চযৰেকল্লেন অত্তনো খণেসু পরিপুণ্ণং অট্ঠত্ৰা অন্তরাৰ ভিজ্জন্তীতি অত্থি. নচ পচ্চযাধিমত্তেন অতিরে কতরং তিট্ঠন্তীতি অত্থি. তস্মা খণট্ঠিতিযং উপত্থম্ভযমানাপি আহারাদযো অনুপালযমানঞ্চ জীৰিতং পচ্ছা বলৰরূপসন্ততি পৰত্তিঅত্থাযএৰ উপত্থম্ভেন্তি পালেতিচ. ন খণট্ঠিতিপৰত্তিযাতি. এত্তাৰতা সব্বেসংপি খণট্ঠিতিনাম ধরমানজনকাযত্তা ৰা জীৰিতাযত্তাৰা নহোতীতি সিদ্ধং হোতি. যদি পন তং সন্ততিপৰত্তিমেৰ সন্ধায ৰুত্তং সিযা, এৰংসতি যুজ্জেয্যাতি. অট্ঠ কথাযংপি সন্তেপিচ অনুপালন লক্খণাদিম্হি ৰিধানে অত্থিক্খণেযেৰ তং তেধম্মে পালেতীতিআদিৰচনে যথাসন্ততিট্ঠিতি লব্ভতি. তথা ৰিচারেত্ৰা গহেতব্বাতি. ইদং পন পাচকগ্গিনা সহ সকলং উপাদিন্নকসরীরং ব্যাপেত্ৰা তিট্ঠতীতি. কবল়ং করীযতীতি কবল়ীকারো. আহরীযতি অজ্ঝোহরীযতীতি আহারো. কবল়ীকারোচ সো আহারোচাতি কবল়ীকারাহারো. কবল়ীকারো আহারোতিপি পাঠো. ইদঞ্চ সৰত্থুক ৰচনং দট্ঠব্বং. অথৰা, কবল়ীকারাহারভক্খানং সত্তানং অত্তভাৰং ভুসো হরতি অদ্ধানং পৰত্তেতীতি আহারো. খজ্জ ভোজ্জাদিকে কবল়ীকারে আহারো তন্নিস্সিতত্তা তপ্পরিযা পন্নত্তাচাতি কবল়ীকারাহারো. ইমস্মিংঅত্থে সতি নিব্বত্তিত ওজা এৰ লব্ভতি. অত্থতো পন অঙ্গমঙ্গানুসারিনো রসস্স সারভূতো উপত্থম্ভবলকারো ভূতনিস্সিতো পরমসিনিদ্ধসি নেহো ইধ আহাররূপংনাম. তত্থ অঙ্গমঙ্গানুসারিনো রসস্সাতি অজ্ঝোহরিত্ৰা আমাসযে পতিট্ঠিতানি আহারৰত্থূনি পাচকতেজেন ৰিৰেচিতানি রসাদিভাৰেন পঞ্চধা ৰিভাগং গচ্ছন্তি. তত্থ পণীত সিনিদ্ধ লহুক সিনেহ কোট্ঠাসো রসোনাম. যে লোকে রসধাতূতি ৰুচ্চতি. সো পাচক তেজবলেন ততো উত্তরিত্ৰা রসহরণিধমনিজালানুসারেন হেট্ঠাচ উদ্ধঞ্চ সকলসরীরে অঙ্গমঙ্গানি অনুসরন্তো অনুফরন্তো অঙ্গমঙ্গানুসারীতি ৰুচ্চতি. তস্স সারভূতো উপত্থম্ভং বলং করোতীতি উপত্থম্ভবলকারো. সো হি আমাসযে পতিট্ঠিত মত্তোৰ সকলসরীরে ভূতেসু উপত্থম্ভকবলং জনেতীতি.
[১৮২] ৰিভাৰনিযং পন
‘‘অঙ্গমঙ্গা নসারি রসহর সঙ্খাতাতি’’ পাঠো. সো দুপ্পাঠো.
তং পন সেন্দ্রিযকাযোপত্থম্ভনলক্খণং আহাররূপং. ওজালক্খণং ৰা. তত্থ উদযতি পসৰতীতি ওজা. অৰসদ্দোৰা রক্খণে. রক্খণঞ্চেত্থ উপত্থম্ভনমেৰ. অৰতি জনেতিচাতি ওজা. কিং অৰতি. অত্তনো নিস্সযৰত্থুং. কিংচ জনেতি. আহারসমুট্ঠানরূপং. উদযানন্তরং রূপং জনেতীতি ওজাতিপি ৰদন্তি. অঞ্ঞাপদেসরহিতেন কক্খল়ত্তাদিনা অত্তনো ভাৰেন সিদ্ধং রূপং সভাৰরূপং. উপ্পাদাদিনা অনিচ্চতাদিনাচ সঙ্খহলক্খণেন সহিতং রূপং সলক্খণরূপং. উজুকতোৰ কম্মাদীহি পচ্চযেহি নিপ্ফাদিতং রূপং নিপ্ফন্নরূপং. রুপ্পনলক্খণসম্পন্নং নিপ্পরিযাযরূপং রূপরূপং. যথা দুক্খদুক্খং অজ্ঝত্তঅজ্ঝত্তন্তি. সঙ্খতলক্খণযুত্ত তায অনিচ্চতাদিকং লক্খণত্তযং আরোপেত্ৰা সম্মসনারহং রূপং সম্মসনরূপং. তে তে দব্বসম্ভারাৰা রূপকলাপাৰা ৰিসুংৰিসুং ভুসো কাসন্তি পকাসন্তি এতেনাতি আকাসো. নিসত্ত নিজীৰট্ঠেন ধাতু. আকাসসঙ্খাতা ধাতূতি আকাসধাতু. পরিতো সমন্ততো ছিন্দতি কলাপন্তরভূতানি কলাপন্তর ভূতেহি সদ্ধিং অসংমিস্সং একত্তং অনুপগমনং করোতীতি পরিচ্ছেদো. তেহিৰা পরিচ্ছিন্দীযতি অত্তনোৰা পরেসংৰা অকত্ৰামজ্ঝে ৰিসুং থপীযতি. তেসংৰা ছিদ্দৰিৰরমত্তভূতো. ন ৰিসুং একো উপ্পাদসহিতো সভাৰধম্মো. নাপি কস্সচি রূপকলাপস্স পক্খভূতোতি পরিচ্ছেদো. ৰিকারলক্খণরূপানি হি অসভাৰধম্মভূতানিপি তংতং রূপকলাপেসু সন্দিস্সমানতা তংতংরূপকলাপপক্খিকানিএৰ হোন্তি. অযং পন তেহি রূপ কলাপেহি সব্বসো ৰিমুত্তভাৰেন বহিভূতত্তা কস্সচি রূপ কলাপস্স পক্খভূতো ন হোতীতি. অসভাৰধম্মত্তাচ পন কেনচি রূপেন ফুসন পরিযাযোপি তস্স সব্বসো নত্থীতি কত্ৰা সো অসংফুট্ঠং চতূহি মহাভূতেহীতি পাল়িযং ৰুত্তো. অট্ঠকথাযং পন ঘনপিণ্ডৰত্থূসু পটিঘফোট্ঠব্বসভাৰানং নানা কলাপগতভূতানং অঞ্ঞমঞ্ঞসংফুট্ঠতা অত্থীতি কত্ৰা অসংফুট্ঠং চতূহি মহাভূতেহীতি এতেহি অসংফুট্ঠং অজটাকাসং কংথিতন্তি ৰুত্তং. টীকাযং পন অযং নিদ্দেসো অজটাকাসনিদ্দেসো নহোতি, পরিচ্ছেদরূপনিদ্দেসোযেৰ. সোচ ঘনপিণ্ড ৰত্থূসুএৰ ৰেদিতব্বো. তেসুচ ভূতানং অসংফুট্ঠতানাম নত্থি. তস্মা ভূতানং অঞ্ঞমঞ্ঞঅব্যাপিতা একত্তং অনুপগততাএৰ. তত্থ অসংফুট্ঠতানাম যুত্তা সিযাতি অধিপ্পাযেন অব্যাপিকতা হি অসংফুট্ঠতাতি ৰুত্তং. অত্থতো পন নানাকলাপগতানং ভূতানং পরিযন্ততা সঙ্খাতো অন্তরাল়ধম্মো. রূপপরিচ্ছেদলক্খণং পরিচ্ছেদরূপং. যা পন চলমানেন কাযঙ্গেন অত্তানঞ্চ অত্তসমঙ্গিনো পুগ্গলস্স অধিপ্পাযঞ্চ পচ্চক্খে ঠিতে জনে ৰিঞ্ঞাপেতি পাকটং কত্ৰা দস্সেতি. সযঞ্চ তেন কাযঙ্গেন তেহি জনেহি ৰিঞ্ঞাযতি. সা কাযৰিঞ্ঞত্তিনাম. যা উচ্চারীযমানেন ৰাচঙ্গেন সদ্দেন অত্তানঞ্চ অত্তসমঙ্গিনো পুগ্গলস্স অধিপ্পাযঞ্চ সোতপথে ঠিতে জনে ৰিঞ্ঞাপেতি. সযঞ্চ তেনৰাচঙ্গেন তেহি জনেহি ৰিঞ্ঞাযতি. সা ৰচীৰিঞ্ঞত্তিনাম. অথৰা, ৰিঞ্ঞাপেন্তি জনা ৰিঞ্ঞাযন্তিৰা জনেহি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স চিত্তানি এতাযাতি ৰিঞ্ঞত্তি. সসম্ভারে অঙ্গপচ্চঙ্গভূতে কাযে পৰত্তা ৰিঞ্ঞত্তি কাযৰিঞ্ঞত্তি. চোপন কাযসঙ্খাতো কাযো এৰৰা ৰিঞ্ঞত্তি কাযৰিঞ্ঞত্তি. চিত্তজসদ্দসঙ্খাতায ৰাচায পৰত্তা ৰিঞ্ঞত্তি ৰচীৰিঞ্ঞত্তি. চোপনৰাচা সঙ্খাতা ৰাচা এৰৰা ৰিঞ্ঞত্তি ৰচীৰিঞ্ঞত্তি. তত্থ চিত্তৰসেন যংকিঞ্চি কাযঙ্গৰিকারং করোন্তস্স তংতংঅঙ্গং সন্তম্ভন্তা সন্ধারেন্তা চালেন্তা অঙ্গমঙ্গানুসারিসঙ্খাতা চিত্তজৰাতকলাপা তংতংঅঙ্গং পূরেত্ৰা উপ্পজ্জন্তি. উপ্পজ্জন্তাচ যথাৰা তথাৰা অনুপ্পজ্জিত্ৰা যস্স তেহি চিত্তজৰাতকলাপেতি সহজাতস্স চোপনকাযস্স আনুভাৰেন সব্বে তে কলাপা যথাধিপ্পেতদিসাভিমুখাএৰ উপ্পজ্জন্তি. অযং চোপনকাযসঙ্খাতো আকারৰিকারো কাযৰিঞ্ঞত্তি নাম. নিযামকসদিসী হি অযং কাযৰিঞ্ঞত্তি. তেচ নাৰাসদি সাতি. যথা হি নিযামকো নাৰায মূলভাগে ঠত্ৰা একং মহাফিযং দল়্হং গহেত্ৰা নদিসোতে চারেত্ৰা সকলং মহানাৰং ইচ্ছিতদিসাভিমুখং নিযোজেতি. ন যংৰা তংৰা দিসং গন্তুং দেতি. এৰং সম্পদমিদং দট্ঠব্বং. একচিত্তক্খণিকা হি ৰিঞ্ঞত্তি তেসং মূলভাগেএৰ লব্ভমানা তে যথাধিপ্পেতদিসাভিমুখে এৰং কত্ৰা নিযোজেতীতি সা নিযামকসদিসী হোতীতি. এত্থচ যদেতং অট্ঠকথাযং. একজৰনৰীথিযং সত্তসু জৰনেসু পথম জৰনসমুট্ঠিতা ৰাযোধাতু অত্তনা সহজাতরূপকাযং সংথম্ভেতুং সন্ধারেতুং সক্কোতি. অপরাপরং পন চালেতুং নসক্কোতি. দুতীযাদীসুপি এসেৰ নযো. সত্তমচিত্তেন পন সমুট্ঠিতা ৰাযোধাতু হেট্ঠা ছহিচিত্তেহি সমুট্ঠিতং ৰাযোধাতুং উপত্থম্ভনপচ্চযং লভিত্ৰাঅত্তনাসহজাতং রূপকাযং সংথম্ভেতুং সন্ধারেতুং চালেতুং অভিক্কমাপেতুং সক্কোতীতি ৰুত্তং. তং অভিক্কমামীতি কাযং পগ্গণ্হন্তানং অনেকসহস্সেসু জৰন ৰারেসু পৰত্তমানেসু যস্মিংৰারে চলনসঙ্খাতং দেসন্তরপাপনং জাযতি, তং সন্ধায ৰুত্তং. ন হি কতিপযজৰনৰারেহি চলনং জাযতি. যদি জাযেয্য, ইদ্ধিমন্তানং ইদ্ধিযাগমনং ৰিয সব্বেসংপি সীঘতরং গমনং পঞ্ঞাযেয্য. কস্মা, একচ্ছরক্খণেপি অনেককোটিসতসহস্সচিক্কপৰত্তিযা সম্ভৰতো. অযঞ্চ অত্থো উপরি অক্খরুপ্পত্তিৰিচারণাযং পাকটো ভৰিস্সতীতি. তস্মা ততো পুরিমৰারেসু সংথম্ভনসন্ধারণানিএৰ সম্পজ্জন্তীতি ৰেদিতব্বং. যা চেত্থ সত্তযুগসকটোপমা ৰুত্তা, সাপি নানাজৰনৰীথীসু সমুট্ঠিতানং ৰাযোধাতূনং অপরাপরং উপত্থম্ভনেচ যুজ্জতিযেৰ. তথা হি চলনচিত্তজরূপসন্ততিযং পৰত্তানি উতুজরূপসঙ্ঘাটানিপি ৰিঞ্ঞত্তিসহিতানি ৰিয তদাকারৰন্তানি সৰেগানি সৰিপ্ফারানিএৰ পৰত্তন্তি. তস্মা পুব্বাপরপৰত্তানং নানা জৰনৰীথীনং অন্তরন্তরা ভৰঙ্গসমযেসুপি অভিক্কমনাদিকং চলনং সম্পজ্জতিযেৰ. একাবদ্ধপৰত্তানিচ চতুসমুট্ঠানিকরূপানিনাম একস্স ৰিসযে ইতরানি একসমুট্ঠানানি ৰিয সব্বসো তদনু পরিৰত্তীনি হোন্তীতি চিত্তজে চলন্তে ইতরানিপি চলন্তি যেৰাতি দট্ঠব্বং. চলনঞ্চেত্থ পচ্ছিমপচ্ছিমানং রূপকলাপসঙ্ঘাটানং পুরিম পুরিমানং উপ্পন্নদেসতো দেসন্তরে যথাপৰত্তসন্নিৰেসাকারেন অপরাপরং উপ্পজ্জমানং ৰেদিতব্বং. ন হি রূপারূপধম্মানং উপ্পন্ন দেসে অনিরুজ্ঝিত্ৰা কেসগ্গমত্তংপি দেসন্তর সঙ্কমনংনাম অত্থি. ইতরথা খণিকধম্মতা অব্যাপারধম্মতা অৰসৰত্তিতাচ তেসং নসিযাতি. যংকিঞ্চি ৰচীভেদং করোন্তস্স কণ্ঠট্ঠানাদি গতউপাদিন্নক পথৰীধাতূসু চলমানকণ্ঠপদেসাদিগতচিত্তজ পথৰীধাতূনং সঙ্ঘট্টনসঙ্খাতেন ঠানকরণসন্নিপাতেন সহেৰযো ৰচীঘোসসঙ্খাতো চিত্তজসদ্দো জাযতি. সো যেন অত্তনা সহ জাতেন আকারৰিকারেন যথাধিপ্পাযং তংতং ৰণ্ণৰিসেসত্তং উপগচ্ছতি. যেনচ সুণন্তানং তংতংঅত্থজোতকো অক্খরসন্নিপাতভূতো পদব্যঞ্জনৰিসেসো উপলব্ভতি. সো চোপনৰাচাসঙ্খাতো আকারৰিকারো ৰচীৰিঞ্ঞত্তিনাম. অট্ঠকথাযং পন তস্সা পন চিত্তসমুট্ঠানায পথৰীধাতুযা উপাদিন্নঘট্টনস্স পচ্চযভূতো একো আকারৰিকারো ৰচী ৰিঞ্ঞত্তিনামাতি ৰুত্তং. তত্থ উপাদিন্নঘট্টনস্স পচ্চযভূতোতি কম্মজভূতায চতুজভূতাযএৰৰা উপাদিন্নপথৰীধাতুযা সহঘট্টনং পটিচ্চ সদ্দৰিসেসপৰত্তিযা পচ্চযভূতোতি অত্থো. ঘট্টনস্স পচ্চযো পন চলমানকণ্ঠপদেসাদিৰিকারভূতো কাযঙ্গৰিসেসোএৰ সিযা. ৰিকারদ্ৰযঞ্চ অসংমিস্সং কত্ৰা ৰেদিতব্বন্তি. এত্থচ উপাদিন্নকপথৰীহি সহ ঘট্টনং চিত্তজপথৰীনং কিচ্চং. যং পন তাসং যথাৰা তথাৰা অঘট্টেত্ৰা যথা ইচ্ছিতক্খরং সম্পজ্জতি. তথা ঘট্টনপকারৰিধানং. ইদং কাযৰিঞ্ঞত্তিযা কিচ্চং. ঘট্টনেন সহেৰ উপ্পন্নসদ্দানং তংতংৰণ্ণত্ত পত্তিযা ৰিদহনমেৰ ৰচীৰিঞ্ঞত্তিযা কিচ্চং. কুম্ভথুনতলং ৰিযচ উপাদিন্নকপথৰী. পহরণহত্থো ৰিয চিত্তজপথৰী. হত্থপরি ৰত্তন ৰিকারো ৰিয কাযৰিঞ্ঞত্তি. সদ্দৰিকারো ৰিয ৰচীৰিঞ্ঞত্তি. কুম্ভথুনস্স নানাসদ্দপভেদোৰিয নানাৰণ্ণভেদোতি. এত্থচ যদেতং অট্ঠকথাযং ইদং ৰক্খামি এতং ৰক্খামীতি উপ্পজ্জমানং চিত্তং অট্ঠরূপানি সমুট্ঠাপেতি. তেসং অব্ভন্তরে চিত্ত সমুট্ঠানা পথৰীধাতু উপাদিন্নকং ঘট্টযমানাৰ উপ্পজ্জতি. তেন ধাতুঘট্টনেন সহেৰ সদ্দো উপ্পজ্জতীতিচ পুরিমচিত্তসমুট্ঠা নায উপত্থম্ভনকিচ্চংপি নত্থীতিচ ৰুত্তং. তংপি অনেকসতেসু জৰনৰারেসু পৰত্তমানেসু যস্মিংৰারে পরিব্যত্তং অক্খরং পৰত্ততি, তং সন্ধায ৰুত্তন্তি গহেতব্বং. তেনেৰ হি মূল টীকাযং উপত্থম্ভনকিচ্চং নত্থি লদ্ধাসেৰনেন চিত্তেনেৰ ঘট্টনস্স বলৰভাৰতোতি ৰুত্তং. এত্থচ লদ্ধাসেৰনেনাতি এতেন পুব্বভাগে নানাজৰনৰীথীহি লদ্ধাসেৰনভাৰং দস্সেতি. পথম জৰনচিত্তস্সপি লদ্ধাসেৰনতায অধিপ্পেতত্তা. নচ একজৰন ৰারমত্তেন পরিব্যত্তং একক্খরং সম্পজ্জতীতি সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং. কস্মা, তস্স একদ্ৰিঅচ্ছরক্খণমত্তেন কালেন ৰত্তব্বত্তা একচ্ছরক্খণেচ অনেকসতসহস্সানং জৰনৰীথীনং পৰত্তিসম্ভৰতো. ৰুত্তঞ্চ –
একমত্তা তযো রস্সা, দ্ৰিমত্তা দীঘমুচ্চরে;
তিমত্তো তু গীতো ঞেয্যো, ব্যঞ্জনা অড্ঢমত্তিকাতি.
মিলিন্দপঞ্হেচ সাধিকে ৰীহিৰাহসতে ৰীহিবীজানি একচ্ছরক্খণে উপ্পন্নস্স চিত্তস্স কলংপি নউপেন্তি. কলভাগংপি নউপেন্তীতি দীপিতং. একক্খরং উচ্চারেন্তস্সচ তত্তকংপি কালং উচ্চারণচিত্তব্যাপারো সন্দিস্সতিযেৰ. নচ পরমত্থতো একমেৰ সদ্দং উচ্চারেমীতিৰা সুণোমীতিৰা সক্কা নিযমেত্ৰা উচ্চারেতুং সোতুঞ্চ. তথা নিযমেন্তস্সপি সদ্দানং পুব্বাপরতো অনেকসতসহস্সস্সেৰ উচ্চারণ সৰন সম্ভৰতো. একমেৰাতি অভিমানো পন সমূহঘন সন্ততিঘনেহি পটিচ্ছন্নত্তাএৰ হোতীতি দট্ঠব্বং. সেসমেত্থ কাযৰিঞ্ঞত্তিযং ৰুত্তন যেন যথাসম্ভৰং ৰেদিতব্বন্তি. এত্থচ ৰিঞ্ঞত্তিসদ্দো কাযেন ৰিঞ্ঞাপেতি ৰাচায ৰিঞ্ঞাপেতীতিআদিসু বোধনত্থো. সুদিন্ন কণ্ডে তিক্খত্তুং ৰিঞ্ঞাপেতীতিআদীসু পৰত্তনত্থো. ইধ পন দুৰিধোপি যুজ্জতি. এৰঞ্হি সতি পরং বোধেতুকামতারহি তেসু সব্বেসু কাযঙ্গৰাচঙ্গচোপনেসুপি পৰত্তকৰিঞ্ঞত্তিযা লব্ভমানতা ৰেদিতব্বা হোতীতি. মূলটীকাযং পন পরং বোধেতুকামতায ৰিনাপি অভিক্কমনাদিপৰত্তনেন সো চিত্ত সহভূৰিকারো অধিপ্পাযং ৰিঞ্ঞাপেতি. সযঞ্চ ৰিঞ্ঞাযতীতি দ্ৰিধাপি ৰিঞ্ঞত্তিযেৰাতি ৰুত্তং, তত্থ দ্ৰীসু বোধনৰিঞ্ঞত্তীসু পুরিমা কাযৰিঞ্ঞত্তি অঙ্গপচ্চঙ্গস্স চলমানৰণ্ণং চক্খুৰিঞ্ঞাণৰীথিযা চলমানঙ্গপচ্চঙ্গং কাযৰিঞ্ঞাণৰীথিযা গহেত্ৰা পচ্ছা সুদ্ধেন মনোদ্ৰারিকজৰনেনএৰ ৰিঞ্ঞাযতি পচ্ছিমাচ ৰচীৰিঞ্ঞত্তি উচ্চারিযমানং সদ্দং সোতৰিঞ্ঞাণৰীথিযা গহেত্ৰা পচ্ছা সুদ্ধেন মনোদ্ৰারিকজৰনেনএৰ ৰিঞ্ঞাযতি, ন পঞ্চদ্ৰারিকজৰনেন. সা হি অত্তানং জানন্তেএৰ পরসত্তে অত্তনা সমঙ্গিনো পুগ্গলস্স চিত্তং ৰিঞ্ঞাপেতি, ন অজানন্তে. ঞাপক হেতু হি নাম অত্তানং জানন্তেএৰ ঞাপেতব্বং ঞাপেতি, নো অজানন্তে. এৰঞ্চ কত্ৰা কাযঙ্গ চোপনং দিস্ৰাৰা পরামসিত্ৰাৰা সদ্দং সুত্ৰাৰা পরস্স তংতংঅধিপ্পাযং জানন্তানং তিরচ্ছান গতানংপি পথধং ৰিঞ্ঞত্তিজাননং সিদ্ধং ভৰতি. তংজাননেন ৰিনা অধিপ্পাযজাননস্স অসম্ভৰতো. ৰিঞ্ঞত্তিং জানন্তানংচ পুরিমসিদ্ধসঙ্কেত সম্বন্ধ জাননেন ৰিনা অধিপ্পাযজাননং ন সম্ভৰতীতি মজ্ঝে ৰিসুং পুব্বসঙ্কেত সম্বন্ধগহনংপি ইচ্ছন্তি, দ্ৰীসু পন পৰত্তকৰিঞ্ঞত্তীসু পরং অভিক্কমন্তং চক্খুৰিঞ্ঞাণৰীথিযা দিস্ৰা অভিক্কমনৰিঞ্ঞত্তিঞ্চ অভিক্কমনচিত্তঞ্চ মনোৰিঞ্ঞাণৰীথিযা জানন্তি. এসনযো পটিক্কমনাদীসু. তথা পরস্স কথং সোতৰিঞ্ঞাণৰীথিযা সুত্ৰা কথনৰিঞ্ঞত্তিঞ্চ কথনচিত্তঞ্চ মনোৰিঞ্ঞাণৰীথিযা জানন্তি. পরং রত্তচিত্তেন কাযঙ্গং চালেন্তং দিস্ৰা চলনৰিঞ্ঞত্তিঞ্চ রাগচিত্তঞ্চ জানন্তি. রত্তস্স কথং সুত্ৰা কথন ৰিঞ্ঞত্তিঞ্চ রাগচিত্তঞ্চ জানন্তি. এসনযো সব্বাসু কাযিকৰাচসিকক্রিযাসূতি. লহুনো ভাৰো লহুতা. মুদুনো ভাৰো মুদুতা. কম্মনি সাধু কম্মঞ্ঞং. কম্মযোগ্যন্তি অত্থো. কম্মঞ্ঞস্স ভাৰো কম্মঞ্ঞতা.
অদন্ধতালক্খণা রূপস্স লহুতা. অথদ্ধতা লক্খণা রূপস্স মুদুতা. সরীরক্রিযানুকূলকম্মঞ্ঞভাৰলক্খণা রূপস্স কম্মঞ্ঞতা. অঞ্ঞমঞ্ঞং অৰিজহন্তিযোপি এতা ৰিরুদ্ধপচ্চযসপ্পায পচ্চযানং ৰসেন অসংমিস্সতো ৰেদিতব্বা. তথা হি অত্তনো কাযৰিরুদ্ধং উতুংৰা আহারংৰা চিত্তক্রিযংৰা সেৰন্তানং সরীরগতা ধাতুযো কদাচি সকলসরীরংৰা সরীরেকদেসংৰা খোভেত্ৰা ৰিসেসতো পূতিমুখ সপ্পসঙ্খাতআপো পরিযুট্ঠানং কত্ৰা কাযং অসয্হভারং ৰিয গরুং ভারিযং করোন্তি. ইরিযা পথপরিৰত্তনে কাযভারিযনিমিত্তং দুক্খং উপ্পাদেন্তি. তদারূপস্স লহুতা নপৰত্ততি. পুন অত্তনো সরীরসপ্পাযং উতুংৰা আহারংৰা চিত্তকিরিযংৰা সেৰন্তানং সো ধাতুক্খোভো ৰূপসম্মতি. কাযো সল্লহুকো হোতি. ইরিযাপথপরিৰত্তনে কায ভারিযনিমিত্তং দুক্খংনাম নত্থি. তদা সা পৰত্ততি. এসনযো সেসাসুপি. ৰিসেসনতো পনেত্থ মুদুভাযং কট্ঠমুখসপ্পসঙ্খাত পথৰীপরিযুট্ঠানং কত্ৰা সুক্খকট্ঠংৰিয কাযং থদ্ধং কক্খল়ংকরোন্তি. ইরিযাপথপরিৰত্তনে অঙ্গমঙ্গানংছিজ্জনভিজ্জনাকারপত্তং থদ্ধং কক্খল়নিমিত্তং দুক্খং উপ্পাদেন্তীতি ৰত্তব্বং. কম্মঞ্ঞতাযং সত্থমুখসপ্পসঙ্খাত ৰাযো পরিযুট্ঠানং ৰাযোৰিসমং কত্ৰা দামরিকচোরপরিযুট্ঠিতং পচ্চন্তরট্ঠং ৰিয কাযং ৰিৰট্টমানং করোন্তি, সব্বইরিযাপথেসু সুখংনাম নত্থীতি ৰত্তব্বং. তেজোধাতু পন তাসং সব্বাসংপি মূলভূতা হোতীতি ৰেদিতব্বা.
ইমা পন অরোগিনো কল্লভাৰোৰিয সুপরিমদ্দিতচম্মস্স মুদুভাৰোৰিয সুদন্ধসুৰণ্ণস্স কম্মক্খমভাৰোৰিয রূপকাযস্স ইরিযাপথপরিৰত্তনে সল্লহুকতাদিৰসেন সন্দিস্সমানা ৰিসেসাকারা হোন্তীতি কত্ৰা ৰিকাররূপং নাম. চযনং চযো. পিণ্ডৰসেন অভিনিব্বত্তীতি অত্থো. আদিতো উপরিতোচ চযো উপচযো. পথমাভিনিব্বত্তি উপরুপরিৰড্ঢিচাতি অত্থো. অযঞ্হি উপসদ্দো উপঞ্ঞত্তন্তিআদীসু ৰিয পথমত্থো উপসিত্তন্তিআদীসু ৰিযচ উপরি অত্থোতি. ৰুত্তঞ্চ মূলটীকাযং উপসদ্দো পথমত্থো উপরিঅত্থোচ হোতীতি. তেনেৰহি পাল়িযং যো আযতনানং আচযো, সো রূপস্স উপচযো. যোরূপস্স উপচযো, সা রূপস্স সন্ততীতি ৰুত্তং. তননং ৰিত্থারণং ততি. সম্বন্ধা ততি পুনপ্পুনংৰা ততি সন্ততি. যথা পৰত্তানং আযতনানং অদ্ধানপূরণৰসেন পৰত্তীতি অত্থো. তত্থ গব্ভসেয্যকানং সত্তানং পটিসন্ধিক্খণে রূপানং উপ্পাদো পথমানিব্বত্তিঅত্থেন উপচযোনাম. ততো পরং যাৰ সব্বপথমং উপ্পন্নানং চক্খু সোত ঘানজিৰ্হানং উপ্পাদো, এত্থন্তরে রূপানং উপ্পাদো উপরি ৰড্ঢিঅত্থেন উপচযোনাম. ততো পরং যাৰজীৰং চতুসন্ততিরূপানং উপ্পাদো সন্ততিনাম. ৰুত্তঞ্হেতং অট্ঠকথাযং নদীতীরে নিখাতকূপস্মিং উদকুগ্গমনকালোৰিয আচযো নিব্বত্তি. পরিপুণ্ণকালোৰিয উপচযো ৰড্ঢি. অজ্ঝোত্থরিত্ৰা গমনকালো ৰিয সন্ততি পৰত্তীতি.
ৰিভাৰনিযং পন
পটিসন্ধিতো পট্ঠায যাৰচক্খাদি দসকানং উপ্পত্তি. এত্থন্তরে রূপুপ্পাদো উপচযোনাম. ততো পরং সন্ততি নামাতি ৰুত্তং. তংপি তেন পরিযাযেন যুজ্জতিযেৰ.
সংসেদজোপৰাতিকানং পন পটিসন্ধিক্খণে রূপানং উপ্পাদো পথমা ভিনিব্বত্তি অত্থেন পরিপুণ্ণ ৰড্ঢি অত্থেনচ উপচযো নাম, ততো পরং রূপানং উপ্পাদো সন্ততিনাম. অপিচ, তিসমুট্ঠানিক রূপানংপি ৰিসুং ৰিসুং সন্ততিপচ্চুপ্পন্নংনাম অত্থি. তস্সচ একেকস্স নিব্বত্তি ৰড্ঢি পৰত্তি ৰসেন তিস্সো তিস্সোঅৰত্থা হোন্তি. তত্থ একেকসন্ততিযং আদিম্হি সন্ততিসীসরূপানং সব্বপথমং উপ্পাদো নিব্বত্তিনাম. ততো ৰড্ঢনরূপানং উপ্পাদো ৰড্ঢীনাম. ৰড্ঢনে সমত্তে অৰড্ঢিত্ৰা পবন্ধট্ঠিতিৰসেন ৰত্তনৰসেনউপ্পাদোপৰত্তিনাম. তত্থ চ নিব্বত্তিৰড্ঢিযো উপচযোনাম. পৰত্তিসন্ততি নাম. সঙ্খেপতো পন লোকে সব্বাসু ইন্দ্রিযানিন্দ্রিযবদ্ধরূপপৰত্তীসু সন্দিস্সমানে জাযন ৰড্ঢন পৰত্তনসঙ্খাতে অৰত্থাভেদে দিস্ৰা উপচযসন্ত তিযো ৰেদিতব্বা. তত্রাযং নযো-রুক্খতিণাদীনিৰা সাখা পত্তপুপ্ফফলাদীনিৰা আদিম্হি জাযন্তি. জাযিত্ৰা ৰড্ঢন্তি. ৰড্ঢনে সমত্তে অৰড্ঢিত্ৰা পবন্ধৰসেন পৰত্তিত্ৰা ভিজ্জন্তীতি. জীরণং জরা, জীরন্তি জিণ্ণভাৰং গচ্ছন্তি এতাযাতি জরা. সাযেৰ জরতা. উপ্পাদজরাভঙ্গেহি নিচ্চলতি নকম্পতীতি নিচ্চো অসঙ্খত ধম্মো. ন নিচ্চো অনিচ্চো, সঙ্খতধম্মো. অনিচ্চস্স ভাৰো অনিচ্চতা, ভঙ্গো.
[১৮৩] ৰিভাৰনিযং পন
‘‘নিচ্চধুৰভাৰেন ন ইচ্চং অনুগন্তব্বন্তি অনিচ্চ’’ন্তি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.
নিচ্চসদ্দো হি সাসনে লোকেচ পাকটো. সো এৰ ইধ নকারযুত্তো অনিচ্চোতি ৰুত্তোতি. লক্খীযন্তি সল্লক্খীযন্তি ৰিনিচ্ছীযন্তি ধম্মা ইমে সঙ্খতাতি এতেনাতি লক্খণং. সঙ্খত ভাৰজানননিমিতন্তি অত্থো. যথাহ- অঙ্গুত্তরে তীণি মানি ভিক্খৰে সঙ্খতস্স সঙ্খতলক্খণানি. কতমানি তীণি, উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৰযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতীতি. ননু পাল়িযং জাতিনাম আগতা. তস্মা সাপি ইধ ৰত্তব্বাতি ৰুত্তং জাতিরূপমেৰাতিআদি. এত্থাতি রূপসমুদ্দেসে. জননং পাতুভৰনং জাতি. জাযন্তিৰা এতাযাতি জাতি, উপচয সন্ততি নামেনপৰুচ্চতি তস্সাজাতিযাতথা অৰত্থাভেদযোগতোতি অধিপ্পাযো. সা হি আদিতো পটিসন্ধিরূপানি পাতুভৰন্তানি করোতি. পুন অপরিপুণ্ণানিচ আযতনানি পূরেতি. পূরিতানি চ দীঘংপি অদ্ধানং অব্বোচ্ছিন্নং কত্ৰা পৰত্তেতি পবন্ধযতীতি. একা দসৰিধংপীতি মহাভূতাদিভাৰেন একত্তং উপনযনৰসেন একা দসপভেদংপি. কথং সরূপৰসেন অট্ঠৰীসতিৰিধং হোতীতি পুচ্ছিত্ৰা ভূতপ্পসাদ ৰিসযাতিআদিনা একাদসৰিধস্সেৰ সরূপতো দস্সনং অন্তোগধভেদানং পুব্বে ৰুত্তভাৰেন সুপাকটত্তাতি দট্ঠব্বং. তেনাহ-অট্ঠারসৰিধন্তি.
চত্তারি ভূতানি পঞ্চপসাদা অগহিতগহণেন চত্তারো ৰিসযা গোচরা. দুৰিধো ভাৰো. একং হদযং. ইতি ইদং সোল়সৰিধং রূপং জীৰিতাহাররূপেহি সহ অট্ঠারসৰিধং হোতি তথা একো পরিচ্ছেদো. দুৰিধা ৰিঞ্ঞত্তি. অগহিতগহণেন তিৰিধো ৰিকারো. চতুব্বিধং লক্খণন্তি দস অনিপ্ফন্নাচাতি রূপং সরূপতো অট্ঠৰীসতিৰিধং ভৰেতি যোজনা. এত্থচ পচ্ছিমানি দসরূপানি সভাৰতো অনুপলব্ভমানত্তা পচ্চযেহি নিপ্ফাদিতানি রূপানি ন হোন্তীতি অনিপ্ফন্নানি নাম. অপি চেত্থ অভিধম্মে ৰিসুং উদ্দিট্ঠানি নিদ্দিট্ঠানিচ এতানি সভাৰতো অনুপলব্ভমানানীতি ৰা পরমত্থতো অৰিজ্জমানানীতিৰা নসক্কা ৰত্তুং. ৰোহারসিদ্ধ মত্তভাৰং অতিক্কম্ম তাদিসেন সুদ্ধধম্মগতিযা সিদ্ধেন পরমত্থ লক্খণেন উপলদ্ধত্তা. ইতরথা নিব্বত্তিলক্খণরহিতং অসঙ্খত নিব্বানংপি সভাৰতো অনুপলব্ভমানং পরমত্থতো অৰিজ্জমানঞ্চ নাম সিযাতি. তস্মা নিব্বত্তি লক্খণরহিতত্তাএৰ এতানি অনিপ্ফন্নানিনাম. ন সভাৰতো অনুপলব্ভমানত্তাতি যুত্তং সিযাতি. [রূপসমুদ্দেসো]
১৫৭. রূপৰিভাগেসব্বঞ্চ পন এতং যথাসমুদ্দিট্ঠং অট্ঠৰীসতি ৰিধং রূপং অহেতুকট্ঠেন একৰিধমেৰ. ন সহেতুকা হেতুক ৰসেন দুৰিধং. তথাসপ্পচ্চযট্ঠেন একৰিধমেৰ. ন সপ্পচ্চযাপচ্চয ৰসেন দুৰিধন্তি এৰং পৰত্তং একৰিধনযং তাৰ দস্সেতুং সব্বঞ্চাতিআদিমারদ্ধং.
[১৮৪] ৰিভাৰনিযং পন
একৰিধনযোপি রূপৰিভাগোএৰাতি কত্ৰা ‘‘যথা উদ্দিট্ঠ রূপানং একৰিধাদিনযং দস্সনত্থং সব্বঞ্চ পনেতন্তিআদি ৰুত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. তং ন সমেতি.
ৰক্খতি হি –
অজ্ঝত্তিকাদিভেদেন, ৰিভজন্তি যথারহন্তি.
এতেন অজ্ঝত্তিকাদিভেদো এৰ রূপৰিভাগোনামাতি ৰিঞ্ঞাযতি.
তত্থ সব্বংপি রূপং হেতুসম্পযোগা ভাৰতো অহেতুক মেৰ, ন কিঞ্চি সহেতুকং. কিঞ্চি অহেতুকন্তি এৰং ৰিভাগো অত্থীতি অধিপ্পাযো. সপ্পচ্চযং সাসৰং সঙ্খতং লোকিযন্তি পাঠো. সপ্পচ্চযং সঙ্খতং লোকিযং সাসৰন্তি পন যুত্তো. পাল়িযংপি তথা দিট্ঠত্তা সভাগযুগল়সম্ভৰতোচাতি. ইতরানি পন পাল়িকমেন অসমেন্তানিপি সভাগ যুগল়ত্তা ভাগতো যুত্তানিএৰ. তত্থ অত্তনো জনকেন পচ্চযেন সহেৰ ৰত্ততীতি সপচ্চযং. পচ্চযেহি সঙ্গম্ম করীযতীতি সঙ্খতং. পঞ্চুপাদা নক্খন্ধসঙ্খাতে লোকেএৰ পরিযাপন্নন্তি লোকিযং. অত্তানং আরব্ভ পৰত্তেহি আসৰেহি সহেৰ ৰত্ততীতি সাসৰং. অকনিট্ঠ ব্রহ্মসন্তান ভূতংপি রূপং কামতণ্হা ৰিসযভাৰেন কামেএৰ পরিযাপন্নত্তা কামাৰচরং. নত্থি অত্তনা গহিতং কিঞ্চি আরম্মণংনাম অস্সাতি অনারম্মণং. যো ধম্মো অঞ্ঞেন পযোগেন পহীনোপি সমুদযপহানে অসতি অপহীনোৰ হোতি. পুন অৰস্সং উপ্পজ্জমানত্তা. অপ্পহীনোপি তস্মিং সতি পহীনোৰ হোতি. পুন অনুপ্পজ্জমানত্তা. তাদিসো ধম্মো পহানৰাযামস্স অট্ঠানত্তা অপ্পহাতব্বোনাম. রূপংপি এদিসমেৰ হোতীতি ৰুত্তং অপ্পহাতব্ব মেৰাতি. অট্ঠানত্তা পহান ৰাযামং ন অরহতীতি অত্থো. অথৰা, ৰিনা সমুদযপহানেন পহাতুং অসক্কুণেয্যোতি অত্থো. যদি এৰং রূপং ভিক্খৰে ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং দীঘরত্তং অত্থায হিতায সুখায ভৰিস্সতীতি ইদং কথন্তি. তংপি তব্বিসযস্স রাগস্স পহানং সন্ধায ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. যথাহ –
রূপে খো রাধ যো ছন্দো, যো রাগো, যানন্দী, যা তণ্হা, তং পজহথ. এৰং তংরূপং পহীনং ভৰিস্সতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৰত্থুকতং অনভাৰংকতং আযতিং অনুপ্পাদধম্মন্তি.
অযং নযো অঞ্ঞেসুপি কুসলাদীসু অপ্পহাতব্বেসু ৰেদিতব্বোতি. এৰসদ্দো চেত্থ পুরিমপদেসুপি যোজেতব্বো. ইতিসদ্দো আদিঅত্থো, পকারত্থোৰা. তেন পাল়িযং আগতং ন হেতু হেতুৰিপ্পযুত্তন্তিআদিং সঙ্গণ্হাতি. তস্স তস্স পুগ্গলস্স অত্তভাৰপরিযাপন্নো ধম্মসমূহো অজ্ঝত্তংনাম. তস্মিংপিচ যত্থ তণ্হায অতিরেকতরং দল়্হপরিগ্গহো হোতি. সো চক্খাদিকো চিত্তেন সহ ছব্বিধো ধম্মো অজ্ঝত্তিকো নাম. অজ্ঝত্তে ৰিদিতো পাকটোতি কত্ৰা. তথা হি সো অজ্ঝত্তজ্ঝত্তন্তিপি ৰুত্তো. ইতরানি পন রূপাদিনি ফস্সাদীনিচ তদুপাদায তণ্হাপরিগ্গহস্স মন্দত্তা বাহিরানি নাম. যথা হি লোকে মণিৰা সুৰণ্ণংৰা রজতংৰা বহিগেহে নিদহিত্ৰা থপিতং হোতি. পচ্ছিৰা সুপ্পংৰা ঘটোৰা সরাৰোৰা অন্তো গেহে থপিতো. তত্থ পচ্ছিমানি ছড্ডেত্ৰাপি পুরিমানি রক্খন্তি. তস্মা তানেৰ তণ্হাপরিগ্গহদল়্হতায অন্তোপরিভোগাত্ৰেৰ ৰুচ্চন্তি. পচ্ছিমানি পন বাহির পরিভোগাত্ৰেৰ. এৰং সম্পদমিদং দট্ঠব্বং. ইধপি হি যদি সক্কুণেয্য. রূপাদীনি ফস্সাদিনিচ সব্বানি ছড্ডেত্ৰাপি চক্খাদিকং ছব্বিধমেৰ অৰস্সং রক্খিস্সন্তীতি. ইতি তণ্হা পরিগ্গহস্স দল়্হমন্দতা ৰসেনেৰ তেসং দ্ৰিন্নং অজ্ঝত্তিক বাহিরতা ৰুত্তা. ন পৰত্তিদেসৰসেনাতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং.
[১৮৫] যং পন ৰিভাৰনিযং
‘‘অজ্ঝত্তিকরূপং অত্থভাৰসঙ্খাতং অত্তানং অধিকিচ্চ উদ্দিস্স পৰত্তত্তা. কামং অঞ্ঞেপি অজ্ঝত্তসম্ভূতা অত্থি. রুল়্হীৰসেন পন চক্খাদিকমেৰ অজ্ঝত্তিকন্তি’’ ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.
[১৮৬] যঞ্চ তত্থ
‘‘অত্তসঙ্খাতংপা চিত্তং অধিকিচ্চ তস্স দ্ৰারভাৰেন পৰত্ততীথি অজ্ঝত্তং. তদেৰ অজ্ঝত্তিকন্তি’’ ৰুত্তং. তংপি ন সুন্দরং.
তস্মিং অত্থে হি সতি চিত্তস্স অজ্ঝত্ততা ন সম্পজ্জতি. অজ্ঝত্তধম্ম অজ্ঝত্তিকম্মোনঞ্চ অৰিসেসো আপজ্জতীতি.
যং পন তত্থ
অথৰা যদি মযং ন হোম, ত্ৰং কট্ঠকলিঙ্গরূপমো ভৰিস্সতীতি ৰদন্তা ৰিয অত্তভাৰস্স সাতিসযং উপকারকত্তা চক্খাদিনেৰ ৰিসেসতো অজ্ঝত্তিকানীতি ৰুত্তং. তং যুত্ততরং.
তথা উপকারাতিসযত্তাএৰ হি তেসু সত্তানং পরিগ্গহ দল়্হতা হোতীতি. সত্তৰিধংপি দ্ৰাররূপংনাম. যথাক্কমং ৰীথি চিত্তানং পাণাতিপাতাদিকম্মানঞ্চ পৰত্তিমুখত্তা. তত্থ পন পঞ্চ ৰিধং পসাদরূপং উপপত্তিদ্ৰারংনাম. ৰিঞ্ঞত্তিদ্ৰযং কম্মদ্ৰারংনামাতি ওল়ারিকরূপং পকতিযা থূলসভাৰত্তা ঘট্টনসঙ্খাতস্সচ অত্তনো কিচ্চস্স ওল়ারিকত্তা. সন্তিকেরূপং দূরে পৰত্তস্সপি সীঘতরং ঞাণেন গহণযোগ্যত্তা. সপ্পটিঘরূপঞ্চাতি এত্থ পটিহননং পটিঘো. সো দুৰিধো ৰিসযৰিসযীনং পটিঘট্টনং মহা ভূতানং অঞ্ঞমঞ্ঞপটিঘট্টনন্তি. তত্থ যেন পটিঘট্টনেন পসাদ দ্ৰারানং ভৰঙ্গস্সচ ৰিকারপ্পত্তি হোতি. ইদং ৰিসযৰিসযীনং পটিঘট্টনংনাম. যেন রুপ্পনলক্খণানং রূপধম্মানং রুপ্পন কুপ্পন ঘট্টন পীল়ন ভিজ্জনাদযো পৰত্তন্তি. ইদং মহাভূতানং অঞ্ঞমঞ্ঞপটিঘট্টনং নাম. পটিঘেন সহ ৰত্ততীতি সপ্পটিঘং.
[১৮৭] ৰিভাৰনিযং পন
‘‘যো সযং নিস্সযৰসেনচ সম্পত্তানং অসম্পত্তানঞ্চ পটিমুখভাৰো অঞ্ঞমঞ্ঞপতনং. সো পটিঘো ৰিযাতি পটিঘো. যথাহি পটিঘাতে সতি দুব্বলস্স চলনং হোতি. এৰং অঞ্ঞমঞ্ঞপটিমুখভাৰে সতি অরূপসভাৰত্তা দুব্বলস্স ভৰঙ্গস্স চলনং হোতীতি’’ এৰং মহাভূতঘট্টনং উপমামত্তং কত্ৰা ৰিসযৰিসযিঘট্টনমেৰ গহিতং. তং অনুপপন্নং.
এৰঞ্হি সতি যানি লোকে অজ্ঝত্তবহিদ্ধাসন্তানেসু ঘট্টনানি দিস্সন্তি. যেসং ৰসেন রূপধম্মেসু অঞ্ঞমঞ্ঞং লগ্গন বন্ধন থম্ভন ধারণ চলনাদীনিৰা ৰড্ঢন হাযন ছেদন ভেদন ৰিলীন ৰিকিরণাদীনিৰা পৰত্তন্তি. তানি ইধ অসঙ্গহিতানি সিযুং. নচ তানি অনুগ্গহ উপঘাত ৰসেন পৰত্তিভূত সন্নিপাত সঙ্খাতং ঘট্টনংৰিনা অঞ্ঞপকারানিএৰ সক্কা ভৰিতুন্তি. ইতরং সোল়সৰিধং ৰুত্তপটিপক্খৰসেন সুখুমরূপং দূরেরূপং অপটিঘরূপঞ্চ. উপাদিন্নরূপং নাম কত্থচি যংকিঞ্চি সরীরট্ঠকরূপং ৰুচ্চতি. কত্থচি কম্মসমুট্ঠান মেৰ তদুভযংপি তণ্হাদিট্ঠীহি তুসং আদিন্নপরামট্ঠত্তা উপাদিন্নং নাম নিপ্পরিযাযতো পন কম্মসমুট্ঠানমেৰ উপাদিন্নংনাম. কস্মা তস্সেৰ সত্তসন্তানে নিচ্চকালং পৰত্তিৰসেন সাতিসযং ভুসং আদিন্নগহিতপরামট্ঠতাসম্ভৰতোতি ৰুত্তং কম্মজংউপাদিন্নরূপন্তি. এতং মমাতিআদিনা তণ্হাদিট্ঠীহি ভুসং আদিযতীতি উপাদিন্নং. অট্ঠকথাযং পন তণ্হাদিট্ঠীহি উপেতেন কম্মুনা অত্তনো ফলভাৰেন আদিন্নং গহিতন্তি ইমমত্থং দস্সেতি. সহ নিদস্সনেন সনিদস্সনং. নিদস্সনন্তি চক্খুৰিঞ্ঞাণেন দট্ঠব্বভাৰো ৰুচ্চতি. সো পন ধম্মতো অনঞ্ঞত্তেপি অঞ্ঞে ৰিয কত্ৰা উপচরীযতি. এৰঞ্হি সতি অত্থৰিসেসবোধো হোতীতি. নিদস্সনন্তিৰা চক্খুৰিঞ্ঞাণকিচ্চং ৰুচ্চতি. তেন সহ ৰত্ততীতি সনিদস্সনন্তিপি যুজ্জতিযেৰ. চক্খাদিদ্ৰযং অসম্পত্তৰসেন গোচরগ্গাহিকং. ঘানাদিত্তযং সম্পত্তৰসেন গোচরগ্গাহিকন্তি পঞ্চৰিধংপি গোচরগ্গাহিকরূপন্তি যোজনা. তত্থ পসাদে অল্লীযিত্ৰা লগ্গিত্ৰা উপ্পন্নং আরম্মণং সম্পত্তংনাম. কেসগ্গমত্তংপি মুঞ্চিত্ৰা উপ্পন্নং অসম্পত্তংনাম. কস্মা পনেত্থ চক্খাদিদ্ৰযং অসম্পত্তমেৰ গণ্হাতি. ঘানাদিত্তযং সম্পত্তমেৰাতি, পচ্চযৰিসেসতো. আলোকো হি রূপগহণে চক্খুস্স পচ্চযো. আকাসোচ সদ্দগহণে সোতস্সাতি চক্খুরূপেসুচ অঞ্ঞমঞ্ঞং লগ্গিত্ৰা উপ্পজ্জমানেসু আলোকপরিৰারস্স ওকাসো নত্থি. তথা সোতসদ্দেসুচ আকাসপরিৰারস্সাতি. ৰাযুআপপথৰিযো পন ঘানাদিত্তযস্স গন্ধাদিগহণে পচ্চযা হোন্তি. তত্থ ৰাযুনাম গন্ধাকড্ঢনকো নাসৰাতোযেৰ, সোচ সম্পত্তস্সেৰ পচ্চযো. আপোনাম জিৰ্হাতেমনকো আপো, সোপি সম্পত্তস্সেৰ পচ্চযো. ন হি রসো সুক্খজিৰ্হায ফরতীতি. পথৰীচ ঘট্টনত্থায পচ্চযো. ন হি দুব্বলপথৰীসন্নিস্সযো আলোকোৰা রজোৰাকাযে পতমানোপি পসাদে ঘট্টেতীতি. ইতি পচ্চযৰিসেসতো তেসং সম্পত্তাসম্পত্তৰসেন গহণ ৰিসেসো হোতীতি. তত্থ চক্খুস্স তাৰ অসম্পত্তগহণং পাকটং. তঞ্হি সমীপে অক্খিৰণ্ণংৰা ভমুকমূলংৰা নপস্সতি. দূরে পন মহন্তং চন্দমণ্ডলাদিকংৰা ফলিকাদিতিরোহিতংৰা ৰণ্ণং পস্সতি. দিসাদেসৰৰত্থানঞ্চস্স পঞ্ঞাযতীতি. সোতস্স পন কথন্তি, তত্থ হি দূরে সদ্দো চিরেন সুয্যমানো দিস্সতি পচ্ছিমদিসাভাগে উপ্পন্নোপি সদ্দো অন্তরা মহন্তে চেতিযাদিকে অন্তরিতে সতি দক্খিণপস্সতোৰা সুয্যতি. উত্তরপস্সতোৰা. অসুয্যমানোৰা হোতীতি. ৰুচ্চতে, উপ্পন্নো সদ্দসঙ্ঘাটো আসন্নে ঠিতানং আদিতো পট্ঠায যাৰ অৰসানা কমেন পাকটীভূতো হোতি. পটিঘট্টনানিঘংসোচ বলৰা হোতি. অহং সুণোমীতি পৰত্তা সল্লক্খণৰীথিযো সীঘতরং নিরন্তরং ৰিয পৰত্তন্তি. দূরে ঠিতানং পন পটিঘট্টনানিঘংসো মন্দতরো হোতি. আদিতো অপাকটো. মজ্ঝেৰা অৰসানেৰা পিণ্ডৰসেন পাকটীভূতো. সল্লক্খণৰীথিযো চিরেন পরেন পৰত্তন্তি. তস্মা তেসং লহুং সুতো. চিরেন সুতোতি অতিমানো হোতীতি. অপিচ, সদ্দোনাম নিস্সযধাতুপরংপরায পৰত্তিত্ৰা দূরংপি দেসং গচ্ছতিযেৰ. এৰং গচ্ছন্তোচ গতগতট্ঠানেএৰ ঠত্ৰা সৰনূপচারে ঠিতানং সোতসহস্সংপি ঘট্টেতি. মহন্তে পন চেতিযাদিকে অন্তরিতে সতি যতো আকাসো উজুং ৰিৰটো হোতি. ততো দক্খিণপস্সতোৰা উত্তরপস্সতোৰা গতগতঠানতোৰসোতং ঘট্টেতি. মন্দতরো পন সদ্দোঅসুয্য মানোপি হোতি. এৰং গচ্ছন্তোচ যাৰ সোতপসাদে অল্লীযিত্ৰা নুপ্পজ্জতি. তাৰ অসম্পত্তোযেৰ হোতি. যো পন অল্লী যিত্ৰা উপ্পজ্জতি. সো সম্পত্তোনাম হোতি. ন সো সুয্যতীতি. যদি পন সোতং সম্পত্তৰিসযং সিযা. যথা অন্তো কুচ্ছিগতো গন্ধো বহি নঘাযিযতি. তথা অন্তো কুচ্ছিগতো সদ্দোপি বহি নসুযেয্য. গন্ধস্স ৰিয দিসাদেসৰৰত্থানং ৰিস্সন সিযাতি.
[১৮৮] ৰিভাৰনিযং পন
‘‘গন্ত্ৰা ৰিসযদেসং তং, ফরিত্ৰা গণ্হতীতি চে. অধিট্ঠান ৰিধা নেপি, তস্স সো গোচরো সিযা.’’ তিপি ৰিচারিতং. তং ন সুন্দরং.
ন হি চক্খাদিদ্ৰযস্স বহিদ্ধা ৰিসযদেসগমনসঙ্গো অত্থীতি. গোচরং গণ্হাতীতি গোচরগ্গাহিকং. পসাদ মণ্ডভূতত্তা আপাতমাগতং আরম্মণনিমিত্তং সম্পটিচ্ছতীতি অত্থো.
ৰিভাৰনিযং পন
ৰিঞ্ঞাণাধিট্ঠিতং হুত্ৰা তংতং গোচরগহণ সভাৰত্তাতি ৰুত্তং.
ৰণ্ণোতি রূপারম্মণস্সেতং নামং. ওজাতি আহার রূপ মাহ. ৰিনিভুজ্জতীতি ৰিনিব্ভোগো. ঠানতো দেসতো উপ্পত্তিকারণতো ৰিসুংৰিসুং ৰৰত্থপীযতীতি অত্থো. নৰিনিব্ভো গোতি অৰিনিব্ভোগো. সো এৰ রূপন্তি অৰিনিব্ভোগরূপং. আচরিযানন্দত্থেরেনপনেত্থ গন্ধরসওজা কত্থচি ৰিনীভুত্তা দিস্সন্তীতি পঞ্চৰিধমেৰ অৰিনিব্ভোগরূপং ইচ্ছিতং. তং পরতো আগমিস্সতীতি. [রূপৰিভাগো].
১৫৮. কম্মন্তি একা চেতনাএৰ. সাযেৰ হি পট্ঠানে নানাক্খণিক কম্মপচ্চযভাৰেন ৰুত্তা. যথাহ-নানাক্খণিকা কুসলাকুসলা চেতনা ৰিপাকানং খন্ধানং কটত্তাচ রূপানং কম্মপচ্চযেন পচ্চযোতি. চিত্তন্তি পন সসম্পযুত্তধম্মং অধিপ্পেতং. পট্ঠানে চেতসিকধম্মানংপি রূপসমুট্ঠাপনভাৰেন ৰুত্তত্তা. যথাহ-হেতূ হেতুসম্পযুত্তকানং ধম্মানং তং সমুট্ঠানানঞ্চ রূপানং হেতু পচ্চযেন পচ্চযোতিআদি. উতূতি তেজোযেৰ. সো হি কপ্পসণ্ঠাপনৰসেন সকলং ওকাস লোকংপি নানাসরীরসণ্ঠাপনৰসেন সক লং রূপমযং কাযং সত্তলোকংপি নানারুক্খতিণাদীনং অব্ভপটলমেঘৰুট্ঠিজলঅগ্গি ৰাতাদীনঞ্চ সণ্ঠাপনৰসেন সকলং সঙ্খারলোকংপি উদযতি পসৰতি জনেতি ৰড্ঢেতি. তস্মা উতূতি ৰুচ্চতীতি. অরতি গচ্ছতি পৰত্ততীতি উতূতিপি ৰদন্তি. আহারোতি ওজাএৰ. রূপৰিরাগভাৰনাভূতং অরূপকুসলং কম্মজরূপং নজনেতীতি ৰুত্তং পঞ্চৰীসতিৰিধংপীতি. অতিসঙ্খতন্তি অতীতকালে যথাকা লন্তরে রূপং জনেতি, তথা ৰিসেসেত্ৰা সুট্ঠুকতং. অজ্ঝত্তি কসন্তানেতি ৰুত্তং, অজ্ঝত্তসন্তানেতি পন ৰত্তব্বং. অজ্ঝত্ত মেৰ অজ্ঝত্তিকন্তিৰা ইকসদ্দস্স অত্থো দট্ঠব্বো. পটিসন্ধিমুপাদাযাতি পটিসন্ধিচিত্তস্স উপ্পাদক্খণং উপাদায. খণেখণেতি একেকস্স চিত্তস্স তীসু তীসু খণেসু. আচরিযানন্দত্থেরো পন সব্বেসংপি চতুসমুট্ঠানিকরূপানং একেকস্স চিত্তস্স উপ্পাদক্খণেএৰ উপ্পাদং ভঙ্গক্খণেএৰ নিরোধঞ্চ আহ. অহং পনস্সা ধিপ্পাযো-সব্বানিপি চতুসমুট্ঠানিকরূপানি চিত্তস্স উপ্পাদক্খণেএৰ উপ্পজ্জন্তি, ন ভঙ্গক্খণে. যথাহ –
যস্সৰা পন সমুদযসচ্চং নিরুজ্ঝতি, তস্স দুক্খসচ্চং উপ্পজ্জতীতি. নোতি.
তথা তানি চিত্তস্স ভঙ্গক্খণেএৰ নিরুজ্ঝন্তি. ন উপ্পাদক্খণে. যথাহ –
যস্স কুসলা ধম্মা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি, তস্স অব্যাকতা ধম্মা নিরুজ্ঝন্তীতি. নোতি.
অরূপভৰং সন্ধায এতং যমকদ্ৰযং ৰুত্তং. রূপানি পন চিত্তস্স ভঙ্গক্খণেপি উপ্পজ্জন্তি. উপ্পাদক্খণেপি নিরুজ্ঝন্তীতি চে. ন. এৰঞ্হি সতি –
যস্সৰা পন সমুদযসচ্চং নিরুজ্ঝতি, তস্স দুক্খসচ্চং উপ্পজ্জতীতি. অরূপে তণ্হায ভঙ্গক্খণে তেসং সমুদযসচ্চং নিরুজ্ঝতি. নোচ তেসং দুক্খসচ্চং উপ্পজ্জতি. পঞ্চৰোকারে তণ্হায ভঙ্গক্খণে তেসং সমুদযসচ্চঞ্চ নিরুজ্ঝতি, দুক্খসচ্চঞ্চ উপ্পজ্জতীতিচ.
ইতরত্থচ
অরূপে কুসলানং উপ্পাদক্খণে তেসং কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি. নোচ তেসং অব্যাকতা ধম্মা নিরুজ্ঝন্তি. পঞ্চৰোকারে কুসলানং উপ্পাদক্খণে তেসং কুসলা ধম্মাচ উপ্পজ্জন্তি. অব্যাকতা ধম্মাচ নিরুজ্ঝন্তীতিচ.
এৰং পরিপুণ্ণপঞ্হাএৰ উদ্ধটা সিযুং. নোতি পন পটিসেধোৰ উদ্ধটো. তস্মা নযিদং অরূপভৰং সন্ধায ৰুত্তন্তি সক্কা ৰত্তুন্তি. চিত্তজরূপং সন্ধায ৰুত্তন্তি চে. তম্পি ন. কম্মজরূপস্স ৰিগহণে ৰিরোধস্স যমকপাঠন্তরস্স অভাৰতো. অনুলোমস্সেৰচ ভাৰতো. যথাহ –
যস্সৰাপন যত্থ মনিন্দ্রিযং ন উপ্পজ্জতি. তস্স তত্থ জীৰিতিন্দ্রিযং নউপ্পজ্জতীতি. অসঞ্ঞসত্তানং তেসং তত্থ মনিন্দ্রিযং ন উপ্পজ্জতি. নোচ তেসং তত্থ জীৰিতিন্দ্রিযং ন উপ্পজ্জতি.
সব্বেসং চৰন্তানং পৰত্তে চিত্তস্স ভঙ্গক্খণে তেসং তত্থ মনিন্দ্রিযঞ্চ নউপ্পজ্জতি. জীৰিতিন্দ্রিযঞ্চ নউপ্পজ্জতীতি.
এত্থ হি অসঞ্ঞসত্তানন্তি এতেন রূপজীৰিতিন্দ্রিয মেৰ ৰুত্তং. যদিচ তং চিত্তস্স ভঙ্গক্খণেপি উপ্পজ্জেয্য, পুরিমকোট্ঠাসে পৰত্তে চিত্তস্স ভঙ্গক্খণে অসঞ্ঞসত্তানং তেসং.ল. জীৰিতিন্দ্রিযং নউপ্পজ্জতীতি ৰুত্তং সিযা, পচ্ছিমকোট্ঠাসেচ সব্বেসং চৰন্তানং ইচ্চেৰ ৰুত্তং সিযাতি. পচ্ছিমকোট্ঠাসে পন অরূপ জীৰিতিন্দ্রিযং সন্ধায ৰুত্তন্তি চে. ন. তথা গহণত্থং যমক পাঠন্তরাভাৰতো সব্বঞ্ঞুৰিসযেচ ঠানে পাল়িযো সংসন্দিত্ৰা বলৰতিযা পাল়িযুত্তিযাএৰ ঠাতব্বতোতি. যস্মাচ রূপধম্মা নাম দন্ধপৰত্তিনো হোন্তি. অরূপধম্মা লহুপৰত্তিনো ঠিতিক্খণোচ তেসং ৰিসুং গণনূপগো নত্থি. তস্মা অঞ্ঞোযেৰ রূপ ধম্মানং খণপবন্ধো. অঞ্ঞো অরূপধম্মানং. তত্থ সব্বেপি রূপধম্মা একচিত্তক্খণপরিমাণেন অত্তনো উপ্পাদক্খণেন যুত্তা খণে খণে নিরন্তরমেৰ উপ্পজ্জন্তি. পটিসন্ধিতো পট্ঠায সহুপ্পন্নত্তাচ পন দ্ৰিন্নং তেসং উপ্পাদাদিৰা নিরোধন্তোৰা যাৰজীৰংপিসহেৰ হোতীতিপি তস্স অধিপ্পাযোতি. যমক পাল়িযো পন নানাত্থা, নানাব্যঞ্জনা, গম্ভীরোচ সত্থু অধিপ্পাযো. তস্মা সুট্ঠু ৰিচারেত্ৰা সল্লক্খেতব্বো. ন পন ধম্মতা এসা যমকস্স. যদিদং যথালাভযোজনাতি কত্ৰা অত্তনো অধিপ্পাযে ঠত্ৰা দিট্ঠং দিট্ঠং যমকপাঠং যথালাভযো জনাযএৰ সক্কা যোজেতুন্তি. রূপৰিরাগভাৰনাৰিসেসভূতং অরূপকুসলং তস্মিং লোকে রূপসহিতং পটিসন্ধিং নজনেতি. সুদ্ধঅরূপমেৰ জনেতি. তস্মা রূপসন্ততিসীসস্স সব্বসো অভাৰা তত্রুপ্পন্নানি সব্বানি ছচত্তালীসচিত্তানি রূপং জনেতুং ন ন সক্কোন্তি. অরূপৰিপাকা পন তত্থেৰ নিযমুপ্পন্নাতি অরূপপাকস্সেৰ গহণং কতং, তেনেৰ অট্ঠকথাযং, অঞ্ঞানিপি বহূনি আরুপ্পে উপ্পন্নানি অনোকাসত্থা রূপং নসমুট্ঠাপেন্তীতি ৰুত্তং তত্থ অনোকাসতানাম আদিতো পট্ঠায উপ্পন্নস্স রূপসন্ততিসীসস্স অভাৰো এৰ দট্ঠব্বোতি.
[১৮৯] ৰিভাৰনিযং পন
‘‘রূপৰিরাগভাৰনানিব্বত্তত্তা হেতুনো তব্বিধুরতাযা’’তিপি কারণং ৰুত্তং. তং অকারণং.
রূপারূপৰিরাগভাৰনাভূতমগ্গনিব্বত্তস্স লোকুত্তরৰিপাকস্স রূপোকাসে সতি রূপজনকতাদস্সনতোতি. ঝানঙ্গৰিরহেন অঙ্গদুব্বলানিপি রূপং ন জনেন্তীতি দ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণগহণং কতং. ইতরা নিপি পন পন্নরসকামরূপ পটিসন্ধিচিত্তানি খীণাসৰানং পরিনিব্বানচুতি চিত্তন্তি ইমানি চিত্তানি রূপং ন সমুট্ঠাপেন্তিযেৰ. এৰংসন্তেপি তানি সব্বানিপি ভৰঙ্গকালে অখীণাসৰানঞ্চ চুতিকালে সমুট্ঠাপেন্তীতি তেসং ইধ অগহণং দট্ঠব্বং.
[১৯০] ৰিভাৰনিযং পন
পটিসন্ধিচিত্তং পন চুতিচিত্তঞ্চ একূনৰীসতি ভৰঙ্গস্সেৰ অন্তোগধত্তা চিত্তন্তরং ন হোতীতি ন তস্স ৰজ্জনং কত’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ একূনৰীসতি ভৰঙ্গস্সেৰাতি ন ৰত্তব্বং.
অরূপৰিপাকস্স সরূপতো ৰজ্জিতত্তাতি. কস্মা পন যথা ৰুত্তানি পন্নরস পটিসন্ধিচিত্তানি পটিসন্ধিক্খণে রূপং ন সমুট্ঠাপেন্তীতি, পরিদুব্বলত্তা. চিত্তঞ্হিনাম উপ্পাদক্খণেএৰ পরিপুণ্ণং পচ্চযং লভিত্ৰা বলৰং হোতি. রূপঞ্চ ঠিতিক্খণেৰ.
তস্মা অত্তনো বলৰন্তক্খণে উপ্পজ্জমানভাৰেন দুব্বলং ৰত্থুং নিস্সায উপ্পন্নত্তা সযংপি পরিদুব্বলং হোতীতি সব্বানিপি তানি তদা রূপং নসমুট্ঠা পেন্তীতি. এত্থচ কেচি অনন্তরাসেৰনাদিপচ্চযা চিত্তস্স উপ্পাদক্খণেএৰ ফরন্তি. রূপস্স পন উপত্থম্ভকভূতা উতুআহারা পচ্ছাজাতপচ্চযধম্মাচ ঠিতিক্খণেএৰফরন্তীতি তেসং যথাক্কমং উপ্পাদক্খণে ঠিতিক্খণেচ পরিপুণ্ণপচ্চযলাভো ৰেদিতব্বো.
[১৯১] ৰিভাৰনিযং পন
‘‘পচ্ছাজাত পচ্চযরহিতং পন আহারাদীহিচ অনুপত্থদ্ধং দুব্বলৰত্থুং নিস্সায পৰত্তত্তা অত্তনোচ আগন্তুকতায কম্মজরূপেহিচ চিত্তসমুট্ঠানরূপানং ঠানং গহেত্ৰা ঠিতত্তা’’তি কারণং ৰুত্তং. তত্থ পচ্ছাজাত পচ্চয রহিতন্তি ইদং ৰিচারেতব্বং.
পটিসন্ধিচিত্তস্স ঠিতিক্খণে পচ্ছাজাত পচ্চয রহিতস্স পিউতুস্স রূপজনকভাৰস্স ৰক্খমানত্তা. ন হি অত্তনা অৰিজ্জমানং পচ্ছিমচিত্তং পুরিমচিত্তক্খণে ঠিতস্স কস্সচি রূপস্স পচ্ছাজাত পচ্চযো হোতি. অত্থি পচ্চযেকদেসত্তা তস্স পচ্চযস্সাতি. খীণাসৰানং চুতিচিত্তং পন পকতিযাৰ ৰূপসন্তৰট্টমূলে সন্তানে পৰত্তত্তা সন্ততরং হোতি. পুন আযুসঙ্খারানং পরিক্খযেন দুব্বলতরে পরিযন্তগতে চ ৰত্থুম্হি নিস্সিতত্তা দুব্বলতরঞ্চ হোতীতি তং রূপং নসমুট্ঠাপেতীতি, আচরিযানন্দত্থেরো পন সব্বসত্তানংপি চুতিচিত্তং রূপং নসমুট্ঠাপেতীতি ইচ্ছতি. যথাহ-খীণাসৰানং চুতিচিত্তন্তি ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তং.
কামাৰচরানং পচ্ছিমচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে যস্স চিত্তস্স অনন্তরা কামাৰচরানং পচ্ছিমচিত্তং উপ্পজ্জিস্সতি. রূপাৰচরে অরূপাৰচরে পচ্ছিমভৰিকানং যেচ রূপাৰচরং অরূপাৰচরং উপপজ্জিত্ৰা পরিনিব্বাযিস্সন্তি, তেসং, চৰন্তানং তেসং ৰচী সঙ্খারো নিরুজ্ঝিস্সতি, নোচ তেসং কাযসঙ্খারো নিরুজ্ঝতীতি –
পন ৰচনতো অঞ্ঞেসংপি চুতিচিত্তং রূপং নসমুট্ঠাপেতীতি ৰিঞ্ঞাযতি. ন হি রূপসমুট্ঠাপক চিত্তস্স গব্ভগমনাদি ৰিনিবদ্ধাভাৰে কাযসঙ্খারাসমুট্ঠাপনং অত্থি, ন চ যুত্তং চুতোচ চিত্তসমুট্ঠানঞ্চস্স পৰত্ততীতি. নাপি চুতিচিত্তং রূপং সমুট্ঠাপেতীতি পাল়ি অত্থীতি.
অনুটীকাযং পন
তস্মিং পাঠে তেসং চৰন্তানং নোচ কাযসঙ্খারো নিরুজ্ঝতীতি ৰচনং ন কেৰলং চুতিচিত্তস্সেৰ রূপসমুট্ঠাপনাভাৰং সাধেতি, অথখো ততো পুরিমানং সব্বেসং মরণাসন্ন চিত্তানং রূপসমুট্ঠাপনাভাৰংপি সাধেতিযেৰাতি দীপেতি. চুতি চিত্তস্মিংহি কাযসঙ্খারস্স নিরোধে পটিসিদ্ধে ততো পুব্বে যাৰ সত্তরসমচিত্তা এত্থন্তরে তস্স উপ্পাদোপি পটিসিদ্ধোএৰ হোতীতি. সব্বঞ্চেতং ৰিচারেতব্বং.
কাযসঙ্খারোতি হি অস্সাসপস্সাসো ৰুচ্চতি. সোচ সুট্ঠু ওল়ারিকো রূপধম্মোতি নচুতিচিত্তে তন্নিরোধাভাৰ ৰচনেন ইতরানি সুখুমানিপি রূপানি চুতিচিত্তং নজনেতীতি সক্কা ৰত্তুং.
[১৯২] যঞ্চ তত্থ
ন হি রূপসমুট্ঠাপকচিত্তস্স গব্ভগমনাদি ৰিনিবদ্ধাভাৰে কাযসঙ্খারাসমুট্ঠাপনং অত্থীতি ৰুত্তং. তংপি ন যুজ্জতি.
তানিএৰ হি গব্ভগমনাদীনি ইমস্সত্থস্স সাধকানি ভৰিতুং অরহন্তি ওল়ারিকস্স কাযসঙ্খারস্স অসমুট্ঠাপকংপি চিত্তং ইতরং সুখুমরূপং পন সমুট্ঠাপেতিযেৰাতি.
[১৯৩] যংপি তত্থ
ন চ যুত্তং চুতোচ চিত্তসমুট্ঠানঞ্চস্স পৰত্ততীতি ৰুত্তং. তংপি অকারণং.
ন হি চুতিতো পরং কতিপযখণমত্তং চিত্তজরূপপৰত্তিযা কোচি ৰিরোধো অত্থীতি.
যঞ্চ তত্থ
নাপি চুতিচিত্তং রূপং সমুট্ঠাপেতীতি পাল়ি অত্থীতি ৰুত্তং. তত্থপি চুতিচিত্তং রূপং নসমুট্ঠাপেতীতিপি নত্থি, অঞ্ঞত্র কাযসঙ্খারাতি ন ন সক্কা ৰত্তুন্তি.
এৰং পন যুত্তং সিযা, যথা রূপধম্মা আদিতো পটিসন্ধিকালে একচিত্তক্খণমত্তে পচ্চযপরিত্ততাযৰা অত্তনো দন্ধৰুত্তি তাযৰা দুব্বলা হোন্তি, তথা পরিযোসানেপি মরণকালে পরিক্খীযমানপচ্চযতাযৰা নিরোধাসন্নতাযৰা পরিদুব্বলাএৰ হোন্তীতি সক্কা ৰত্তুং. তস্মা ৰত্থুস্স আদিঅন্তনিস্সিতানি পটিসন্ধিচুতিচিত্তানি সমদুব্বলানিএৰ হোন্তীতি সক্কা ৰিঞ্ঞাতুন্তি.
ৰিভাৰনিযং পন
অভিধম্মত্থৰিকাসনিযঞ্চ পাল়িৰিরোধং মঞ্ঞমানো কিঞ্চিমত্তম্পি অৰিচারেত্ৰা টীকাসু ৰুত্তনযমেৰ সুট্ঠু ৰিকাসযিত্ৰা গতোতি.
পথমভৰঙ্গমুপাদাযাতি পথম ভৰঙ্গচিত্তস্স উপ্পাদক্খণতো পট্ঠায. জাযন্তমেৰাতি উপ্পাদক্খণে উপ্পাদক্খণে উপ্পজ্জ মানমেৰ, ন তিট্ঠন্তং. নচ ভিজ্জমানন্তি অত্থো. কারণং ৰুত্তমেৰ. তত্থাতি তস্মিং পঞ্চসত্ততিৰিধে চিত্তে. অপ্পনাজৰনন্তি অভিঞ্ঞাদ্ৰযৰজ্জিতং ছব্বীসতিৰিধং অপ্পনাজৰনচিত্তং. ইরিযাপথন্তি গমনৰজ্জিতং তিৰিধংপি ইরিযাপথং.
[১৯৪] ৰিভাৰনিযং পন
‘‘গমনাদী’’তি ৰুত্তং. তং ন যুজ্জতি.
ন হি অঙ্গপচ্চঙ্গানং চলনফন্দনমত্তংপি ৰিঞ্ঞত্তিযা ৰিনা সিজ্ঝতি. কুতো গমনং. নচ যথাৰুত্তং অপ্পনাজৰনং ৰিঞ্ঞত্তিং সমুট্ঠাপেতুং সক্কোতীতি. পি সদ্দেন তং নকেৰলং রূপসমুট্ঠাপকমত্তংতি দস্সেতি. সন্নামেতীতি সন্ধারেতি অযমেৰৰা পাঠো সিযা, ৰক্খমানেহি চিত্তেহি অভিসঙ্খতং যথাপৰত্তং ইরিযাপথং অপতমানং অচলমানং ধারেতি উপত্থম্ভেতীতি অত্থো. উপত্থম্ভনঞ্চেত্থ যথাপৰত্তস্স ইরিযাপথস্স রক্খনমত্তং দট্ঠব্বং. নউক্খিপিত্ৰা ৰিয অভিনীহরণং. ইতরথা থম্ভনৰিঞ্ঞত্তিযা পসঙ্গো সিযাতি. এত্থচ যথানিসিন্নস্সৰা ঠিতস্সৰা ভৰঙ্গ চিত্তে অব্বোকিণ্ণে পৰত্তমানে অঙ্গানি ওসীদন্তি পতন্তি. ন তথা ইমস্মিং ছব্বীসতিৰিধে জাগরণচিত্তে ৰক্খমানেসুচদ্ৰত্তিংস ৰিধেসু জাগরণচিত্তেসুপৰত্তমানেসু. তেসু পন পৰত্তমানেসু অঙ্গানি উপত্থদ্ধানি হোন্তি. ন ওসীদন্তি ন পতন্তি. পুব্বে যথা থপিতানেৰ পৰত্তন্তীতি ৰেদিতব্বং.
[১৯৫] ৰিভাৰনিযং পন
‘‘ন এৰ মেতেসু দ্ৰত্তিংসৰিধেসু ৰক্খমানেসু চ ছব্বীসতি যা জাগরণচিত্তেসু পৰত্তমানেসূ’’তি পাঠো.
ন এৰমেতেসু ছব্বীসতিযা জাগরণচিত্তেসু ৰক্খমানে সুচ দ্ৰত্তিংস ৰিধেসু পৰত্তমানেসূতি পন পাঠো যুত্তো. ৰোট্ঠব্বনন্তি মনোদ্ৰারে আৰজ্জনমাহ. ন হি পঞ্চদ্ৰারিকানি জৰন চিত্তানিপি ৰিঞ্ঞত্তিং সমুট্ঠাপেন্তি. ইরিযাপথুপত্থম্ভন মত্তং ৰা পিসদ্দেন গহিথং সন্ধায ৰোট্ঠব্বনাদীনি পঞ্চদ্ৰারিকানিপি গহিতানিতি দট্ঠব্বং. এত্থচ ইরিযাপথোনাম গমনাদিনা তেন তেন অৰত্থাৰিসেসেন পৰত্তা রূপধম্মাএৰ. এৰং সন্তেপি কিঞ্চিচিত্তং রূপ সামঞ্ঞমেৰ জনেতি ন ততোপরং. কিঞ্চি অঞ্ঞচিত্তস্স ৰসেন যথাপৰত্তং ইরিযাপথং রক্খিতুংএৰ সক্কোতি, ন অপ্পৰত্তং ইরিযাপথং পৰত্তেতুং. কিঞ্চি ৰিঞ্ঞত্তিং সমুট্ঠাপেত্ৰা অপ্পৰত্তঞ্চ ইরিযাপথং পৰত্তেতুং সক্কোতি. অঞ্ঞানিচ কাযিক ৰাচসিক ৰিকারানি জনেতুং সক্কোতি. যানিচ চিত্তানি উত্তরকিচ্চং জনেতুং সক্কোন্তি. তানি হেট্ঠিমহেট্ঠিমং কিচ্চং জনেতুং সক্কোন্তিযেৰাতি দস্সনত্থং অযং ৰিভাগো কতোতি ৰেদিতব্বো.
[১৯৬] যং পন ৰিভাৰনিযং
‘‘যংপন চিত্তং ৰিঞ্ঞত্তিজনকং, তং একংসতো ইরিযাপথু পত্থম্ভকং. ইরিযা পথস্স ৰিঞ্ঞত্তিযা সহ অৰিনাভাৰতো’’তি ৰুত্তং. তং ন যুজ্জতি.
ইধ হি ইরিযাপথুপত্থম্ভনংনাম ৰিঞ্ঞত্তিরহিতমেৰা ধিপ্পেতং, ন ৰিঞ্ঞত্তিসহিতং. ইতরথা অপ্পনাজৰনানংপি ৰিঞ্ঞত্তিজনকতা আপজ্জেয্যাতি. সোমনস্সজৰনানি তেরসাতি হসিতুপ্পাদেন সদ্ধিং লোভমূলতো মহা কুসলতো মহা ক্রিযতো চ চত্তারিচত্তারীতি তেরস সোমনস্সজৰনানি. তেসুপন কুসলা কুসলতো অট্ঠপুথুজ্জনানং. দিট্ঠিৰিপ্পযুত্তা কুসলকুসলতো ছসেক্খানং. ক্রিযতো পঞ্চখীণাসৰানন্তি দট্ঠব্বং. সব্বং কাযৰচীমনোকম্মং ঞাণপুব্বঙ্গমং ঞাণানুপরিৰত্তন্তি ৰচনতো ৰিচারণকিচ্চরহিতো হসিতুপ্পাদো সব্বঞ্ঞুবুদ্ধানং নসম্ভৰতীতি এৰং পৰত্তো ৰাদো অট্ঠকথাযং পটিক্খিত্তোযেৰ. তস্মিংৰাদে হি সতি ইতরেসংপি অহেতুকচিত্তানং ঞাণৰিপ্পযুত্তমহা ক্রিযজৰনানঞ্চ বুদ্ধানং অসম্ভৰো আপজ্জতি. তস্মা তেসং হসিতুপ্পাদচিত্তেন পৰত্তস্স সিতকম্মস্স পুব্বাপরপৰত্তানং ঞাণানং ৰসেন ঞাণপুব্বঙ্গমতা ঞাণানুপরিৰত্ততা চ ৰেদিতব্বাতি. সীতুণ্হোতু সমঞ্ঞাতাতি ইদং সীতং ইদং উণ্হন্তি এৰং সব্ব লোকিযমহাজনেহি সুট্ঠু পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ঞাতা. ঠিতিপ্পত্তাৰাতি অত্তনো ঠিতিভাৰং ঠিতিক্খণংৰা পত্তাএৰ. ন পন চিত্তমিৰ জাযন্ত মত্তাতি অত্থো. কারণং ৰুত্তমেৰ.
[১৯৭] যং পন ৰিভাৰনিযং
‘‘পচ্ছাজাতাদিপচ্চযুপত্থম্ভলাভেন ঠিতিক্খণেএৰ উতুওজানং বলৰভাৰোতি ৰুত্তং তেজোধাতু ঠিতিপ্পত্তাতিআদি’’. তত্থ পচ্ছাজাতপচ্চযৰচনং হেট্ঠা ৰিচারিতমেৰ.
অপিচ, যদি উতুনো বলৰভাৰো রূপুপ্পাদনঞ্চ পচ্ছাজাতপচ্চযাযত্তং সিযা. এৰং সতি সো পটিসন্ধিচিত্তস্স ঠিতিক্খণে রূপং ন সমুট্ঠাপেয্য, তদা পচ্ছাজাতপচ্চযস্সেৰ অভাৰতো. ৰক্খতিচ ঠিতিকালমুপাদায উতুসমুট্ঠানাতি. এত্থচ ঠিতিকালন্তি পটিসন্ধিচিত্তস্স ঠীতিকালো ৰুত্তোতি. তস্মা পচ্ছাজাতপচ্চযৰচনং ৰিচারেত্ৰা সম্পটিচ্ছিতব্বন্তি. ওজাসঙ্খাতো আহারোতি কম্মসমুট্ঠানাদিৰসেন চতুব্বিধো অজ্ঝত্তসন্তান গতোঅসিতপীতখাযিতসাযিতৰসেন চতুব্বিধো, বহিদ্ধসন্তা নগতোচ ওজাসঙ্খাতো দুৰিধাহারো. তদুভযাপিচ সংসগ্গ ৰসেন লদ্ধুপত্থম্ভা এৰরূপং সমুট্ঠাপেন্তীতি ৰুত্তং অজ্ঝোহরণ কালেতি. এত্থচ বহিদ্ধাসম্ভূতেন উতুনা সহ অজ্ঝত্ত সম্ভূতানং চতুসমুট্ঠানানং উতুওজানং ৰিয বহিদ্ধাসম্ভূতায ওজাযপি অজ্ঝত্তং রূপসমুট্ঠানং সব্বঅট্ঠকথাসু ৰুত্তং.
যথাহ-মজ্ঝিমট্ঠকথাযং
কবল়ীকারাহারো তাৰ মুখে থপিতমত্তো এৰ অট্ঠরূপানি সমুট্ঠাপেতি. দন্তৰিচুণ্ণিতং পন অজ্ঝোহরীযমানং একেকং সিত্থং অট্ঠ অট্ঠ রূপানি সমুট্ঠাপেতীতি.
আচরিযধম্মপালত্থেরেন পন যদি বহিদ্ধসম্ভূতা ওজা রূপং সমুট্ঠাপেয্য, এৰং সতি যথা বহিদ্ধসম্ভূতো উতু অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধাচ রূপং সমুট্ঠাপেতি. তথা সা বহিদ্ধাপি রূপং সমুট্ঠাপেয্য. ন পন সমুট্ঠাপেতি. তস্মা সা অজ্ঝত্তং পত্ৰাপি রূপং ন সমুট্ঠা পেতিযেৰ. একন্তেন পন অজ্ঝত্তওজাএৰ সমুট্ঠাপেতি. সা পন তস্সা উপত্থম্ভনপচ্চযোএৰ হোতীতি অধিপ্পাযেন মুখে থপিতমত্তোএৰ. ন সঙ্খাদিতো. তত্তকেনপি অব্ভন্তরস্স পচ্চযো হোতিযেৰ, কেনাহ অট্ঠ অট্ঠ রূপানি সমুট্ঠাপেতীতি মজ্ঝিমটীকাযং ৰুত্তং. যস্মা পন উপাদিন্নকা উতু ওজানাম সুট্ঠু পণীতরূপা হোন্তি, তস্মা বহিদ্ধা ওজাপি অজ্ঝত্তং পত্ৰা তেন উতুনা সুট্ঠু সেদিযমানা তাযচ ওজায সুট্ঠু উপত্থম্ভীয মানা সরীরে মেদসিনেহুপচযৰসেন রূপং সমুট্ঠাপেতিযেৰাতি যুত্তং. অজ্ঝোহরণকালেতি ইদঞ্চ সুট্ঠু বলৰভাৰপ্পত্ত কালং সন্ধায ৰুত্তং. ৰিসুদ্ধিমগ্গে পন মাতরা পরিভুত্তাহারোপি দারকস্স সররং ফরিত্ৰা রূপং সমুট্ঠাপেতি. সরীরে মক্খিতাহা রোপি রূপং সমুট্ঠাপেতীতি ৰুত্তং. মুখে থপিতমত্তোএৰ অট্ঠরূপানি সমুট্ঠাপেতীতিচ পুব্বে ৰুত্তন্তি. ঠান পত্তোৰাতি অত্তনো ঠিতিক্খণং পত্তোএৰ. এত্থচ চতূসু সমুট্ঠানেসু উতুএৰ মহন্তো মহাথামো মহাৰিপ্ফারোচ হোতি. সো হি সকলস্সপি ওকাসলোকস্স বহিদ্ধা সঙ্খারলোকস্সচ সমুট্ঠা পকো ৰিনাসকো চ হোতি. সত্তলোকস্সচ সোএৰ মহন্তো অজ্ঝত্তসম্ভারভূতো হোতি. ইতরানি পন তীণি তস্স পরিৰারমত্তানিএৰ সম্পজ্জন্তীতি.
হদয ইন্দ্রিয রূপানি কম্মজানেৰ, ন চিত্তজাদিনি. যদিএৰং ৰিপ্পসন্নানি খো তে আৰুসো সারিপুত্ত ইন্দ্রিযানি. কতরেন ত্ৰং এতরহি ৰিহারেন ৰিহরসীতি কস্মা ৰুত্তন্তি. ইন্দ্রিযসম্ভারানং ৰণ্ণানং সমাপত্তি চিত্তসমুট্ঠিতানং ৰিসদৰিপ্পসন্নতাৰসেন উপচরি তত্তাতি. তথা হি একাবদ্ধপৰত্তানি চতুজরূপানি একস্মিং ৰিপ্পসন্নে সব্বানি ৰিপ্পসন্নানেৰ হোন্তি. মিলাতেচ মিলাতানেৰাতি. উতুচিত্তাহারা পন তেসং নৰন্নং উপত্থম্ভনপচ্চযা হোন্তীতি ৰেদিতব্বং. এত্থ চ উপ্পলপদুমানি ৰিয কম্মজরূপানি দট্ঠব্বানি. তেসং বীজং ৰিয কম্মং. কদ্দমোদকানি ৰিয উতুআহারাদীনি. ৰিঞ্ঞত্তি দ্ৰযং চিত্তজমেৰ. তথা হি তং চিত্তসহভূ চিত্তানুপরিৰত্তিধম্মেসু ভগৰতা নিদ্দিট্ঠন্তি. সদ্দোচিত্তোতুজোতি কস্মা ৰুত্তং. ননুনিধিকণ্ডসুত্তে সুৰণ্ণতা সুসরতা সুসণ্ঠানং সুরূপতাতিআদিনা তাদিসেন কম্মৰিসেসেন সদ্দসম্পত্তিনাম ৰুত্তাতি. সচ্চং, কম্মৰিসেসেন পন যথা সুৰিসদো সুমধুরো সদ্দো পৰত্ততি, তথা ঠানকরণগতানং উপাদিন্নকসরীরানং সুসণ্ঠিততা ৰাত সেম্হাদীহি অপলিবুদ্ধতাচ হোতি. তস্মা তম্মূলিকাসদ্দসম্পত্তি কম্মফলেসু পক্খিপিত্ৰা সুসরতাতি ৰুত্তা. ন একন্তেন সদ্দস্স কম্মজনিতত্তাতি ৰেদিতব্বা.
লহুতাদিত্তযং উতুচিত্তাহারেহি সম্ভোতীতি কস্মা ৰুত্তং. ননু অপ্পাবাধসংৰত্তনিকা এসা মাণৰ পটিপদা, যদিদং অৰিহিংসাতি ৰুত্তং. অপ্পাবাধ পচ্চযসমুট্ঠিতঞ্চ এতং রূপত্তযং. তথা হি দন্ধত্তাদি কর ধাতুক্খোত পটিপক্খপচ্চয সমুট্ঠানতা এতস্স ৰুত্তাতি. ৰুচ্চতে, কম্মজরূপানিনাম উদকে পক্খিত্তানি সতপাকতেলানি ৰিয পকতিযাৰ কম্মানুরূপং লহু মুদু কম্মঞ্ঞ ভূতানি হোন্তি. তস্মা তেসং ৰিসুং লহুতাদি ৰিকারোনাম নত্থি. যতো তেসং একস্মিংভৰে একাঅদ্ধা পচ্চুপ্পন্নতাৰ লব্ভতীতি. এৰঞ্চ কত্ৰা যমকেসুপি তেসং কালভেদো পটিসন্ধিৰুতিপরিচ্ছিন্নেন অদ্ধা পচ্চুপ্পন্নেনেৰ গহিতোতি. যস্মা পন চিত্তংনাম নানানীৰরণভেদৰসেনৰা সুখ দুক্খ পীতি পস্সদ্ধি সদ্ধা পঞ্ঞাদি ৰসেনৰা নানা খণেসু নানা অৰত্থা যুত্তং হোতি. তথা উতুআহারাচ সপ্পাযা সপ্পাযভেদৰসেন. তস্মা তেহি তীহি সমুট্ঠিত রূপানিএৰ নানাখণেসু গরুকলহুকাদি ৰসেন নানাৰিকারযুত্তানি হোন্তি. যতো তেসং সন্ততি সময ৰসেন কালভেদো লব্ভতি. এৰঞ্চ কত্ৰা যমকেসুপি অকম্মজানং পৰত্তিকালে খণসন্ততিৰসেনপি কালভেদো গহিতোতি. ননু কম্মৰিপাকজা আবাধাতি ৰুত্তং. সতিচ কম্ম সমুট্ঠানে আবাধরূপে ততোৰুট্ঠানভূতো কম্মজো লহুতাদি গুণোপি ৰিসুং লব্ভমানো সিযাতি. ন. যেসঞ্হি ৰসেন ইমস্মিং সরীরে কম্মৰিপাকজানাম আবাধা উপ্পজ্জন্তি. তানি উপপীল়কুপ ঘাতককম্মানিপি গতিকালপযোগ ৰিপত্তিযো লভমানানি এৰ সরীরট্ঠকা পথৰাদযো ৰাতপিত্তাদযোচ উতুসমুট্ঠানা ধাতুযো খোভেত্ৰা নানাবাধে উপ্পাদেন্তি. উতুসমুট্ঠানাসু পন খুব্ভিতাসু ইতরানি তদনুগতিকানি এৰ হোন্তি. তেনেৰ হি সীতেনপি রুপ্পতি, উণ্হেনপি রুপ্পতি, জিগচ্ছাযপি রুপ্পতি, ৰিপাসাযপি রুপ্পতীতিআদিনা উতুপধানোৰ রূপধম্মানং রুপ্পনপচ্চযো ৰুত্তোতি. তস্মা কেৰলং কম্মসমুট্ঠানো আবাধোনাম নত্থি. যতো যথাৰুত্তো কম্মজো লহুতাদিগুণোনাম ৰিসুং লব্ভমানো সিযাতি.
যস্মা পন অৰিহিংসা কম্মনিব্বত্তা সত্তা তেসং উপপীল়কাদীনং কম্মানং সুৰিদূরতাযচেৰ সরীরকোট্ঠাসানং ঘনসিনিদ্ধসণ্ঠিতিযা দুক্খোভনিযতাযচ নিব্বত্তভৰে নিরাবাধা হোন্তি. তস্মা তদত্থং সন্ধায অপ্পাবাধসংৰত্তনিকা এসা মাণৰপটিপদা. যদিদং অৰিহিংসাতি ৰুত্তং, ন পন অপ্পাবাধনিমিত্তস্স লহুতাদিত্তযস্স কম্মসমুট্ঠানতায. এৰঞ্চ কত্ৰা রূপকণ্ডেন কম্মস্সকটত্তারূপেসু এৰ এতং রূপত্তযং নিদ্দিট্ঠন্তি দট্ঠব্বং. রূপকলাপানাম একস্মিং পরমাণুস্মিংপি বহুৰিধা হুত্ৰা পৰত্তন্তি. তস্মা চতুজরূপ কলাপেসু ঘনভাৰেন পৰত্তমানেসু কলাপন্তরভূতা আকাসধাতুপি দিস্সমানাএৰ হোতীতি কত্ৰা চতুজেসু তস্সা গহণং কতং. কামং সব্বানিপি অনিপ্ফন্নরূপানি কেনচি পচ্চযেন অনিপ্ফাদিতানি হোন্তি. তেসু পন ন তথা লক্খণরূপানি. যথা ইতরানি চিত্তাদি পচ্চয ৰিসেসেন দিস্সমান ৰিসেসানি হোন্তীতি ৰুত্তং লক্খণরূপানি ন কুতোচি জাযন্তীতি. জাযমানাদি রূপানন্তি জাযমান জিয্যমান মিয্যমানানং রূপকলাপানং. সভাৰত্তাতি জাতিজরামরণসঙ্খাতলক্খণসভাৰমত্তত্তা. এত্থচ রূপকণ্ডে উতুসমুট্ঠানন্তি চ আহারসমুট্ঠানন্তি চ ৰুত্তং নত্থি. পট্ঠানে এৰ ৰুত্তং.
এত্থ সিযা, জরতা অনিচ্চতা পাল়িযমেৰ ন কুতোচি সমুট্ঠানাতি ৰুত্তা. তস্মা ইধপি তাসং নকুতোচি সমুট্ঠানেসু গহণং যুত্তং. উপচযসন্ততিযো পন পাল়িযংপি কুতোচি সমুট্ঠানেসু ৰুত্তা. অট্ঠকথাযংপি তাহি সদ্ধিং ৰিসতি কম্মজরূপানি সত্তরস চিত্তজরূপানি চুদ্দস উতুজরূপানি তেরস আহারজ রূপানি ৰুত্তানি. তস্মা ইধ তাসং নকুতোচিসমুট্ঠানতা নৰত্তব্বাতি. ৰুচ্চতে, রূপজনকানং জননব্যাপারোনাম অত্তনা জনিতরূপানং উপ্পাদক্খণে এৰ ফরতি. ন-ততো পরং, তস্মা তস্মিং খণে লব্ভমানা উপচযসন্ততিযোযেৰ কুতোচি জাতপরিযাযং অরহন্তি, ন জরতা অনিচ্চতাযোতি কত্ৰা পাল়িযং অট্ঠকথা যংচ তাসংএৰ কুতোচি সমুট্ঠানেসু গহণং কতং. অপিচ, পুব্বে অজাতা ধম্মা পচ্চযে সতি জাযন্তি. অসতি ন জাযন্তীতি অত্থি. জাতা পন ধম্মা পচ্চযে সতি জিয্যন্তি, মিয্যন্তি. অসতি নজিয্যন্তি নমিয্যন্তীতি নত্থি, তস্মা পুরিমানং দ্ৰিন্নং পৰত্তি একন্তেন পচ্চযাযত্তা হোতি. পচ্ছিমানং দ্ৰিন্নং পৰত্তি পন একন্তেন পচ্চয নিরপেক্খা হোতীতি ইমিনা পরিযাযেন তাসং তেসু গহণং অগহণঞ্চ ৰেদিতব্বং. যং পন সুত্তপদেসু জরামরণং ভিক্খৰে সঙ্খতং পটিচ্চ সমুপ্পন্নন্তি ৰুত্তং. তং জাতিযা সতিএৰ তদুভযং পঞ্ঞাযতি. অসতি ন পঞ্ঞাযতীতি ইমিনা পরিযাযেন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ইধ পন পুব্বে ৰুত্তনযেন ইতর অনিপ্ফন্নরূপানি ৰিয চত্তারিপি এতানি চিত্তাদিপচ্চযৰিসেসেন দিস্সমানৰিসেসানি ন হোন্তীতি চতুন্নংপি ন কুতোচি জাততা ৰুত্তা. এৰংসন্তেপি সারতরং পাল়িনযং অতিধাৰন্তো ৰিয হোতীতি উপচযসন্ত তীনং কুতোচি সমুট্ঠানেসু সঙ্গহোএৰ সেয্যোতি. [রূপসমুট্ঠাননযো]
১৫৯. একো এৰ জাতি সঙ্খাতো উপ্পাদো এতেসন্তি একুপ্পাদা. একোএৰ অনিচ্চতাসঙ্খাতো নিরোধো এতেসন্তি একনিরোধা. একসদ্দো চেত্থ সঙ্খানে পৰত্তো. তস্মা তেন যানি রূপানি একাযএৰ জাতিযা জাযন্তি. একায এৰ অনিচ্চতায নিরুজ্ঝন্তি. তেসং পিণ্ডি ইধ রূপকলাপোনামাতি দস্সেতি. যে পন কলাপগত রূপগণনায একস্মিং কলাপেপি অনেকানি জাতিআদীনি কপ্পেন্তি, তেসং মূলটীকায নসমেতি. যুত্তিচ নত্থি. ৰুত্তঞ্হি তত্থ একেককলাপ পরিযাপন্নানং রূপানং সহেৰ উপ্পাদাদিপৰত্তিতো একেককলাপস্স উপ্পাদাদযো একেকাৰ হোন্তীতি যথা একেকস্স কলাপস্স জীৰিতিন্দ্রিযং কলাপা নুপালকং উপাদায রূপন্তি ৰুচ্চতি. এৰং কলাপুপ্পাদাদি সভাৰা জাতিআদযো উপাদাযরূপানিচ্চেৰ ৰুচ্চন্তি. এৰং ৰিকারপরিচ্ছেদ রূপানিচ যোজেতব্বানীতি. যদিচ যো আযতনানং আচযো. সো রূপস্স উপচযোতিচ যো রূপস্স উপচযো. সারূপস্স সন্ততীতিচ ৰুত্তত্তা তানি জাতিআদীনি লক্খণরূপানি ৰিসুংৰিসুং রূপানংএৰ, নকলাপস্সাতি ৰুচ্চেয্যুং. চতুন্নং মহাভূতানং উপাদায পসাদো রূপীনং ধম্মানং আযূতিআদিনা ৰুত্তত্তা চক্খাদি জীৰিতাদীনিপি একস্মিং কলাপে অনেকানিএৰ আপজ্জেয্যুং. তস্মা তথা কপ্পনং অকত্ৰা একস্মিং কলাপে অঞ্ঞানি উপাদারূপানি ৰিয লক্খণরূপানিপি একেকানিএৰাতি নিট্ঠং গন্তব্বন্তি.
একো সমানো মহাভূতসঙ্খাতো নিস্সযো এতেসন্তি একনিস্সযা. এত্থ পন সমানত্থে একসদ্দো যুত্তো. চতুন্নং ভূতানং নিস্সযতাসম্ভৰতো. যানিচএকুপ্পাদতাদীহিতীহিলক্খণেহি যুত্তানি. তানি একন্তেন সহৰুত্তীনি নাম হোন্তীতি ৰুত্তং সহৰুত্তিনোতি. দসপরিমাণানিঅস্সাতিদসকং. দসন্নং সমূহো ৰা দসকং. চক্খুনা উপলক্খিতং দসকন্তি চক্খুদসকং. চক্খুপধানংৰা দসকং চক্খুদসকং. এসনযো সেসেসুপি. যস্মা পন চিত্তজো সদ্দো ৰিঞ্ঞত্তিৰিকারেন ৰিনা নপৰত্ততি. ৰিঞ্ঞত্তিৰিকারোচ তেন সদ্দেন ৰিনা নপৰত্ততি. তস্মা চিত্তজং সদ্দনৰকংৰা ৰচীৰিঞ্ঞত্তিনৰকংৰা নসম্ভৰতীতি অধিপ্পাযেন ৰচীৰিঞ্ঞত্তি সদ্দে হি চ সহৰচীৰিঞ্ঞত্তি দসকন্তি ৰুত্তং. এত্থ পন ৰিঞ্ঞত্তি ৰিকারো সদ্দেন ৰিনা নপৰত্ততীতি ইদং তাৰ যুজ্জতি. যা তায ৰাচায ৰিঞ্ঞত্তি ৰিঞ্ঞাপনা ৰিঞ্ঞাপিতত্তং. ইদং তংরূপং ৰচীৰিঞ্ঞত্তীতি হি ৰুত্তং. ৰিঞ্ঞত্তিৰিকাররহিতং পন চিত্তজং সদ্দনৰকং. অট্ঠকথাসু আগতমেৰ. যথাহ-পটিচ্চসমুপ্পাদ নিদ্দেসেসু পটিসন্ধিক্খণতো উদ্ধং পৰত্তউতুতোচেৰ চিত্ততোচ সদ্দনৰকন্তি.
মহাঅট্ঠকথা নযেন ৰিঞ্ঞত্তি রহিতো ৰিতক্ক ৰিপ্ফার সদ্দোনাম অসোত ৰিঞ্ঞেয্যো চিত্তজো সদ্দো লব্ভতি. সো পন সঙ্গহকারেন পটিসিদ্ধো. যথাহ-পট্ঠানেপি চিত্তসমুট্ঠানং সদ্দাযতনং সোতৰিঞ্ঞাণস্স আরম্মণপচ্চযেন পচ্চযোতি আৰতং. তস্মা ৰিনা ৰিঞ্ঞত্তিঘট্টনায উপ্পজ্জমানো অসোত ৰিঞ্ঞেয্যো ৰিতক্কৰিপ্ফারসদ্দোনাম নত্থীতি. ৰিসুদ্ধিমগ্গে অস্সাস পস্সাসে চিত্তজং সদ্দনৰকং ৰুত্তং. যথাহ-চিত্তজে অস্সাস পস্সাস কোট্ঠাসেপি ওজট্ঠমকঞ্চেৰ সদ্দোচাতি নৰাতি, সদ্দনৰকেচ আগতে সদ্দলহুতাদি দ্ৰাদসকংপি আগতমেৰ হোতি. তস্মা সুদ্ধট্ঠকং, সদ্দনৰকং, কাযৰিঞ্ঞত্তি নাকং, ৰচীৰিঞ্ঞত্তি দসকং, লহুতাদেকা দসকং, সদ্দলহুতাদিদ্ৰাদসকং, কাযৰিঞ্ঞত্তি লহুতাদি দ্ৰাদসকং, ৰচীৰিঞ্ঞত্তিসদ্দলহুতাদি তে রসকন্তি অট্ঠচিত্তজকলাপা পচ্চেতব্বাতি. সচ্চসঙ্খেপে পন সদ্দ লহুতাদি দ্ৰাদসকং ৰিসুং অগহেত্ৰা চিত্তজ কলাপা সত্তেৰ ৰুত্তা.
টীকাসু পনস্স পোরাণটীকাযং
মহাট্ঠকথানযেন ৰিঞ্ঞত্তিরহিতে অসোত ৰিঞ্ঞেয্যে ৰিতক্ক ৰিপ্ফারসদ্দে সদ্দনৰকং দস্সেত্ৰা পুন ৰাদন্তরং দস্সেন্তেন. অপিচ, মহাজনসন্নিপাতস্স দূরতো অপঞ্ঞাযমানক্খরপদব্যঞ্জনত্থো চিত্তসমুট্ঠাননিঘোসসদ্দো অৰিঞ্ঞত্তিকো এৰাতি ৰদন্তি. তথা মিগপক্খীনংচ অঞ্ঞমঞ্ঞং ভাসং অজানন্তানং অন্ধদমিল়াদিনং অৰিঞ্ঞত্তিকো চিত্তসমুট্ঠানসদ্দো অত্থীতি ৰুত্তং.
তত্থ ৰিঞ্ঞত্তিরহিতো অসোতৰিঞ্ঞেয্যো ৰিতক্কৰিপ্ফার সদ্দো অট্ঠসালিনিযং পটিক্খিত্তো. মহাজনসন্নিপাতস্স চিত্ত সমুট্ঠান নিঘোসসদ্দোপি আসন্নে ঠিতানং পঞ্ঞাযমানক্খরপদ ব্যঞ্জনত্থো সৰিঞ্ঞত্তিকোএৰ হোতি. ইতরথা সব্বেপি চিত্ত জসদ্দা দূরতরে ঠিতানং অপঞ্ঞাযমান পদব্যঞ্জনাএৰ হোন্তীতি সব্বেপি ৰিঞ্ঞত্তিরহিতা সিযুন্তি. নচ মিগপক্খিআদীনং চিত্তজো সদ্দো ৰিঞ্ঞত্তিরহিতো হোতি. সমানজাতিযানং পরেসং অধিপ্পাযত্থ ৰিঞ্ঞাপনতোতি.
পচ্ছিম টীকাযং পনস্স
সদ্দনৰকং পনেত্থ অচ্ছরা সঙ্ঘাত পাণিপ্পহারাদি সদ্দ সহিতং অট্ঠকমেৰাতি ৰুত্তং. তংপি ন যুত্তং.
তাদিসো হি সদ্দো চিত্তপচ্চযো উতুসমুট্ঠানোএৰ. তস্মা ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তনযেন অস্সাসপস্সাসেৰা অৰচীঘোসেসু কদাচি চিত্তসহিতেসু উক্কাসিত খিপিত ৰমিত ছড্ডিতসদ্দাদীসু পিৰা এতং সদ্দনৰকং ৰেদিতব্বন্তি. উতুজকলাপেসু পচ্ছিমা দ্ৰেপি কস্মা বহিদ্ধা নলব্ভন্তি. ননু বহিদ্ধাপি রূপানং লহু গরু মুদু থদ্ধ কম্মঞ্ঞতা দিস্সন্তীতি. সচ্চং, তা পন ভূতানং ওমত্তাধিমত্ত ৰসেন হোন্তি, ন পন লহুতাদিত্তযৰসেনাতি দট্ঠব্বং. কস্মা পন আকাসধাতুচ লক্খণরূপানিচ রূপকলাপেসু নগহিতানীতি ৰুত্তং কলাপানন্তিআদি. আকাসধাতুকলাপানং পরিচ্ছেদ মত্তত্তা কস্সচি রূপকলাপস্স অঙ্গভূতা অৰযৰভূতা ন হোতি, লক্খণরূপানিচ সব্বেসংপি কলাপানং উপ্পাদাদি লক্খণ মত্তত্তা ৰিকাররূপানি ৰিয কলাপানং ভেদকরানি অঙ্গভূতানি কলাপৰিসেসপঞ্ঞাপনস্স কারণভূতানি ন হোন্তি. তস্মা তানি তেসু নগহিতানীতি দস্সেতি. এতেন একুপ্পাদাতিআদিনা পুব্বে ৰুত্তনিযমো নিপ্ফন্নরূপানঞ্ঞেৰ, ন অনিপ্ফন্নরূপানং. তেসং পন কলাপ ভেদ করণ মেৰ কলাপঙ্গন্তি চ দীপেতি. এৰঞ্চ কত্ৰা একনিরোধঙ্গরহিতস্সপি ৰিঞ্ঞত্তিদ্ৰযস্স কলাপভেদ করত্তাএৰ তেসু গহণং সুট্ঠু উপপন্নং হোতীতি ৰেদিতব্বন্তি. [কলাপযোজনা]
১৬০. যথারহন্তি সভাৰকা ভাৰকানং পরিপুণ্ণাপরি পুণ্ণিন্দ্রিযানঞ্চ অরহানুরূপতো. অনূনানীতি পরিপুণ্ণানি. নঞ্হি ইদং নামরূপং কামলোকে পৰত্তিযং ন লব্ভতীতি অত্থীতি.
[১৯৮] ৰিভাৰনিযং পন
‘‘যথারহন্তি সভাৰকপরিপুণ্ণাযতনানং অনুরূপতো’’তি ৰুত্তং, তং ন সুন্দরং.
ন হি অনূনানীতি ইদং পুগ্গলৰসেন ৰিসেসনং হোতীতি. সংসেদজানঞ্চেৰওপপাতিকানঞ্চাতি এত্থ মহাসীহনাদসুত্তে-
চতস্সো খো ইমা সারিপুত্ত যোনিযো. কতমা চতস্সো, অণ্ডজা যোনি জলাবুজা যোনি সংসেদজাযোনি ওপপাতিকা যোনীতি. যে খো তে সারিপুত্ত সত্তা অণ্ডকোসং অভিনিব্ভিজ্জ অভিনিব্ভিজ্জ জাযন্তি, অযং ৰুচ্চতি সারিপুত্ত অণ্ডজা যোনি. যে খো তে সারিপুত্ত সত্তা ৰত্থিকোসং অভিনিব্ভিজ্জ অভিনিব্ভিজ্জ জাযন্তি. অযং ৰুচ্চতি সারিপুত্ত জলাবুজা যোনি. যে খো তেসারি পুত্তসত্তাপূতিমচ্ছেৰা জাযন্তি. পূতিকুণপেৰা পূতিকুম্মাসেৰা চন্দনিকাযৰা ওল়িগল্লেৰা জাযন্তি, অযং ৰুচ্চতি সারিপুত্ত সংসেদজা যোনি. দেৰা নেরকা একচ্চে চ মনুস্সা একচ্চেচ ৰিনিপাতিকা অযং ৰুচ্চতি সারিপুত্ত ওপপাতিকা যোনীতি ৰুত্তং.
অট্ঠকথাযঞ্চ অণ্ডে জাতা অণ্ডজা. জলাবুম্হি জাতা জলাবুজা. সংসেদে জাতা সংসেদজা. ৰিনা এতেহি কারণেহি উপ্পত্তিত্ৰা ৰিয নিব্বত্তা অভিনিব্বত্তাতি ওপপাতিকা. অভিনিব্ভিজ্জ জাযন্তীতি ভিন্দিত্ৰা নিক্খমনৰসেন জাযন্তি. পূতি কুণপেতিআদীহি অনিট্ঠট্ঠানানেৰ দস্সিতানি. ইট্ঠেসু সপ্পি তেলমধুফাণিতাদীসু সত্তা জাযন্তিএৰাতি ৰুত্তং. এত্থচ পুরিমেসু দ্ৰীসু পাল়িনযেন অণ্ডং ৰুচ্চতি অণ্ডকোসো. জলাবুৰুচ্চতি ৰত্থিকোসো, ততো জাতা ৰিজাতা নিক্খন্তাতি অণ্ডজা জলাবুজাতিচ ৰুচ্চন্তীতি ৰেদিতব্বা. তত্থ জরং জীরণং ভেদং যাতি উপেতীতি জলাবূতি সদ্দনীতিযং ৰুত্তং. জলং ৰুচ্চতি কললং. তং আৰুনাতি পটিচ্ছাদেতি অৰতিৰা রক্খতীতি জলাবু, গব্ভপলিৰেঠনাসযো. সংসীদন্তি এত্থাতি সংসেদো. পূতিমচ্ছা দিকো সপ্পিতেলাদিকো পদুমগব্ভৰেল়ুগব্ভরুক্খসুসিরপুপ্ফফলাদি কোচ অল্লকিলিন্নপদেসো. উপপত্তিক্খণেএৰ পরিপুণ্ণঅঙ্গপচ্চঙ্গত্তা ততো ততো উপ্পতিত্ৰা ৰিয জাযন্তীতি ওপপাতিকা.
ৰিভাৰনিযং পন
অণ্ডজাদযোপি অণ্ডকোসাদিম্হি ওক্কমন্তা উপ্পতন্তা এৰ নাম হোন্তীতি তেসংপি ওপপাতিকত্তপসঙ্গং মঞ্ঞমানো উপপাতো নেসং অত্থীতি ওপপাতিকাতি ৰত্ৰা উক্কংসগতি পরিচ্ছেদৰসেন চেত্থ ৰিসিট্ঠওপপাতো গহিতো. যথা অভিরূপস্স কঞ্ঞা দাতব্বাতি ৰদতি.
উক্কট্ঠৰসেনাতি পরিপুণ্ণাযতনভাৰসঙ্খাতেন উক্কংসতাৰেন, তত্থ ওপপাতিকা অঙ্গপচ্চঙ্গেহি সহ সব্বসো পরিপুণ্ণেন অত্তভাৰেন জাযন্তি. পুন তেসং ৰড্ঢনকিচ্চং নত্থি. সংসেদজানং পন আযতনানি এৰ পরিপুণ্ণানি হোন্তি. অঙ্গপচ্চঙ্গানি পন পুন ৰড্ঢিত্ৰাএৰ পরিপুণ্ণানি জাতানীতি ৰেদিতব্বং. ওমকৰসেনাতি অৰকংসৰসেন. চক্খুসোতঘানভাৰসেকানিকদাচিপি ন লব্ভন্তি জাতিবধির জচ্চঘানকানং অভাৰকানঞ্চ সম্ভৰতোতি অপ্পোযো. তত্থ তানি সব্বানিপি সুগতি দুগ্গতি জাতিযানং অহেতুকসংসেদজানং কদাচি নলব্ভন্তি. সুগতিযং পন ওপপাতিকভাৰোনাম সেট্ঠো অত্তভাৰ পটিলাভোতি নযেন কেনচি ওমকেন কম্মেন লব্ভতি. তস্মা সুগতিজাতি যানং ওপপাতিকানং অপরিপুণ্ণিন্দ্রিযতানাম নত্থি অঞ্ঞত্র অভাৰকেহি আদিকপ্পিকেহিতি. দুগ্গতিজাতিযানংপি পন তেসং কদাচি চক্খু সোত ভাৰ ৰেকল্লতাএৰ ৰত্তব্বা. ন ঘানৰেকল্লতা. কামধাতুযং পন অঘানকো ওপপাতিকো নত্থীতি হি অট্ঠ কথাযং ৰুত্তং. জিৰ্হাৰেকল্লতানাম সব্বেসংপি নত্থি যেৰাতি ৰেদিতব্বং. তথা হি ধম্মহদযৰিভঙ্গে –
কামধাতুযা উপপত্তিক্খণে কস্সচি একাদসা যতনানি পাতুভৰন্তি. কস্সচি দস. কস্সচিঅপরানি দস. কস্সচি নৰ. কস্সচি সত্তাযতনানি পাতুভৰন্তীতি ৰুত্তং.
তত্থ কামধাতুযন্তি কামলোকে. উপপত্তিক্খণেতি পটিসন্ধিচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে. কস্সচি একাদসা যতনানীতিআদিসু চতূসু ৰাক্যেসু সংসেদজোপপাতিকা ৰুত্তা. কস্সচি সত্তাযতনানীতি এত্থ পন গব্ভসেয্যকোৰ ৰুত্তো. তত্থ যস্মা সত্তাযতনং নাম পটিসন্ধিক্খণে ন লব্ভতি. পৰত্তি কালেযেৰ লব্ভতি. তস্মা একাদসযতনানীতি ৰুত্তং. কস্সচি দসাতি চক্খুৰেকল্লৰসেন. কস্সচি অপরানি দসাতি সোত ৰেকল্লৰসেন. কস্সচি নৰাতি চক্খুসোত দ্ৰয ৰেকল্ল ৰসেন ৰুত্তং. যদিচ অঘানকো ওপপাতিকোনাম সিযা. তদা সুদ্ধজচ্চঘানকেন সদ্ধিং তযো দসকৰারা ৰুত্তা সিযুং. তথা জচ্চন্ধঘানক জচ্চবধিরঘানকেহি সদ্ধিং তযো নৰকৰারা একোচ অট্ঠকৰারো ৰুত্তো সিযা তিণ্ণং ৰিপন্নানং ৰসেন. তথা অৰুত্তত্তা পন নত্থি অঘানকো ওপপাতি কোতি ৰিঞ্ঞাযতীতি. তস্মিং পন ৰিভঙ্গে ইন্দ্রিযৰারে নপুংসকানং ওপপাতিকানন্তি অৰুত্তত্তা থপেত্ৰা আদিকপ্পিকে অভাৰকোপি ওপপাতিকো নত্থিযেৰাতি. পাল়িযং অৰুত্তংপি পন সংসেদজানং ৰুত্তপকারং চক্খাদিৰেকল্লং অট্ঠকথাৰসেন ৰেদিতব্বং. যথাহ-সত্ততি উক্কংসতোৰ রূপানি সংসেদজোপপাত যোনীসু. অথৰা, অৰকংসতো তিংসাতি. তত্থ তিংসাতি জিৰ্হাকায ৰত্থু দসকানং ৰসেন তিংসরূপানীতি চ ৰুত্তং. ইদঞ্হি ৰচনং সংসেদজানং ৰসেন ৰুত্তন্তি মহাটীকাযং ৰুত্তং. আচরিযা নন্দত্থেরেন পন যমকে ঘানজিৰ্হানং অঞ্ঞমঞ্ঞং অৰিনাভাৰ ৰুত্তিতা ৰুত্তাতি জিৰ্হা ৰেকল্লতা ৰিয ঘানৰেকল্লতাপি নত্থীতি ইচ্ছিতং. ইন্দ্রিয যমকে পন –
যস্সৰা পন ইত্থিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতি, তস্স ঘানিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতীতি. অঘানকানং ইত্থীনং উপপজ্জন্তীনং তাসং ইত্থিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতি, নোচ তাসঙ্ঘানিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতীতিচ. যস্সৰা পন পুরিসিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতি, তস্স ঘানিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতীতি. অঘানকানং পুরিসানং উপপজ্জন্তানং তেসং পুরিসিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতি, নোচ তেসং ঘানিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতীতিচ ৰুত্তং.
তস্মা অট্ঠকথাযং ৰুত্তনযেন ঘানৰেকল্লতাপি অত্থীতি যুত্তং.