সমুচ্চয সঙ্গহ পরমত্থদীপনী
১৬২. এৰং ছহি পরিচ্ছেদেহি চত্তারো পরমত্থে দস্সেত্ৰা ইদানি তেসং তংতংরাসিসঙ্খাতং সমুচ্চযং দস্সেন্তো আদিগাথ মাহ. যে সলক্খণা দ্ৰাসত্ততিৰিধা ৰত্থুধম্মা মযা ৰুত্তা. ইদানি তেসং সমুচ্চযং যথাযোগং পৰক্খামীতি যোজনা. তত্থ সলক্খণাৰত্থুধম্মাতি পদেহি দসৰিধানি অনিপ্ফন্নরূপানি পটিক্খিপতি. ন হি তানি অত্তনো আৰেনিকভূতেন সভাৰ লক্খণেন অনিচ্চতাদি সামঞ্ঞলক্খণেনচ সলক্খণানি হোন্তি. একন্তপরমত্থতায অভাৰতো. ততোযেৰচ ৰত্থুধম্মাচ নহোন্তি. সরূপতো অনুপলব্ভমানত্তা. দব্বৰাচকো হি ইধ ৰত্থুসদ্দো. দব্বঞ্চনাম ইধ সরূপতো লব্ভমানো সভাৰো এৰ. এতেন নিব্বানস্সপি মগ্গফল পচ্চৰেক্খনঞাণেসু সরূপতো লব্ভমান সভাৰতা ৰুত্তা হোতি. অনিপ্ফন্নরূপানং ৰিয চ ৰত্থুধম্ম সন্নিস্সযেন দিস্সমানধম্মমত্তভাৰং ৰা পঞ্ঞত্তিধম্মানং ৰিয পরিকপ্পিতাকারমত্তভাৰংৰা সসৰিসাণ কচ্ছপলোমাদীনং ৰিয সব্বসো অভূত পরিকপ্পিত মত্তভাৰংৰা নিৰারেতীতি ৰেদিতব্বং. এত্থচ দ্ৰাসত্ততিৰিধাসলক্খণাৰত্থুধম্মাতি ৰচনে পযোজনং নদিস্সতি. তেসু হি দ্ৰাসত্ততিৰিধেসু একচ্চে এৰ ধম্মা পুরিমেসু তীসু সঙ্গহেসু আগতা. পচ্ছিমেচ সব্বসঙ্গহে অনিপ্ফন্নরূপানিপি অধিপ্পেতানিএৰাতি. এত্থচ ৰত্থুধম্মাসলক্খণাতি পদেহি অনিপ্ফন্নরূপানং সলক্খণতা পটিক্খিপনে যং ৰত্তব্বং. তং রূপসমুদ্দেস দীপনিযং ৰুত্তমেৰাতি. একন্তাকুসলজাতিযানং আসৰ চতুক্কাদীনং সঙ্গহো অকুসলসঙ্গহো, ন অকুসল সম্পযুত্তত্তাযেৰ অকুসলভূতানং চিত্তফস্সাদীনন্তি. কুসলা কুসলাব্যাকতমিস্সকানং সঙ্গহো মিস্সকসঙ্গহো.
বোধি ৰুচ্চতি চতূসু মগ্গেসু ঞাণং, বুজ্ঝন্তি এতাযাতি কত্ৰা. বোধিযা পক্খা বোধিপক্খা. বোধিসম্ভারাতি অত্থো. বোধি পক্খেসু ভৰা অন্তোগধাতি বোধিপক্খিযা. তেসং সঙ্গহোতি বোধিপক্খিযসঙ্গহো. সব্বেসং অনৰসেসানং পরমত্থধম্মানং সঙ্গহো সব্বসঙ্গহো. চিরপারিৰাসিযট্ঠেন মদনিযট্ঠেনচ আসৰ সদিসত্তা আসৰা. যদিচ তদুভযট্ঠেন আসৰানাম সিযুং. ইমে লোভাদযো এৰ আসৰানাম সিযুং. পুপ্ফাসৰাদযো হি লোকে ছ পঞ্চ রত্তিমত্তং ৰা সত্তট্ঠরত্তিমত্তং ৰা সযংপি কুম্ভেসু পরিৰাসং গণ্হন্তি. কুম্ভেচ পরিৰাসং গাহাপেন্তি. ইমে পন অনমতগ্গে সংসারে সযংপি সত্তসন্তানে পরিৰাসং গণ্হন্তি. সত্তসন্তানঞ্চ পরিৰাসং গাহাপেন্তি. সকলং সত্তসন্তানং সদা আসৰপূরিতমেৰ হোতি. যথাহ-চক্খুং লোকে পিযরূপং সাতরূপং এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি. এত্থ নিৰীসমানা নিৰীসতীতিআদি. তত্থ এসা তণ্হা পরিযুট্ঠানৰসেন উপ্পজ্জমানা এত্থেৰ উপ্পজ্জতি. উপ্পজ্জিত্ৰাচ পুন অনুসযভাৰেন পরিৰাসং কত্ৰা নিৰীসমানা এত্থেৰ নিৰীসতীতি অত্থো. যাৰচ অরিযমগ্গধোৰনং নলব্ভতি. তাৰ সন্তানং গূথপূরিতকূপং ৰিয দুব্বিসোধং কত্ৰা পৰত্ততি. পুপ্ফাসৰাদযোচ মদং জনেন্তা মুহুত্তমেৰ জনেন্তি. ইমে পন যাৰ অরিযমগ্গং নলভতি. তাৰ নিচ্চমদং জনেন্তি. তস্মা একন্তেন ইমেযেৰ চিরপারিৰাসিযট্ঠেন মদনি যট্ঠেনচ আসৰানাম ভৰিতুং অরহন্তীতি.
ৰিসন্দনট্ঠেনৰা আসৰসদিসত্তা আসৰা, যথা হি কুধিত কুট্ঠিনো মহাৰণমুখেহি যূসসঙ্খাতো আসৰো ৰিসন্দিত্ৰা পিলোতিকখণ্ডানি দূসেতি, এৰং ইমেপি ছহিদ্ৰারেহি ৰিসন্দিত্ৰা ছল়ারম্মণানিদূসেন্তীতি. আযতংৰা সংসারদুক্খং সৰন্তিপসৰন্তি ৰড্ঢেন্তীতি আসৰা. অথৰা, ভৰতো আভৰগ্গা ধম্মতো আগোত্রতুম্হা সৰন্তি আরম্মণকরণৰসেন পৰত্তন্তীতি আসৰা. আসদ্দস্স অৰধিঅত্থজোতকত্তা. অৰধিচ দুৰিধো মরিযাদৰিসযো অভিৰিধিৰিসযোচাতি তত্থ যস্স সম্বন্ধিনীক্রিযা অৰধিভূতং অত্তানং বহিকত্ৰা পৰত্ততি. সো মরিযাদৰিসযো নাম. যথা আপাতলিপুত্তা দেৰো ৰুট্ঠোতি. যস্স সম্বন্ধিনীক্রিযা অৰধিভূতং অত্তানং ব্যাপেত্ৰা অন্তো কত্ৰা পৰত্ততি, সো অভিৰিধিৰিসযোনাম. যথা আব্রহ্মলোকা ভগৰতো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতোতি. ইধ পন অভিৰিধিৰিসযো দট্ঠব্বো. তস্মা ভৰগ্গঞ্চ গোত্রভুঞ্চ ব্যাপেত্ৰা অন্তো কত্ৰা সৰন্তীতি অত্থো ৰেদিতব্বো.
[২০৪] ৰিভাৰনিযং পন
অৰধিচ মরিযাদঅভিৰিধিৰসেন দুৰিধোতি ৰত্ৰা পুন তং ৰিভাৰেন্তো ‘‘তত্থ আপাতলিপুত্তা দেৰো ৰুট্ঠোতিআদীসুৰিয ক্রিযং বহিকত্ৰা পৰত্তো মরিযাদো. আভৰগ্গাসদ্দো অব্ভুগ্গতোতিআদীসুৰিয ক্রিযং ব্যাপেত্ৰা পৰত্তো অভিৰিধী’’তি ৰদতি. তং ন যুজ্জতি.
ন হি অৰৰিধিৰিসযভূতো ভৰগ্গো লোকত্তযব্যাপকং সদ্দস্স অব্ভুগ্গমনক্রিযং ব্যাপেত্ৰা পৰত্ততি. নচ অৰধিভূতো অত্থো ক্রিযং বহিৰা অন্তোৰা কত্ৰা পৰত্ততীতি যুত্তো. ক্রিযাএৰ পন তং বহিৰা অন্তোৰা কত্ৰা পৰত্ততীতি যুত্তো. এৰঞ্চ কত্ৰা মূলটীকাযং-দুৰিধোহি অৰধি অভিৰিধিৰিসযো অনভিৰিধিৰিসযোচ. অভিৰিধিৰিসযং ক্রিযাব্যাপেত্ৰা পৰত্ততি, আভৰগ্গা ভগৰতো যসো গতোতি. ইতরং বহিকত্ৰা, আপাতলিপুত্তা ৰুট্ঠো দেৰোতি. কামেতি ইচ্ছতীতি কামো. সোএৰ আসৰোতি কামাসৰো. কামীযতিৰা ওল়ারিকেন কামেন ইচ্ছীযতীতি কামো. পঞ্চকামগুণমুখেন দেসিতো সব্বো কামাৰচরধম্মো. ইধ পন তং নামেন তদারম্মণা তণ্হাএৰ অধিপ্পেতা, কামোএৰ আসৰোতি কামাসৰো. কামাৰচরধম্মেসু অস্সাদনাভিনন্দন ৰসেন পৰত্তো কামরাগো. থেরেন পন অযমত্থোৰ ইচ্ছিতো. ৰক্খতি হি কামভৰ নামেন তব্বত্থুকা তণ্হা অধিপ্পেতাতি.
[২০৫] ৰিভাৰনিযং পন
পুরিমত্থোৰ ৰুত্তো. সো অনুপপন্নো, থেরমতানুগতস্স ইধাধিপ্পেতস্স অত্থস্স অৰুত্তত্তা.
ভৰাসৰোতি এত্থ দুৰিধো ভৰো কম্মভৰো উপপত্তিভৰো চ. তত্থ মহগ্গতকুসলধম্মা কম্মভৰো. তংনিব্বত্তা ৰিপাক ধম্মা উপপত্তিভৰো. ইধপি ভৰসদ্দেন তদারম্মণা তণ্হাএৰ অধিপ্পেতা. ভৰোএৰ আসৰোতি ভৰাসৰো. তস্মিং দুৰিধে ভৰে নিকন্তিৰসেন পৰত্তো রূপারূপরাগো.
[২০৬] যং পন ৰিভাৰনিযং
‘‘সস্সত দিট্ঠিসহগতোচ রাগো এত্থেৰ সঙ্গয্হতী’’তি ৰুত্তং. তং ন যুত্তং.
ভৰাসৰো চতূসু দিট্ঠিগত ৰিপ্পযুত্ত লোভসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতীতি হি অট্ঠকথাকণ্ডে ৰুত্তং. যত্থ পন কামতণ্হা ভৰতণ্হা ৰিভৰতণ্হাতি আগতং. তত্থেৰ সস্সতদিট্ঠি সহগতো রাগো যাকাচি কুসলাকুসল কম্মভৰনিকন্তি যাকাচি উপপত্তিভৰপত্থনা. সব্বা ভৰতণ্হাযং সঙ্গহিতাতি যুত্তা. ইধ পন যথাৰুত্তং ভৰাসৰং থপেত্ৰা সব্বো লোভো কামাসৰে এৰ সঙ্গহিতোতি যুত্তোতি.
[২০৭] এতেনেৰ যঞ্চ তত্থ ৰুত্তং.
‘‘ততিযো ভাদিট্ঠিসহগতো’’তি. তংপি পটিক্খিত্তং হোতি.
যাকাচি দিট্ঠি দিট্ঠাসৰো. যোকোচি মোহো অৰিজ্জাসৰো. এত্থ সিযা, কস্মা ইমে এৰ আসৰাতি ৰুত্তা. ননু অঞ্ঞেপি মানাদযো চিরপারিৰাসিযট্ঠাদিযুত্তা এৰ হোন্তীতি. সচ্চং. ইমেসু পন কামাসৰে পরিৰুট্ঠে সতি সব্বেকামৰিসযা মানাদযো পরিৰুট্ঠাএৰ হোন্তি. তস্মিং ৰিমুত্তে ৰিমুত্তাএৰ, তথা ভৰাসৰে পরিৰুট্ঠে সতি ভৰৰিসযা. দিট্ঠাসৰেচ পরিৰুট্ঠে সতি দিট্ঠিৰিসযাতি. অৰিজ্জাপন তেসং তিণ্ণংপি মূলভূতাতি. ইতি ইমে এৰ পারিৰাসিযট্ঠাদীসু পধানভূতা হোন্তি. ইতরে পন তদনুবন্ধমত্তাএৰ সম্পজ্জন্তীতি ন তে আসৰাতি ৰিসুং ৰত্তুং অরহন্তীতি. অত্তনি পতিতং জনং অনস্সাসিকং কত্ৰা অজ্ঝোত্থ রন্তো হনতি মারেতীতি ওঘো. পকতিমহোঘো. তথা অৰহননট্ঠেন দুত্তরট্ঠেনচ ওঘসদিসাতি ওঘা. যদিচ অৰহঞ্ঞনট্ঠেচ দুত্তরট্ঠেনচ ওঘানাম সিযুন্তিআদিকো পসঙ্গো মানাদীনঞ্চ ওঘভাৰ পরিহারো ৰুত্ত নযেন ৰেদিতব্বো.
ৰট্টস্মিংৰা ভৰযন্তকেৰা সত্তে যোজেন্তীতি যোগা. ভৰন্তরচুতিযা সহ ভৰন্তরপটিসন্ধিং গন্তেন্তি ঘটেন্তীতি গন্থা. অভিজ্ঝাতি সব্বস্স রাগস্সেতং নামং. তস্মা রূপারূপ রাগাপি এত্থ সঙ্গহিতাতি দট্ঠব্বা. ব্যাপাদোতিপি সব্বো দোসো এৰ. ইদং সচ্চাতি নিৰেসোতি ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞন্তি পৰত্তো মিচ্ছাভিনিৰেসো. ৰট্টদুক্খতো ৰিমুত্তিযা অমগ্গভূতংযেৰ গোসীলগোৰতাদিকং পরতো আমসনং তথা তথা কপ্পেত্ৰা গহণং সীলব্বতপরামাসো. এত্থচ পরতোতি ভূতসভাৰপচ্চনিকতোতি অত্থো. কাযসদ্দো পন সব্বত্থ রূপকাযে নামকাযেচ পৰত্তোতি অতিতকাযেন পচ্চুপ্পন্ন কাযং পচ্চুপ্পন্নকাযেনচ অনাগতকাযং গন্থেতি ঘটেতীতি কাযগন্থো. অথৰা, কাযে গণ্ঠোতি কাযগণ্ঠো. অজ্ঝত্ত গণ্ঠোতি অত্থো. নিগণ্ঠোনাটপুত্তোতিআদীসুৰিয গণ্ঠসদ্দো গণ্ঠিযং পৰত্তো. ভুসং আদিযন্তি অমুঞ্চনগাহং গণ্হন্তীতি উপাদানানি. কিলেসভূতো কামোএৰ উপাদানং কামু পাদানং. ৰত্থুভূতংৰা কামং উপাদিযতীতি কামুপাদানং.
দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠিযো তিৰিধ মহাদিট্ঠিযো অঞ্ঞাপিৰা সাসনে লোকেচ সন্দিস্সমানা ৰিপরীতগাহভূতা দিট্ঠিযো দিট্ঠুপাদানং. যথাগহিতংৰা পুরিমদিট্ঠিং ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি উপাদিযতীতি দিট্ঠুপাদানং. গোণকুক্কুরাদীনং তংতংপকতিচারিত্তং সীলং নাম. তমেৰ সুট্ঠুং সমাদিন্নং ৰতংনাম. তদুভযং সংসারমুত্তিযা মগ্গোতি দল়্হগহণং সীলব্বতু পাদানং নাম. অত্তৰাদুপাদানন্তি এত্থ অত্তা ৰুচ্চতি পরিকপ্পবুদ্ধিযা গহিতো একেকস্মিং সত্ত সন্তানে পধানিস্সরো. যং লোকিযমহাজনা সত্তোতিৰা পুগ্গলোতিৰা জীৰোতিৰা তথাগতোতিৰা লোকোতিৰা সঞ্জানন্তি. যঞ্চ নানাতিত্থিযা ইস্সরনিম্মিতংৰা অধিচ্চসমুপ্পন্নংৰা অচ্চন্তসস্সতংৰা একচ্চসস্সতংৰা উচ্ছেদংৰা পঞ্ঞপেন্তীতি. তং অত্তানং অভিৰদন্তিচেৰ উপাদিযন্তিচ সত্তা এতেনাতি অত্তৰা দুপাদানং. ৰীসতিৰিধা সক্কাযদিট্ঠি. তত্থ অভিৰদন্তীতি ৰিসিট্ঠং পধানং কত্ৰা ৰদন্তি. উপাদিযন্তীতি দল়্হং আদিযন্তি. যথাহ –
তত্থ কতমা সক্কাযদিট্ঠি. ইধ অস্সুতৰা পুথুজ্জনো রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. রূপৰন্তংৰা অত্তানং. অত্তনি ৰা রূপং. রূপস্মিংৰা অত্তানং. ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. ৰেদনাৰন্তংৰা অত্তানং. অত্তনিৰা ৰেদনং. ৰেদনাপৰা অত্তানং. সঞ্ঞং. সঙ্খারে. ৰিঞ্ঞাণন্তি.
তত্থ রূপং অত্ততো সমনুপস্সতীতি রূপমেৰ অত্তাতি গণ্হাতি. রূপৰন্তংৰা অত্তানন্তি অত্তা মে রূপৰাতি গণ্হাতি. অত্তনি ৰা রূপন্তি অত্তানং পটিচ্চ রূপং তিট্ঠতীতি গণ্হাতি. রূপস্মিংৰা অত্তানন্তি রূপং পটিচ্চ অত্তা তিট্ঠতীতি গণ্হাতি. কথং রূপকাযং উদ্দিস্স অজ্জ অহং থদ্ধোম্হীতি ৰা অজ্জ অহং মুদুকোম্হীতিৰা ৰদন্তো পথৰি সঙ্খাতং রূপং অত্ততো সমনুপস্সতিনাম. অজ্জ মম কাযো থদ্ধোতিৰা মুদূতিৰা ৰদন্তো সেসধম্মেৰা ধম্মমুত্তকংৰা অত্তানং গহেত্ৰা তং অত্তানং পথৰীৰন্তং সমনুপস্সতিনাম. অজ্জ থদ্ধভাৰোৰা মুদুভাৰোৰা মযি জাতোতি ৰদন্তো অত্তনি পথৰিংস মনুপস্সতিনাম. অজ্জাহং থদ্ধভাৰে ঠিতোম্হি মুদুভাৰে ঠিতো ম্হীতি ৰদন্তোপথৰিম্হি অত্তানং সমনুস্সতিনাম. অযং পথৰিম্হি চতুরাৰত্থিকায সংক্কাযদিট্ঠিযা পৰত্তাকারো. সেসেসু সত্তৰীসতিরূপেসু যথাসম্ভৰং ৰত্তব্বো. অহং মরামি মরিস্সামীতিআদিনা হি অনিচ্চতাযংপি সাদিট্ঠি পৰত্ততিযেৰ. সেসরূপেসু ৰত্তব্বং নত্থি. ইদং নাম অহং পুব্বে সংভুঞ্জিং. অজ্জ সংভুঞ্জামি. পরতো সংভুঞ্জিস্সামীতিৰা সুখিতোম্হি দুক্খিতোম্হীতিৰা ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. অজ্জ মম কাযো সুখিতো দুক্খিতোতিৰা মমচিত্তং সুখিতং দুক্খিতন্তিৰা অত্তানং ৰেদনাৰন্তং সমনুপস্সতি. অজ্জসুখংৰা দুক্খংৰা মযিজাতন্তি অত্তনি ৰেদনং সমনুপস্সতি. অজ্জাহং সুখিত ভাৰে ঠিতোম্হি দুক্খিতভাৰে ঠিতোম্হীতি ৰেদনায অত্তানং সমনুপস্সতীতি.
সঞ্ঞায সব্বেসুচ পঞ্ঞাসমত্তেসু সঙ্খারেসু ৰিসুং ৰিসুং ৰিত্থারেত্ৰা ৰত্তব্বো. অহং পস্সামীতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. দস্সনং মেতি অত্তানং ৰিঞ্ঞাণৰন্তং সমনুপস্সতি. মযিদস্সনংনাম অত্থীতি অত্তনি ৰিঞ্ঞাণং সমনুপস্সতি, অহং দস্সনে সমত্থোম্হীতি ৰিঞ্ঞাণস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি. এসে ৰনযো সেসেসু পঞ্চসু ৰিঞ্ঞাণেসূতি. অহ মস্মি অহং একো সত্তো একোপুগ্গলো একো জীৰো একো লোকো একো নরো মনুস্সো দেৰোসক্কো ব্রহ্মাতিৰা অহংগচ্ছামি অহং তিট্ঠামি অহং নিসীদামি অহং নিপ্পজ্জামি অহং সমিঞ্জেমি পসারেমীতিআদিনা ৰা খন্ধপঞ্চকংৰা একমেকংৰা খন্ধং সমূহতো গহেত্ৰা পৰত্তিপি ৰত্তব্বা. অপরিঞ্ঞাতৰত্থুকানঞ্হি একমুহুত্ত মত্তেপি যংকিঞ্চি অত্তনোৰা পরস্সৰা অত্তপটিসংযুত্তৰচনং কথেন্তানং চিত্তংৰা ৰচনংৰা যথাৰুত্তে রূপারূপধম্মে কদাচি অত্ততো উপাদিযিত্ৰা পৰত্ততি. কদাচি অত্তপরিৰার ভাৰেন. কদাচি অত্তনিস্সিতভাৰেন. কদাচি অত্তনিস্সযভাৰেন. কদাচি একেকধম্মৰসেন. কদাচি সমূহধম্মৰসেনাতি.
যস্মা পন অত্তনিমিত্তংনাম ৰসৰত্তনাকারং পটিচ্চ উপট্ঠাতি. ৰসৰত্তনা কারোচ রূপারূপধম্মানং পচ্চযাযত্ত ৰুত্তিকত্তং খণি কত্তঞ্চ সুট্ঠু পস্সন্তানং নত্থি. তস্মা পরিঞ্ঞাতৰত্তুকানং অত্ত পটিসংযুত্তৰচনং কথেন্তানংপি চিত্তং পদুমিনিপত্তে উদকবিন্দু ৰিয তেসু ধম্মেসু অলগ্গিত্ৰাএৰ পৰত্ততীতি ৰেদিতব্বং. সত্তানং চিত্তসন্তানে কুসলে ধম্মে অনুপ্পন্নেৰা উপ্পাদেতুং উপ্পন্নেৰা ৰা সেতুং অদত্ৰা নীৰারেন্তীতি নীৰরণানি. কামনট্ঠেন কামো, ছন্দনট্ঠেনছন্দোতি কামচ্ছন্দো. বলৰরাগো. সোএৰনীৰরণন্তি কামচ্ছন্দনীৰরণং. পট্ঠানেআরুপ্পেকামচ্ছন্দং নীৰরণং পটিচ্চউদ্ধচ্চনীৰরণন্তি ৰুত্তত্তা পন থপেত্ৰা রূপারূপরাগে অৰসেসো সব্বোলোভো কামচ্ছন্দে অসঙ্গহিতোনাম নত্থি. ঝানপটিপক্খভাৰোপন পঞ্চকামগুণিকরাগস্সেৰ হোতীতি ৰেদিতব্বো. ব্যাপজ্জনং ব্যাপাদো. চিত্তস্স পূতিভাৰোতি অত্থো. যোকোচিদোসো. কস্মা পনেত্থ থিনমিদ্ধ নীৰরণন্তি চ উদ্ধচ্চ কুক্কুচ্চ নীৰরণন্তি চ দ্ৰে দ্ৰে ধম্মা একং নীৰরণং কত্ৰা ৰুত্তাতি. কিচ্চতো পচ্চযতো পটিপক্খতোচ সদিসত্তা. তথা হি কিচ্চতো তাৰ থিনমিদ্ধদ্ৰযং চিত্তুপ্পাদানং লীনভাৰা পাদনকিচ্চং. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চদ্ৰযং অৰূপসন্তভাৰাপাদনকিচ্চং. পচ্চযতো পুরিমদ্ৰযং তন্দিৰিজম্ভি ততাপচ্চযং. পচ্ছিমদ্ৰযং ঞাতিব্যসনাদিৰিতক্কপচ্চযং. পটিপক্খতো পুরিমদ্ৰযং ৰীরিযপটিপক্খং. পচ্ছিমদ্ৰযং সমথপটিপক্খন্তি.
অনুসেন্তীতি অনুসযা. অনুরূপং কারণং লভিত্ৰা উপ্পজ্জন্তীতি অত্থো. অনুঅনু সেন্তীতিৰা অনুসযা. যাৰ মগ্গং নপটিলভতি. তাৰ অন্তরা অপরিক্খিয্যমানা হুত্ৰা কারণলাভে সতি পুনপ্পুনং উপ্পজ্জন্তীতি অত্থো. উপ্পজ্জনঞ্চেত্থ অপ্পহীনট্ঠেন উপ্পজ্জনা রহভাৰো ৰেদিতব্বো. ন পন সরূপতো উপ্পত্তি, কথং ৰিঞ্ঞা যতীতি চে. যস্স কামরাগানুসযো উপ্পজ্জতি, তস্সেৰ পটিঘানুসযো উপ্পজ্জতীতি ৰুত্তত্তা. এৰঞ্চ কত্ৰা পাল়িযং পুথুজ্জনস্স সত্তপি অনুসযা অনুসযৰারে সহ অনুসেন্তীতি উপ্পজ্জনৰারে সহ উপ্পজ্জন্তীতি ৰুত্তা. যথাহ পুথুজ্জনস্স অৰিজ্জানুসযোচ অনুসেতি. কামরাগ. পটিঘ. মান. দিট্ঠি. ৰিচিকিচ্ছা. ভৰরাগনুসযোচ অনুসেতীতি. তথা উপ্পজ্জনৰারেপীতি.
অপিচ, সরূপতো পরিযুট্ঠানং অপত্ৰা সন্তানে পৰত্তমানেহি কুসলাকুসলা ব্যাকতচিত্তুপ্পাদেহি সহ অনুরূপা অৰিরুদ্ধা হুত্ৰা সেন্তি. ৰিসুং সম্পযুত্তধম্মভাৰেন অৰুট্ঠিতা হুত্ৰা সযিতা হোন্তীতি অনুসযা. অনু অনু সেন্তীতিৰা অনুসযা. পকতিযা যথানুসযিতেসুএৰ কামরাগাদীসু পুনপ্পুনং উপ্পজ্জিত্ৰা দিগুণ তিগুণাদি ৰসেন পুনপ্পুনং সেন্তি. সযনাকারেন উপরুপরি পলিৰেঠেন্তীতি অত্থো.
তীসু রাগাদীনং অৰত্থাসু পথমাৰত্থায ঠিতানং কামরাগা দীনমেতং অধিৰচনং. তিস্সো হি অৰত্থা অনুসযাৰত্থা পরিযুট্ঠানাৰত্থা ৰীতিক্কমাৰত্থাতি. তত্থ যে কামরাগাদযো উপ্পজ্জিত্ৰা কাযঙ্গৰাচঙ্গং চালেন্তি, তেসং তথাপৰত্তা অৰত্থা ৰীতিক্কমাৰত্থানাম. যে মনস্মিং এৰ জৰনচিত্তসহজাতা হুত্ৰা পৰত্তন্তি, তেসং তথাপৰত্তা অৰত্থা পরিযুট্ঠানাৰত্থানাম. যে পন জৰনসহজাতভাৰংপি অপত্ৰা ৰাসনাধাতুযো ৰিয চিক্কসন্তানা নুসযিতা হুত্ৰা পরিযুট্ঠানপ্পত্তিযা বীজভাৰেন তিট্ঠন্তি, সুভনিমিত্তাদিকেচ আরম্মণে আপাতমাগতে যেসং ৰসেন আৰজ্জনং রাগাদিপাতুভাৰত্থায অযোনিসো ভৰঙ্গং আৰট্টেতি, অভাৰিতঞ্চ চিত্তং যেসং ৰসেন দমথং নউপেতি, তেসং তথা পৰত্তা অৰত্থা অনুসযাৰত্থানাম. তদৰত্থিকা কামরাগাদযো অনুসযানাম. তে পন অপরমত্থভূতাপি ন হোন্তি. একন্তপরমত্থজাতিকত্তা. নচ কুসলাব্যাকতভূতা একন্তাকুসলজাতিকত্তা. নাপি কুসলাব্যাকতৰিরুদ্ধা, ৰিসুং সম্পযুত্তধম্মভাৰেন অনুপলদ্ধত্তা. নাপি কালত্তযৰিনিমুত্তা, তেকালিকধম্মসন্নিস্সযেন পৰত্তনতো. যদা পন তে সমুট্ঠ হিত্ৰা পরিযুট্ঠানভাৰং গচ্ছন্তি, তদা ৰিসুং সম্পযুত্তধম্ম ভাৰঞ্চ গচ্ছন্তি. সারম্মণাদিভাৰোচ তেসং পরিব্যত্তো হোতি. এতদত্থং সন্ধায কথাৰত্থুম্হি তেসং সারম্মণধম্মভাৰো সঙ্খারক্খন্ধভাৰোচ পতিট্ঠাপিতো হোতীতি.
যথা পন ফলধারিম্হি রুক্খম্হি ৰিসকণ্টকে দিন্নে রুক্খানুসযিতো ফলুপ্পত্তিযা পচ্চযভূতো সিনেহো পরিক্খযং গচ্ছতি. সমযে উপ্পজ্জিস্সমানানি ফলানি নুপ্পজ্জন্তি. এৰং সানুসযে চিত্ত সন্তানে যস্মিং খণে মগ্গো পাতুভৰতি, তস্মিং সহমগ্গুপ্পাদা সো সো অনুসযো পরিক্খযং গচ্ছতি. পরিক্খীণস্স পন পুন পরিযুট্ঠানংনাম নত্থি, কুতো ৰীতিক্কমোতি ইমমত্থং সন্ধায মগ্গো অনাগতসামঞ্ঞং কিলেসজাতং পজহতীতি তত্থ তত্থ ৰুত্তো. তত্থ অনাগতসামঞ্ঞন্তি অনাগতসম্মতং, ন একন্ত অনাগতং. তেনেৰ হি অট্ঠকথাযং মগ্গো যেকিলেসে পজহতি, তে অতীতাকিৰা অনাগতাতিৰা পচ্চুপ্পন্নাতিৰা নৰত্তব্বাতি ৰুত্তং. এতেনচ মগ্গো কিলেসমুখেন যানি কুসলাকুসলকম্মানিচ উপাদিন্নকখন্ধপঞ্চকেচ পজহতি, তে অতীতাতিৰাঅনাগতাতিৰা পচ্চুপ্পন্নাতিৰা নৰত্তব্বাতি দীপেতি. যদি এৰং মগ্গেন পহীনা সব্বে তেভূমকধম্মা কালৰিমুত্তানাম অতঙ্খতা নাম অপচ্চযানাম সিযুন্তি.ন. তেকালিকজাতিকত্তা সঙ্খত সপচ্চযজাতিকত্তা চ. তে হি মগ্গে অনুপ্পন্নে ইমে নামধম্মা উপ্পজ্জিস্সন্তি নিরুজ্ঝিস্সন্তীতি এৰং সঙ্খতলক্খণং আহচ্চ ঞাণেন গহিতত্তা লক্খণৰসেন তেভূমকাদিভাৰং ভজন্তীতি. এৰঞ্চ কত্ৰা ৰিসুং সম্পযুত্তধম্মভাৰং অপত্তানং অনুসযাৰত্থায ৰা ৰাসনাৰত্থাযৰা কম্মসমঙ্গীতাৰত্থাযৰা আসযজ্ঝাসযা ধিমুত্তিচরিতৰত্থাসুৰা ঠিতানং সভাৰানং জাতিৰসেন পরমত্থ ধম্মতা অকুসলাদিতাচ পচ্চেতব্বা হোতীতি.
[২০৮] ৰিভাৰনিযং পন
‘‘অপ্পহীনা হি কিলেসা কারণলাভে সতি উপ্পজ্জনা রহা সন্তানে অনুঅনুসযিতা ৰিয হোন্তীতি তদৰত্থা অনুসযাতি ৰুচ্চন্তি. তে পন নিপ্পরিযাযতো অনাগত কিলেসা. অতীতপচ্চুপ্পন্নাপি তংসভাৰত্তা তথা ৰুচ্চন্তী’’তি ৰুত্তং. তত্থ অনুসযানাম সন্তানে কদাচিপি অনুপ্পন্ন পুব্বা অনাগত কিলেসা এৰাতি কত্ৰা সন্তানে অনু অনুসযিতা ৰিয হোন্তীতি ৰুত্তং. তং ন যুজ্জতি.
ন হি তে অনুঅনুসযিতা ৰিয হোন্তি. একন্তেন অনুসযিতাএৰ হোন্তীতি.
[২০৯] যঞ্চ তত্থ
‘‘তে পন নিপ্পরিযাযতো অনাগতকিলেসা’’তি ৰুত্তং. তংপি ন যুত্তং.
ন হি মগ্গেন অপ্পহীনা অনুসযা অনাগতানাম হোন্তি. পহীনাপিচ নিপ্পরিযাযতো অনাগতাতি নসক্কা ৰত্তুং. অনাগত সামঞ্ঞস্স অধিপ্পেতত্তাতি. এতেন অতীতপচ্চুপ্পন্নাপি তংসভাৰত্তাতথা ৰুচ্চন্তীতি ইদংৰিপটিক্খিত্তং হোতি. অপিচ, উপ্পাদট্ঠিতিভঙ্গ পত্তানংএৰ একন্তেন তেকালিকতা হোতীতি তদপত্তানং অনুসযানং পচ্চুপ্পন্নতা পরিযাযোৰ ৰত্তুং যুত্তো. এৰঞ্চ কত্ৰা পাল়িযং যস্স কামরাগনুসযো উপ্পজ্জতি, তস্স পটিঘানুসযো উপ্পজ্জতীতিআদিনা পচ্চুপ্পন্নকালিকো উপ্পাদৰারো এৰ ৰুত্তো, ন নিরোধৰারো, নচ অতীতানাগত ৰারাতি. যং পন পটিসম্ভিদামগ্গে হঞ্চি পচ্চুপ্পন্নে কিলেসে পজহতি. তেন হি রত্তো রাগং পজহতি, দুট্ঠো দোসং, মুল়্হো মোহন্তি ৰুত্তং. তং পরিযুট্ঠানপত্তানং একন্তপচ্চুপ্পন্নক্খণং সন্ধায ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. তেনেৰ হি অট্ঠকথাযং ৰত্তমানুপ্পন্নং ভুত্ৰা ৰিগতুপ্পন্নং ওকাসকতুপ্পন্নং সমুদাচারুপ্পন্নন্তি চতুব্বিধং উপ্পন্নং ন মগ্গৰজ্ঝং. ভূমিলদ্ধুপ্পন্নং আরম্মণা ধিগ্গহি তুপ্পন্নং অৰিক্খম্ভিতুপ্পন্নং অসমুগ্ঘাটিতুপ্পন্নন্তি চতুব্বিধং মগ্গৰজ্ঝন্তি ৰুত্তং. তত্থ ৰত্তমানুপ্পন্নং সমুদা চারুপ্পন্নন্তি ইদং দ্ৰযং খণপচ্চুপ্পন্নমেৰ. ভুত্ৰাৰিগতুপ্পন্নং অতীতমেৰ. ওকাস কতুপ্পন্নং অনাগতমেৰ. তদুভযং পন পচ্চুপ্পন্নসমীপত্তা উপ্পন্নন্তি ৰুত্তং. সমীপপচ্চুপ্পন্নন্তি ৰুত্তং হোতি.
ভূমিলদ্ধুপ্পন্নংনাম অত্তনো খন্ধেসু অনুসযিতানং মগ্গেন অপ্পহীনানং অনুসযানংএৰ নামং. আরম্মণাধিগ্গহিতুপ্পন্নং নাম সুভনিমিত্তাদিকে আরম্মণে সকিং জৰিত্ৰা যাৰ তম্মূলকো পরিযুট্ঠানৰেগো ন ৰূপসম্মতি, তাৰ অধিমত্তথামগত ভাৰেন ঠিতানং তেসঞ্ঞেৰ নামং. অনুসযা হি নাম অনমতগ্গে সংসারে পুনপ্পুনং পরিযুট্ঠানপত্তানং কিলেসানং ৰসেন উপরুপরি থির তর দল়্হতর পত্তিযা পকতিযাপি থামগতাএৰনাম হোন্তি. ন যেনৰা তেনৰা ৰাযামেন পজহিতুং সক্কুণেয্যা. এৰং সন্তেপি যদা যো যো অনুসযো পচ্চযলাভেন পরিযুট্ঠান বহুলো হোতি, তদা সো সো ৰিসেসেন অধিমত্তথাম গতভাৰং পত্ৰা ঠিতো হোতি. যদা যো যো পটিপক্খধম্ম সমাদানেন নিগ্গহপত্তো হোতি, তদা সো সো মন্দথাম গতভাৰং পত্ৰা ঠিতো হোতীতি. অৰিক্খম্ভিতুপ্পন্নংনাম সমথ ৰিপস্সনাহি সুট্ঠুঅনিগ্গহিতানং তেসঞ্ঞেৰ নামং. অসমুগ্ঘাটি তুপ্পন্নংনাম মগ্গেন অপ্পহীনানং ভূমিলদ্ধানং তেসংএৰ নামন্তি. যস্মা পন লোকুত্তরধম্মানাম কিলেসানং অচ্চন্তপটিপক্খা হোন্তীতি হেট্ঠিমা মগ্গট্ঠফলট্ঠা সেক্খা অত্তনো মগ্গফলক্খণেসু উপরি মগ্গাজ্ঝেহিপি অনুসযেহি সানুসযাতিৰা নিরানুসযাতিৰা থামৰতাতিৰা অথামগতাতিৰা নৰত্তব্বা. তস্মা অনুসযানং তাদিসে পচ্চুপ্পন্ন ভাৰে সতিপি হঞ্চি পচ্চুপ্পন্নে কিলেসে পজহতি. তেনহি থামগতো অনুসযং পজহতীতি ৰুত্ত দোসো নত্থীতি ৰেদিতব্বোতি. কামরাগোএৰ অনুসযো কামরাগানুসযো.
সংযোজেন্তি বন্ধন্তীতি সংযোজনানি, তানি পন সক্কাযদিট্ঠি ৰিচিকিচ্ছা সীলব্বতপরামাসো কামচ্ছন্দো ব্যাপাদোতি পঞ্চ ওরম্ভাগিযানি. রূপরাগো অরূপরাগো মানো উদ্ধচ্চং অৰিজ্জাতি পঞ্চ উদ্ধংভাগিযানীতি সুত্তন্তে অভিধম্মেচ দসসংযোজনানি আগতানি. ইতরানি পন অভিধম্মেএৰ আগতানীতি ততো ৰিসেসকরণত্থং সুত্তন্তেতি ৰুত্তং. কমো পন দ্ৰিন্নংপি পাল়িযা নসমেতি. সভাগ ধম্মসঙ্গহৰসেন পন ইধ অঞ্ঞথা কমো ৰুত্তো সিযাতি. চিত্তং কিলিস্সন্তি ৰিবাধেন্তি উপতাপেন্তিচাতি কিলেসা. কিলিস্সন্তিৰা মলীনভাৰং নিহীনভাৰঞ্চ গচ্ছন্তি সত্তা এতেহীতি কিলেসা. কামভৰনামেনাতি ৰত্থুকামদীপকেন কামনামেন রূপারূপভৰদীপকেন চ ভৰনামেন. তাদিসং কাম ভৰসঙ্খাতং আরম্মণভূতং ৰত্থু এতিস্সাতি তব্বত্থুকা. তথা পৰত্তন্তি সীলব্বতানি পরতো আমসনাকারেন ইদং মে সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি অভিনিৰিসনাকারেন খন্ধেসু অত্তাভিনিৰেসাকারেনচ পৰত্তং. ৰত্থুতোতি সভাৰধম্মতো. অযং পাপসঙ্গহো অকুসলঙ্গহো নৰধা ৰুত্তোতি যোজনা. [অকুসলসঙ্গহো]
১৬৩. মিস্সক সঙ্গহে পাণাতিপাতাদীনি পাপকম্মানি করোন্তানংপি চিত্তস্স আরম্মণে উজুকরণংনাম ঝানেন ৰিনা ন সিজ্ঝতীতি ৰুত্তং সত্তঝানঙ্গানীতি. কল্যাণেৰা পাপকেৰা আরম্মণে উজুকং চিত্তপটিপাদনসঙ্খাতস্স উপনিজ্ঝাযন কিচ্চস্স অঙ্গানীতি অত্থো. তত্থ দোমনস্সং অকুসলজ্ঝানঙ্গং. সেসানি কুসলাকুসলাব্যাকতানীতি. কল্যাণকম্ম পাপকম্মসঙ্খাতাসু সুগতি দুগ্গতি ৰিৰট্টসঙ্খাতাসুচ নানাদিসাসু তংতংদিসাতি মুখপ্পৰত্তিসঙ্খাতা চিত্তস্স গতিনাম সম্মাৰা মিচ্ছাৰা পৰত্তেহি দস্সনাদীহি এৰ সিজ্ঝতীতি ৰুত্তং দ্ৰাদসমগ্গঙ্গানীতি. চিত্তস্স উজুগতিযাৰা ৰঙ্কগতিযাৰা গমনস্স পথঙ্গানি উপাযঙ্গানীতি অত্থো. তত্থ মিচ্ছাদিট্ঠি মিচ্ছাসঙ্কপ্প মিচ্ছাৰাযাম মিচ্ছাসমাধযো পাপকম্ম দুগ্গতিভৰ সঙ্খাতাসু অহিতদিসাসু চিত্তস্স ৰঙ্কগতিযা গমনস্স উপাযঙ্গানি, ইতরানি কল্যাণকম্ম সুগতিভৰ ৰিৰট্টধম্মসঙ্খাতাসু হিতদিসাসু উজুগতিযাতি দট্ঠব্বং. তত্থ পাণাতিপাতকম্মে ৰিতক্ক ৰিচার দোমনস্সেকগ্গতা সঙ্খাতং চতুরঙ্গিকজ্ঝানং মিচ্ছাসঙ্কপ্প মিচ্ছাৰাযাম মিচ্ছাসমাধি সঙ্খাতো তিযঙ্গীকমগ্গোচ ৰেদিতব্বো. এৰং সেসেসু সুচরিতদুচ্চরিতকম্মেসু ঝানমগ্গা উদ্ধরিতব্বা. ৰিভঙ্গে পন সুত্তন্তেসুচ মিচ্ছাৰাচা মিচ্ছাকম্মন্তো মিচ্ছাআজীৰো মিচ্ছাসতীতি ইমেপি চত্তারো আগতা. ইমে পন ৰিসুং চেতসিকধম্মা নহোন্তি. তথা তথা পৰত্তানং চতুন্নং খন্ধানং অধিৰচনন্তি কত্ৰা ইধ নগহিতা.
[২১০] যং পন ৰিভাৰনিযং
‘‘সুগতি দুগ্গতীনং নিব্বানস্স চ অভিমুখং পাপনতো মগ্গা; তেসং পথভূতানি অঙ্গানি মঙ্গানী’’তি ৰুত্তং; তং ন সুন্দরং;
ন হি অঙ্গানি মগ্গানং পথভূতানিনাম হোন্তি; মগ্গসদ্দোযেৰ পথপরিযাযো অট্ঠকথাসু ৰুত্তো ন অঙ্গসদ্দোতি;
[২১১] যঞ্চ তত্থ
‘‘মগ্গস্সৰা অট্ঠঙ্গিকস্স অঙ্গানি মগ্গঙ্গানী’’তি ৰুত্তং. তংপি অনুপপন্নং.
ইধ হি কত্থচি চিত্তে তিযঙ্গিকো কত্থচি চতুরঙ্গিকোতিআদিনা নানামগ্গোৰ অধিপ্পেতোতি. আধিপচ্চট্ঠেন ইন্দ্রিযানি. কিঞ্চ আধিপচ্চং. অত্তাধীনৰুত্তিকে ধম্মে অত্তনো গতিযং সব্বসো ৰত্তেতুং সমত্থভাৰো. ইতি তেসু তেসু কিচ্চেসু অত্তনো আধিপচ্চসঙ্খাতং ইন্দট্ঠং করোন্তি সাধেন্তীতি ইন্দ্রিযানি. ইন্দট্ঠং কারেন্তীতিপি ইন্দ্রিযানি. ইস্সরা অধিপতিনোতি ৰুত্তং হোতি. তত্থ পঞ্চচক্খাদীনি দস্সনাদিকিচ্চেসু চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনং ইস্সরাহোন্তি. বলৰদুব্বলমন্দ তিক্খাদীসু অত্তাকারানুৰত্তাপনতো. ভাৰদ্ৰযং ইত্থাকারাদিৰসেন পৰত্তিযং চতুসমুট্ঠানিক রূপানং সকলখন্ধপঞ্চকস্সেৰ ৰা ইস্সরো হোতি. অঞ্ঞথা অপ্পৰত্তিতো. তথা হি যস্মিং সন্তানে পটিসন্ধিযং ইত্থিভাৰো পৰত্ততি. তস্মিং সব্বে কম্মাদিপচ্চযা চতুসমুট্ঠানরূপসন্ততিং সমুট্ঠাপেন্তা ইত্থাকারসহিতমেৰ সমুট্ঠাপেন্তি, নো অঞ্ঞথা. ছন্দচিত্তাধিপ্পাযাপি তস্মিং মন্দাকারসহিতাৰ পৰত্তন্তি. তব্বিপরীতেন পুরিসসন্তানং ৰেদিতব্বং. জীৰিতদ্ৰযং রূপা রূপসন্ততীনং রত্তি দিৰ মাস সংৰচ্ছরানুক্কমেন অদ্ধানফরণে সহজাতধম্মানং ইস্সরো হোতি. তেসং তদাযত্তৰুত্তি কত্তা. মনো ৰিজাননকিচ্চে. ৰেদনাপঞ্চকং তথা তথা আরম্মণরসানুভৰনে. সদ্ধা আরম্মণাৰীমুচ্চনে. ৰীরিযং কম্মনি অলীন ৰুত্তিভাৰে. সতি আরম্মণুপট্ঠানে. সমাধি আরম্মণে নিচ্চলট্ঠি তিযং. পঞ্ঞা অসম্মোহকিচ্চে সম্পযুত্তধম্মানং ইস্সরো হোতি. অনঞ্ঞাভিভৰনীযভাৰেন পৰত্তনতো. যথা হি সিলাযং পথৰী সহজাতেহি অনভিভৰনীযা হোতি. অত্তনাৰতে অভিভৰিত্ৰা ৰিসুং অৰিজ্জমানেৰিয কত্ৰা পৰত্ততি. যথা চ উদকে আপো অগ্গিম্হি তেজো ৰাতে ৰাযো. এৰং সম্পদমিদং দট্ঠব্বং.
অঞ্ঞাযিত্থ পটিৰিজ্ঝিত্থাতি অঞ্ঞাতং. ন অঞ্ঞাতং অনঞ্ঞাতং. চতুসচ্চধম্মো. অমতংৰা পদং. অনঞ্ঞাতং ঞস্সামি জানিস্সামীতি অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামি. আখ্যাতিকংপি হি পদং সঞ্ঞাসদ্দভাৰে ঠিতং নামিকট্ঠানে তিট্ঠতি. যথা মক্খলিগোসালো এহিপস্সি কোতি. এৰঞ্হি সতি তস্স পদন্তরেন সহ সমাসভাৰো নৰিরুজ্ঝতীতি. অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতি এৰং পটিপন্নস্স ইন্দ্রিযং অনঞ্ঞা তঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযং. আদিমনসিকারতো পট্ঠায তাদিসেন উস্সাহেন সহ ৰিপস্সনং আরভন্তস্স তস্মিং উস্সাহে অপটিপস্সদ্ধেযেৰ সোতামত্তিমগ্গং পটিলভন্তস্স ইন্দ্রিযন্তি ৰুত্তং হোতি. আজানাতীতি অঞ্ঞং. তমেৰ ইন্দ্রিযন্তি অঞ্ঞিন্দ্রিযং, পথমমগ্গেন অনঞ্ঞাতং ঞত্ৰাপি কিলেসপ্পহানকিচ্চস্স অপরিনিট্ঠিতত্তা তস্স জাননকিচ্চস্স ৰিপ্পকতভাৰেন যথা দিট্ঠে তস্মিং চতুসচ্চধম্মে অমতপদেএৰ ৰা পুনপ্পুনং জাননকিচ্চ যুত্তানং ইন্দ্রিযন্তি ৰুত্তং হোতি. অঞ্ঞাতাৰিন্দ্রিযন্তি অঞ্ঞা তাৰিনো পরিনিট্ঠিত আজানন কিচ্চস্স খীণাসৰস্স ইন্দ্রিযন্তি অঞ্ঞাতাৰিন্দ্রিযং. তিৰিধং পেতং তথারূপে জাননে সম্পযুত্ত ধম্মানং ইস্সরো হোতীতি ৰেদিতব্বং.
তত্থ ইমেসং সত্তানং পাকটে রূপকাযে অত্তগাহদল়্হত্তং তব্বিমুত্তিচ ইমেসং অপরিঞ্ঞায পরিঞ্ঞাযচ হোতীতি দীপেতুং আদিতো পঞ্চ পসাদিন্দ্রিযানি ৰুত্তানি. তস্স অত্তস্স ইত্থিপুম তাভেদো ইমেসং ৰসেন হোতি. তস্মিং ৰা ইত্থিপুরিস গাহো তব্বিমুত্তিচ ইমেসং অপরিঞ্ঞায পরিঞ্ঞাযচ হোতীতি দীপেতুং কদনন্তরং ভাৰিন্দ্রিযদ্ৰযং ৰুত্তং. সোচ অত্তা ইমস্স ৰসেন জীৰসঞ্ঞং লভতি. তস্মিংৰা জীৰগাহো তব্বিমুত্তিচ ইমস্স অপরিঞ্ঞায পরিঞ্ঞাযচ হোতীতি দীপেতুং তদনন্তরং জীৰিতিন্দ্রিযং ৰুত্তং. ইদং পন ভাৰিন্দ্রিযতো পুরে ৰত্তব্বংপি রূপারূপ মিস্সকত্তা ইধ ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. নামকাযে অত্তগাহদল়্হত্তং তব্বিমুত্তিচ ইমস্স অপরিঞ্ঞায পরিঞ্ঞাযচ হোতীতি দীপেতুং নামিন্দ্রিযেসু মনিন্দ্রিযং আদিতো ৰুত্তং. সোচ অরূপী অত্তা ইমেসং ৰসেন সংকিলিট্ঠো ৰিপ্ফন্দিতোচ হোতি. তস্মিংৰা সুখিতদুক্খিতগাহো তব্বিমুত্তিচ ইমেসং অপরিঞ্ঞায পরিঞ্ঞাযচ হোতীতি দীপেতুং তদনন্তরং পেদনিন্দ্রিযপঞ্চকং ৰুত্তং. তস্স সংকিলিট্ঠস্স ৰোদানপ্পত্তিযা তংতংগাহৰিমুত্তিযাৰা পটিপত্তিদস্সনত্থং তদনন্তরং সদ্ধাদিপঞ্চিন্দ্রিযং ৰুত্তং. তায পটিপত্তিযা ৰোদানপ্পত্তি যা আদি মজ্ঝ পরিযোসান দস্সনত্থং অন্তে তীণি লোকুত্তরিন্দ্রিযানি ৰুত্তানীতি.
[২১২] ৰিভাৰনিযং পন
‘‘এত্তাৰতা অধিপ্পেতত্থসিদ্ধীতি অঞ্ঞেসং অগহণন্তি’’ ৰুত্তং. তং ন যুজ্জতি.
নহি সন্তেসুপি অঞ্ঞেসু ইন্দ্রিযভাৰারহেসু ধম্মেসু এত্তাৰতা অধিপ্পেতত্থসিদ্ধিযা তেসং অঞ্ঞেসং ভগৰতো থেরস্সচ অগহণন্তি যুত্তং ৰত্তুং. ইন্দ্রিযভাৰারহস্স অঞ্ঞস্স অসম্ভৰতো. যদি হি সম্ভৰেয্য, সতংপি সহস্সংপি গণ্হিস্সতিযেৰাতি. বলিযন্তি উপ্পন্নুপ্পন্নে পটিপক্খধম্মে সহন্তি মদ্দন্তীতি বলানি. যথা অবলানং বলিযন্তি. মদ্দন্তেনং পরিস্সযাতি. এত্থচ অবলাতি দুব্বলা. নন্তি হীনৰীরিযং জনং. বলিযন্তীতি বলসা করোন্তি অজ্ঝোত্থরন্তি. পরিস্সযাতি অবলা রাগাদি পরিস্সযাতি অত্থো. অপিচ, পটিপক্খধম্মেহি অকম্পিযট্ঠেন অক্খো ভণিযট্ঠেন বলানিনাম. তস্মা অস্সদ্ধিযসঙ্খাতেন পটিপক্খধম্মেন কম্পেতুং অসক্কুণেয্যতা সদ্ধাবলংনাম. কোসজ্জসঙ্খাতেন কম্পেতুং অসক্কুণেয্যতা ৰীরিযবলংনাম. মুট্ঠসচ্চেন কম্পেতুং অসক্কুণেয্যতাসতিবলংনাম. উদ্ধচ্চেন কম্পেতুং অসক্কুণেয্যতাসমাধিবলংনাম. অৰিজ্জাযকম্পেতুং অসক্কুণেয্যতা পঞ্ঞাবলং নাম. সেসদুকদ্ৰযং পন অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিপক্খেনযোজেতব্বং.
[২১৩] ৰিভাৰনিযং পন
পাপবলদুকং পটিপক্খেন যোজেতুং নলব্ভতীতি কত্ৰা ‘‘অহিরিকানোত্তপ্পদ্ৰযং পন সম্পযুত্তধম্মেসু থিরভাৰে নেৰাতি’’ ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.
সম্পযুত্তধম্মেসু থিরভাৰোতিচ পটিপক্খেহি অকম্পিযতা তিচ অত্থতো নানত্তাভাৰতোতি. ৰীরিযসমাধিবলানি কুসলাকুসলাব্যাকতানি. অহিরিকানোত্তপ্পানি অকুসলবলানি. সেসানি কুসলাব্যাকতানীতি. অধিপতীতি এত্থ পতীতি সামি ইস্সরো. সো পন পদেস ইস্সরো সকলিস্সরোতি দুৰিধো. তত্থ ইন্দ্রিযানি পরেসং ৰিসযে সযং পরৰসে ৰত্তিত্ৰা অত্তনো ৰিসযেএৰ পরেহি অত্তনো ৰসে ৰত্তাপেন্তীতি পদেসিস্সরা নাম. পুব্বাতি সঙ্খারৰসেন পুব্বাগমনৰসেন ৰা ৰিসেসেত্ৰা পৰত্তং অধিপতিট্ঠানং পত্ৰা পন অঞ্ঞো দুতিযো ইস্সরোনাম নত্থি. তস্মা অধিকো পতীতি অধিপতি. অত্তা ধীনৰুত্তীনং পতীতি অধিপতীতিচ ৰদন্তি.
ছন্দোএৰ অধিপতীতি ছন্দাধিপতি. ছন্দৰতো কিংনাম কম্মং নসিজ্ঝতীতি এৰং পুব্বাভিসঙ্খারৰসেনৰা পুব্বে অতীতভৰেসু সুট্ঠু আসেৰিতছন্দাগমনৰসেনৰা তেসু তেসু কল্যাণ পাপকম্মেসু সম্পযুত্তধম্মে মহোঘোৰিয তিণপণ্ণকসটে অত্তপরাধীনে নিচ্চং পগ্গহিতধুরে কত্ৰা পৰত্তো কত্তুকম্যতা ছন্দো. এস নযো সেসেসুপি. ননু চেত্থ পচ্ছিমা তযো ধম্মা অধিপতিভাৰং গণ্হন্তা ইন্দ্রিযভাৰং অৰিজহিত্ৰাৰ গণ্হন্তীতি অধিপতিভূতাৰ সমানা ইন্দ্রিযকিচ্চৰসেন পরৰসেপি ৰত্তন্তীতি. সচ্চং, অঞ্ঞং পন অধিপতিকিচ্চং, অঞ্ঞং ইন্দ্রিযকিচ্চন্তি নত্থেত্থ দোসোতি. যথা হি রাজা চক্কৰত্তী একস্স অত্তনো পুরোহিতস্স সন্তিকে একং দিব্বৰিজ্জং গণ্হাতি. ন এত্তাৰতা রাজা চক্কৰত্তিনাম নহোতি. নচ ৰিজ্জাহেতু অঞ্ঞস্স ৰসেন ৰত্ততি. অঞ্ঞঞ্হি চক্কৰত্তি রজ্জকিচ্চং, অঞ্ঞং ৰিজ্জাগহণ কিচ্চন্তি. এৰং সম্পদমিদং দট্ঠব্বং. তত্থ অধিপতিকিচ্চংনাম তংতংকিচ্চ ৰিসেসং অনপেক্খিত্ৰা অতুল্যবলেন অভিভৰিত্ৰা সহজাত ধম্মে অত্তনো অত্তনো কিচ্চেসু অনিৰত্তমানে কত্ৰা ধুর ৰাহিতা. ইন্দ্রিযকিচ্চং পন ৰিজাননাদিকিচ্চং আরব্ভ পৰুচ্চতীতি.
আহরন্তি সহজাতাদিপচ্চযসামঞ্ঞতো অতিরেকেন অসাধারণপচ্চযসত্তিৰিসেসেন হরন্তি পৰত্তেন্তীতি আহারা. আহরন্তিৰা অজ্ঝত্তসম্ভূতা তে তে পচ্চযধম্মা পচ্চযুপ্পন্নধম্মাচ অত্তানঞ্চেৰ অত্তনো অত্তনো পচ্চযকিচ্চং পচ্চযুপ্পন্নকিচ্চঞ্চ সুট্ঠু হরন্তি ৰহন্তি এতেহীতি আহারা. যথাহসব্বে সত্তা আহারট্ঠিতিকাতি. এত্থচ সব্বে সত্তাতি এতেন সব্বে অজ্ঝত্তসম্ভূতা পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নধম্মা ৰুত্তা. আহারট্ঠিতিকাতি পচ্চযট্ঠিতিকা. যথারহং চতুৰীসতিপচ্চযেহি ঠিতিসভাৰাতি অত্থো. ননুচেত্থ পচ্চযাহারোৰ ৰুত্তো. ন আহারপচ্চযো. ইধ পন চতুব্বিধো আহারপচ্চযধম্মোৰ ৰুত্তোতি. সচ্চং, পচ্চযট্ঠেন পন আহারনামকানং সব্বেসং চতুৰীসতিপচ্চযধম্মানং মজ্ঝে যেধম্মা চত্তারো আহারাতি ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তা. তে তেসং পচ্চযাহারানংপি আহারভূতাতি সিদ্ধা হোন্তীতি. ইমস্মিং অত্থে চতুন্নং আহারানং মহন্ত ভাৰো পাকটো হোতীতি.
তত্থ যথা যৰবীজানংৰা সালিবীজানংৰা আনুভাৰো নাম কল়িরঙ্কুরানং উপ্পাদান পধানং হোতি. ততোপরং পন সস্সভাৰং পত্ৰা ছ পঞ্চ মাসে ৰড্ঢিযাৰা ঠিতিযাৰা পথৰি রসআপোরসানং আনুভাৰো পধানং হোতি. এৰমেৰং কবল়ী কারাহারূপজীৰীনং কামসত্তানং কম্মস্স আনুভাৰোনাম পটিসন্ধিরূপুপ্পাদনে পধানং হোতি. ততোপরং পন যাৰতাযুকং ৰড্ঢীযাৰাঠিতিযাৰা উতুআহারানং আনুভাৰো পধানং হোতি. কম্মজরূপানি হি যাৰ আসন্নমরণা পৰত্তমানানিপি উতুআহারেহি অনুগ্গহিতানিএৰ পৰত্তন্তি. উতুচ আহারু পত্থম্ভিতোযেৰ অত্তনো কিচ্চং করোতি. তস্মা তেসং সত্তানং চতুসন্ততিরূপং কবল়ীকারাহারেন অনুপত্থম্ভীযমানং চিরং নপৰত্ততি. উপত্থম্ভীযমানংএৰ যাৰতাযুকং পৰত্ততি. যথাচ সকুণাৰা ডংসমকসা দযোৰা তুণ্ডেন আহারং গহেত্ৰা অত্তভাৰং পোসেন্তি. তুণ্ডে অসন্তে আহারং অলভন্তা মরন্তি. এৰমেৰ ইমে সত্তা ফস্সেন আরম্মণেসু রসং গহেত্ৰা ৰেদনাসঙ্খাতং উপভোগপরিভোগং সম্পাদেত্ৰা তণ্হাৰেপুল্লং পত্ৰা তিৰিধং ৰট্টং পূরেত্ৰা যাৰজ্জতনাপি ৰট্টে অনুকণ্ঠমানা পৰত্তন্তি.
যদি হি ফস্সোনাম ন সিযা, আরম্মণরসং অলভিত্ৰা ৰেদনা পরিভোগরহিতেন তণ্হুপ্পত্তিযা ওকাসো নত্থীতি তিৰিধৰট্টমেৰ নসিযাতি. যথাচ তে সকুণাদযো পক্খে ৰিযূহিত্ৰা অন্তরা অপতমানা রুক্খতো রুক্খং ৰনতো ৰনং ৰিচরিত্ৰা অত্তানং যাপেন্তি. পক্খেসু অসন্তেসু গমনং অসম্পাদেন্তা পতিত্ৰা মরন্তি. এৰমেৰং ইমে সত্তা আযূহনলক্খণায চেতনায চেতযিত্ৰা কম্মসমঙ্গিতং সম্পাদেত্ৰা ভৰতো ভৰং ৰিচরিত্ৰা যাৰজ্জতনা ৰট্টে সংসরন্তি. যদি হি চেতনানাম ন সিযা, কম্মৰট্টস্স অভাৰো. তদভাৰেচ ৰিপাকৰট্টস্স অভাৰো. তদভাৰেচ তদনুসযিতস্স কিলেসৰট্টস্স অভাৰোতি ৰট্টংনাম ন সিযাতি. যথাচ তে সকুণাদযো চক্খুনা গোচরট্ঠানংৰা তংতংদিসাভাগংৰা ৰিভাৰেত্ৰা যাৰজীৰং অত্তানং যাপেন্তি. চক্খুস্মিং অসন্তে কিঞ্চিগহেতব্বৰত্থুংৰা গন্তব্বট্ঠানংৰা অলভিত্ৰা তত্থেৰ মরন্তি. এৰমেৰং সম্পযুত্তা ধম্মা আরম্মণৰিজানলক্খণেন ৰিঞ্ঞাণেন তংতংআরম্মণং লভিত্ৰা তস্মিং তস্মিং ফস্সাদযো উপ্পাদেত্ৰা তিৰিধং ৰট্টং ৰট্টেন্তি. যদি হি ৰিঞ্ঞাণংনাম ন সিযা, ফস্সাদীনং আরম্মণলাভোযেৰ নত্থীতি ৰট্টমেৰ ন সিযাতি. তেনাহ চত্তারো আহারা.ল. ৰিঞ্ঞাণং চতুত্থন্তি. সংযুত্তকেচ –
চত্তারোমে ভিক্খৰে আহারা ভূতানং ৰা সত্তানং ঠিতিযা সম্ভৰেসীনংৰা সত্তানং অনুগ্গহায কবল়ীকারো আহারো ওল়ারিকোৰা সুখুমোৰা, ফস্সো দুতীযো, মনোসঞ্চেতনা ততীযা, ৰিঞ্ঞাণং চতুত্থন্তি ৰুত্তং.
তত্থ ভূতানন্তি ৰুদ্ধিপ্পত্তানং. সম্ভৰেসীনন্তি কললাদি কালে ঠিতানং. চতুন্নংপন আহারানং যথাসম্ভৰং অনমতগ্গে সংসারৰট্টেৰা তস্মিং তস্মিং ভৰেৰা ঠিতিযাৰা অনুগ্গহাযৰা পৰত্তি আকারো ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বো. অট্ঠকথাযং পন কোপনেত্থ আহারো. কিং আহারেতীতি. কবল়ীকারা হারো ওজট্ঠমকরূপানি আহারেতি. ফস্সাহারো তিস্সো ৰেদনা. মনোসঞ্চেতনাহারো তযো ভৰে. ৰিঞ্ঞাণা হারো পটিসন্ধিনামরূপন্তি ৰুত্তং. তং পাকটফলৰসেন ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ওজট্ঠমকরূপুপ্পাদনং পন কবল়ীকারাহারস্স মহন্তং কিচ্চং নহোতি. চতুসন্ততিরূপুপত্থম্ভনমেৰ মহন্তং. তেনেৰ হি পাল়িযং ঠিতিযাতিচ অনুগ্গহাযাতিচ ৰুত্তং.
অপিচ যথা উপনিস্সযাসেৰনপচ্চযা সুত্তন্তি কপরিযাযা অভিধম্মপরিযাযাতিচ দুৰিধা হোন্তি. তথা আহারপচ্চযোপি দুৰিধো. তত্থ যং ৰুত্তং মনোসঞ্চেতনাহারো তযোভৰেতি. তং সুত্তন্তিকপরিযাযং সন্ধায ৰুত্তং. নহি পট্ঠানে অরূপা হারা অসহজাতানং ধম্মানং আহারট্ঠেন পচ্চযানাম হোন্তীতি. পঞ্চৰিঞ্ঞাণেসু ঝানঙ্গানি নলব্ভন্তি. তানি হি দুব্বলকিচ্চট্ঠানৰত্থুকত্তা রূপাদীসু অভিনিপাতমত্তানি হোন্তীতি ন তেসু ৰিজ্জমানা ৰেদনা একগ্গতা ঝানকিচ্চং সাধেন্তীতি. ৰিতক্কপচ্ছিমকং ঝানন্তিচ ৰুত্তং. ঝানঙ্গানং নাযকভূতোচ ৰিতক্কো তেসু নত্থীতি তত্থ তাৰেদনা একগ্গতাযো তং ন সাধেন্তীতি. ৰীরিযুপত্থম্ভরহিতা ধম্মা সম্পযুত্তধম্মেসু থিরভাৰপ্পত্তা নহোন্তীতি অৰীরিযেসু সোল়সাহেতুকচিত্তেসু সমাধিবলকিচ্চং ন সাধেতি. ৰীরিযপচ্ছিমকং বলন্তি হি ৰুত্তন্তি আহ অৰীরিযেসু বলানি নলব্ভন্তীতি. হেতুরহিতা চ ধম্মা ৰট্টস্স ৰিৰট্টস্সচ পত্তিযা পথভাৰং নগচ্ছন্তি. হেতুপচ্ছিমকো মগ্গোতি হি ৰুত্তন্তি আহ অহেতুকেসু মগ্গঙ্গানি ন লব্ভন্তীতি. ৰিচিকিচ্ছাসম্পযুত্তেচিত্তে একগ্গতা অধিমোক্খরহি তত্তা একন্তেন সংসপ্পনসভাৰায ৰিচিকিচ্ছায অভিভূতত্তা চ মগ্গিন্দ্রিযবলভাৰায বলৰতী নহোতীতি ৰুত্তং ৰিচিকিচ্ছা চিত্তে একগ্গতা মগ্গিন্দ্রিযবলভাৰং ন গচ্ছতীতি. দ্ৰিহেতুক তিহেতুক জৰনেস্ৰেৰাতি এত্থ দ্ৰিহেতুক তিহেতুকসদ্দেন মোমূহদ্ৰযহসনজৰনানি নিৰত্তেতি. জৰনসদ্দেন তিভূমকানি দ্ৰিহেতুকতিহেতুকৰিপাকানি নিৰত্তেতি.
[২১৪] ৰিভাৰনিযং পন
‘‘দ্ৰিহেতুকতিহেতুকগহণেন একহেতুকেসু অধিপতীনং অভাৰং দস্সেতী’’তি ৰুত্তং, জৰনভাৰসামঞ্ঞত্তা পন হসনচিত্তেপি তেসং অভাৰো দস্সেতব্বোযেৰ হোতীতি.
যথাসম্ভৰন্তি লদ্ধপুব্বাতি সঙ্খারস্স লদ্ধপুব্বাগমস্স চ একেকস্স অধিপতিনো সম্ভৰানুরূপং একোৰ লব্ভতি. ন দুতিযো. ইতরথা অধিপতিএৰ নসিযাতি. এৰঞ্চ কত্ৰা পট্ঠানে যথা ইন্দ্রিযপচ্চযৰিভঙ্গে অরূপিনোইন্দ্রিযা সম্পযুত্তকানংধম্মানং তংসমুট্ঠানানঞ্চ রূপানং ইন্দ্রিযপচ্চযেন পচ্চযোতি ৰুত্তং. ন তথা অধিপতিপচ্চযৰিভঙ্গে. তত্থ পন ছন্দাধিপতি ছন্দসম্পযুত্তকানন্তিআদিনা একেকাধিপতি ৰিভাগৰসেনেৰ ৰুত্তন্তি. এৰঞ্হি সতি অধিপতি ইন্দ্রিযানং ৰিসেসো পাকটো হোতীতি. নৰেরিতাতি নৰ ঈরিতা কথিতা. কুসলা কুসলা ব্যাকতেহি সমাকিণ্ণো কুসলাদি সমাকিণ্ণো. [মিস্সকসঙ্গহো]
১৬৪. চত্তারি সচ্চানি বুজ্ঝতীতি বোধি. বুজ্ঝন্তিৰা তানি তং সমঙ্গিনো এতাযাতি বোধি. চতুমগ্গঞাণং. ৰুত্তঞ্হেতং মহা নিদ্দেসে বোধি ৰুচ্চতি চতূসু মগ্গেসু-ঞাণন্তি. পক্খোতি কোট্ঠাসো সম্ভারো. বোধিযা পক্খে ভৰাতি বোধিপক্খিযা. অধিসীলা ধিচিত্তা ধিপঞ্ঞা সঙ্খাতাসু তীসু সিক্খাসু পরিযাপন্নানং সত্থুসাসনধম্মানং এতংনামং. তে পন কোট্ঠাসতো সত্ত ৰিধা হোন্তীতি আহ চত্তারোসতিপট্ঠানাতিআদি. সম্পযুত্ত ধম্মেসু পমুখা পধানা হুত্ৰা কাযাদীসু আরম্মণেসু তিট্ঠন্তি নানারম্মণেসু চিত্তগমনং নিৰত্তেত্ৰা তেস্ৰেৰ কাযাদীসু চিত্ত নিবন্ধনৰসেন পৰত্তন্তীতি পট্ঠানানি. সতিএৰ পট্ঠানানীতি সতি পট্ঠানানি. চত্তারিসতিপট্ঠানানীতি ৰত্তব্বে ধম্মভাৰং অপেক্খিত্ৰা চত্তারোসতিপট্ঠানা তিৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. কাযেঅনুপস্সনা কাযা নুপস্সনা. রূপকাযে রূপসমূহে অস্সাসপস্সাসাদিকস্স অৰযৰকাযস্স তংতংকাযভাৰেনৰা অনিচ্চাদিভাৰেনৰা যাৰ তস্মিং তস্মিং কাযে সম্মোহো পহিয্যতি. তাৰ পুনপ্পুনং নিরন্তরং সমনুপস্সনাতি অত্থো. নৰপ্পভেদাসু ৰেদনাসু সুখৰেদনাদি কাযঅৰযৰৰেদনায তংতং ৰেদনাভাৰেন উদযব্বযৰসেন চ অনুপস্সনা ৰেদনানুপস্সনা. সোল়স পভেদেসু সরাগা দীসু চিত্তেসু সরাগাদিকস্স অৰযৰচিত্তস্স তংতং চিত্তভাৰেন উদযব্বযৰসেনচ অনুপস্সনা চিত্তানুপস্সনা. পঞ্চপভেদেসু নীৰরণাদীসু ধম্মেসু কামচ্ছন্দাদিকস্স অৰযৰধম্মস্স তং তং ধম্মভাৰেন উদযব্বযৰসেনচ অনুপস্সনা ধম্মানুপস্সনা.
[২১৫] যং পন ৰিভাৰনিযং
‘‘কুচ্ছিতানং কেসাদীনং আযোতি কাযো. অস্সাস পস্সাসানংৰা সমূহো কাযো’’তি ৰুত্তং. তং ন সুন্দর মেৰ.
[২১৬] যঞ্চ তত্থ
‘‘কাযস্স অনুপস্সনা কাযানুপস্সনা’’তি ৰুত্তং. তংপি ন সুন্দরং.
কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতীতি হি ৰুত্তং. এতেন হি কাযে অনুপস্সনা কাযানুপস্সনাতি অযমত্থোৰ পধানতো দস্সিতোতি.
[২১৭] যঞ্চ তত্থ
‘‘ৰেদনানং ৰসেন অনুপস্সনা’’তি ৰুত্তং. তংপি ন সুন্দরং. ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সীতি হি ৰুত্তং. তথা চিত্তানুপস্সনা পদেপি.
[২১৮] যংপি তত্থ
‘‘সঞ্ঞাসঙ্খারানং ধম্মানং ভিন্নলক্খণানমেৰ অনুপস্সনা ধম্মানুপস্সনা’’তি ৰুত্তং. তংপি ন সুন্দরমেৰ.
ন হি কত্থচি পাল়িযং সঞ্ঞাসঙ্খারাৰ ৰিসেসেত্ৰা ধম্মাতি ৰুত্তা অত্থীতি. পাল়িযঞ্হি ছনীৰরণা পথমং ধম্মাতি ৰুত্তা. ততো পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. ততো দ্ৰাদসাযতনানি. ততো সত্তবোজ্ঝঙ্গা. ততো চত্তারি সচ্চানীতি. যদিএৰং একায ধম্মানুপস্সনায ৰুত্তায ইতরাপি সিদ্ধাতি সতিপট্ঠানং একমেৰ ৰত্তব্বং, ন চত্তারোতি.ন. যো হি ধম্মানুপস্সনাযং রূপক্খন্ধো ৰুত্তো. সো রুপ্পনলক্খণানুপস্সনৰসেন ৰুত্তো. রুপ্পনলক্খণঞ্হি নিব্বত্তিতপর মত্থধম্মো. সোচ তথা অনুপস্সন্তস্স ৰিসেসতো সুখুমস্স অত্তৰিপল্লাসস্স পহানায হোতীতি. কাযোতি পন তংতং সমূহভূতরূপধম্মৰসেন ৰেদিতব্বো. নরুপ্পনলক্খণৰসেন. নচ তংতং কাযভাৰেন গহিতো তংতং রূপধম্মসমূহো নিব্বত্তিত পরমত্থধম্মোনাম হোতি. পঞ্ঞত্তিমিস্সকত্তা. সোচ তথা অনুপস্সন্তস্স ৰিসেসতো ওল়ারিকস্স সুভাদি ৰিপল্লাসস্স পহানায হোতীতি. তথা ৰেদনাচিত্তেসুপি ওল়ারিকৰিপল্লাসো সুখুমৰিপল্লাসোতি দ্ৰে দ্ৰে ৰিপল্লাসা হোন্তি. তত্থ অত্তুপনিবন্ধা নিচ্চসুখ ৰিপল্লাসা ওল়ারিকা. অত্তৰিপল্লাসো সুখুমো. তত্থ ৰেদনা চিত্তা নুপস্সনা ওল়ারিকৰিপল্লাসানং পহানায ৰিসুং ৰুত্তা. ধম্মেসু ৰেদনাক্খন্ধৰিঞ্ঞাণক্খন্ধা সুখুম ৰিপল্লাস পহানাযাতি. তস্মা চত্তারোৰ সতিপট্ঠানা ৰত্তব্বাতি. সম্মা পদহন্তি এতেহীতি সম্মপ্পধানানি. কামং তচোচ ন্হারুচ, অট্ঠিচ অৰসিস্সতু. উপস্সুস্সতু মে সরীরে মংসলোহিতং. যন্তং পুরিসথামেন পুরিসপরক্কমেন পত্তব্বং. ন তং অপত্ৰা ৰীরিযস্স সণ্ঠানং ভৰিস্সতীতি এৰং অনিৰত্তনৰুত্তি ৰসেন পৰত্তস্স সম্মাৰাযামস্স এতং নামং. সো পন তথা পৰত্তো একোপি সমানো কিচ্চসিদ্ধিৰসেন চতুধা হোতীতি. ৰুত্তং উপ্পন্নানন্তিআদি.
তত্থ উপ্পন্নানংপাপকানন্তি অসুকস্মিং কালে দেসে ঠানে ৰা অহং ইদঞ্চিদঞ্চ নাম পাপং অকাসিং, ইদঞ্চিদঞ্চনাম ময্হং উপ্পন্নন্তি এৰং অত্তনো সন্তানে উপ্পন্নভাৰেন ৰিদিতানং অকুসলানং. পহানাযাতি তেসং অত্তনো সন্তানে অজ্জতগ্গে যাৰপরিনিব্বানাপুন অনুপ্পাদধম্মতাপাদনকরণত্থং. ৰাযামোতি সীল পূরণ সমথ ৰিপস্সনাভাৰনাকম্মেসু দল়্হং ৰাযামো. অনুপ্পন্নানন্তি অত্তনো সন্তানে উপ্পন্নপুব্বন্তি অৰিদিতানং পরসন্তানেসুৰা সুত্তন্তেসুৰা দিস্ৰাৰা সুত্ৰাৰা ৰিদিতানং. অনুপ্পাদাযাতি যেসং অকুসল মূলানং অত্থিতায ইমেসং সত্তানং ঈদিসানি কিলেসজাতানি ৰা পাপকম্মানিৰা উপ্পজ্জন্তি. তানি মযি ৰিজ্জন্তিএৰ. অহংপি তেহি কিলেসেহিৰা কম্মেহিৰা অপরিমুত্তোযেৰ. অহংপি স্ৰেৰা পরসুৰেৰা ভৰন্তরেসুৰা তানি অত্তনো সন্তানে উপ্পাদেস্সা মিযেৰাতি এৰং পচ্চৰেক্খিত্ৰা তেসং অকুসলমূলানং অত্তনো সন্তানে উপ্পত্তিযা পচ্চযসমুচ্ছিন্দনত্থং. অনুপ্পন্নানংকুসলানন্তি চতুভূমকেসু কুসলধম্মেসু সত্তৰিসুদ্ধিপভেদেসু ইমেনাম ৰিসুদ্ধিধম্মা মযা অপ্পত্তা অনধিগতাএৰ হোন্তীতি এৰং ঞত্ৰা সমযে অনতিক্কন্তেএৰ অপ্পত্তানং অনধিগতানং উপরি ৰিসুদ্ধিধম্মানং অধিগমনত্থায.
উপ্পন্নানং কুসলানং ভিয্যো ভাৰাযাতি যানি সীলাদীনি কুসলানি মযি উপ্পন্নানি. তানি যাৰ নিযামং নওক্কমন্তি, তাৰ ময্হং এতানীতি ৰত্তুং নারহন্তি. স্ৰেৰা পরসুৰেৰা ভৰন্তরং পত্ৰাৰা ভিজ্জিস্সন্তি যেৰাতি এৰং পচ্চৰেক্খিত্ৰা অত্তনো সন্তানে উপ্পন্নানং তেসং সব্বসো অকুপ্পধম্মতাপাদনৰসেন সুট্ঠুতরং ৰড্ঢনত্থায. এতেসু পন চতূসু মুখেসু যেন কেনচি একেন মুখেন উপ্পন্নো ৰাযামো চতুকিচ্চসাধকোএৰ হোতীতি ৰেদিতব্বো. অট্ঠকথাযং পন মগ্গক্খণে এৰ একস্স তস্স চতুকিচ্চসাধকতা ৰুত্তাতি.
ইজ্ঝনং ইদ্ধি, তস্স তস্স যোগকম্মস্স সিদ্ধি সমিদ্ধি নিব্বত্তীতি অত্থো. সা পন সঙ্খেপতো অভিঞ্ঞেয্যানং ধম্মানং অভিঞ্ঞাসিদ্ধি, পরিঞ্ঞেয্যানং পরিঞ্ঞাসিদ্ধি, পহাতব্বানং পহানসিদ্ধি, সচ্ছিকা তব্বানং সচ্ছিকরণসিদ্ধি, ভাৰেতব্বানং ভাৰনাসিদ্ধীতি পঞ্চৰিধা হোতি. ইজ্ঝতীতিৰা ইদ্ধি সত্থুসাসনে যোগকম্মেন ইজ্ঝন্তানং সব্বেসং মহগ্গত লোকুত্তরধম্মানং নামং. পজ্জতি এতেনাতি পাদো. ইদ্ধিযা পাদোতি ইদ্ধিপাদো. ইদ্ধিপত্তিযা বলৰুপাযো পধানকারণন্তি ৰুত্তং হোতি. সো পন চতুন্নং অধিপতিধম্মানং ৰসেন চতুধা হোতীতি ৰুত্তং চত্তারো ইদ্ধিপাদাতিআদি. অধিপতিভূতো ছন্দোৰ ইদ্ধিপাদোতি ছন্দিদ্ধিপাদো. এসনযো সেসেসুপীতি. এত্থচ সব্বে মহগ্গতানুত্তরভূতা উত্তরিমনুস্স ধম্মানাম নপাকতিকেন ছন্দেনৰা ৰীরিযেনৰা চিত্তেনৰা পঞ্ঞায ৰা অধিগন্তব্বা হোন্তি. যেন কেনচি পলিবোধেন পটিবাহিতুং অসক্কুণেয্যেন অধিপতিভাৰপত্তেন ছন্দাদিনাএৰ অধিগন্তব্বা. তস্মা ইমে চত্তারো ধম্মা অধিপতিভূতাৰ ইধ অধিপ্পেতাতি দট্ঠব্বাতি.
[২১৯] যংপন ৰিভাৰনিযং
‘‘ইজ্ঝতি অধিট্ঠানাদিকং এতাযাতি ইদ্ধি, ইদ্ধিৰিধঞ্ঞাণং. ইদ্ধিযা পাদো ইদ্ধিপাদো’’তি ৰুত্তং. তং সংযুত্তকে কতমাচ ভিক্খৰে ইদ্ধি. ইধ ভিক্খৰে ভিক্খু অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতি. একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি.ল. যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতি. অযং ৰুচ্চতি ভিক্খৰে ইদ্ধীতি ইমায পাল়িযা সমেতি. এৰংসন্তেপি ইধ অভিধম্মপরিযাযোৰ অধিপ্পেতোতি তং ন যুজ্জতিযেৰ.
ৰিভঙ্গে পন পথমৰারে লোকিয লোকুত্তরমিস্সকা চিত্ত চেতসিকরাসীএৰ ইদ্ধিপাদাতি ৰুত্তা. অট্ঠকথাযঞ্চ-পথমজ্ঝান পরিকম্মংহি ইদ্ধিপাদোনাম. পথমজ্ঝানং ইদ্ধিনাম.ল. নেৰসঞ্ঞা নাসঞ্ঞাযতনজ্ঝানপরিকম্মং ইদ্ধিপাদোনাম. নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞা যতনজ্ঝানং ইদ্ধিনাম. সোতাপত্তিমগ্গস্স ৰিপস্সনা ইদ্ধিপাদো নাম. সোতাপত্তিমগ্গো ইদ্ধিনাম.ল. অরহত্তমগ্গস্স ৰিপস্সনা ইদ্ধিপাদোনাম. অরহত্তমগ্গো ইদ্ধিনামাতিচ. পথমজ্ঝানং ইদ্ধিপাদোনাম. দুতিযজ্ঝানং ইদ্ধিনাম. ল. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনজ্ঝানং ইদ্ধি পাদোনাম. নেৰসঞ্ঞা নাসঞ্ঞা যতনজ্ঝানং ইদ্ধিনাম. সোতা পত্তিমগ্গো ইদ্ধিপাদোনাম. সকদাগামিমগ্গো ইদ্ধিনাম.ল. অরহত্তমগ্গো ইদ্ধিনামাতি চ ৰুত্তং. তংতং পাদকজ্ঝানং ইদ্ধিপাদোনাম. ততো ততো ৰুট্ঠহিত্ৰা উপ্পাদিতমগ্গো ইদ্ধিনামাতিপি ৰত্তুং ৰট্টতিযেৰ. ইধ পন উত্তরচূল়ভাজনিযে আগতনযেন চত্তারো অধিপতিধম্মাএৰ ইদ্ধিপাদাতি ৰুত্তা.
তত্থ পন লোকুত্তরভূতাএৰ অধিপ্পেতা. ইধ লোকিয লোকুত্তর মিস্সকভূতাতি. ইন্দ্রিযবলানি অত্থতো হেট্ঠা ৰুত্তানেৰ. পাকটট্ঠানতো পন চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু সদ্ধায থামো ৰেদিতব্বো. যথাহ-কত্থ ভিক্খৰে সদ্ধিন্দ্রিযং দট্ঠব্বং. চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু এত্থ সদ্ধিন্দ্রিযং দট্ঠব্বন্তি. চতূসু সম্মপ্পধানেসু ৰীরিযস্স. যথাহ-কত্থ ভিক্খৰে ৰীরিযিন্দ্রিযং দট্ঠব্বং. চতূসু সম্মপ্পধানেসু এত্থ ৰীরিযিন্দ্রিযং দট্ঠব্বন্তি. চতূসু সতিপট্ঠানেসু সতিযা. যথাহ-কত্থ ভিক্খৰেসতিন্দ্রিযং দট্ঠব্বং. চতূসু সতিপট্ঠানেসুএত্থ সতিন্দ্রিযং দট্ঠব্বন্তি. চতূসু ঝানেসু সমাধিস্স. যথাহ-কত্থ ভিক্খৰে সমাধিন্দ্রিযং দট্ঠব্বং. চতূসু ঝানেসু এত্থ সমাধিন্দ্রিযং দট্ঠব্বন্তি. চতূসু অরিযসচ্চেসু পঞ্ঞায থামো ৰেদিতব্বো. যথাহ-কত্থ ভিক্খৰে পঞ্ঞিন্দ্রিযং দট্ঠব্বং. চতূসু অরিযসচ্চেসু এত্থ পঞ্ঞিন্দ্রিযং দট্ঠব্বন্তি. সম্বোধি ৰুচ্চতি চতূসু মগ্গেসু ঞাণং, সমন্ততো বুজ্ঝতি পটিৰিজ্ঝতি বুজ্ঝন্তি ৰা এতাযাতি কত্ৰা. সা হি চতুসচ্চধম্মং বুজ্ঝমানা একক্খণে সোল়সহি অত্থেহি সদ্ধিং সমন্ততো বুজ্ঝতি, ন একদেস তোতি তস্সা সম্বোধিযা সমুট্ঠাপনট্ঠেন সম্বোধিযা অঙ্গো সহকারীবলৰপচ্চযোতি সম্বোজ্ঝঙ্গো. সতিএৰ সম্বোজ্ঝঙ্গো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো. সা হি কাযাদীসু চতূসু অত্তনো গোচরেসু ভাৰনাৰসেন সুট্ঠুসংৰড্ঢমানা অনুপুব্বেন সব্বপমাদ পক্খং ৰিধমেত্ৰা সব্বং অপ্পমাদপক্খঞ্চ পূরেত্ৰা চতুমগ্গঞ্ঞাণ সঙ্খাতং সম্বোধিং সমুট্ঠাপেতীতি. ৰিপস্সনায ভূমিভূতে অজ্ঝত্ত বহিদ্ধাধম্মে ৰিচিনাতি কক্খল়ত্তফুসনাদীহি অনিচ্চতাদীহিচ ৰিৰিধা কারেহি চুণ্ণৰিচুণ্ণং কুরুমানোৰিয তেসু দট্ঠব্বাকারং অসেসং উপধারেতীতি ধম্মৰিচযো. সোএৰ সম্বোজ্ঝঙ্গোতি ধম্মৰিচয সম্বোজ্ঝঙ্গো. সোপি হি অত্তনো গোচরভূতেসু তেসু ধম্মেসু ভাৰনাৰসেন সুট্ঠুসংৰড্ঢমানো অনুপুব্বেন সব্বংসম্মোহ পক্খং ৰিধমেত্ৰা সব্বং অসম্মোহপক্খং পূরেত্ৰা সযং চতুমগ্গঞাণ সম্বোধি হুত্ৰা সমুট্ঠহতীতি. সম্মপ্পধানৰীরিযমেৰ সম্বোজ্ঝঙ্গোতি ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো. তম্পি হি চতুব্বিধেসু অত্তনো গোচরেসু ভাৰনাৰসেন সুট্ঠু সংৰড্ঢমানং অনুপুব্বেন সব্বং কুসলেসু ধম্মেসু লীনসঙ্কোচ কোসজ্জপক্খং কিলেসজাতং ৰিধমেত্ৰা সব্বং ধুরসংপগ্গহপক্খং পূরেত্ৰা ৰুত্তপ্পকারং সম্বোধিং সমুট্ঠা পেতীতি.
পীতিযেৰ সম্বোজ্ঝঙ্গো পীতি সম্বোজ্ঝঙ্গো. সাপি হি ৰুত্তপ্পকারেসু গোচরেসু সুট্ঠু সংৰড্ঢমানা কুসলেসু ধম্মেসু সব্বং চিত্তস্স অরতিউক্কণ্ঠপক্খং ৰিধমেত্ৰা সব্বং ধম্মরতি ধম্মনন্দিধম্মারাম পক্খং পূরেত্ৰা ৰুত্তপ্পকারং সম্বোধিং সমুট্ঠাপেতি. পস্সদ্ধিএৰ সম্বোজ্ঝঙ্গো পস্সদ্ধি সম্বোজ্ঝঙ্গো. সাপি হি ৰুত্তপকারেসু গোচরেসু ভাৰনাৰসেন সুট্ঠু সংৰড্ঢমানা সব্বং চিত্তস্স সারম্ভ দরথপক্খং ৰিধমেত্ৰা সব্বং ৰূপসন্তসীতলপক্খং পূরেত্ৰা ৰুত্তপ্পকারং সম্বোধিং সমুট্ঠাপেতি. সমাধিএৰ সম্বোজ্ঝঙ্গোতি সমাধি সম্বোজ্ঝঙ্গো. তস্স সম্বোধিসমুট্ঠাপনতা পাকটা. তত্রমজ্ঝত্ততা সঙ্খাতা উপেক্খাএৰ সম্বোজ্ঝঙ্গোতি উপেক্খা সম্বোজ্ঝঙ্গো. সাপিহি ৰুত্তপ্পকারেসু সতিআদীনং গোচরেসু ভাৰনাৰসেন সুট্ঠু সংৰড্ঢমানা সব্বং চিত্তস্স লীনুদ্ধচ্চপক্খং ৰিধমেত্ৰা সমৰাহিতপক্খং পূরেত্ৰা ৰুত্তপ্পকারং সম্বোধিং সমুট্ঠাপেতীতি. সম্মা অৰিপরীততো দস্সনং সম্মাদিট্ঠি. সা পন দুক্খে ঞাণং, দুক্খসমুদযে ঞাণং, দুক্খনিরোধে ঞাণং, দুক্খনিরো ধগামিনিপটিপদায ঞাণন্তি চতুব্বিধা হোতি. সম্মা অৰিপরীততো সংকপ্পনং সম্মাসঙ্কপ্পো. যথা সম্মাদিট্ঠি দট্ঠব্বসভাৰেসু ফরমানা পৰত্ততি তথা তস্সা সংৰিধানন্তি অত্থো. তেনেৰ হি সো পঞ্ঞাক্খন্ধে সঙ্গহিতোতি. যথাহ-যাচাৰুসো ৰিসাখ সম্মাদিট্ঠি, যোচ সম্মাসঙ্কপ্পো, ইমে ধম্মা পঞ্ঞাক্খন্ধে সঙ্গহিতাতি. সম্মাৰাচা দযো পুব্বে ৰুত্তত্থাযেৰ. সম্মা ৰাযমন্তি একেনাতি সম্মাৰাযামো. চতুকিচ্চসাধকং সম্মপ্পধান ৰীরিযং. পস্সদ্ধিদ্ৰযং পস্সদ্ধিসামঞ্ঞেন একং কত্ৰা চুদ্দসেতে সভাৰতোতি ৰুত্তং. সত্তধাতি ৰুত্তপ্পকারানং সতিপট্ঠানচতুক্ক সম্মপ্পধানচতুক্কাদীনং ৰসেন সত্তধা. ইদানি তেসং চুদ্দসন্নং কিচ্চানং ঠানভেদং দস্সেতুং সঙ্কপ্পপস্সদ্ধিচাতিআদিমাহ.
[২২০] যংপন ৰিভাৰনিযং
‘‘সত্তধা তত্থ সঙ্গহোতি ৰত্ৰা পুন তং দস্সেতুং সঙ্কপ্পপস্সদ্ধিচাতিআদিমাহা’’তি ৰুত্তং. তং ন যুজ্জতি.
ন হি তত্থ সত্ত সরূপং লব্ভতীতি. সঙ্কপ্পো ৰিরতিত্তযঞ্চ একং মগ্গঙ্গট্ঠানং পাপুণাতি. পস্সদ্ধিচ পীতিচ উপেক্খাচ একং বোজ্ঝঙ্গট্ঠানং. ছন্দোচ চিত্তঞ্চ একং ইদ্ধিপাদট্ঠানন্তি এৰং নৰধম্মা একট্ঠানিকা হোন্তি. একং ৰীরিযং চতুসম্মপ্পধান ইদ্ধি পাদিন্দ্রিয বলবোজ্ঝঙ্গ মগ্গঙ্গ ৰসেন নৰট্ঠানিকং. একা সতি চতুসতিপট্ঠান ইন্দ্রিয বল বোজ্ঝঙ্গ মগ্গঙ্গ ৰসেন অট্ঠট্ঠানিকা. একো সমাধি ইন্দ্রিয বল বোজ্ঝঙ্গ মগ্গঙ্গ ৰসেন চতুট্ঠানিকো. একাপঞ্ঞা ইদ্ধিপাদিন্দ্রিয বল বোজ্ঝঙ্গ মগ্গঙ্গ ৰসেন পঞ্চট্ঠানিকা. একা সদ্ধা ইন্দ্রিয বল ৰসেন দুট্ঠানিকাতি. তে পন সত্ততিংস পভেদা ধম্মা পুব্বভাগে নানারম্মণা নানাখণিকাচ হোন্তি. মগ্গফলেসু পন নৰট্ঠানিকং ৰীরিযং একমেৰ নিব্বানং আরম্মণংকত্ৰা নৰসুঠানেসু অত্ত পটিপক্খানং পাপ ধম্মানং পচ্চয যমুগ্ঘাতৰসেন নৰ কিচ্চানি সাধযমানং একমেৰ পৰত্ততি. এস নযো অট্ঠট্ঠানিকাদীসু. তস্মা তে একক্খণে একচিত্তে সব্বে একতো উপলব্ভন্তীতি ৰুত্তং সব্বে লোকুত্তরে হোন্তীতি. নৰাসঙ্কপ্প পীতিযোতি এত্থ ৰাসদ্দো ক্ৰচি সদ্দত্থো. সঙ্কপ্পো ক্ৰচি দুতীযজ্ঝানিকা দিকেপীতিচ ক্ৰচি চতুত্থজ্ঝানিকাদিকে লোকুত্তরে নহোন্তীতি অত্থো.
লোকিযেপীতি সীলৰিসোধনাদিৰসেন পৰত্তে কামা ৰচরকুসলাদিকে লোকিযকুসল ক্রিযচিত্তুপ্পাদেপি. যথা যোগন্তি সীলৰিসোধনকম্ম সমথকম্মনামরূপপরিগ্গহাদিকম্মেসু যুজ্জিতব্বানং ৰিরতিত্তযাদীনং অনুরূপং. ছব্বিসুদ্ধিপৰত্তিযন্তি সীল ৰিসুদ্ধাদীনং ছন্নং ৰিসুদ্ধীনং অনুক্কমেন পৰত্তিকালে. এতেন দিট্ঠেৰ ধম্মে মগ্গফলপতিট্ঠাভাৰত্থায পূরিতে চতুপারিসুদ্ধি সীলেপি সদ্ধাসতিআদযো বোধিপক্খিযেসু সঙ্গহিতা এৰ হোন্তি. তথা মগ্গপাদকত্থায উপ্পাদিতেসু মহগ্গতজ্ঝানেসু মীতি দস্সেতি. তথা হি বোজ্ঝঙ্গসংযুত্তকে –
এৰং ভাৰিতো খো কুণ্ডলিয ইন্দ্রিযসংৰরো তীণি সুচরিতানি পরিপূরেতি. এৰং ভাৰিতানি তীণি সুচরিতানি চত্তারো সতিপট্ঠানে পরিপূরেন্তি. এৰং ভাৰিতা চত্তারো সতিপট্ঠানা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পরিপূরেন্তি. এৰং ভাৰিতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে ৰিজ্জাৰিমুত্তিযো পরিপূরেন্তীতি ৰুত্তং.
অট্ঠকথাযংপি নকেৰলং বলৰৰিপস্সনা মগ্গফলেসুএৰ বোজ্ঝঙ্গে উদ্ধরন্তি. ৰিপস্সনাপাদক কসিণজ্ঝান আনাপাণা সুক ব্রহ্মৰিহারজ্ঝানেসুপি উদ্ধরন্তীতি ৰুত্তং. [বোধিপক্খিযসঙ্গহো]
১৬৫. সব্বসঙ্গহে পঞ্চক্খন্ধাতি পঞ্চ রাসযো. অতীতাদি ভেদ ভিন্নানং রূপানং খন্ধো রাসীতি রূপক্খন্ধো. একস্মিং রুপ্পন লক্খণে রাসিং কত্ৰা ঞাণেন পরিগ্গহিতা রূপধম্মাএৰ. তথা একস্মিং ৰেদযিতলক্খণে সঞ্জানন লক্খণে রাসিং কত্ৰা পরিগ্গহিতা অতীতাদিভেদভিন্না ৰেদনাসঞ্ঞাযো ৰেদনাক্খন্ধো সঞ্ঞাক্খন্ধো চনাম. সঙ্খরোন্তীতি সঙ্খারা. ফস্স চেতনা দযো. তেহি ছসুৰা উপপত্তিদ্ৰারেসু তীসুৰা কম্মদ্ৰারেসু একতো সঙ্গম্ম সমাগম্ম ফুসনচেতযিতাদীহি অত্তনো অত্তনো কিচ্চেহি দস্সনসৰনাদীনি সাধারণকিচ্চানিৰা কাযিক ৰাচসিকমানসিকানিৰা সযন নিসজ্জট্ঠান গমন কথন চিন্তনাদীনি সব্বানি কিচ্চানি করোন্তি ৰিদহন্তীতি. ৰুত্তঞ্হেতং সংযুত্তকে –
কিঞ্চ ভিক্খৰে সঙ্খারে ৰদেথ. সঙ্খতং অভিসঙ্খরোন্তীতি খো ভিক্খৰে তস্মা সঙ্খারাতি ৰুচ্চন্তি. কিঞ্চ সঙ্খতং অভি সঙ্খরোন্তি, রূপং রূপত্থায সঙ্খতং অভিসঙ্খরোন্তি. ৰেদনং ৰেদনত্থায সঙ্খতং অভিসঙ্খরোন্তি. সঞ্ঞং সঞ্ঞত্থায সঙ্খত অভিসঙ্খরোন্তি. সঙ্খারে সঙ্খারত্থায সঙ্খত মভিসঙ্খরোন্তি. ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণত্থায সঙ্খত মভি সঙ্খরোন্তীতি. সঙ্খত মভিসঙ্খরোন্তীতি খো ভিক্খৰে তস্মা সঙ্খারাতি ৰুচ্চন্তীতি.
তত্থ রূপং রূপত্থায সঙ্খতমভিসঙ্খরোন্তীতি যস্মিং যস্মিং কালে সযন নিসজ্জাদিৰসেন পৰত্তা যা যা রূপৰিকতি ইচ্ছীযতি, তস্মিংতস্মিং কালে তস্সা তস্সা রূপৰিকতিযা জাতত্থায ইরিযাপথ পরিৰত্তনাদি ৰসেন তং তং রূপৰিকতিং সঙ্খতং অভিসঙ্খরোন্তীতি অত্থো. খজ্জভোজ্জাদিকং ৰত্থালঙ্কারাদিকং মঞ্চ পীঠ গেহ রথাদিকং সব্বং উপভোগ পরিভোগভূতং বাহির রূপংপি গহেত্ৰা যোজেতুং ৰট্টতিযেৰ. ৰেদনন্তি দিট্ঠধম্মিকং সম্পরাযিকঞ্চ সব্বংপি ৰেদনং. তত্থ দিট্ঠধম্মিকং ৰেদনং সঙ্খতং অভিসঙ্খরোন্তা চিত্তকম্মনচ্চগীতাদীনি তং তং ৰেদনুপকরণানি সম্পাদন ৰসেন সম্পরাযিকঞ্চ অভিসঙ্খরোন্তা মানুসকংৰা দিব্বংৰা তংতং ৰেদনং পত্থেত্ৰা দান সীলাদি সম্পাদন ৰসেন অভিসঙ্খরোন্তি. এসনযো সেসেসুপি. সঙ্খারেসু পন ফস্সং ফস্সত্থায চেতনং চেতনত্থাযাতিআদিনা দানং দানত্থায সীলং সীলত্থায পাণাতিপাতং পাণাতিপাতত্থাযাতিআদিনা ৰা সব্বং লোকপৰত্তিং ঞত্ৰা ৰিত্থারেতব্বাতি. এত্থ সিযা, কস্মা সঙ্খারেসু পাকটা চেতনাদযো ৰিতক্কাদযো লোভাদযো সদ্ধাসতিপঞ্ঞাদযোচ ধম্মে ৰিসুং ৰিসুং খন্ধভাৰেন অৰত্ৰা ৰেদনাসঞ্ঞাৰ ৰুত্তাতি. ৰুচ্চতে.
যথা হি ছেকো মহাভিসক্কো ভেসজ্জমূলানি গহেত্ৰা চুণ্ণং করোন্তো তেসু মূলেসু ইমানি থূলানিপি মুদূনি হোন্তি. ইমানি খুদ্দকানিপি কক্খল়ানি হোন্তীতি ঞত্ৰা ততো পথমতরং কক্খল়ানি ৰিসুং উদ্ধরিত্ৰা সুট্ঠু কোট্টেত্ৰা চুণ্ণং করোতি. সেসানি পন সব্বানি মুদূনি একতো কত্ৰা কোট্টেত্ৰা চুণ্ণং করোতি. ততো উভযানি মিস্সেত্ৰা সিলাযং পিসেত্ৰা ভেসজ্জকম্মে উপনেতি. এৰং করোন্তো নকিলমতি. এৰমেৰং ভগৰাপি নামরূপধম্মেসু তিলক্খণং আরোপেত্ৰা নিচ্চসুখঅত্ত ৰিপল্লাসানং পহানত্থায অনুযুঞ্জন্তা দেৰমনুস্সা ৰিভাগে অকতে তীসু ধম্মেসু কিলমিস্সন্তীতি ঞত্ৰা নামধম্মেসু ৰেদনাসঞ্ঞাচিত্তসঙ্খাতে তযো ধম্মে ৰিসুং উদ্ধরিত্ৰা একমেকং খন্ধং নাম কত্ৰা দেসেসি. তথা হি যথা মচ্ছানাম উদকে সতি উক্কণ্ঠিতা নাম নত্থি. অসতি পন একন্তেন উক্কণ্ঠিতাযেৰ হোন্তি. যথাৰা মধুকরাৰা ভমরাৰা যস্মিং ৰনে পুপ্ফরস ফলরসে লভন্তি, তত্থ উক্কণ্ঠিতানাম নত্থি. অলভমানা পন একন্তেন উক্কণ্ঠিতাএৰ হোন্তি. এৰমেৰ ইমেসং সত্তানং সুখ সঞ্ঞিতেসু পতিসরণেসু ৰেদনাসদিসং পতিসরণংনাম নত্থি. মনুস্সদেৰব্রহ্মসম্পত্তিযো অস্সাদেন্তাপি সুখৰেদনত্থাযএৰ অস্সাদেন্তি. যদিচ তাহি ৰিনা যথিচ্ছিতং সুখৰেদনং লভেয্যুং. কোনাম তা সাদিযিস্সতি. তথা ফস্সচেতনাদীহি ৰিতক্কৰিচারৰীরিযাদীহি লোভদোসাদীহি সদ্ধাসতিপঞ্ঞাদীহি চ সঙ্খারক্খন্ধধম্মেহি দিট্ঠধম্মিকং সম্পরাযিকঞ্চ যংকিঞ্চি সঙ্খতং অভিসঙ্খরোন্তাপি সুখৰেদনত্থাযএৰ অভিসঙ্খরোন্তি. যদিচ তাদিসেন অভিসঙ্খরণেন ৰিনাপি যথিচ্ছিতং সুখং লভেয্যুং, তেহি ধম্মেহি অত্থো নত্থীতি কোনাম তে ধম্মে অভিসঙ্খরিস্সতীতি.
ইতি সুখসঞ্ঞিতেসু ধম্মেসু ৰেদনানাম ইমেসং সত্তানং পরমুক্কংসগতং সুখসঞ্ঞিতট্ঠানং হোতি. তস্মা ভগৰা তং ৰিসুং একং খন্ধং কত্ৰা খন্ধদেসনং দেসেতীতি. তথা ইমেসং সত্তানং অত্তসঞ্ঞিতেসু পতিসরণেসু সঞ্ঞাসদিসং পতিসরণং নাম নত্থি. তথা হি তস্মিং তস্মিং সত্তনিকাযে উপ্পন্না তে তে সত্তা অত্তানো অত্তনো ৰিসযেসু সব্বং জানিতব্বং সঞ্ঞায সঞ্জানিত্ৰা ৰিঞ্ঞুত্তং আপজ্জন্তি. তথা ৰিঞ্ঞুত্তং আপজ্জন্তা যত্তকং পরে জানন্তি. তত্তকং মযংপি জানাম. কো অম্হাকং উত্তরিতরোতি এৰং লোকে ঞাণসম্মভং সঞ্ঞং পরমং অত্তানং কত্ৰা ৰিচরন্তি. ইতি অত্তসঞ্ঞিতেসু ধম্মেসু সঞ্ঞানাম ইমেসং সত্তানং পরমুক্কং সগতং অত্তসঞ্ঞিতট্ঠানং হোতি. তস্মা ভগৰাতংপি ৰিসুং একং খন্ধং কত্ৰা খন্ধদেসনং দেসেতীতি. তথা ইমেসং সত্তানং নিচ্চসঞ্ঞিতেসু পতিসরণেসু চিত্তসদিসং পতিসংরণং নাম নত্থি. তথা হি সত্তা সুখং দুক্খংনাম অনিচ্চং সুখপত্তানং দুক্খং নত্থি. দুক্খ পত্তানং সুখং নত্থীতিৰা. সঞ্ঞানাম অনিচ্চা, কদাচি পমুস্সতি কদাচি নপমুস্সতীতিৰা. ৰীরিযংনাম অনিচ্চং. কদাচি আরভতি, কদাচি ন আরভতীতিৰা. লোভোনাম অনিচ্চো. কদাচি উপ্পজ্জতি, কদাচি নউপ্পজ্জতীতিৰা. দোসোনাম অনিচ্চো. কদাচি উপ্পজ্জতি, কদাচি ন উপ্পজ্জতীতিৰা. সদ্ধানাম অনিচ্চা. কদাচি পসন্নচিত্তো হোতি, কদাচি অপ্পসন্নচিত্তো হোতীতিৰা. পঞ্ঞানাম অনিচ্চা. জানিতব্বংপি কদাচি জানাতি, কদাচি ন জানাতীতিৰা এৰং চেতসিকধম্মানং অনিচ্চ ভাৰোনাম কেসঞ্চি লোকিযজনানংপি পাকটো হোতি. ন পন চিত্তস্স. ন হি সত্তা চিত্তংনাম অনিচ্চং. কদাচি উপ্পজ্জতি, কদাচি ন উপ্পজ্জতীতি গণ্হন্তি. তং পন সযং নিচ্চং পৰত্তমানং হুত্ৰা কদাচি সুখেন যুত্তং হোতি, কদাচি দুক্খেনাতিআদিনা তস্মিং নিচ্চসঞ্ঞমেৰ উপ্পাদেন্তীতি. ইতি চিত্তংনাম নিচ্চসঞ্ঞিতেসু ধম্মেসু পরমুক্কং সগতং নিচ্চসঞ্ঞিতট্ঠানং হোতি. তস্মা ভগৰা তংপি ৰিসুং একং খন্ধং কত্ৰা খন্ধদেসনং দেসেতীতি.
[২২১] যংপন ৰিভাৰনিযং
‘‘ভাজন ভোজন ব্যঞ্জন ভত্তকারক ভুঞ্জক ৰিকপ্পৰসেন পঞ্চেৰ ৰুত্তা’’তি ৰত্ৰা তং ৰিভাৰন্তেন ‘‘রূপঞ্হি ৰেদনা নিস্সযত্তা ভাজনট্ঠানিযং. ৰেদনা ভুঞ্জিতব্বত্তা ভোজনট্ঠানিযা. সঞ্ঞা ৰেদনস্সাদ লাভ হেতুত্তা ব্যঞ্জনট্ঠানিযা. সঙ্খারা অভিসঙ্খরণতো ভত্তকারকট্ঠানিযা. ৰিঞ্ঞাণং উপভুঞ্জকত্তা ভুঞ্জকট্ঠানিযং. এত্তাৰতাচ অধিপ্পে তত্থসিদ্ধীতি পঞ্চেৰ ৰুত্তা’’তি ৰুত্তং. তং সারতো নদট্ঠব্বং.
ন হি তং অট্ঠকথাযং এতপ্পরমৰিনিচ্ছযে আগতং. উপমাদীপনেএৰ আগতং. ন চ ভগৰতা ভাজনাদিৰিকপ্পসিদ্ধিমত্তং উদ্দিস্স পঞ্চেৰ খন্ধা ৰুত্তাতি সক্কা ৰত্তুং. তথাসিদ্ধস্স অত্থস্স পযোজনাভাৰতোতি.
[২২২] যঞ্চ তত্থ
‘‘দেসনাক্কমেপি ইদমেৰ কারণং. যত্থ ভুঞ্জতি, যঞ্চ ভুঞ্জতি, যেনচ ভুঞ্জতি, যোচ ভোজকো, যোচ ভুঞ্জিতা. তেসং অনুক্কমেন দস্সেতুকামত্তা’’তি ৰুত্তং. তংপি অসারং.
চতুন্নং উপাদানানং ৰিসযভূতা খন্ধা উপাদানক্খন্ধা. সব্ব সভাগধম্ম পরিযাদানৰসেন সাসৰা অনাসৰাচ ধম্মা পঞ্চক্খন্ধাতি ৰুত্তা, ৰিপস্সনা ভূমিপরিগ্গহৰসেন সাসৰাএৰ পঞ্চুপাদানক্খন্ধাতি ৰুত্তা. আযতন্তি অত্তনো ফলুপ্পত্তিযা ভুসং উস্সহন্তা ৰিয হোন্তীতি আযতনানি. আযতনসদ্দো পন ছসু অজ্ঝত্তিকেসু দ্ৰারধম্মেসু পৰত্তমানো সঞ্জাতিদেসট্ঠেন নিৰাসট্ঠানট্ঠেন আকরট্ঠেন, ছসু বাহিরেসু আরম্মণধম্মেসু পৰত্তমানো সমোসরণট্ঠেন, উভযত্থপি কারণট্ঠেন পৰত্ততি. তত্থ চিত্ত চেতসিকা ধম্মা একস্মিংৰা ভৰে অনমতগ্গেৰা সংসারে পুনপ্পুনং সহ জাযমানা চক্খাদীসু ছসু দ্ৰারপদেসেসুএৰ জাযন্তি, ন অঞ্ঞত্থ. সন্তানানুবন্ধৰসেন নিৰসন্তাপি তেস্ৰেৰ নিৰসন্তি, ন অঞ্ঞত্থ. আকিরিত্ৰা থপিতা ৰিয পৰত্তমানাপি তেস্ৰেৰ পৰত্তন্তি, ন অঞ্ঞত্থ. তস্মা চক্খাদীনি ছসঞ্জাতিদেসট্ঠেন নিৰাসট্ঠানট্ঠেন আকরট্ঠেনচ আযতনানিনাম. দেৰাযতনং ৰিয অধিট্ঠানট্ঠেনাতিপি ৰত্তুং ৰট্টতিযেৰ.
যথাচ সম্পন্নপুপ্ফফলেসু খেমেসু রুক্খেসু ততো ততো পক্খিনো নিলিনত্থায আহারত্থাযচ নিচ্চং সমোসরন্তি. এৰং রূপাদীসু ছসুঠানেসু ততো ততো চিত্তচেতসিকা ধম্মা আরম্মণকরণত্থায নিচ্চং সমোসরন্তি. তস্মা রূপাদীনি ছ সমোসরণট্ঠেন আযতনানিনাম. তদুভযানি পন তেসং চিত্ত চেতসিকানং কারণট্ঠেন আযতনানিনাম. চক্খুচ তং আযতনঞ্চাতি চক্খাযতনং. এৰং সেসানি. তত্থ চক্খুসোতানি সত্তানং হিতক্রিযাসু বহুপকারত্তা কামরূপ ব্যাপিতত্তা চ পাকটানীতিআদিম্হি ৰুত্তানি. তেহি আসন্নত্তা তদনন্তরং ঘানং. ততো জিৰ্হাতি ইমানি চত্তারি পদেসাযতনানিনাম. ততো সকলকাযব্যাপকো কাযো. ততো তেসং সব্বেসং গোচরৰিসযগ্গাহকং মনোতি. সেসানি পন তেসং ৰিসযত্তা তদনুক্কমেনেৰ ৰুত্তানীতি.
কস্সচি পন পুগ্গলস্সৰা সত্তস্সৰা মনুস্সস্সৰা দেৰস্সৰা ব্রহ্মুনোৰা ৰসে অৰত্তিত্ৰা অত্তনোএৰ সভাৰং ধারেন্তীতি ধাতুযো. ৰিসুং ৰিসুং ৰৰত্থিতসভাৰত্তাৰা যথাসভাৰং ধারীযন্তি সল্লক্খীযন্তি ৰৰত্থপীযন্তীতি ধাতুযো. অপিচ, নিস্সত্ত নিজ্জীৰট্ঠেন ধাতুযো. তত্থ নিস্সত্তট্ঠেনাতি সত্তাকারা ভাৰট্ঠেন সত্তকিচ্চাভাৰট্ঠেন. কো পনেত্থ সত্তাকারো কিং সত্তকিচ্চন্তি. জীৰযোগো সত্তাকারো. ঈহাচ ব্যাপারো চ সত্তকিচ্চং. নিজ্জীৰট্ঠেনাতি একস্মিং ভৰে যাৰ নমরতি. ভৰপরংপরাযৰা যাৰ সংসারো ন নিৰত্ততি. তাৰ অভিজ্জমানো অচ্ছিজ্জমানো একোৰ ৰত্ততীতি এৰং গহিতস্স জীৰস্স অভাৰট্ঠেন. চক্খাদযোচ ধম্মা সব্বসো সত্তাকাররহিতা সত্ত কিচ্চরহিতাচ হোন্তি. নচ সযং জীৰানাম হোন্তি. নাপি জীৰযোগাতি. ইতি নিস্সত্তট্ঠেন নিজ্জীৰট্ঠেনচতেধাতুযোনামাতি. তেসং পন দট্ঠব্বাকারো অট্ঠকথাযং ৰুত্তো. যথাহ-ভেরিতলং ৰিয চক্খুধাতু দট্ঠব্বা. দণ্ডো ৰিয রূপধাতু. সদ্দোৰিয চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতু. তথা আদাসতলং ৰিয চক্খুধাতু. মুখং ৰিয রূপধাতু. মুখনিমিত্তং ৰিয চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতু. অথৰা, উচ্ছুযন্ত কিলযন্তং ৰিয চক্খুধাতু. যন্তচক্কযট্ঠি ৰিয রূপধাতু. উচ্ছুরস তেলানি ৰিয চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতু. তথা অধরারণি ৰিয চক্খুধাতু. উত্তরারণি ৰিয রূপধাতু. অগ্গি ৰিয চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতু. এসনযো সোতৰিঞ্ঞাণধাতুআদীসু. মনোধাতু পন যথাসম্ভৰতো চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতুআদীনং পুরেচরানুচরা ৰিয দট্ঠব্বা.
ধম্মধাতুযা ৰেদনাক্খন্ধো সল্লমিৰ সূলমিৰচ দট্ঠব্বো. সঞ্ঞা সঙ্খারক্খন্ধা ৰেদনাসল্ল সূলযোগা আতুরা ৰিয দট্ঠব্বা. পুথুজ্জনানংৰা সঞ্ঞা আসা দুক্খজননতো রিত্তমুট্ঠি ৰিয অযথাভুচ্চনিমিত্তগাহতো ৰনমিগোৰিয. সঙ্খারা পটিসন্ধিযং পক্খিপনতো অঙ্গারকাসুযং খিপনপুরিসা ৰিয. জাতিদুক্খানুবন্ধতো রাজপুরিসানুবন্ধচোরো ৰিয. সব্বানত্থাৰহস্স খন্ধসন্তানস্স হেতুতো ৰিসরুক্খবীজানি ৰিয. রূপং নানাৰিধুপদ্দৰনিমিত্ততো খুর চক্কংৰিয দট্ঠব্বং. অসঙ্খতাপিধাতু অমততো সন্ততো খেমতো চ দট্ঠব্বা. কস্মা, সব্বানত্থপটিপক্খভূতত্তা. মনোৰিঞ্ঞাণধাতু গহিতারম্মণং মুঞ্চিত্ৰাপি অঞ্ঞং গহেত্ৰা পৰত্তনতো ৰনমক্কটো ৰিয, দুদ্দমনতো অস্সখলুঙ্গো ৰিয, যত্থ কামনিপাতিতো ৰেহাসং খিত্তদণ্ডো ৰিয, লোভদোসাদি নানাপ্পকার কিলেসযোগতো রঙ্গনটো ৰিয দট্ঠব্বাতি. অরিযসচ্চানীতি এত্থ সন্তস্স ধম্মস্স ভাৰো সচ্চং. সন্তস্সাতি ভূতস্স তথস্স অৰিপরীতস্স. অপিচ, কেনট্ঠেন সচ্চন্তি. তথট্ঠেন অৰিতথট্ঠেন অনঞ্ঞথট্ঠেন. যঞ্হি চক্খুস্স দুক্খত্তং, তং তথং হোতি অৰিতথং অনঞ্ঞথং. দুক্খদুক্খ সঙ্খারদুক্খ ৰিপরিণামদুক্খ সঙ্খাতেহি তীহি দুক্খেহি তং সমঙ্গিপুগ্গলস্স অভিণ্হপীল়নতো. তত্থ সঙ্খারদুক্খং নাম কম্মজানং উপ্পত্তিযা পগেৰ তংতংকম্মা ভিসঙ্খরণদুক্খং. তথা উতুজাদীনং উপ্পত্তিযা পগেৰ তংতং উতুচিত্তাহারানং অভিসঙ্খরণদুক্খং.
চক্খু হি নাম রূপিব্রহ্মানংপি পুরিমভৰে ঝানভাৰনা সঙ্খাতং মহন্তং কম্মাভিসঙ্খরণ দুক্খং অনুভৰন্তানংযেৰ উপ্পজ্জতি. নো অঞ্ঞথা. কামসত্তানং পন পুরিমভৰে কম্মসঙ্খারদুক্খং অনুভৰিত্ৰা উপ্পন্নংপি যাৰজীৰং পৰত্তিযা আহারাদিসঙ্খারদুক্খঞ্চ পটিজগ্গন দুক্খঞ্চ অনুভৰন্তানঞ্ঞেৰ পৰত্ততি, নো অঞ্ঞথা. পৰত্তমানঞ্চ পচ্চযৰেকল্লেৰা জাতে অন্তরাযেৰা আগতে যদাকদাচি ভিজ্জতি. মরণকালং পত্ৰা পন একন্তেন ভিজ্জতিযেৰ. তস্মা তং অস্সাদেত্ৰা তদত্থায কম্মংৰা আহারাদিপচ্চযংৰা পটিজগ্গনং ৰা সঙ্খরোন্তানং অনমতগ্গে সংসারে সঙ্খারদুক্খস্স পরিযন্তোনাম নত্থি. ইতি সব্বং চক্খু অপরিযন্তেন সঙ্খারদুক্খেন পুগ্গলং অভিণ্হং পীল়েতিযেৰ. ইদমস্স সঙ্খারদুক্খং. ইদং চক্খু নাম পচ্চযৰেকল্লেৰা জাতে অন্তরাযেৰা আগতে যদা কদাচি ভিজ্জনজাতিকং. তস্মা তস্স ভিজ্জনভযেন পগেৰ পচ্চয সম্পাদনদুক্খং রক্খাৰরণগুত্তিসংৰিধানদুক্খং ভিজ্জননিমিত্তানি দিস্ৰা ৰা ভিজ্জমানেৰা ভিন্নেৰা সোচনপরিদেৰনাদিদুক্খঞ্চ ৰিপরিণাম দুক্খংনাম. ইতি সব্বং চক্খু অপরিযন্তেন ৰিপরিণামদুক্খেন পুগ্গলং অভিণ্হং পীল়েতিযেৰ. ইদমস্স ৰিপরিণামদুক্খং. দুক্খদুক্খং পন তদুভযেন দুক্খেন সহেৰ সিজ্ঝতি. এৰং চক্খু দুক্খদুক্খ সঙ্খার দুক্খ ৰিপরিণাম দুক্খসঙ্খাতেহি তীহি দুক্খেহি তং সমঙ্গিপুগ্গলং অভিণ্হং পীল়েতিযেৰ. যঞ্চ তস্স তথাপীল়নং, তং তথং হোতি, অৰিতথং, অনঞ্ঞথং. তস্মা চক্খু দুক্খসচ্চংনাম. এস নযো সোতাদীসু তেভূমকধম্মেসু.
সেসসচ্চেসুপি যং লোভস্সেৰ দুক্খসমুদযত্তং. যং নিব্বানস্সেৰ দুক্খনিরোধত্তং. যং অট্ঠঙ্গিকমগ্গস্সেৰ দুক্খনিরোধমগ্গত্তং তং কথং হোতীতিআদিনা ৰত্তব্বং. যাৰচ লোভো ন পহিয্যতি. তাৰ চক্খাদীনি অস্সাদেতিযেৰ. যাৰচ তানি অস্সাদেতি. তাৰ তেসং পৰত্তিযা কম্মাদীনি সঙ্খরোন্তিযেৰ. যাৰচ কম্মাদীনি সঙ্খরোন্তি. তাৰ চক্খাদীনি পৰত্তন্তিযেৰ. যাৰচতানি পৰত্তন্তি. তাৰ তেসং ৰুত্তপ্পকারেহি সঙ্খার দুক্খাদীহি নমুচ্চতিযেৰ. তস্মা লোভস্স দুক্খসমুদযত্তং তথং হোতি. চক্খাদীসুচ পৰত্তমানেসু ৰুত্তপ্পকারং সব্বং দুক্খং আগচ্ছতিযেৰ. অপৰত্তমানেসু নাগচ্ছতি. তস্মা তেসং পৰত্তিনিরোধভূতস্স নিব্বানস্সেৰ দুক্খনিরোধত্তং তথং হোতি. তথা লোভপহানতো অঞ্ঞো দুক্খমুত্তিমগ্গোনাম নত্থি. অট্ঠঙ্গিকমগ্গোচ উপ্পজ্জ মানো একন্তেন তং পজহতি. তস্মা অট্ঠঙ্গিকমগ্গস্সেৰ দুক্খনিরোধমগ্গত্তং তথং হোতি, অৰিতথং, অনঞ্ঞথন্তি.
এৰংসন্তেপি সচ্চসদ্দো পরিযায সচ্চেসুপি ৰত্ততীতি ৰুত্তং চত্তারিঅরিযসচ্চানীতি. তত্থ দুক্খসচ্চে তাৰ সক্কাযপরিযা পন্না অজ্ঝত্তধম্মাএৰ অরিযসচ্চংনাম. তেযেৰ হি অস্মিমানস্স অধিট্ঠানভূতা হুত্ৰা যাৰতং মানং ন সমূহনতি. তাৰ দুক্খকিচ্চং করোন্তি. দুক্খপরিঞ্ঞাচনাম যাৰদেৰ অস্মিমানসমুগ্ঘাতায হোতি. অস্মিমানোচ তেস্ৰেৰ অজ্ঝত্তধম্মেসু নিৰিসতীতি তেসু পরিঞ্ঞাতেসু পরিঞ্ঞাকিচ্চং সিদ্ধমেৰ হোতীতি. তব্বিপরী তেন পন অনিন্দ্রিয বদ্ধধম্মা মগ্গফলধম্মাচ অট্ঠঙ্গিকৰজ্জা উদযব্বয পীল়নতো সঙ্খারদুক্খৰিপরিণামদুক্খেহিচ অপরিমুত্তত্তা দুক্খসচ্চং নাম. সমুদযসচ্চে একো লোভোযেৰ অরিযসচ্চংনাম. সোহি অত্তসমঙ্গিনো সত্তে অত্তনিচ আরম্মণধম্মেসুচ অস্সাদং জনযিত্ৰা নিচ্চং ৰট্টদুক্খতো অনুক্কণ্ঠমানে করোতীতি তেসং লোভসদিসো অঞ্ঞো ঞাতিৰা মিত্তোৰা সহাযোৰা অত্তাৰা অত্তনিযংৰা নত্থিৰিয খাযতি. তস্মা তংসদিসো অঞ্ঞো কোচি ৰট্টদুক্খসংৰিধাযকোনাম নত্থি. তঞ্চ পজহিতুং সক্কোন্তস্স অঞ্ঞো দুজ্জহোনাম নত্থি. অৰসেসাপন সব্বেপি সাসৰা কুসলাকুসলধম্মা সমুদযসচ্চংনাম.
এত্থ সিযা, ননু অৰিজ্জাপি সব্বস্স ৰট্টদুক্খস্স মূলভাৰেন ৰুত্তাতি সাপি সমুদযে অরিযসচ্চেএৰ ৰত্তব্বাতি. ৰুচ্চতে, যথাহি একো ছেকো উয্যানপালো সম্পত্তিযুত্তং ভূমি ভাগং লভিত্ৰা অত্তনো ঞাণবলেন ভূমিভাগঞ্চ নানাবীজানিচ অভিসঙ্খরিত্ৰা নন্দনসদিসং উয্যানং মাপেসি. তত্থ ভূমি উয্যান পালস্স বীজানং রুক্খানঞ্চ পতিট্ঠানকিচ্চং সাধেতি. বীজানিচ অঙ্কুরুপ্পাদনকিচ্চং সাধেন্তি, উয্যানপালোযেৰ পন সব্বকিচ্চানি সাধেতি. সো হি ভূমিযং বীজেসু রুক্খেসুচ যংযং কত্তব্বং হোতি. তং সব্বং করোতি. মমেতন্তি পরিগ্গণ্হাতি রক্খতি. ততো উপ্পন্নে ভোগে ভুঞ্জতি. তস্মা কো ইদং মাপেসি, কস্সেদং উয্যানন্তি ৰুত্তে উয্যানপালোযেৰ মাপেসি. তস্সেদং উয্যানং ইচ্চেৰ ৰুচ্চতি. ন ভূমিং মাপেসি. বীজানি মাপেন্তি. তেসং ইদং উয্যানন্তি ৰুচ্চতি. কা পন উয্যানসম্পত্তিযা পচ্চযপরংপরাতি ৰুত্তে পন ভূমিএৰ আদিতো ৰত্তব্বা. ন উয্যানপালো. নচ বীজানীতি. এৰং সম্পদমিদং দট্ঠব্বং. পটিচ্চসমুপ্পাদ নযঞ্হি পত্ৰা পচ্চযপরং পরৰসেন দুক্খ ধম্মানং পৰত্তি নিৰত্তিৰিধানে অৰিজ্জাএৰ আদি পভৰপধানভূতা হোতি, ন তণ্হা. সচ্চদেসনাযং পন তেসং নিব্বত্তকধম্মৰিধানে তণ্হাএৰ সামিজেট্ঠক পধানভূতা হোতি. ন অৰিজ্জাতি নত্থি সমুদযারিযসচ্চভাৰে অৰিজ্জায ওকাসোতি দট্ঠব্বো. কিলেসানং তদঙ্গনিরোধৰিক্খম্ভন নিরোধা নিরোধসচ্চংনাম. নিব্বানং নিরোধারিযসচ্চংনাম. ছসু লোকিযৰিসুদ্ধীসু মগ্গঙ্গানি মগ্গসচ্চং নাম. অট্ঠঙ্গিকো লোকুত্তরমগ্গোএৰ মগ্গঅরিযসচ্চংনামাতি.
অরিযসদ্দো চেত্থ কত্থচি কদাচি কেসঞ্চি কুতোচি কথঞ্চি অৰিতথভাৰেন উত্তমত্থৰাচকোতি. ৰিভাৰনিযং পন অট্ঠকথাযং ৰুত্তনযেন সচ্চসদ্দস্স অত্থো ৰিভাৰিতো দুক্খংঅরিয সচ্চন্তি এত্থ পীল়নট্ঠো, সঙ্খতট্ঠো, সন্তাপট্ঠো, ৰিপরিণামট্ঠোতি ইমেহি চতূহি অত্থেহি চক্খাদিকস্স একেকস্স তেভূমকধম্মস্স দুক্খসচ্চতা ৰেদিতব্বা. তত্থ সঙ্খতট্ঠ ৰিপরিণামট্ঠা পুব্বে সঙ্খার দুক্খৰিপরিণামদুক্খেসু ৰুত্তনযাএৰ. পদত্থতোপন পচ্চযেহি সঙ্খরীযতীতি সঙ্খতো. পগেৰ কম্মাদিপচ্চযাভিসঙ্খরণদুক্খেন ৰিনা ন উপ্পজ্জতি, নপৰত্ততীতি ৰুত্তং হোতি. ৰিরূপো হুত্ৰা পরিণামো ৰিপরিণামো. পরিহানিচেৰ পরিভেদোচ. পীল়নট্ঠোতি এত্থ পীল়িতব্বন্তি পীল়নং. পীল়েতীতি পীল়নং. পীল়ীযতে পীল়নং. অত্থোতি সভাৰো. পীল়নং অত্থো যস্সাতি ৰিগ্গহো. তত্থ যথা একিস্সা দুগ্গতিত্থিযা কুচ্ছিম্হি পুত্তো উপ্পজ্জতি. সোচ নানারোগেহি সযং নিচ্চং পীল়িতো হুত্ৰা পটিজগ্গনদুক্খেহি মাতরঞ্চ নিচ্চং পীল়েতিযেৰ. যঞ্চ তস্সা কুচ্ছিম্হি তাদিসস্স পুত্তস্স উপ্পজ্জনং, তঞ্চ তস্সা ইত্থিযা পীল়নকিচ্চমেৰ হোতি. এৰমেৰং যে চক্খাদযো ধম্মা জরামরণেহি নিচ্চং পীল়ীযন্তি, তে পটিজগ্গনদুক্খেহি তং সমঙ্গীনং পুগ্গলং নিচ্চং পীল়েন্তিযেৰ. যঞ্চ তস্স সন্তানে তেসং উপ্পজ্জনং, তঞ্চ তস্স পীল়নকিচ্চমেৰাতি. যথাহযো ভিক্খৰে চক্খুস্স উপ্পাদো ঠিতি অভিনিব্বত্তি পাতুভাৰো. দুক্খস্সেসো উপ্পাদো. রোগানং ঠিতি জরামরণস্স পাতুভাৰো. যো ভিক্খৰে সোতস্স ঘানস্স জিৰ্হায কাযস্স মনস্স উপ্পাদোতিআদি.
সন্তাপট্ঠোতি রাগগ্গিআদীহি একাদসহি অগ্গীহি ভুসং পরিদয্হনট্ঠো. যথাহ –
চক্খুং আদিত্তং. কেন আদিত্তং. রাগগ্গিনা আদিত্তং. দোসগ্গিনা. মোহগ্গিনা. জাতিযা. জরায. মরণেন. সোকেন. পরিদেৰেন. দুক্খেন. দোমনস্সেন. উপাযাসেন আদিত্তন্তি ৰদামি. সোতং আদিত্তং. ঘানং আদিত্তং. জিৰ্হা আদিত্তা. কাযো আদিত্তো. মনো আদিত্তোতি.
আদিপনং সন্তাপনং পরিদয্হনন্তি ইধ অত্থতো একন্তি. এত্থ সিযা, অরিযমগ্গোপি চিরকালং পারমিতাভিসঙ্খরণদুক্খেন অন্তিমভৰেচ সীলাদিৰিসুদ্ধিভাৰনাভিসঙ্খরণদুক্খেন পুগ্গলং সুসং পীল়েতিযেৰ. তথা ৰিপরিণামধম্মোচ. তস্মা সোপি পিল়নাদিঅত্থেন দুক্খসচ্চসঙ্গহো সিযাতি.ন. সব্বদুক্খসন্তি ৰংহত্তা. সো হি ৰুত্তপ্পকারং অভিসঙ্খরণদুক্খং পরিপুণ্ণং অনুভূতস্স পুগ্গলস্স সকিং উপ্পজ্জমানো সব্বং কিলেসজাতং খেপেন্তো উপ্পজ্জতি. নিরুজ্ঝমানোচ সব্বং আযতিং অনমতগ্গে সংসারে ৰট্টদুক্খং ৰূপসমেন্তো নিরুজ্ঝতি. ৰূপসন্তংচ অনাগত দুক্খং উপাদায ৰুত্তপ্পকারং অভিসঙ্খরণদুক্খং গণনুপগং নহোতি. ভিজ্জন্তোচ অনুত্তরং ৰিমুত্তিসুখং দত্ৰাৰ ভিজ্জতি. তস্মা তস্স ৰিপরিণামপচ্চযাপি পুগ্গলস্স কাচি হানিনাম নত্থীতি ন সো দুক্খসচ্চসঙ্গহোতি. লোকিযধম্মা পন উপ্পজ্জমানা পৰত্ত মানাচ পুব্বে ৰুত্তপকারেহি সঙ্খারদুক্খেহি ভুসং পীল়েত্ৰা এৰ উপ্পজ্জন্তি পৰত্তন্তিচ. নিরুজ্ঝমানা মহন্তং পরিল়াহদুক্খং জনেত্ৰা অপরিযন্তে খুরচক্কসদিসে ৰট্টদুক্খযন্তে পুগ্গলং যোজেন্তাৰ নিরুজ্ঝন্তি. তস্মা তেএৰ পীল়নাদিঅত্থেহি একন্তদুক্খা হোন্তীতি. এতেন নিব্বানস্সপি সম্পাপকপচ্চযাভিসঙ্খরণলেসং গহেত্ৰা দুক্খসচ্চত্তপসঙ্গো নিৰত্তিতো হোতীতি.
দুক্খসমুদযো অরিযসচ্চন্তি এত্থ ভৰাভৰসঙ্খাতং দুক্খক্খন্ধং সমুদেতি. পুনপ্পুনং অব্বোচ্ছিন্নং কত্ৰা উদযতি উট্ঠাপেতি ৰড্ঢেতিৰাতি দুক্খসমুদযো, আযূহনট্ঠো, নিদানট্ঠো, সংযোগট্ঠো, পলিবোধট্ঠোতি চতূহি অত্থেহি লোভস্স দুক্খসমুদযতা ৰেদিতব্বা. তত্থ আযূহনট্ঠোতি ভৰাভৰ সঙ্খাতস্স একেকস্মিং ভৰেপি ৰত্থুকামপটিসংযুত্তস্স দুক্খক্খন্ধস্স ভিয্যো পরিব্যূহনট্ঠো রাসিকরণট্ঠো নিদানট্ঠোতি তদেৰ নিরন্তরং কত্ৰা অনুপ্পদানট্ঠো নিয্যাতনট্ঠোতি ৰুত্তং হোতি. সংযোগট্ঠোতি দুক্খক্খন্ধস্মিংএৰ দল়্হং বন্ধনট্ঠো. পলিবোধট্ঠোতি ততো তস্স তস্স মুচ্চনুপাযস্স নীৰারণ ৰসেন পলিবুন্ধনট্ঠো উপরুন্ধনট্ঠোতি অত্থো. দুক্খনিরোধো অরিযসচ্চন্তি এত্থ ৰট্টদুক্খস্স নিরুজ্ঝনং অনুপ্পাদ ধম্মতাপত্তি ৰসেন খিয্যানং দুক্খনিরোধো. দুক্খং ৰা নিরুজ্ঝতি নপৰত্ততি এতস্মিন্তি দুক্খনিরোধো. নিস্সরণট্ঠো ৰিৰেকট্ঠো, অসঙ্খতট্ঠো, অমতট্ঠোতি চতূহি অত্থেহি নিব্বানস্স দুক্খনিরোধতা ৰেদিতব্বা. তত্থ নিস্সরণট্ঠোতি নিস্সরণ ৰিমুত্তিযা ৰিমুচ্চনট্ঠো. ৰিৰেকট্ঠোতি ৰট্টদুক্খপলিবোধতো ৰিৰিচ্চনট্ঠো. অসঙ্খতট্ঠোতি সঙ্খারদুক্খস্স অভাৰট্ঠো. অমতট্ঠোতি মরণদুক্খস্স অভাৰট্ঠোতি.
দুক্খনিরোধগামিনিপটিপদাতি এত্থ দুক্খনিরোধং গমেতি সম্পাপেতীতি দুক্খনিরোধগামিনী. অত্তনো সন্তানে পটিলাভকরণ ৰসেন পটিপজ্জিতব্বাতি পটিপদা. দুক্খনিরোধগামিনীচ সা পটিপদা চাতি ৰিগ্গহো. নিয্যানট্ঠো, হেত্ৰট্ঠো, দস্সনট্ঠো, অধিপতেয্যট্ঠোতি চতূহি অত্থেহি অট্ঠঙ্গিকমগ্গস্স দুক্খনিরোধমগ্গতা ৰেদিতব্বা. তত্থ নিয্যানট্ঠোতি অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারাতিআদিকং ৰট্টসোতং পটিনিৰত্তেত্ৰা অৰিজ্জানিরোধা সঙ্খারনিরোধোতিআদিকং ৰট্টপটিসোতং অভিমুখং নিগ্গমনট্ঠো. হেত্ৰট্ঠোতি সব্বেসং অরিযগুণানং সুপ্পতিট্ঠিতভাৰ সাধনট্ঠো. দস্সনট্ঠোতি অঞ্ঞাণঅদস্সনসঙ্খাতস্স সম্মোহস্স পহান ৰসেন চতুসচ্চধম্মস্স পটিৰিজ্ঝনট্ঠো. অধিপতেয্যট্ঠোতি তণ্হা দাসব্যৰিমুত্তিযা ভূজিস্সভাৰপত্তিৰসেন সযমেৰ অত্তনো অধিপতি হুত্ৰা ৰিরোচনট্ঠো. লোকিযমগ্গা হি তণ্হায আরম্মণভাৰে ঠিতা তণ্হাদাসব্যং নাতিৰত্তন্তীতি. এত্থচ ইমে সত্তানাম একন্তেন দুক্খপটিকূলা হোন্তি দুক্খভীরুকা. যেচ অত্তনি দুক্খং জনেন্তি. তেসু ৰেরিসঞ্ঞং উপ্পাদেন্তি. অত্তনো পন একন্তদুক্খংৰা একন্তদুক্খজনকংৰা তে নজানন্তি. তস্মা তে অত্তনো দুক্খমুত্তিযা যং যং কম্মং আযূহন্তি. তং তং অত্তনো দুক্খৰড্ঢিযাএৰ সম্পজ্জতি. কিং পন একন্তদুক্খং, কিংচ একন্ত দুক্খজনকন্তি. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নভূতা অত্তনো অত্তনো অত্তহাৰপরিযাপন্না তেভূমকধম্মাএৰ অত্তনো অত্তনো একন্তদুক্খানাম. কস্মা, তেহি মুত্তেএৰ সব্বদুক্খেহি মুচ্চনতো, অমুত্তেচ অমুচ্চনতোতি. অত্তনো তণ্হাএৰ অত্তনো একন্তদুক্খজনকংনাম. কস্মা, তায পহীনাযএৰ একন্ত দুক্খেহি মুচ্চনতো, অপহীনাযচ অমুচ্চনতোতি.
তথা ইমে সত্তা একন্তেন সুখকামা হোন্তি সুখাভিনন্দিনো. যেচ অত্তনি সুখং জনেন্তি. তেসু পিযমিত্তসঞ্ঞং উপ্পাদেন্তি. অত্তনোপন একন্তসুখংৰা একন্তসুখমগ্গংৰাতে নজানন্তি. তস্মা তে অত্তনো সুখৰড্ঢিযা যং যং কম্মং আযূহন্তি. তং তং অত্তনো দুক্খৰড্ঢিযাএৰ সম্পজ্জতি. কিং পন একন্তসুখং কোচ একন্ত সুখমগ্গোতি. একন্তদুক্খধম্মস্স অভাৰোএৰ অত্তনো একন্ত সুখংনাম. একন্তদুক্খজনকস্স পহানমগ্গোএৰ অত্তনো একন্ত সুখমগ্গোনামাতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ইমানি চতুসচ্চপদানি কথেসীতি ৰেদিতব্বং.
[২২৩] যং পন ৰিভাৰনিযং
‘‘দুক্খস্স অনুপ্পাদনিরোধো এত্থ এতেনাতিৰা দুক্খনিরোধো’’তি ৰুত্তং. তত্থ এতেনাতি ইদং নযুজ্জতি.
ন হি নিব্বানং দুক্খস্স অনুপ্পাদনিরোধ ক্রিযাসাধনে দুক্খেন সহকারী কারণং হোতীতি. সেসচেতসিকাতি ৰেদনা সঞ্ঞাহি সেসা পঞ্ঞাস চেতসিকা. অতীতাদিৰসেন তিৰিধ ভিন্নানং অজ্ঝত্তাদি ওল়ারিকাদি হীনাদি দূরাদিৰসেন দুৰিধভিন্নানঞ্চ ধম্মানং রাসট্ঠেন খন্ধৰোহারো হোতি. নিব্বানস্স পন তাদি সো ভেদো নত্থীতি ৰুত্তং ভেদাভাৰেনাতিআদি. তঞ্হি অতীতাদিকে তিৰিধভেদে একংপি ন হোতি. কস্মা. অনিদ্দিসিতব্ব ধম্মত্তা. তঞ্হি তেকালিকধম্মানং খযৰিরাগনিরোধভূতো অনিমিত্ত ধম্মোযেৰ হোতি. তস্মা ইদং অতীতে অসুকবুদ্ধকালে নিব্বানং. ইদং অনাগতে. ইদং এতরহীতি এৰং কালভেদেন নিদ্দিসিতব্বং নহোতি. তথা দিসা দেসঠানভেদেন পরিনিব্বুতপুগ্গলভেদেন চ. কেৰলং পন অনমতগ্গে সংসারৰট্টে যত্তকানি অনত্থ পদানি দিস্সন্তি. তপ্পটিপক্খসিদ্ধেহি গুণপদেহিএৰ তং কথে তব্বন্তি. দুকেসু পন অজ্ঝত্তদুকং পত্ৰা তং বহিদ্ধাএৰ হোতি. ন অজ্ঝত্তং. ওল়ারিকদুকং পত্ৰা সুখুমমেৰ হোতি, ন ওল়ারিকং. হীনদুকং পত্ৰা পণীতমেৰ হোতি, ন হীনং. দূরে দুকং পত্ৰা দূরেএৰ হোতি, ন সন্তিকেতি. খন্ধসঙ্গহনিস্সটন্তি খন্ধসঙ্গহতো ৰিমুত্তং.
দ্ৰারালম্বণভেদেনাতি দ্ৰারছক্ক আরম্মণছক্কানং ভেদেন. আযতনানি দ্ৰাদস ভৰন্তীতি যোজনা. এত্থচ দ্ৰারছক্কং ধম্মারম্মণংএৰাতি সেসধম্মালম্বণং সন্ধায আরম্মণছক্কং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. দ্ৰারা.ল. পরিযাযেনাতি ছন্নং দ্ৰারানং ছন্নং আলম্বণানং তেসু দ্ৰারালম্বণেসু উপ্পন্নানং ৰিঞ্ঞাণানঞ্চ কমেন ধাতুযো অট্ঠারস ভৰন্তীতি যোজনা. এত্থপি দ্ৰারছক্কে মনোদ্ৰারং ৰিঞ্ঞাণেকদেসমেৰ হোতি. দ্ৰারছক্কং ৰিঞ্ঞাণসত্তকঞ্চ ধম্মা লম্বণেকদেসমেৰাতি. মগ্গো লোকুত্তরো মগ্গোনাম মতোতি যোজনা. মগ্গযুত্তা একূনতিংসধম্মা ফলভূতাচ সত্ততিংস ধম্মা চতুসচ্চ ৰিনিস্সটা চতূহি অরিযসচ্চেহি ৰিনিস্সটা ৰিমুত্তা. যমেত্থ ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰাতি.
ইতি পরমত্থদীপনিযানাম অভিধম্মত্থসঙ্গহস্স
চতুত্থৰণ্ণনায সমুচ্চয সঙ্গহস্স
পরমত্থদীপনা নিট্ঠিতা.