পচ্চয সঙ্গহ পরমত্থদীপনী

১৬৬. এৰং সত্তহি পরিচ্ছেদেহি পথমস্স নামরূপপরিচ্ছেদ ঞাণস্স ৰিধানং দস্সেত্ৰা ইদানি দুতীযস্স পচ্চযপরিগ্গহঞাণস্স ৰিধানং দস্সেন্তো যেসংসঙ্খতধম্মানন্তিআদি মাহ. ইদানি যেসং সঙ্খতধম্মানং সঙ্খতাসঙ্খতভূতা যেধম্মা যথা যেহি হেতাদীহি পচ্চযাকারেহি পচ্চযা উপকারকা হোন্তি. তং ৰিভাগং তেসং সঙ্খতধম্মানং পচ্চযুপ্পন্নভূতানং ৰিভাগঞ্চ তেসং পচ্চযধম্মানং ৰিভাগঞ্চ তেসংপচ্চযাকারানং ইহ ৰিভাগঞ্চ ইমস্মিং ৰুচ্চমানে পচ্চযসঙ্গহে যথারহং পৰক্খামীতি যোজনা.

[২২৪] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘পচ্চযে দস্সেতু’’ন্তি ৰুত্তং. তং তং ৰিভাগন্তি ইমিনা ন সমেতি.

[২২৫] যঞ্চ তত্থ

‘‘ইহ ইমস্মিং সমুচ্চয সঙ্গহানন্তরে ঠানে’’তি ইহ সদ্দস্স অত্থৰিভাৰনং ৰুত্তং. তংপি ন যুজ্জতি.

এতস্মিঞ্হি অত্থে সতি ইদানি সদ্দো নিরত্থকো হোতীতি, পটিচ্চ ফলং সমুপ্পজ্জতি এতস্মাতি পটিচ্চসমুপ্পাদো. তত্থ পটিচ্চাতি অৰিনা, অমুঞ্চিত্ৰাতি অত্থো. অৰিজ্জাদিকো পচ্চযধম্মোতি ৰণ্ণেন্তি. অথৰা, সমুপ্পজ্জনং সমুপ্পাদো. সহজাতধম্মেহি সহেৰ কলাপৰসেন অভিনিব্বত্তি পাতুভাৰোতি অত্থো. যথাসকং পচ্চযং পটিচ্চ তেন অৰিনাভাৰীহুত্ৰা সমুপ্পাদো পটিচ্চ সমুপ্পাদো, অত্থতো পন সব্বেসং পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নভূতানং সঙ্খত ধম্মানং পচ্চযাযত্তৰুত্তিতাসঙ্খাতং সব্বসঙ্খতসাধারণং একং সামঞ্ঞলক্খণং. যং ইদপ্পচ্চযতাতিচ ৰুচ্চতি. তত্থচ ইদপ্পচ্চয তাতি অযং ইমস্স পচ্চযো অযং ইমস্স পচ্চযোতি এৰং নিদ্দিসিতব্বো অযং পচ্চযো এতেসন্তি ইদপ্পচ্চযা. সঙ্খতধম্মা. ইদপ্পচ্চযানং ভাৰো ইদপ্পচ্চযতা. যথাৰুত্ত সামঞ্ঞলক্খণং এৰাতি অত্থো ৰেদিতব্বো, ন পটিচ্চ ফলং সমুপ্পজ্জতি এতস্মাতি পটিচ্চসমুপ্পাদো. অৰিজ্জাদিকো পচ্চযধম্মোতিচ ইমেসং পচ্চযা ইদপ্পচ্চযা. ইদপ্পচ্চযাএৰ ইদপ্পচ্চযতাতিচ. ৰিসুদ্ধিমগ্গে পন সমুপ্পজ্জনং সমুপ্পাদোতি অযমত্থো পটিক্খিত্তো. পাল়িযং পন অযমেৰ অধিপ্পেতো ৰিয দিস্সতি. যথাহ –

কতমোচ ভিক্খৰে পটিচ্চসমুপ্পাদো. জাতিপচ্চযা ভিক্খৰে জরামরণং, উপ্পাদাৰা তথাগতানং অনুপ্পাদাৰা তথাগতানং ঠিতাৰ সা ধাতু, ধম্মট্ঠিততা ধম্মনিযামতা ইদপ্পচ্চযতাতি.ল. অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা উপ্পাদাৰা.ল. ইদপ্পচ্চযতা. ইতি খো ভিক্খৰে তত্র তথতা অৰিতথতা অনঞ্ঞথতা ইদপ্পচ্চযতা. অযং ৰুচ্চতি ভিক্খৰে পটিচ্চসমুপ্পাদোতি.

এত্থ হি ঠিতাৰ সা ধাতূতিআদিনা তত্র তথতা অৰিতথতাতিআদিনাচ যথাৰুত্তং ইদপ্পচ্চযতা সঙ্খাতং সামঞ্ঞ লক্খণমেৰ পটিচ্চসমুপ্পাদোনামাতি দস্সেতি. ন চেত্থ ভাৰসাধনে কতে সতি পটিচ্চসদ্দেন সহ সমুপ্পাদসদ্দস্স অসমানকত্তুতাসঙ্খাতো ব্যঞ্জনযুত্তিৰিরোধো অত্থি. যো পটিচ্চ ক্রিযায কত্তা, তস্সেৰ সমুপ্পাদক্রিযাযপি কত্তুতা সম্ভৰতো. ন হি ক্রিযানাম কত্তুরহিতাসম্ভৰতীতি. সঙ্খতধম্মেসুচ গম্ভীরেসু সতি অনিচ্চতাদিলক্খণং ৰিয ইদংপি সঙ্খতলক্খণং গম্ভীরমেৰ হোতীতি নযিধ গম্ভীরৰচনৰিরোধো সম্ভৰতি. অথখো সঙ্খতধম্মতো সঙ্খতলক্খণমেৰ গম্ভীরতরং হোতীতি. তাদিসেন পন সামঞ্ঞলক্খণেন সম্পন্না যথাৰুত্তা অৰিজ্জাদযো সঙ্খতধম্মা পটিচ্চসমুপ্পন্নানাম. যথাহ-কতমেচ ভিক্খৰে পটিচ্চসমুপ্পন্নাধম্মা জরামরণং ভিক্খৰে পটিচ্চসমুপ্পন্নং.ল. অৰিজ্জা ভিক্খৰে পটিচ্চসমুপ্পন্নাতি. ইতি সব্বেসং পচ্চযপচ্চযুপ্পন্ন ভূতানং সঙ্খতধম্মানং পচ্চযা সত্ত ৰুত্তিতাসঙ্খাতো পটিচ্চসমুপ্পাদোচ সো নীযতি ঞাযতি পটিৰিজ্ঝীযতীতি কত্ৰা নযোচাতি পটিচ্চসমুপ্পাদনযো. পঠপেতি সঙ্খতধম্মে নানাপকারেহি পচ্চযভেদেহি পৰত্তেতি দেসেতি এত্থাতি পট্ঠানং. মহাপকরণং. পট্ঠানে দেসিতো নযো পট্ঠাননযো.

তস্মিং তস্মিং পচ্চযধম্মে ভাৰে ৰিজ্জমানে সতি তে তে ভৰন্তি সীলেনাতি তব্ভাৰভাৰিনো. সঙ্খতধম্মা. তেসং ভাৰো তব্ভাৰভাৰিভাৰো, ইমস্মিং সতি ইদং হোতি. ইমস্স উপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতীতি এৰং পৰত্তো সঙ্খতধম্মনিযামো. তব্ভাৰভাৰিভাৰোএৰ আকারো তব্ভাৰভাৰিভাৰাকারো. সো এৰ তব্ভাৰভাৰিভাৰাকারমত্তং. মত্তসদ্দেন হেতাদিপচ্চয সত্তিনিযমং নিৰত্তেতি. তেন উপলক্খিতো নযো পটিচ্চসমুপ্পাদ নযো. আহচ্চপচ্চযট্ঠিতিং আরব্ভাতি এত্থ হেতু আরম্মণা দিৰসেন তথাতথা উপকারকতাসঙ্খাতো পচ্চযসত্তি ৰিসেসো আহচ্চপচ্চযট্ঠিতিনাম. সো হি অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারাতিআদীসু ৰিয পচ্চযধম্মুদ্ধারমত্তে অট্ঠত্ৰা হেতুপচ্চযো আরম্মণপচ্চহোতিআদিনা পচ্চযসত্তি ৰিসেসুদ্ধারৰসেন আহচ্চ মত্থকং পাপেত্ৰা দেসিতত্তা আহচ্চপচ্চযট্ঠিতীতি ৰুচ্চতি. পচ্চযধম্মা তিট্ঠন্তি অত্তনো পচ্চযুপ্পন্নাভিসঙ্খরণ কিচ্চং পত্ৰা অনোসক্কমানা হুত্ৰা পৰত্তন্তি এতাযাতি কত্ৰা. আরব্ভাতি পটিচ্চ. ৰুচ্চতীতি ভগৰতা কথীযতি.

উভযং পন ৰোমিস্সিত্ৰা পপঞ্চেন্তি আচরিযাতি ইদং পটিচ্চ সমুপ্পাদং পপঞ্চেন্তে সন্ধায ৰুত্তং. তেহি তং পপঞ্চযন্তা পট্ঠান নযংপি আহরিত্ৰা পপঞ্চেন্তীতি. যথা সূরিযো উদযন্তো অন্ধকারে ৰিধমেত্ৰা দব্বসম্ভারে মহাজনস্স পাকটে করোতি. এৰমেৰং উপ্পন্নং চতুসচ্চঞাণং অৰিজ্জন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা চতুসচ্চ ধম্মং ৰিদতি পাকটং করোতীতি ৰিজ্জা. তপ্পটিপক্খত্তা মোহো অৰিজ্জানাম. সো হি উপ্পজ্জমানো ধম্মেসু অঞ্ঞাণঅদস্সন সঙ্খাতং অন্ধকারং জনেত্ৰাৰ উপ্পজ্জতি. পটিচ্চ ফলং এতি আগচ্ছতি এতস্মা এতেনাতি ৰা পচ্চযো. অৰিজ্জাচ সা পচ্চযো চাতি অৰিজ্জাপচ্চযো. তস্মা অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা সম্ভৰন্তীতি সম্বন্ধো. সঙ্খতং কাযৰচীমনোকম্মং অভিসঙ্খরোন্তি সত্তা এতেহীতি সঙ্খারা. ৰিজানাতীতি ৰিঞ্ঞাণং. ৰিজানন্তি সত্তা এতেনাতি ৰা ৰিঞ্ঞাণং. আরম্মণে নমতীতি নামং. রুপ্পতি ৰিকারং আপজ্জতীতি রূপং. অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনং. দেৰানং দেৰাযতনমিৰ. ফুসতীতি ফস্সো. ফুসন্তি সম্পযুত্তকা ধম্মা এতেনাতি ৰা ফস্সো. ৰেদযতীতি ৰেদনা. ৰেদযন্তি পচ্চনুভৰন্তি সত্তা এতাযাতিৰা ৰেদনা. তস্সতি পরিতস্সতীতি তণ্হা. নিচ্চপিপাসৰসেন আরম্মণহেতু নিচ্চং চঞ্চলতি পত্থেতি ৰাতি অত্থো. তস্সন্তি পরিতস্সন্তি চঞ্চলন্তি সত্তা এতাযাতি ৰা তণ্হা. উপাদিযতীতি উপাদানং. অমুঞ্চগাহং গণ্হাতীতি অত্থো. উপাদিযন্তি সত্তা এতেনাতি ৰা উপাদানং.

ভৰতি ৰড্ঢতীতি ভৰো. ভৰন্তি জাযন্তি ৰড্ঢন্তি সুখদুক্খানি এতেনাতি ৰা ভৰো. জননং জাতি. জাযন্তি পাতুভৰন্তি সঙ্খত ধম্মা এতাযাতি ৰা জাতি. জীরণং জরা. জীরন্তি জিণ্ণভাৰং গচ্ছন্তি এতাযাতি ৰা জরা. সোচনং সোকো. সোচন্তি চিত্তপরিল়াহং গচ্ছন্তি এতেনাতি ৰা সোকো. পরিদেৰনং পরিদেৰো. তং তং পৰত্তিং পরিকিত্তেত্ৰা দেৰন্তি কন্দন্তি এতেনাতি ৰা পরিদেৰো. খমিতুং সহিতুং দুক্করন্তি দুক্খং. দুম্মনস্স ৰিরূপচিত্তস্স ভাৰো দোমনস্সং. ভুসো আযাসনং উপাযাসো. আযাসনন্তি অনস্সাসনং. ৰিসীদনন্তি অত্থো. এৰন্তি ইমিনা যথাৰুত্তেন. অৰিজ্জাদি সঙ্খারাদিপচ্চযপচ্চযুপ্পন্ন পরংপরৰিধিনা সমুদযো হোতীতি সম্বন্ধো. এতস্সকেৰলস্সদুক্খক্খন্ধস্সাতি অৰিজ্জাদিকস্স এতস্স সকলস্স দুক্খরাসিস্স কেনচি সুখেন অসংমিস্সস্স ৰা দুক্খরাসিস্স অভিনিব্বত্তি হোতীতি অত্থো. এত্থচ দুৰিধো পটিচ্চসমুপ্পাদনযো সুত্তন্তিকনযো অভিধম্মনযোতি. তত্থ সুত্তন্তিকনযেন তাৰ অৰিজ্জা চতুব্বিধা দুক্খপটিচ্ছাদিকা সমুদযপটিচ্ছাদিকা নিরোধপটিচ্ছাদিকা মগ্গপটিচ্ছাদিকাচাতি. অভিধম্মনযেন পন পুব্বন্তপটিচ্ছাদিকা অপরন্ত পটিচ্ছাদিকা পুব্বন্তাপরন্তপটিচ্ছাদিকা পটিচ্চসমুপ্পাদপটিচ্ছাদিকাতি চতূহি সদ্ধিং অট্ঠ ৰিধাতি ৰেদিতব্বা.

সঙ্খারা সুত্তন্তিকনযেন সাসৰা কুসলাকুসলচেতনা অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারো পুঞ্ঞাভিসঙ্খারো আনেঞ্জা ভিসঙ্খারোতি পন তিৰিধা হোন্তি. তত্থ দ্ৰাদস অকুসলচেতনা অপুঞ্ঞাতি সঙ্খারোনাম. কামরূপ কুসলচেতনা পুঞ্ঞাভিসঙ্খারোনাম. অরূপকুসলচেতনা আনেঞ্জাতিসঙ্খারোনাম. অভিধম্মনযেন পন সব্বাপি লোকিযলোকুত্তরভূতা কুসলাকুসলচেতনা সঙ্খারানাম. কিরিযচেতনা পন সব্বাপি ৰিভঙ্গে নগহিতা. অট্ঠকথাযঞ্চ কিরিযধম্মানং পন যস্মা নেৰ অৰিজ্জা ন কুসলা কুসলমূলানি উপনিস্সযপচ্চযত্তং লভন্তি. তস্মা কিরিযৰসেন পচ্চযাকারো নৰুত্তোতি ৰুত্তং. অৰিজ্জাচ কুসলাকুসলমূলা নিচ কিরিযধম্মানং উপনিস্সয পচ্চযা ন হোন্তি. তস্মা কিরিযধম্মা পটিচ্চসমুপ্পাদদেসনাযং নগহিতাতি ৰুত্তং হোতি. সংযুত্তেপি যতো খো ভিক্খৰে ভিক্খুনো অৰিজ্জা পহীনা হোতি. ৰিজ্জাউপ্পন্না. সো অৰিজ্জা ৰিরাগা ৰিজ্জুপ্পাদা নেৰ পুঞ্ঞাভিসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি. ন অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারং. ন আনেঞ্জাভিসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতীতি ৰুত্তং. অত্তনো অনুরূপপচ্চযৰসেন পন তেসংপি পটিচ্চ সমুপ্পাদো অৰারিতোযেৰ. নহি কোচি পটিচ্চসমুপ্পাদরহিতো সঙ্খতধম্মোনাম অত্থীতি. এস নযো ৰিঞ্ঞাণাদীসুপীতি. ৰিঞ্ঞাণন্তি বাত্তিংসৰিধং লোকিযৰিপাকৰিঞ্ঞাণং সুত্তন্তিকনযেন. অভিধম্মনযেন পন কিরিযচিত্তৰজ্জিতং একূনসত্ততিৰিধং লোকিযলোকুত্তরৰিঞ্ঞাণং. নামরূপন্তি লোকিয ৰিঞ্ঞাণ সহজাতং ৰেদনাদিখন্ধত্তযং পটিসন্ধিযং কম্মজরূপং পৰত্তিযং চিত্তজ রূপঞ্চ সুত্তন্তিকনযেন. অভিধম্মনযেন পন সব্বং কুসলাকুসল ৰিপাকসম্পযুত্তং খন্ধত্তযং ৰুত্তপ্পকাররূপঞ্চ. অট্ঠকথাযং পন লদ্ধপচ্ছাজাতপচ্চযং সব্বংপি চতুসমুট্ঠানরূপং গহিতমেৰ.

[২২৬] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘তদুভযংপি ইধ পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণসহগত’’ন্তি ৰুত্তং. তং অনুপপন্নং.

সল়াযতনন্তি ছ অজ্ঝত্তিকাযতনানি এৰ সব্বত্থ পাল়িযং ৰিভত্তানি. একচ্চে পন আচরিযা বাহিরাযতনানি ফস্সস্স পচ্চযা হোন্তীতি কত্ৰা তানিপি ইধ গণ্হন্তি. তংপি নিদানৰগ্গ পাল়িযা সমেতিযেৰ. যথাহ –

কতমোচ ভিক্খৰে লোকস্স সমুদযো. চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপেচ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা. ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা.ল. দোমনস্সুপাযাসা সম্ভৰন্তীতি অযং লোকস্স সমুদযো. সোতঞ্চ.ল. মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মেচ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো.ল. লোকস্স সমুদযোতি.

ফস্সৰেদনাদযোপি নযদ্ৰযে তং তং ৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তা ৰেদিতব্বা. তণ্হুপাদানানি পাকটানি. ভৰো দুৰিধো কম্মভৰো উপপত্তিভৰোচ. লোকিযকুসলাকুসলভূতা চেতনাচ. চেতনাসম্পযুত্তা অভিজ্ঝাদযো অনভিজ্ঝাদযোচ কম্মভৰো. যথাহ-সব্বংপি ভৰগামিকম্মং কম্মভৰোতি. কম্মনিব্বত্তা পন সব্বেপি লোকিযৰিপাকক্খন্ধা সব্বানিচ কম্মজরূপানি উপপত্তিভৰো সুত্তন্তিকনযেন. অভিধম্মনযেন পন লোকুত্তর খন্ধাপি ৰিভঙ্গে আগতাএৰ. জাতিজরামরণানি সব্বেসং সঙ্খত ধম্মানং লক্খণপত্তানি. সোকাদীসু ঞাতিব্যসনাদীহি ফুট্ঠস্স সোচনাকারেন পৰত্তা দোমনস্সৰেদনা সোকোনাম. রোদনাকারেন পৰত্তো অনিট্ঠো চিত্তজসদ্দো পরিদেৰোনাম. কাযিকা দুক্খৰেদনা দুক্খংনাম. চেতসিকা দুক্খৰেদনা দোমনস্সংনাম. ঞাতিব্যসনাদিনিমিত্তং সংসীদনৰিসীদনাকারপৰত্তো দোসো উপাযাসোনাম. অযমেত্থ ৰিভাগো. যেসং পন খন্ধদুক্খে অৰিজ্জা অপ্পহীনা হোতি. তেসং ইতরসচ্চেসুপি সা অপ্পহীনাএৰ হোতীতি তে খন্ধপৰত্তিযংএৰ সুখসঞ্ঞং লভন্তি. খন্ধনিরোধে দুক্খসঞ্ঞং. খন্ধপৰত্তিমগ্গেএৰ সুখমগ্গসঞ্ঞং লভন্তি. খন্ধনিরোধমগ্গে দুক্খমগ্গসঞ্ঞং. তস্মা খন্ধপৰত্তিপচ্চযভূতা পুঞ্ঞা পুঞ্ঞানেঞ্জাভিসঙ্খারধম্মাএৰ তেসং অৰিজ্জানিৰুটানং সুখকামানং দুক্খপটিকূলানং সত্তানং পটিসরণা হোন্তীতি ৰুত্তং অৰিজ্জাপচ্চ যাসঙ্খারাতি. এত্থচ ৰিসেসতো পচ্চুপ্পন্নখন্ধপটিচ্ছাদিকায অৰিজ্জায দুচ্চরিতভূতা অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারা সম্ভৰন্তি. অনাগত খন্ধপটিচ্ছাদিকায অৰিজ্জায সুচরিতভূতা পুঞ্ঞানেঞ্জাভিসঙ্খারা সম্ভৰন্তীতি ৰেদিতব্বা. সঙ্খারেসু সতি অপ্পহীনভৰতণ্হানং সত্তানং চুতিঅনন্তরং পুনভৰাভিনিব্বত্তিযা কোচি ৰিবন্ধো নাম নত্থি. তস্মা সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং নামরূপং সল়াযতনং ফস্সো ৰেদনাতি ইমে অত্তভাৰসঞ্ঞিতা পঞ্চধম্মা ভৰন্তরে পাতু ভৰন্তি. তত্থ পন ৰিঞ্ঞাণমেৰ পধানং জেট্ঠকং হোতীতি ৰুত্তং. সঙ্খারপচ্চযাৰিঞ্ঞাণন্তি ৰিঞ্ঞাণেচ সতি তস্স উদযভূতানং নামরূপানং উপ্পত্তিযা ৰিবন্ধোনাম নত্থীতি ৰুত্তং. ৰিঞ্ঞাণপচ্চযানাম রূপন্তি. এত্তাৰতা সামঞ্ঞতো পরিপুণ্ণোনাম কাযো রূপ কাযোচ ৰুত্তো হোতি. এৰংসন্তেপি তেসু দ্ৰীসু কাযেসু যেধম্মা সত্তপঞ্ঞত্তিযা পধানঙ্গভূতা হোন্তি. যেহিচ ফস্সা দীনি উপরি অঙ্গানি আগতানি হোন্তি. যেসুচ সত্তা অত্তগাহং দল়্হতরং গণ্হন্তি. তে ৰিসুং নীহরিত্ৰা দস্সেতুং নামরূপপচ্চযা সল়াযতনন্তি ৰুত্তং. নামরূপে সতি তেসংপি উপ্পত্তিযা ৰিবন্ধো নত্থিযেৰ. সল়াযতনসমুট্ঠিতোচ ফস্সো সল়াযতনে সতি একন্তেন সম্ভৰতীতি ৰুত্তং সল়াযতনপচ্চযাফস্সোতি. ফস্সসমুট্ঠিতাচ ৰেদনা ফস্সে সতি একন্তেন সম্ভৰতিযেৰাতি ৰুত্তং ফস্সপচ্চযাৰেদনাতি. সুখৰেদনাসদিসো তণ্হায অৰস্সযোনাম নত্থীতি ৰুত্তং ৰেদনাপচ্চযাতণ্হাতি. কামুপাদানঞ্চনাম একস্মিং আরম্মণে পুনপ্পুনং সমুদাচরিত্ৰা দল়্হত্তপ্পত্তা তণ্হাএৰ, দিট্ঠিযোচ অত্তনিচ অত্তনো আরম্মণেসুচ অস্সাদন খমন রোচন ভূতায তণ্হায ৰসেন দল়্হত্তং আপজ্জন্তীতি ৰুত্তং তণ্হাপচ্চযাউপাদানন্তি. উপাদিযন্তাচ তস্স তস্স উপাদানিযস্স অত্থস্স হিতৰুড্ঢিসঞ্ঞিতং তংতং কম্মভৰং আযূহন্তিযেৰাতি ৰুত্তং উপাদানপচ্চযাভৰোতি. ভৰসদ্দো হেত্থ ৰড্ঢিপরিযাযো. যথা –

সুৰিজানো ভৰং হোতি, দুৰিজানো পরাভৰোতি.

কম্মভৰে সতি একন্তেন পুনভৰোপি সম্ভৰতীতি ৰুত্তং ভৰপচ্চযাজাতীতি. জাতিযাচ সতি একন্তেন জরামরণং হোতিযেৰাতি ৰুত্তং জাতিপচ্চযাজরামরণন্তি. অযমেত্থ তব্ভাৰভাৰিভাৰৰিধি. সোকাদিৰচনঞ্চেত্থ ঈদিসেন তব্ভাৰ ভাৰিভাৰেন পৰত্তস্স সকলস্স ৰট্টধম্মস্স আদীনৰরাসিদস্স নত্থং ৰুত্তন্তি. এত্থাতি ইমস্মিং পচ্চযসঙ্গহে. তত্থাতি তস্মিং পটিচ্চসমুপ্পাদনযে. অদ্ধানৰন্তে ধম্মে ভুসো ধারেতীতি অদ্ধা. কালো. সো হি তেকালিকে ধম্মে সন্তানানুপবন্ধৰসেন কপ্পপরংপরা ৰস্স উতু মাস পক্খ রত্তি দিৰ পরংপরাচ হুত্ৰা অপতমানে ধারেন্তো ৰিয উপট্ঠাতীতি. অথৰা, ভুসো দহন্তি তিট্ঠন্তি পৰত্তন্তি তেকালিকা ধম্মা এত্থাতি অদ্ধা. কালোযেৰ. সো পন সযং অভিন্নোপি ভেদৰন্তে ধম্মে উপাদায ভিন্নো ৰিয উপচরিতুং যুত্তোতি ৰুত্তং তযোঅদ্ধাতি.

[২২৭] যং পন ৰিভাৰনিযং

‘‘অততি সততং গচ্ছতি পৰত্ততীতি অদ্ধাতি ৰুত্তং’’. তং ন সুন্দরং.

এৰঞ্হি সতি অদ্ধানন্তি নসিজ্ঝতি. যথা অদ্ধানমগ্গপটিপন্নোতি. অঙ্গানীতি অৰযৰপধানঙ্গানি. পধানসম্ভারাতি ৰুত্তং হোতি. আকারাতি অৰযৰকোট্ঠাসা. কোট্ঠাসত্থো হেত্থ আকারসদ্দো. যথা দ্ৰত্তিংসাকারাতি. আকিরন্তি তত্থ তত্থ পকিরিত্ৰা থপিতা ৰিয হোন্তীতি আকারাতিপি ৰদন্তি. সন্ধীতি দ্ৰিন্নং দ্ৰিন্নং সঙ্খেপানং সঙ্ঘটনট্ঠানং. সঙ্খেপাতি পধানধম্মসঙ্গহা. ৰট্টন্তি পুনপ্পুনং আৰট্টন্তীতি ৰট্টানি. মূলযন্তি সব্বেপি ৰট্টধম্মা এত্থ তিট্ঠন্তি তদাযত্তৰুত্তিতাযাতি মূলানি. পতিট্ঠা. পভৰাতি অত্থো. যস্মা একো পুরিসো একায অঙ্গুলিযা সমুদ্দো দকং গহেত্ৰা মহাজনস্স মুখে পক্খিপিত্ৰা চতূসু মহাসমুদ্দেসু উদকস্স লোণভাৰং সঞ্ঞাপেন্তো ৰিয ভগৰাপি অৰিজ্জা পচ্চযা সঙ্খারাতিআদিনা একমেৰ পচ্চুপ্পন্নভৰং পরিপুণ্ণং দেসেত্ৰা অনমতগ্গস্স সকলস্স সংসারৰট্টস্স পৰত্তিং ঞাপেসি. পরিপুণ্ণং দেসেন্তেনচ নাম তস্স একস্স ভৰস্স হেতুচ দেসেতব্বো হোতি. ফলঞ্চ দেসেতব্বং হোতি. তত্থ হেতূ নাম পুরিমভৰে সিদ্ধা অৰিজ্জা সঙ্খারা. ফলংনাম অনাগতভৰে জাতি. ইতি একভৰৰিসযাপি অযং দেসনা একদেসেন অতীতানাগত সাধারণাচ হোতীতি ৰুত্তং অৰিজ্জাসঙ্খারাঅতীতোঅদ্ধাতিআদি. এত্থচ অদ্ধুনো অদ্ধাৰন্তানঞ্চ অভেদং ৰিয কত্ৰা ৰচনং ধম্মতো ৰিসুং অদ্ধাসঙ্খাতস্স কালস্স অভাৰং দস্সেতি. কালোযেৰ লোকং পৰত্তেতি নিৰত্তেতীতি পৰত্তং মিচ্ছাৰাদঞ্চ নীৰারেতি. ন হি সযং অভাৰভূতো কালো কস্সচি পৰত্তকো নিৰত্তকোচ ভৰিতুং যুত্তোতি. কস্মা পনেত্থ একমেকস্স পচ্চুপ্পন্নস্স অত্তভাৰস্স পৰত্তিং দস্সেন্তো ভগৰা অতীতভৰে হেতুঞ্চ অনাগতভৰে ফলঞ্চ দস্সেতীতি. অহেতুৰিসমহেতুদিট্ঠীনং নীৰারণত্থং অতীতহেতু দস্সনং. উচ্ছেদদিট্ঠি নীৰারণত্থং অনাগতফলদস্সনং. সস্সত দিট্ঠিনীৰারণত্থং উভযদস্সনন্তি দট্ঠব্বং. তত্থ অহেতু অপচ্চযা সত্তা পৰত্তন্তি নিৰত্তন্তি সংকিলিস্সন্তি ৰিসুজ্ঝন্তীতি পৰত্তা দিট্ঠি অহেতুদিট্ঠিনাম. ব্রহ্মা পজাপতি ইস্সরনিম্মানাদিৰসেন অভূত হেতুদস্সনং ৰিসমহেতুদিট্ঠিনাম. সত্তা মরণে উচ্ছিজ্জন্তি, অনাগতে জাতিনাম নত্থীতি পৰত্তা দিট্ঠি উচ্ছেদদিট্ঠিনাম. অত্তানিচ্চো ধুৰো, সোৰ ভৰতো ভৰং সন্ধাৰতি সংসরতীতি পৰত্তা দিট্ঠি সস্সতদিট্ঠিনাম. এৰং নিচ্চো হুত্ৰা সন্ধাৰন্তোপন অৰিজ্জাদীহি সাধেতব্বো নহোতি. তস্মা অৰিজ্জাসঙ্খারেহি ভৰন্তরে পুন ৰিঞ্ঞাণুপ্পত্তিং ৰদন্তেন সস্সতদিট্ঠি নীৰারিতা হোতীতি.

কস্মা পনেত্থ সোকাদযো অঙ্গেসু নগহিতাতি. জাতিযা সতি সোকাদযো একন্তেন সম্ভৰন্তীতি এৰং তব্ভাৰ ভাৰিভাৰ লক্খণস্স অভাৰতো. সতিপি হি জাতিযা রূপ লোকে অরূপলোকেচ তে ন সম্ভৰন্তি. কামলোকেপি কেসঞ্চি ন সম্ভৰন্তিযেৰাতি. যদিএৰং কিমত্থং তেসং ৰচনন্তি. জাতিযাৰা অৰিজ্জাদিকস্সৰা ৰুত্তপ্পকারস্স সকলস্স ৰট্টপৰত্তস্স মহাআদীনৰরাসিদস্সনত্থন্তি দস্সেতুং সোকাদিৰচনং পনেত্থ নিস্সন্দ ফলনিদস্সনন্তি ৰুত্তং. তত্থ নিস্সন্দফলনিদস্সনন্তি জাতিযা মহাআদীনৰ রাসিসঙ্খাতস্স উদযফলস্স নিদস্সনন্তি অত্থো. কস্মা পন ইমস্স পচ্চুপ্পন্ন ভৰস্স অতীতপচ্চযা দ্ৰে অৰিজ্জা সঙ্খারা এৰ পাল়িযং ৰুত্তা. কিং পন তে এৰ দ্ৰে ইমস্স পচ্চযা হোন্তীতি. অঞ্ঞেপি হোন্তিযেৰ. অথ কস্মা তে পাল়িযং ন ৰুত্তাতি. অৰুত্তানংপি তেসং অত্থতো লদ্ধত্তাতি. কথঞ্চ তে অৰুত্তাপি লদ্ধাতি. তব্ভাৰ ভাৰিভাৰলক্খণেন তদৰিনাভাৰিভাৰলক্খণেনচ লদ্ধাতি দস্সেন্তো অৰিজ্জাসঙ্খারগ্গহণেনাতিআদি মাহ. এস নযো পরত্থপি. তত্থ অৰিজ্জা সঙ্খারগ্গহণেনাতি পাল়িযং আদিতো ৰুত্তেন অৰিজ্জাসঙ্খার ৰচনেন. তণ্হুপাদানভৰাপি গহিতা ভৰন্তীতি অৰিজ্জাভাৰে ভাৰতো, অভাৰেচ অভাৰতো অৰিজ্জাগহণেন তণ্হুপাদানানিপি গহিতানি ভৰন্তি. সঙ্খারভাৰেচ ভাৰতো, অভাৰেচ অভাৰতো সঙ্খারগ্গহণেন কম্মভৰোপি গহিতো ভৰতীতি অত্থো.

ৰিভাৰনিযং পন

কিলেসভাৰসামঞ্ঞতো অৰিজ্জাগহণেন তণ্হুপাদানানি. কম্মভাৰ সামঞ্ঞতো সঙ্খারগ্গহণেন কম্মভৰো গহিতোতি ৰুত্তং. তংপি যুজ্জতি.

তথা অৰিজ্জা সঙ্খারা গহিতা ভৰন্তীতি সম্বন্ধো. তদৰিনা ভাৰিভাৰেন তণ্হুপাদানৰচনেন অৰিজ্জাচ ভৰৰচনেন সঙ্খারাচ গহিতাতি অত্থো. লক্খণধম্মানং লক্খিতব্বধম্মেহি অৰিনাভাৰিভাৰতো তদৰিনাভাৰিভাৰেন জাতিজরা.ল. গহিতন্তি ৰুত্তং. ইতিকত্ৰাতি ইমিনা কারণেন. ৰীসতাকারা ভৰন্তীতি সম্বন্ধো. পথমং হেতুপঞ্চকং একো সঙ্খেপো. দুতীযং ফলপঞ্চকং একো. ততীযং হেতুপঞ্চকং একো. চতুত্থং ফলপঞ্চকং একো সঙ্খেপোতি চতুসঙ্খেপা হোন্তি. চত্তারো সঙ্গহা হোন্তীতি অত্থো. চতূসু পন সঙ্খেপেসু সিদ্ধেসু পথমেন দুতীযস্স দুতীযেন ততীযস্স ততীযেন চতুত্থস্সাতি এৰং তিস্সো সন্ধিযোপি সিজ্ঝন্তিযেৰাতি ৰুত্তং তিসন্ধি চতুসঙ্খেপাচ ভৰন্তীতি. এত্থচ হেতুপঞ্চকং ফলপঞ্চকন্তি এতং লোকস্স পাকটৰোহারৰসেন ৰুত্তং. হেতুফল সদ্দা পন পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নপরিযাযা এৰ হোন্তীতি দুতীযপঞ্চকস্স পথমং উপাদায ফলপঞ্চকতা ততীযং উপাদায হেতুপঞ্চকতাচ ন ন সম্ভৰতি. তথা ততীযস্সপি চতুত্থং উপাদায হেতুপঞ্চকতা দুতীযং উপাদায ফলপঞ্চকতাচাতি. এৰঞ্হি সতি হেতুতো ফলমেৰ সিযা. ন ফলতো হেতূতি চোদনা অনোকাসাএৰ হোতীতি. দ্ৰীসু পন হেতুপঞ্চকেসু সঙ্খারকম্মভৰানং ৰিসেসো অট্ঠকথাযং ৰুত্তোযেৰ. যথাহ-দানং দস্সামীতি চিত্তং উপ্পাদেত্ৰা মাসংপি সংৰচ্ছরংপি দানুপকরণানি সজ্জন্তস্স উপ্পন্না পুরিমচেতনাযো আযূহনসঙ্খারানাম. পটিগ্গাহকানং পন হত্থে দক্খিণং পতিট্ঠাপযতো উপ্পন্না চেতনা ভৰোতি ৰুচ্চতি. একাৰজ্জনেসুৰা ছসু জৰনেসু চেতনা আযূহন সঙ্খারানাম. সত্তমজৰনচেতনা ভৰো. যাকাচিৰা পন চেতনা ভৰো. তংসম্পযুত্তা আযূহন সঙ্খারানামাতি. কম্মভৰো উপপত্তিভৰোতি দ্ৰে ভৰা দ্ৰাদসসু অঙ্গেসু একস্সেৰ ভৰ অঙ্গস্স অৰযৰানাম হোন্তীতি ৰুত্তং কম্মভৰসঙ্খাতোভৰে কদেসোতিআদি. এত্থচ সঙ্খারকম্মভৰানং ৰিসেসো ৰুত্ত নযেনেৰ ৰেদিতব্বো.

[২২৮] যং পন ৰিভাৰনিযং

‘‘কম্মভৰসঙ্খাতো ভৰেকদেসোতি এত্থ আযতিং পটিসন্ধিযা পচ্চযচেতনা সঙ্খারাতি ৰেদিতব্বা’’তি ৰুত্তং. তং ইধ ন যুজ্জতি.

তেসং দ্ৰিন্নংপি দ্ৰীসু হেতুপঞ্চকেসু সঙ্গহিতত্তাতি. যথা রুতপাল়িনযেনৰা এতং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অৰসেসাচাতি ইদং জাতিজরামরণেহি সদ্ধিং ৰিঞ্ঞাণাদিফলপঞ্চকং সন্ধায ৰুত্তং. এত্থচ যদেতং পুব্বে জাতিজরামরণগ্গহণেন ৰিঞ্ঞাণাদি ফল পঞ্চকং গহিতং. তং অত্থতো উপপত্তিভৰোএৰ. নহি ফলপঞ্চকতো অঞ্ঞো উপপত্তিভৰোনাম অত্থীতি. এৰং সন্তেপি ধম্মৰিভাগ রক্খণত্থং উপপত্তিভৰসদ্দেন চতুত্থপঞ্চকং গহিতন্তি যুত্তং. দ্ৰাদসসু অঙ্গেসু অৰিজ্জানাম মোহো. সোচ অকুসলমূলং. তণ্হানাম লোভো. সোচ অকুসল মূলন্তি ৰুত্তং অৰিজ্জা তণ্হাৰসেন দ্ৰে মূলানীতি. অথৰা, মূলন্তি সীসং. দ্ৰে ৰট্টসীসানীতি অত্থো. অট্ঠকথাযং পন পুরিমং পঞ্চকদ্ৰযং একং ভৰচক্কং পচ্ছিমং পঞ্চকদ্ৰযং একং ভৰচক্কন্তি কত্ৰা পুরিমং অৰিজ্জামূলং. তঞ্চ দিট্ঠিচরিতানংৰা অপাযগামীনংৰা চক্কং. পচ্ছিমং তণ্হামূলং. তঞ্চ রাগচরিতানংৰা সুগতিগামীনংৰা চক্কন্তি দস্সিতং. চক্কন্তি পন যতো পট্ঠায ৰট্টসন্তানস্স আরব্ভো হোতি. তস্মিং পুন আগতেএৰ চক্কংনাম সিযা. তস্মা ইধ দুতীযেন হেতুফল যুগল়েন সদ্ধিং সব্বং একমেৰ চক্কন্তি যুত্তং.

কস্মা পনেত্থ আগমনসম্ভারেসু অৰিজ্জাএৰ সীসং কত্ৰা ৰুত্তা. গমনসম্ভারেসুচ তণ্হাএৰ. ননু উভযত্থ উভযংপি সীসং কত্ৰা ৰত্তব্বন্তি. ৰুচ্চতে, সুখৰেদনাসদিসো হি তণ্হায আহারোনাম নত্থি. তস্মা ৰেদনঙ্গতো পরং ৰট্টঙ্গং ঘটেন্তেন ৰেদনা নুরূপাতণ্হাএৰ ৰত্তব্বা. ন অৰিজ্জাতি গমনসম্ভারেসু তাৰ অৰিজ্জায ওকাসো নত্থি. সব্বপথমং আরব্ভট্ঠানেচ সব্বপধানা অৰিজ্জাএৰ ৰত্তব্বা হোতি. সাচ সঙ্খারুপ্পাদনে অৰিরজ্ঝনকঙ্গভূতাতি ন তেসং অন্তরে একস্স অঙ্গস্স অত্থায কিঞ্চি ৰত্তব্বং অত্থীতি আগমনসম্ভারেসু তণ্হায ওকাসো নত্থীতি. অযঞ্হি পটিচ্চসমুপ্পাদদেসনানাম পধানঙ্গপরিগ্গহ ৰসেন পৰত্তা. ন লব্ভমান সব্বধম্ম পরিগ্গহ ৰসেনাতি.

যং পন ৰিভাৰনিযং

পুব্বন্তস্স অৰিজ্জামূলং. অপরন্তস্স তণ্হামূলন্তি ৰুত্তং.

তত্থ পুব্বন্তস্সাতি পুব্বস্স হেতুফলকোট্ঠাসস্স. অপরন্তস্সাতি পচ্ছিমস্স হেতুফল কোট্ঠাসস্সাতি অত্থোতি. কস্মা পনেতানি দ্ৰেমূলানিনাম হোন্তীতি আহ –

তেসমেৰচ মূলানং, নিরোধেন নিরুজ্ঝতীতি.

তেসং সমুদযেন সকলৰট্টং সমুদেতি. নিরোধেনচ নিরুজ্ঝতি. তস্মা তানি দ্ৰেমূলানিনামাতি ৰুত্তং হোতি. কেচি পন পটিলোম পটিচ্চসমুপ্পাদ দস্সনমেতন্তি ৰদন্তি. পটিলোম পটিচ্চ সমুপ্পাদোনাম অৰিজ্জানিরোধা সঙ্খারনিরোধো সঙ্খারনিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধোতিআদিকো নিরোধৰারো. ইদানি সোকাদি ৰচনং ন কেৰলং নিস্সন্দফল নিদস্সনত্থমেৰ হোতি. অথখো জরামরণেন সদ্ধিং একং অঙ্গং হুত্ৰা উপরি ৰট্টমূলধম্মপটিপাদকানং দুক্খধম্মানং নিদস্সনত্থংপি হোতীতি দস্সেন্তো জরামরণ মুচ্ছাযাতিআদি মাহ. তত্থ মুচ্ছাসদ্দেন সোকাদীনং গহণং. তেপি হি সযং আসৰসম্ভূতা হুত্ৰা পুন আসৰুপ্পাদায পচ্চযা হোন্তীতি এতেন তেসং জরামরণঙ্গে গহণং সিদ্ধং ভৰতি. জরামরণমুচ্ছায অভিণ্হসো পীল়িতানং বালানং আসৰা অভিণ্হসো সমুপ্পজ্জন্তি. আসৰানংসমুপ্পাদাঅৰিজ্জাচ পৰড্ঢতি. আসৰসমুদযা অৰিজ্জাসমুদযোতি হি ৰুত্তং. এৰঞ্চ সতি অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারাতি পুন আবন্ধমেৰ ৰট্টন্তি অত্থো. এত্থচ –

নানা ব্যসনফুট্ঠস্স, সোকাদীনং পৰত্তিতো;

অৰিজ্জা তণ্হা ৰড্ঢন্তি, যতো ৰট্টং পৰত্ততী তিপি.

ৰত্তব্বং. যথাহ-কতমোচ ভিক্খৰে দুক্খস্স ৰিপাকো. সম্মোহৰেপক্কং ৰাহং ভিক্খৰে দুক্খং ৰদামি. পরিযেট্ঠিৰেপক্কংৰাতি তত্থ সম্মোহো অৰিজ্জা. পরিযেট্ঠি তণ্হা. তদুভযং ৰিপাকং এতস্সাতি কত্ৰাজরামরণসোকাদিকং দুক্খং সম্মোহৰেপক্কং পরিযেট্ঠিৰেপক্কন্তিচ ৰুচ্চতীতি. তত্থ সম্মোহোনাম ঞাতিব্যসনা দিনা ফুট্ঠোসোচতি পরিদেৰতি উরতাল়ি কন্দতি, সম্মোহং আপজ্জতীতি এৰং আগতো সম্মোহো. পরিযিট্ঠিনাম যথা জিগচ্ছাতি পীল়িতো. ভোজনং পত্থেতি পরিযেসতি পিপাসাভিপীল়িতো. পাণিযং পত্থেতি পরিযেসতি, এৰং কেনচি দুক্খেন ফুট্ঠো সুখং পত্থেতি পরিযেসতীতি এৰং পৰত্তা পরিযিট্ঠিতণ্হা. এত্থ পন যস্মা জরামরণসদিসং মহন্তং ৰিসটং নিযতঞ্চ ইমস্স লোকস্স দুক্খট্ঠানংনাম নত্থি. দুক্খনিস্সরণত্থঞ্চ সত্থুসাসনং. তস্মা অযং পটিচ্চসমুপ্পাদদেসনা জরামরণনিদানা হোতি. যথাহ-কিচ্ছং ৰতাযং লোকো আপন্নো জাযতিচ জিয্যতিচ মিয্যতিচ চৰতিচ উপপজ্জতিচ. অথচ পনিমস্সং দুক্খস্স নিস্সরণং নপ্পজানাতি জরামরণস্সাতিআদি. যেসু পন অঙ্গেসু আদিতো পট্ঠায ঞাতেসু জরামরণং সমূলং খনিত্ৰা ততো অত্তানং মোচেতুং সক্কোতি. তানি দস্সেতুং জাতিআদীনি পুরিমানি অঙ্গানি দেসিতানি. অপিচ. একস্মিং ভৰে ঠত্ৰা আগমনসম্ভারেহিচ গমনসম্ভারেহিচ আগতিযাচ গতিযাচ সদ্ধিং অত্তভাৰনিব্বত্তিযা দস্সিতায অতীতে অনাগতেচ সকলসংসারে তস্মিং তস্মিং ভৰে তস্স তস্স অত্তভাৰস্স নিব্বত্তি দস্সিতাএৰ হোতি. সব্বানিচ দিট্ঠিগতানি নিৰত্তিতানি. ভৰচক্কঞ্চ অনাদিমন্তং হুত্ৰা আবন্ধতিযেৰ. তস্মা জরামরণৰচনেনৰা সোকাদিৰচনেনৰা অৰিজ্জং অচিন্তেত্ৰা ৰট্টপৰত্তস্স মহাআদীনৰরাসিদস্সনমেৰ পচ্চেতব্বন্তি. ইচ্চেৰন্তিআদি নিগমনং. ইচ্চেৰং অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারাতিআদিনা নযেন পঠপেসীতি সম্বন্ধো. ইচ্চেৰং আবন্ধং অনাদিকং তেভূমকং ৰট্টন্তিপি যোজেন্তি.

তত্থ ইচ্চেৰং আবন্ধন্তি জরামরণমুচ্ছাযাতিআদিনা ৰুত্ত নযেন পুনপ্পুনং আবন্ধং. অনাদিকন্তি কস্মা ৰুত্তং. ননু অৰিজ্জা আদিম্হি ৰুত্তাতি. ৰুচ্চতে, ৰট্টস্স আদিভূতত্তা সা আদিম্হি ৰুত্তা ন হোতি. ৰট্টকথায সীস ভূতত্তাএৰ সা আদিম্হি ৰুত্তা. এৰং ৰুত্তায পন তায ৰট্টস্স অনাদিকভাৰোপি দস্সিতো. অৰিজ্জা হি নাম বহিদ্ধা ন লব্ভতি. সত্তসন্তানে এৰ লব্ভতীতি পচ্চক্খতোৰ সিদ্ধমেতং. তস্মা ইধ অতীতভৰে অৰিজ্জায সিদ্ধায তস্সাঅধিট্ঠানভূতো অত্তভাৰোপি তস্মিং ভৰে সিজ্ঝতিযেৰ. সিজ্ঝন্তো চ ইমস্সং দসনোযং ৰুত্ত নযেন অঞ্ঞায অৰিজ্জায এৰ সিজ্ঝতি, ন অঞ্ঞথা. এৰঞ্চ সভি পুন তস্সপি অধিট্ঠানভূতো অত্তভাৰো সিজ্ঝতিযেৰাতি অৰিজ্জা অত্তভাৰোচাতি উভযং পেতং অনৰট্ঠিতং অনাদিকমেৰ হোতীতি. ৰট্টস্স পন তিৰিধস্সপি পধানপচ্চযভূতত্তা সা ৰট্টকথায সীসভূতা হোতি. যদি সা ৰট্টস্স আদিভূতা ন হোতি. অথ তস্সাপি পচ্চযো ৰত্তব্বোতি. সচ্চং. তস্সা পন পচ্চযে ৰুত্তেপি তস্স পচ্চযস্সপি পচ্চযো ৰত্তব্বোতি আগচ্ছতিযেৰ. এৰঞ্চ সতি তস্স তস্সাতি নিট্ঠানমেৰ নপঞ্ঞা যেয্যাতি. অঞ্ঞত্থ পন ৰুত্তোযেৰ. যথাহ-আসৰসমুদযা অৰিজ্জাসমুদযোতি. যথাচাহ-অৰিজ্জং পাহং ভিক্খৰে সাহারং সনিদানং ৰদামি. কোচস্সা আহারো. পঞ্চনীৰরণা তিস্স ৰচনীযন্তি. যথাচাহ-অৰিজ্জা পচ্চযো, সঙ্খারা পচ্চযুপ্পন্না. উভযমেতং পটিচ্চ সমুপ্পন্নন্তি. পঠপেসীতি পঞ্ঞাপেসি দেসেসীতি অত্থো. [পটিচ্চসমুপ্পাদনযো.]

১৬৭. ইদানি পট্ঠাননযং দস্সেতুং হেতুপচ্চযোতিআদি আরদ্ধং. তত্থহেতুচ সো পচ্চযোচাতি হেতুপচ্চযো, হেতু হুত্ৰা পচ্চযো হেতুভাৰেন পচ্চযোতি ৰুত্তং হোতি. তত্থ কেনট্ঠেন হেতূতি মূলট্ঠেন, কোচ মূলট্ঠোতি. রুক্খানং রুক্খমূলস্স ৰিয ভূমিযং সহজাতধম্মানং আরম্মণেসু সুপ্পতিট্ঠি তভাৰসাধনট্ঠো মূলট্ঠোনাম. সহজাতধম্মানং কুসলাদি ভাৰসাধনট্ঠো মূলট্ঠোনামাতিপি ৰদন্তি. যং পনেত্থ ৰত্তব্বং. তং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ. সদ্দত্থতো পন হিনোন্তি ৰুদ্ধিৰিরুল়্হিৰেপুল্লপত্তিৰসেন সুট্ঠু পতিট্ঠহন্তি সহজাতধম্মা এত্থ এতেনৰা আরম্মণে দল়্হনিপাতিনা থামবলসম্পন্নেনাতি হেতু. পচ্চয সদ্দো পন উপকারকট্ঠো. উপকারকোতিচ সযং যাদিসেন সভাৰেন উপলব্ভমানে অনুপ্পন্নাৰা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি. উপ্পন্নাৰা তিট্ঠন্তি ঠিতাৰা উপরুপরিৰুদ্ধিৰিরুল়্হিযা পচ্চযত্তং উপগচ্ছন্তি. তাদি সেনসভাৰেন উপলদ্ধিযেৰ. নহি সভাৰধম্মেসু ঈহাৰা ব্যাপারোৰা উপলব্ভতি. যেন কত্তাৰা কারেতাৰা উপলব্ভেয্যাতি. তথা উপলদ্ধিযং পন সতি অনুরূপানং পচ্চযুপ্পন্নধম্মানং অনুপ্পন্নানংৰা উপ্পজ্জনতো উপ্পন্নানংৰা ঠিতিভাৰপত্তিতো ঠিতানং ৰা উপরুপরিৰুদ্ধিৰিরুল়্হিযা পচ্চযত্তুপগমনতো সুট্ঠু করান্তো ৰিয সাধেন্তো ৰিয হোতীতি কত্ৰা উপকারকো ত্ৰেৰ ৰুচ্চতীতি. ইতি আরম্মণে থিরভাৰৰুদ্ধি ৰিরুল়্হিভাৰসাধন সঙ্খাতেন মূলভাৰেন উপকারকা ছহেতুধম্মা হেতুপচ্চযো নাম.

আরমন্তি চিত্তচেতসিকা ধম্মা সুট্ঠু রতিং অনুভৰন্তা ৰিয অজ্ঝোলম্বমানা পৰত্তন্তি এত্থাতি আরম্মণং. আরম্মণভানেৰ উপকারকা ছল়ারম্মণধম্মা আরম্মণপচ্চযো. অধিপতি সদ্দত্থো হেট্ঠা ৰুত্তোযেৰ. অধিপতি ভাৰেন উপকারকো ধম্মো অধিপতিপচ্চযো. সো দুৰিধো আরম্মণাধিপতি সহাজাতাধিপতিৰসেন. আরম্মণধম্মাপি হি কেচি গরুকতা অত্তনো আরম্মণিকধম্মে সামিনো ৰিয দাসে অত্তনো ৰসেৰত্তযমানা অত্তনি নিচ্চং নিন্নপোণপব্ভারেএৰ করোন্তীতি. নত্থি অন্তরং এতস্সাতি অনন্তরো, অনন্তরভাৰেন উপকারকো ধম্মো অনন্তরপচ্চযো. সুট্ঠু অনন্তরভাৰেন উপকারকো ধম্মো সমনন্তরপচ্চযো. ইমেসং দ্ৰিন্নং পচ্চযানং ধম্মতো ৰিসেসো নত্থি. অত্থতো পন পুরিমচিত্তে নিরুদ্ধেপি পচ্ছা সন্তানং উচ্ছিজ্জিতুং অদত্ৰা সন্তানানুবন্ধৰসেন সারম্মণধম্ম ভাৰেন অত্তসদিসস্স ধম্মন্তরস্স উপ্পাদনং অনন্তরপচ্চযতা. ধম্মন্তরে উপ্পাদিযমানেপি যংকিঞ্চি ধম্মং অনুপ্পাদেত্ৰা পটিসন্ধাদীনং কিচ্চট্ঠানানং পটিপাটিযা চিত্তনিযামং নাম সাধেত্ৰা অনুরূপস্সেৰ ধম্মন্তরস্স উপ্পাদনং সমনন্তরপচ্চযতাতি. এৰঞ্হি সতি নিরোধা ৰুট্ঠহন্তস্স অসঞ্ঞসত্তা চৰন্তস্সচ পুরিমপচ্ছিমভাগপৰত্তানং চিত্তুপ্পাদানংপি অনন্তরতা সমনন্তরতাচ উপপন্না হোতীতি. নহি অভাৰ ভূতো অন্তরে কালো তেসং অন্তরং করোতিনাম. নচ অঞ্ঞসন্তানভূতো অন্তরে রূপধম্মো. অঞ্ঞঞ্হি রূপসন্তানং, অঞ্ঞং অরূপসন্তানং. অট্ঠকথাযং পন কালানন্তরতা সমনন্তরপচ্চযোতি ৰাদং পটিক্খিপিত্ৰা সণ্ঠানাভাৰতো সুট্ঠু অনন্তরাতি সমনন্তরাতি ৰুত্তং. এতেন যথাসণ্ঠানৰন্তানং রূপধম্মানং অনন্তরতানাম মজ্ঝে পরিচ্ছেদসহিতাযেৰ হোতি. ন তথা সণ্ঠানরহিতানং অরূপধম্মানং. তস্মা পুরিমপচ্ছিমানং তেসং একীভূতানং ৰিয পৰত্তিসমনন্তরতানাম. তথা পৰত্তন সমত্থতা সমনন্তরপচ্চযতাতি দস্সেতি.

যে পন ধম্মা অত্তনি জাতে এৰ জাযন্তি, নো অজাতে. অত্তনা সহেৰচ জাযন্তি, নো পুরে পচ্ছাচ, তেসং জাতত্থায ৰিয সযং তেহি সহ জাতভাৰেন উপকারকো ধম্মো সহজাতপচ্চযো. পকাসস্স পদীপো ৰিয. পদীপজালঞ্হি উপ্পজ্জমানং পকাসসঙ্খাতেন আলোকেন সহেৰ উপ্পজ্জতীতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং উপত্থম্ভন্তং তিদণ্ডং ৰিয অঞ্ঞমঞ্ঞং উপত্থম্ভনৰসেন উপকারকো ধম্মো অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযো. এৰঞ্চ সতি ইমস্স পচ্চযস্স পুরিমেন সহ ৰিসেসো পাকটো হোতি. নহি সহ জাতসদ্দো এৰরূপং অঞ্ঞমঞ্ঞোপত্থম্ভনং বোধেতীতি. নিস্সযন্তি এত্থাতি নিস্সযো. নিস্সযভাৰেন উপকারকো ধম্মো নিস্সযপচ্চযো. সো পন সহজাতনিস্সযো ৰত্থুপুরেজাত নিস্সযোতি দুৰিধো হোতি. তত্থ সহজাতোৰ সমানো পটকোট্ঠকো ৰিয চিত্তকম্মানং পতিট্ঠাভাৰেন উপকারকো ধম্মো সহজাতনিস্সযো. পথৰী ৰিয তিণরুক্খাদীনং পুরে জাতো হুত্ৰা অধিট্ঠানভাৰেন উপকারকো ৰত্থুপুরেজাত নিস্সযো. বলৰতরো পন নিস্সযো উপনিস্সযো. যথা হি সালিভত্তস্স উপ্পত্তিযা সূদোৰা উক্খলিৰাকট্ঠংৰা অগ্গিৰানিস্সযো এৰ হোতি, ন উপনিস্সযো. সালিখেত্তৰুট্ঠিধারা এৰ পন উপনিস্সযো, ন হি তাসুঅসতি ভত্তুপ্পত্তিযা সূদাদীনংপি থামোনাম অত্থীতি. তথা যহিং পচ্চযে অসতি নিস্সযধম্মাপি নত্থি. কুতো নিস্সিতধম্মা. সো পচ্চযো নিস্সযতোপি বলৰতরট্ঠেন উপনিস্সযোতি ৰুচ্চতীতি.

সো পন আরম্মণূপনিস্সযো অনন্তরূপনিস্সযো পকতূপনিস্সযোতি তিৰিধো হোতি. তত্থ গরুকতা আরম্মণ ধম্মা গরুকতত্তাএৰ অধিপতিভূতা বলৰ নিস্সযভূতাচ হোন্তি. অনন্তরপচ্চযধম্মাচ তেহি ৰিনা চিত্তসন্তানপৰত্তিযা এৰ অভাৰতো বলৰনিস্সযাএৰ হোন্তি. পকতূপনিস্সযোতি এত্থ পন পকতো উপনিস্সযোতি পকতূপনিস্সযো. পকতোতিচ যথা কতে সতি অনুরূপে কালে তস্মিংসন্তানে একন্তেন পচ্চযুপ্পন্নধম্মা পাতুভৰন্তি, তথা সুট্ঠু কতোতি অত্থো. করণঞ্চেত্থ সদ্ধা সীলং সুতং চাগো পঞ্ঞাতিচ রাগো দোসো মোহো মানো দিট্ঠি পত্থনাতিচ ৰুত্তানং ধম্মানং অত্তনো সন্তানে পুব্বভাগে ৰুত্তপ্পকারেন সুট্ঠু উপ্পাদনং. কাযিকং সুখং কাযিকং দুক্খং পুগ্গলো উতু ভোজনং সেনাসনন্তি এৰং ৰুত্তানং ধম্মানং সুট্ঠু উপসেৰনঞ্চ ৰেদিতব্বং.

পুরেতরং উপ্পজ্জিত্ৰা ৰত্তমানভাৰেন উপকারকো ধম্মো পুরেজাতপচ্চযো. সো দুৰিধো আরম্মণপুরেজাত নিস্সয পুরেজাত ৰসেন. নিস্সযারম্মণধম্মা এৰ হি কেচি পুরেজাত তামত্তৰিসিট্ঠা পুরেজাতপচ্চযোতি ৰুত্তাতি. আচরিযানন্দত্থেরেন পন নিস্সযারম্মণাকারাদীহি ৰিসিট্ঠা পুরেজাতাকারেন উপকারকতা পুরেজাতপচ্চযতাতি ৰুত্তং. এৰং সন্তেপি পুরে জাততাৰিসিট্ঠেহি নিস্সযারম্মণসত্তিৰিসেসেহি অঞ্ঞো ৰিসুং পুরেজাতসত্তিৰিসেসোনাম নদিস্সতিযেৰ. পুরে রোপেত্ৰা জাতানং রুক্খপোতকানং ৰিয পচ্ছা আসিঞ্চিযমানং উদকং পুরে জাতানং চতুসমুট্ঠানিকরূপধম্মানং ৰুদ্ধৰিরুল়্হভাৰঞ্চ পচ্ছাপি অত্তনা সদিসস্স রূপসন্তানস্স পৰত্তিযা পচ্চযভাৰঞ্চ পাপেত্ৰা উপত্থম্ভনৰসেন উপকারকো পচ্ছাজাতো অরূপধম্মো পচ্ছা জাতপচ্চযো. অট্ঠকথাযং পন গিজ্ঝপোতকসরীরানং আহারাসা চেতনাৰিযাতি ৰুত্তং. মূলটীকাযঞ্চ এতেন মনোসঞ্চে তনাহারৰসেন পৰত্তমানেহি অরূপধম্মেহি রূপকাযস্স উপত্থম্ভিত ভাৰং দস্সেতি, তেনেৰ আহারাসা ৰিযাতি অৰত্ৰা চেতনাগহণং করোতীতি ৰুত্তং. সা পন পচ্ছাজাতা সসম্পযুত্তা আহারাসা চেতনা পুরেজাতানং তেসং গিজ্ঝসরীররূপানং চিরকালং কবল়ীকারাহারেন ৰিনাপি অমিলাত ভাৰং উপরূপরিচ ৰুদ্ধৰিরুল়্হরূপসন্তানুপ্পত্তিযা পচ্চযভাৰং পাপেত্ৰা উপত্থম্ভতিযেৰ. যস্মা সুপাকটেন পচ্ছাজাতপচ্চযেক দেসেন সকলস্স পচ্ছাজাতপচ্চযস্স সাধনত্থায অযং উপমা ইধ ৰুত্তা ৰিয দিস্সতি. চেতনা গহণঞ্চ পচ্ছাজাত পচ্চযং পত্ৰাপি চেতনাএৰ পধানা জাতাতি দস্সনত্থং গহিতন্তি ন ন সক্কা ৰত্তুং. এৰঞ্হি সতি পচ্ছাজাতস্স অত্থস্স পচ্ছা জাতায এৰ উপমায সাধনং উপপন্নং হোতীতি. যথাৰুত্ত টীকাপাঠেপি অযমত্থো লব্ভতিযেৰ.

আসেৰন্তি তং সুট্ঠু ভজন্তি অপরাপরং উপ্পজ্জমানা ধম্মা সুট্ঠু সেৰমানা ৰিয ভজমানা ৰিয তস্স পুরিমস্স সব্বপারিপূরং আকারং গহেত্ৰা এৰ পুনপ্পুনং পৰত্তন্তীতি আসেৰনং. আসেৰেতিৰা তে ধম্মে অত্তনো পরিৰাসং সুট্ঠু গাহাপেতি. ৰড্ঢেতীতিৰা আসেৰনং. অপিচ কুসলাদিভাৰেন অত্তনা সদিসস্স পযোগেন করণীযস্স অনন্তরধম্মস্স পুনপ্পুনং করণং পৰত্তনং অত্তসদিসস্সৰা অত্তসদিসভাৰাপাদনং ৰাসনং আসেৰনট্ঠোতি মূলটীকাযং ৰুত্তং. তত্থ পযোগেন করণীযস্সাতি এতেন আৰজ্জনদ্ৰযঞ্চ সব্বৰিপাকধম্মেচ নিৰত্তেতি. নহি আৰজ্জন দ্ৰযস্স দ্ৰত্তিক্খত্তুং পৰত্তমানস্সপি ৰড্ঢেতুংৰা হাপেতুংৰা পযোগেন করণীযতানাম অত্থি পরিদুব্বলত্তা. ৰিপাকেসুচ অরিযফলানি পরিকম্মপযোগেন করণীযানিপি মগ্গচেতনানুভাৰেন ৰিনা কেৰলেন তেন পযোগেনেৰ সাধেতব্বানি ন হোন্তি. কেৰলং কম্মৰেগেন সন্তানে পাতিতেসু লোকিযৰিপাকেসু ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি. পুনপ্পুনং করণং পৰত্তনন্তি উপরুপরি পগুণ বলৰভাৰাপাদনেন সহ পৰত্তনং সন্ধায ৰুত্তং. এৰঞ্হি সতি পরিযত্তিধম্ম ৰিজ্জাসিপ্পুগ্গহণেসু পুরিমাভিযোগো ৰিয আসেৰনট্ঠেন অনন্তরে পৰত্তানং সজাতিযানং ধম্মানং পগুণবলৰভাৰায উপকারকো ধম্মো আসেৰনপচ্চযো নামাতি সিদ্ধং হোতীতি.

কাযঙ্গৰাচঙ্গচিত্তঙ্গাভিসঙ্খরণভূতেন চিত্তপ্পযোগসঙ্খাতে ন কিরিযাভাৰেন উপকারকো ধম্মো কম্মপচ্চযো. সো দুৰিধো সহজাতনানাক্খণিকৰসেন. তত্থ জেট্ঠসিস্স মহা ৰড্ঢকিআদযো ৰিয সকিচ্চপরকিচ্চসাধনৰসেন পৰত্তা সব্বাপি সহজাতচেতনা সহজাতপচ্চযো. যথা পন ইত্থিপুরিসানং সকিং সন্নিপাতপ্পযোগো কামসুখানুভৰনকিচ্চঞ্চ কালন্তরে পুত্তপাতুভাৰত্থাযৰত্থুম্হি বীজনিধান কিচ্চঞ্চ সম্পাদেতি. এৰমেৰং যথাৰুত্তাভিসঙ্খরণকিচ্চঞ্চ তদভিসঙ্খরণৰেগজনিতং কালন্তরে ৰিপাককটত্তারূপানং পাতুভাৰত্থায সন্তানে কিরিযা ৰিসেসনিধান কিচ্চঞ্চ সম্পাদেত্ৰা নিরুদ্ধা কুসলাকুসল চেতনা নানাক্খণিককম্মপচ্চযোনাম. ৰিপচ্চনমত্তভাৰেন উপকারকো ধম্মো ৰিপাকপচ্চযো. ৰিপচ্চন ভাৰোচ নাম লোকে সব্বেসং পুপ্ফফলাদীনং সুট্ঠু ৰিপক্কভাৰং পত্তকালে সব্বাকারেন মন্দভাৰো হোতি. এৰং নিরুস্সাহসন্ত ভাৰসঙ্খাকেন মন্দমন্দাকারেন সন্তানে পাতুভাৰো. ততোযেৰচ ৰিপাকানং পৰত্তি অৰিভূতা হোতি. সব্বরত্তিং নিদ্দাযন্তস্স পুরিমভৰসিদ্ধে কম্মাদি আরম্মণে পৰত্তানিপি তানি ৰুট্ঠিতকালে কিঞ্চিজাননচিত্ত পৰত্তিযা পচ্চযা নহোন্তীতি. পঞ্চৰিঞ্ঞাণাদীনি পন পচ্ছাজাননচিত্ত পৰত্তিযা পচ্চযা হোন্তানিপি ৰত্থারম্মণ ঘট্টনানুভাৰ বলেন সহেৰ হোন্তি. ন তেসং উস্সাহব্যাপারমত্ত ৰসেনাতি দট্ঠব্বং.

অরূপিনো তযো আহারা সহজাতধম্মানং জননট্ঠেন উপত্থম্ভনট্ঠেনচ, কবল়ীকারাহারো পন ইমস্স চতুসমুট্ঠানি কস্স কাযস্স উপত্থম্ভনট্ঠেনেৰ উপকারকতা আহারপচ্চযো. অপিচ, আহারট্ঠোনাম উপত্থম্ভনপ্পধানো হোতি. তেনেৰ হি পাল়িযং কবল়ীকারো আহারো আহারসমুট্ঠানস্স রূপস্স আহারপচ্চযেন পচ্চযোতি অৰত্ৰা ইমস্স কাযস্স আহারপচ্চযেন পচ্চযোত্ৰেৰ ৰুত্তং. তস্মা অরূপাহারানংপি আহারট্ঠো উপত্থম্ভনৰসেনেৰ ৰেদিতব্বো. জনযন্তাপি হি আহারা অত্তনা জনিতানঞ্চ তদঞ্ঞেসঞ্চসন্তানট্ঠিতিযা পচ্চযভাৰত্থায উপত্থম্ভনেন সহেৰ জনেন্তীতি.

ইস্সরিযট্ঠেন উপকারকো ধম্মো ইন্দ্রিযপচ্চযো. সো তিৰিধো সহজাতাদিৰসেন. তত্থ সহজাতধম্মানং অত্তনো অত্তনো কিচ্চেসু ইস্সরভূতা অরূপিন্দ্রিযধম্মা সহজাতিন্দ্রিযপচ্চযো. পচ্ছা জাতানং পঞ্চৰিঞ্ঞাণ ধম্মানং দস্সনাদি কিচ্চেসু ইস্সরভূতা পুরে জাতা পঞ্চপসাদিন্দ্রিযধম্মা পুরে জাতিন্দ্রিযপচ্চযো. সহজাতানং কটত্তারূপানং চিরতরপৰত্তিযং ইস্সরভূতং রূপজীৰিতং রূপজীৰিতিন্দ্রিযপচ্চযো. কস্মা পনেত্থ ভাৰিন্দ্রিযদ্ৰযং ইধ ন গহিতন্তি. ৰুচ্চতে, যস্স জনকত্তংৰা উপত্থম্ভকত্তংৰা অনুপালকত্তংৰা অত্থি. সো পচ্চযধম্মোনাম. ভাৰদ্ৰযস্স পন সহজাত ধম্মানং অত্থায এতং তযংপি নত্থি. কেৰলং পন তংসহিতে সন্তানে কম্মাদীহি অত্তনো অত্তনো পচ্চযেহি পৰত্তমানানং চতুসমুট্ঠানিকধম্মানং ইত্থাকারাদিৰসেনেৰ যো পৰত্তিনিযমো অত্থি, সো ভাৰরূপা নুভাৰেন সিদ্ধো. তস্মা তেসং ধম্মানং তাদিসে নিযামকিচ্চে ইস্সরত্তাযেৰ দ্ৰযং ইন্দ্রিযংনাম হোতি. ন ইন্দ্রিযপচ্চযত্তে নাতি তং ইধ নগহিতন্তি দট্ঠব্বং. আরম্মণং উপগন্ত্ৰা তস্মিং ভুসং দল়্হং নিপতিত্ৰা ৰিয ঝাযনট্ঠেন ওলোকনট্ঠেন উপকারকো ধম্মো ঝানপচ্চযো. দুগ্গতি সুগতি নিব্বান সম্পাপকট্ঠেন উপকারকো ধম্মো মগ্গপচ্চযো. এত্থচ যেনযেন সম্মাদস্সনাদিনা লক্খণৰিসেসেন সম্পন্নত্তা কুসলভূতা সম্মাদিট্ঠাদযো সুগতি নিব্বান সম্পাপকট্ঠেন মগ্গপচ্চযানাম হোন্তি. অব্যাকতভূতানংপি তেসং সো সো লক্খণৰিসেসো অত্থিযেৰাতি তেসম্পি তেনেৰট্ঠেন মগ্গপচ্চযতা ৰুত্তাতি দট্ঠব্বা. সতিপি মগ্গঙ্গানং তংতং সম্পাপকট্ঠেনচ উপকারকত্তে তংসমুট্ঠিতানং রূপধম্মানং সো অত্থো ন পাপুণাতি. তেসং পন মগ্গপচ্চযধম্মেহি সমুট্ঠিতত্তাযেৰ মগ্গপচ্চযুপ্পন্নতা পচ্চেতব্বা. এসনযো হেতুকম্মিন্দ্রিযঝান পচ্চযেসুপীতি.

একুপ্পাদতাদীহি পকারেহি সমং একীভূতো ৰিয হুত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞযুত্তভাৰেন উপকারকো ধম্মো সম্পযুত্তপচ্চযো. সমানেপি সহজাতভাৰেন নিস্সয নিস্সিত ভাৰেনচ যুত্তভাৰে একুপ্পাদতাদিকস্স সম্পযোগলক্খণস্স ৰিরহতো ৰিপ্পযুত্তভাৰেন উপকারকো ধম্মো ৰিপ্পযুত্তপচ্চযো. যত্থ সম্পযুত্তা সঙ্কা সম্ভৰতি, তত্থেৰ তদাসঙ্কা ৰিগমনত্থং অযং ৰিপ্পযুত্তপচ্চযোনাম ৰুত্তোতি তদাসঙ্খা রহিতেসু আরম্মণানন্তরাদীসু ৰিপ্পযুত্তপচ্চযপসঙ্গো নত্থীতি ৰেদিতব্বো. হেট্ঠাৰুত্তপ্পকারেসু এৰ পচ্চযধম্মেসু যো যো অত্থিতা সঙ্খাতেন খণপচ্চুপ্পন্ন সমঙ্গিভাৰেন তাদিসস্সেৰ খণপচ্চুপ্পন্ন সমঙ্গিনো ধম্মস্স সহজাতাদিৰসেন উপকারকো সো সো অত্থিপচ্চযো. যস্মিং ৰিজ্জামানে সতি অঞ্ঞো উপ্পজ্জিতুং ওকাসং নলভতি. সো তস্স অঞ্ঞস্স ওকাসদান সঙ্খাতেন সযং অন্তরহিতভাৰেন উপকারকো ধম্মো নত্থিপচ্চযো. অযংপি ৰিসুং সত্তিৰিসেসো ন হোতি. তেনেৰ চিত্তেন গচ্ছতি নিসীদতি তিট্ঠতীতিআদিনা পচ্ছিমচিত্তে ঠিতানংপি পুরিমচিত্তং ৰত্ততিযেৰাতি লোকস্স অভিমানো হোতি. তস্মা যত্থ অত্থিতাসঙ্কা সম্ভৰতি. তত্থ তদাসঙ্কা নিৰত্তনত্থং অযং পচ্চযো ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো.

ৰিনাসং গতো ৰিগতো. যস্মিং অৰিগতে অঞ্ঞো উপ্পজ্জিতুং ওকাসং নলভতি, সো তস্স ওকাসদানসঙ্খাতেন সযং ৰিগতভাৰেন উপকারকো ধম্মো ৰিগতপচ্চযো. ৰত্তমানতা সঙ্খাতেন অৰিগতভাৰেন তাদিসস্সেৰ ধম্মস্স উপকারকো ধম্মো অৰিগতপচ্চযো. পুরিমপচ্চয দুকমেৰ চেত্থ নানত্থ পসঙ্গনিৰত্তনত্থং ঞাণৰিসদত্থঞ্চ পরিযাযন্তরেন ৰিগতদুকংনাম কত্ৰা দেসিতন্তি ৰেদিতব্বং. তথা হি অত্থীতি খো কচ্চান অযমেকো অন্তো. নত্থীতি অযং দুতীযো অন্তোতিআদিনা নানাঅত্থদীপকা অত্থি নত্থি সদ্দা সাসনে লোকেচ দিস্সন্তি. পুব্বে ৰুত্তস্সেৰ চ অত্থস্স পুন পরিযাযন্তরেন ৰচনং সোতূনং ঞাণৰিসদত্থায হোতীতি. টীকাকারা পন বহুং তেসং পচ্চয দুকানং নানত্থসম্ভৰং ৰণ্ণেন্তিযেৰাতি. [পচ্চযুদ্দেসো]

১৬৮. ইদানি যথা উদ্দিট্ঠে চতুৰীসতিপচ্চযে পথমং ছহি রাসীহি সঙ্গহেত্ৰা পুন রাসীনং অনুক্কমেন তেসং পচ্চযানং নিদ্দেসং দস্সেন্তো ছধানামন্তুনামস্সাতি গাথাদ্ৰয মাহ. নামং নামস্স ছধা ছব্বিধেহি পচ্চযেহি পচ্চযো হোতি. নামং নামরূপীনং পঞ্চধা. পুন নামং রূপস্স একধা, রূপং নামস্স একধাএৰ. পঞ্ঞত্তিনামরূপানি নামস্স দুৰিধা, দ্ৰযং নামরূপং দ্ৰযস্সেৰ নামরূপস্স নৰধাতি এৰং ছক্কপঞ্চকাদিৰসেন পচ্চযা ছব্বিধা হোন্তি. কথং হোন্তীতি যোজনা.

[২২৯] যংপন ৰিভাৰনিযং

‘‘পঞ্ঞত্তিনামরূপানি নামস্স দ্ৰিধা দ্ৰিপকারা পচ্চযা হোন্তীতি ৰুত্তং’’. তং ন সুন্দরং.

পচ্চযকথা হি নাম পচ্চযতো পচ্চযুপ্পন্নতো পচ্চযসত্তিতোতি তীহি পকারেহি ৰুত্তাযেৰ সুৰুত্তা হোতীতি. যস্মা পন অনন্তরাদিপচ্চযানাম চিত্তসন্তানস্স অৰিচ্ছেদায কিচ্চট্ঠানানুক্কমপটিপাদনায এৰ চ হোন্তি. তস্মা কুসলাদীসু অরূপধম্মেসু যোকোচি ধম্মো যস্স কস্সচি অৰিরুদ্ধস্স ধম্মস্স পচ্চযো ন ন হোতীতি ৰুত্তং অনন্তরনিরুদ্ধাচিত্তচেতসিকাধম্মাতিআদি. তত্থ অৰিরুদ্ধস্সাতিএতেন অঞ্ঞমঞ্ঞৰিরুদ্ধানং কুসলাকুসলানং সোমনস্সদোমনস্সানঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং অনন্তর পচ্চযপটিক্খেপো ৰেদিতব্বো. পটুপ্পন্নানন্তি পুনুপ্পন্নানং পটিপাটিযা উপ্পন্নানংৰা. পুনপ্পুনং সন্তানপরিভাৰনাৰসেন পৰত্তো আসেৰনপচ্চযোনাম, কেৰলং পযোগসাধনীযেসু জৰৰেগ সহিতেসু চিত্তুপ্পাদেসু এৰ লব্ভতীতি ৰুত্তং পুরিমানি জৰনানীতিআদি. তত্থ জৰনানীতি মগ্গফলজৰনৰজ্জানি লোকিয কুসলা কুসলক্রিযজৰনানি পচ্ছিমানংজৰনানন্তি ফলজৰনৰজ্জানং কুসলাকুসলক্রিযজৰনানং. ভিন্নজাতিকা হি ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং সব্বাকারপারিপূরং পরিৰাসংনাম গহেতুংৰা গাহাপেতুংপা ন সক্কোন্তি. যদি সক্কুণেয্যুং, জাতিমত্তেনপি ধম্মা পুব্বাপরং অভিন্নাএৰ সিযুন্তি. তস্মা ভিন্নজাতিকং ফলজৰনং মগ্গতো পরিৰাসং গহেতুং ন সক্কোতি. মগ্গোপি অত্তনো পরিৰাসং ফলস্স দাতুং ন সক্কোতি. ফলচিত্তানিচ পরিকম্মপযোগবলেন জৰন কিচ্চানি হোন্তি, ন অঞ্ঞমঞ্ঞং পরিৰাসদান গহণ বলেনাতি. যস্মা কামাৰচরভাৰতো মহগ্গতা নুত্তর ভাৰপ্পত্তিনাম আসেৰনবলেন হোতি, তস্মা গোত্রভু ঝান মগ্গানং ভূমি ভেদো ইধ অপ্পমাণন্তি দট্ঠব্বং.

হেতু.ল. নামরূপানন্তি এত্থ হেতুমগ্গঙ্গানি অহেতুকৰজ্জিতানং, ঝানঙ্গানি পঞ্চৰিঞ্ঞাণৰজ্জিতানং সহজাতানং নামরূপানং. সহজাতরূপলক্খণং পন সযমেৰ ৰক্খতি. চেতনানাম পৰত্তমানা দ্ৰে কিচ্চানি সাধেতি সহজাতানং সংৰিধানঞ্চ আযতিং ৰিপাকপাতু ভাৰত্থায তস্মিং সন্তানে অত্তনো পৰত্তা কারসঙ্খাত বীজনিধানঞ্চাতি. তত্থ সংৰিধানকিচ্চং সব্বচেতনা সাধারণং হোতি. বীজনিধানকিচ্চং পন কুসলাকুসলভাৰপ্পত্তাযএৰ চেতনায হোতীতি ৰুত্তং সহজাতাচেতনাতিআদি. তত্থ সহজাতাচেতনাতি অন্তমসো পঞ্চৰিঞ্ঞাণ সহজাতাপি চেতনা. সাপি হি সহজাতানং সংৰিদহনসঙ্খাতেন কম্মভাৰেন পৰত্তত্তা কম্মংএৰনাম হোতীতি. যস্মা অত্তনো পৰত্তাকারসঙ্খাতস্স ৰিপাকবীজস্স নিদহনংনাম, ন তাৰদেৰ বীজকিচ্চং সম্পাদেতি. অম্ববীজাদীনি ৰিয পরিণতভাৰং পত্ৰা খণন্তরেএৰ সম্পাদেতীতি ৰুত্তং নানাক্খণিকা চেতনাতিআদি. তত্থ নানাক্খণিকাচেতনাতি অত্তনো পচ্চযুপ্পন্নধম্ম পৰত্তিক্খণতো ৰিসুং ভূতে অতীতকালে সিদ্ধা কুসলা কুসলচেতনা. কুসলাকুসলচেতনাতিৰা পাঠো সিযা.

ৰিপাকক্খন্ধাঅঞ্ঞমঞ্ঞংসহজাতানংরূপানন্তি এত্থ অঞ্ঞমঞ্ঞস্সচ সহজাতরূপানঞ্চাতি অত্থো. যথানাম পুরে জাতা সালরুক্খপোতকা পচ্ছা অনুৰস্সং ৰস্সন্তানং ৰুট্ঠিধারানং ৰসেন ৰুদ্ধিং ৰিরুল়্হিং ৰেপুল্লং পত্ৰা তস্মিং ঠানে যাৰকপ্পাৰসানাপি মহন্তস্স সালৰনসণ্ডস্স পৰত্তিযা পচ্চযা হোন্তি. এৰং পটিসন্ধিক্খণতো পট্ঠায পুরিমচিত্তক্খণেসু উপ্পন্না সকলসরীরে কম্মজকাযো চিত্তজকাযো উতুজকাযো আহারজ কাযোতি সব্বে সকলসরীরট্ঠকা চতুসমুট্ঠানিক রূপধম্মা পচ্ছাজাতানং পথমভৰঙ্গাদীনং চিত্তচেতসিকানং ৰসেন ৰুদ্ধিং ৰিরুল়্হিং ৰেপুল্লং পত্ৰা উপরুপরি চতুসমুট্ঠানিক রূপপরংপরাপৰত্তিযা পচ্চযত্তং উপগচ্ছন্তীতি ৰুত্তং পচ্ছাজাতা চিত্তচেতসিকা ধম্মাতিআদি. তত্থ পুরেজাতস্সাতি আতীতানন্তরচিত্তে জাতস্সাতি ৰদন্তি. যাৰ অট্ঠমচিত্তাৰা পুরেজাতস্স. এত্তকো হি কালো রূপধম্মানং ৰড্ঢনকালোনাম. ততোপরং হাযনকালে পচ্ছাজাতেন পযোজনং নত্থীতি. যাৰ সোল়সমচিত্তা এৰ ৰা পুরেজাতস্স. যদগ্গেন হি মরণাসন্নকালে ৰত্থুরূপং চুতিচিত্তস্স পুরেজাতপচ্চযতং উপগচ্ছতি. তদগ্গেন চুতিচিত্তংপি তস্স ৰত্থুরূপস্স পচ্ছাজাতপচ্চযো ন হোতীতি নৰত্তব্বো. তথা সেসরূপানঞ্চ. যথা হি উপত্থম্ভন্তো আহারো ৰড্ঢনপক্খে ঠিতমেৰ উপত্থম্ভতি. হাযনপক্খে ঠিতং নুপত্থম্ভতীতি নত্থি. তদাপি তদনুরূপস্স উপত্থম্ভনস্স ইচ্ছিতব্বত্তা. এৰমযংপীতি.

অরূপধম্মানং আনুভাৰোনাম মহাৰিপ্ফারো হোতি. তস্মা তে কাযেকদেসে ৰত্থুম্হি উপ্পন্নাপি সকলং ইমং চতুজকাযং উপত্থম্ভেতুং সক্কোন্তিযেৰাতি ৰুত্তং ইমস্সকাযস্সাতি. চক্খাদীনি পসাদৰত্থূনি রূপাদীহি সহলদ্ধঘট্টনানিএৰ ৰিঞ্ঞাণস্স আধারভাৰং গচ্ছন্তি. ঘট্টনঞ্চ ঠিতিপত্তকালেএৰাতি তেসং নিচ্চকালংপি অত্তনো ৰিঞ্ঞাণস্স পুরেজাতপচ্চযতা সিদ্ধি হোতি. ৰিঞ্ঞাণঞ্চনাম পঞ্চৰোকারভৰে ৰত্থুনিস্সযেন ৰিনা উপ্পজ্জিতুং নসক্কোতীতি, যদা পুরেজাতংৰা ৰড্ঢনপক্খে ঠিতংৰা ৰত্থুং ন লভতি, তদা পটিসন্ধিকালেৰা মরণাসন্নকালেৰা যং যং লভতি, তং তং নিস্সায উপ্পজ্জতিযেৰ. যদা পন পুরে জাতং সুট্ঠু বলৰন্তঞ্চ ৰত্থুং লভতি, তদা তদেৰ নিস্সায পৰত্ততি. তঞ্চ নিযমতো পৰত্তিকালেএৰ লব্ভতি, নো পটিসন্ধিকালে. নহি তদা ৰিঞ্ঞাণপচ্চযেন উপ্পন্নং ৰত্থুপুরেজাতং ভৰিতুং সক্কোতীতি ৰুত্তং ছৰত্থূনি পৰত্তিযন্তি.

পঞ্চালম্বণানিচ পঞ্চৰিঞ্ঞাণৰীথিযাতি ইদং নিযমসিদ্ধিগহণ ৰসেন ৰুত্তং. সব্বানি পন পচ্চুপ্পন্নভূতানি নিপ্ফন্নরূপানি মনোৰিঞ্ঞাণ ৰীথিযা পুরেজাতপচ্চযা হোন্তিযেৰ. এৰঞ্চ কত্ৰা পট্ঠানে পচ্চুপ্পন্নো ধম্মো পচ্চুপ্পন্নস্স ধম্মস্স পুরেজাতপচ্চযেন পচ্চযো. আরম্মণপুরেজাতং চক্খুং অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো ৰিপস্সতি. সোতং, ঘানং, জিৰ্হং, কাযং, রূপে, সদ্দে, গন্ধে, রসে, ফোট্ঠব্বে, ৰত্থুং, পচ্চুপ্পন্নে খন্ধে অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো ৰিপস্সতি, পচ্চুপ্পন্নং চক্খুং অস্সাদেতি অভিনন্দতীতিআদি ৰুত্তং. অট্ঠকথাযঞ্চ উপ্পাদক্খণং অতিক্কমিত্ৰা ঠিতিপত্তং অট্ঠারসৰিধং রূপমেৰ পুরেজাতপচ্চযোতি ৰুত্তন্তি. এত্থচ কিঞ্চাপি পট্ঠানে পচ্চুপ্পন্নারম্মণং পটিসন্ধিচিত্তং পচ্চুপ্পন্নারম্মণস্স ভৰঙ্গস্সঅনন্তরপচ্চযেন পচ্চযোতি এৰং পটিসন্ধিভৰঙ্গানংপি পচ্চুপ্পন্নারম্মণতায ৰুত্তত্তা পচ্চুপ্পন্নভূতানি কম্মনিমিত্ত গতিনিমিত্তানি আরব্ভ পৰত্তি কালে পটিসন্ধিচিত্তানংপি আরম্মণপুরেজাতং লব্ভমানং ৰিয দিস্সতি. এৰংসন্তেপি পুরেজাতপচ্চযস্স পচ্চনিযে পটিসন্ধিক্খণে ৰিপাকা ব্যাকতো একো খন্ধোতিআদিনা পাল়িযংএৰ তং পটিক্খিত্তন্তি. এত্থচ আরুপ্পে ৰিয পটিসন্ধিক্খণেপি ৰত্থুপুরে জাতস্স অভাৰা অপরিব্যত্তত্তাৰা তস্স আরম্মণস্স আরম্মণমত্তভাৰেএৰ ঠিতত্তা পটিক্খিত্তন্তি কারণং ৰদন্তি. আরম্মণমেৰগরুকতন্তি পচ্চৰেক্খনৰসেন অস্সাদনাদিৰসেনচ গরুকতং ইট্ঠারম্মণ মাহ. তঞ্চ খো তস্সতস্স পুগ্গলস্স ইচ্ছাৰসেন ৰেদিতব্বং. গূথকুণপাদীনিপি হি তদভিনন্দন্তানং কিমিমক্খিক সুনখ গিজ্ঝ কাকাদীনং গরুকতানিএৰ আরম্মণানি হোন্তীতি.

[২৩০] যং পন ৰিভাৰনিযং

‘‘গরুকতন্তি গরুং কত্ৰা পচ্চৰেক্খিত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তং অনুপপন্নং.

চক্খুং গরুং কত্ৰা অস্সাদেতি অভিনন্দতীতিআদিনা অস্সা দনাদিৰসেনপি অস্স নিদ্দেসস্স পৰত্তত্তাতি. রাগাদযো পন ধম্মাতি এতেন রাগো দোসো মোহো মানো দিট্ঠি পত্থনাতি এৰং ৰুত্তেহি ধম্মেহি সহ দস অকুসলকম্মপথা পঞ্চঅনন্তরিয কম্মানিচ গহিতানি হোন্তি. তত্থ অনন্তরিযৰজ্জানি তানি সমতিক্কমমুখেন যথারহং অজ্ঝত্তং সব্বেসং চতুভূমক কুসলানং অনন্তরিযকম্মানি পন কামাৰচরকুসলানমেৰ উপ্পত্তিযা বলৰনিস্সযা হোন্তি. তানিযেৰচ সব্বানি যথারহং অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধাচ রাগাদীনং পাণাতিপাতাদীনঞ্চ সব্বেসং অকুসলানং কাযিকসুখদুক্খাদীনঞ্চ অব্যাকতধম্মানং উপ্পত্তিযা বলৰ নিস্সযা হোন্তি. সদ্ধাদযোতি এতেন সদ্ধা সীলং সুতং চাগো পঞ্ঞাতি এৰং ৰুত্তেহি ধম্মেহি সহ সব্বে দানসীলাদযো চতুভূমককু সলানং রাগাদি অকুসলানং সুখদুক্খাদিচতুভূমক অব্যাকতা নঞ্চ উপ্পত্তিযা বলৰনিস্সযা হোন্তীতি. সুখং দুক্খং পুগ্গলো ভোজনং উতুসেনাসনন্তি এতেন নিব্বানৰজ্জা সব্বে চতুভূমকা ব্যাকতা গহিতা, তেপি হি যথারহং অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধাচ কুসলাকুসলা ব্যাকতধম্মানং উপ্পত্তিযা বলৰনিস্সযা হোন্তীতি. কম্মংৰিপাকানন্তি এত্থ সুট্ঠু বলৰং কম্মং অধিপ্পেতং, ন দুব্বলন্তি. কস্মা পনেত্থ রূপধম্মা পচ্চযুপ্পন্নেসু ন গহিতা. ননু তেসংপি বহিদ্ধা রুক্খতিণাদীনং ৰুদ্ধিৰিরুল়্হি ৰেপুল্লত্থায অজ্ঝত্তঞ্চ আরোগ্যাদিঅত্থায পথৰিরস আপোরস ৰস্সোদক বিজমূলভেসজ্জাদযো বলৰনিস্সযা হোন্তীতি. অযং পনত্থো মূলটীকাযং কথিতোযেৰ. ৰুত্তঞ্হি তত্থ –

নহি রূপাব্যাকতং পকতূপনিস্সযং লভতি. অচেতনেন রূপসন্তানেন পকতস্সেৰ অভাৰতো. যথা হি অরূপসন্তানেন কত্তুভূতেন সদ্ধাদযো নিপ্ফাদিতা উতুভোজনাদযোচ উপসেৰিতা. ন এৰং রূপসন্তানেন. যস্মিঞ্চ উতুবীজাদিকে কম্মাদিকেচ সতি রূপং পৰত্ততি. ন তং তেন রূপেন পকতং হোতি. সচেতনস্সেৰ হি উপ্পাদনুপসেৰনপযোগৰসেন চেতনং পকপ্পনং পকরণং. রূপঞ্চ অচেতনন্তি.

ইদং ৰুত্তং হোতি, দুৰিধং সন্তানং রূপসন্তানং অরূপসন্তানন্তি. তত্থ যেন সন্তানেন পুব্বে কিঞ্চি সুট্ঠুউপ্পাদিতংৰা হোতি উপসেৰিতংৰা, তস্সেৰ পুব্বে অত্তনা উপ্পাদিতুপসেৰিতা ধম্মা কালন্তরে অত্তনো উপনিস্সযপচ্চযা হোন্তি. পকরণসঙ্খাতঞ্চ তথা উপ্পাদনুপসেৰনংনাম সচেতনে অরূপসন্তানেএৰ লব্ভতি, ন অচেতনে রূপসন্তানেতি. তস্মা রূপধম্মা উপনিস্সযংনাম নলব্ভন্তীতি. ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, অসতি ন হোতীতি এৰং ৰুত্তেন সুত্তন্তিকপরিযাযেন পন উপনিস্সযো নাম রূপধম্মানং মজ্ঝেপি ৰত্তব্বোযেৰাতি.

[২৩১] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘যথারহং অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধাচ রাগাদযো.ল. সেনাসনঞ্চাতি’’ ৰিযোজেত্ৰা ‘‘রাগাদযো হি অজ্ঝত্তং নিপ্ফাদিকা. পুগ্গলাদযো বহিদ্ধা সেৰিতাতি’’ ৰুত্তং. তং নসুন্দরং.

ন হি অত্তনো পরস্সচ উপ্পন্না রাগাদযো পরস্স অত্তনো চ সন্তানে রাগাদীনং বলৰনিস্সযা ন হোন্তি. সমানচ্ছন্দানং ইত্থি পুরিসাদীনং মনোপদোসিক দেৰাদীনঞ্চেত্থ রাগাদযো নিদস্সনং.

[২৩২] যাচ তত্থ

‘‘যথাঠিতৰসেন যোজনং’’ কত্ৰা ‘‘অত্তনোহি রাগাদযো’’তিআদিনা অত্থৰিভাৰনা কতা. সাপি অনুপপন্নাযেৰ.

তায হি অত্তনো রাগাদযো সদ্ধাদযোচ অজ্ঝত্তং কুসলাদীনং অত্তনো সদ্ধাযো পন বহিদ্ধা কুসলস্সাতি এৰং অপরিপুণ্ণস্স অত্থস্স ৰিভাৰিতত্তাতি.

[২৩৩] যঞ্চ

‘তত্থা’তিআদিনা অত্তনোরাগাদযোনিস্সাযঅজ্ঝত্তং কুসলাকুসলানমেৰ উপ্পত্তিৰিধানং ৰুত্তং. তংপি অনুপপন্নমেৰ.

নযদস্সনমত্তভূতংপি হি সংৰণ্ণনাৰাক্যংনাম নযমুখং পরিপুণ্ণং কত্ৰা ৰত্তব্বং হোতীতি. গরুকতংআরম্মণন্তি এত্থ সব্বং লোকিযকুসলং হেট্ঠিমমগ্গফলনিব্বানানি চ কামাৰচর কুসলস্স অরহত্তমগ্গফলনিব্বানানি চতুন্নং ঞাণসম্পযুত্ত মহাক্রিযজৰনানং. নিব্বানং অট্ঠৰিধলোকুত্তরস্স থপেত্ৰা পটিঘদ্ৰয মোমূহ দ্ৰয দুক্খসহগত কাযৰিঞ্ঞাণানি অৰসেসং সব্বং লোকিয কুসলাকুসলাব্যাকতধম্মজাতং লোভসহগতচিত্তস্সাতি এৰং পচ্চয পচ্চযুপ্পন্ন ৰিভাগো ৰেদিতব্বো.

[২৩৪] যং পন ৰিভাৰনিযং

‘‘গরুক তংআলম্বণন্তি পচ্চৰেক্খনঅস্সাদাদিনা গরুকতং আরম্মণ’’ন্তি ৰত্ৰা তং ৰিভাৰেন্তেন ‘‘তঞ্হি ঝানমগ্গ ফলৰিপস্সনা নিব্বানাদিভেদং পচ্চৰেক্খন অস্সাদাদিমগ্গফলাদিধম্মে অত্তাধীনে করোতীতি আরম্মণাধিপতিনামা’’তি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.

দান সীল উপোসথকম্ম পুব্বে সুচিণ্ণগোত্রভু ৰোদান মগ্গফল নিব্বানানিচেৰ রাগদিট্ঠিচক্খুসোতাদীনিচাতি পন ৰত্তব্বং. ৰিপস্সনাতিচ ইদং গোত্রভুৰোদানানিযেৰ সন্ধায ৰুত্তং সিযা. নচ তানি নিব্বানারম্মণানি ৰিপস্সনানাম হোন্তীতি. সহজাতানংনামরূপানন্তি দ্ৰিহেতুক তিহেতুক জৰনসহ জাতানন্তি অধিপ্পাযো. অঞ্ঞমঞ্ঞং সহজাত রূপানঞ্চাতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্সচ পটিসন্ধিক্খণে কম্মসমুট্ঠানরূপানং পৰত্তিযং চিত্ত সমুট্ঠানরূপানঞ্চ. এস নযো পরত্থপি. পঞ্চৰোকারভৰে পটিসন্ধিক্খণে ৰিঞ্ঞাণং ৰত্থুনা ৰিনা পতিট্ঠং নলভতি. ৰত্থুচতেন ৰিনা পতিট্ঠং নলভতীতি ৰুত্তং পটিসন্ধিক্খণে ৰত্থুৰিপাকা অঞ্ঞমঞ্ঞন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযে যো অত্তনো উপত্থম্ভকং পচ্চুপত্থম্ভতি. সোএৰ পচ্চযুপ্পন্নভাৰং গচ্ছতি. চিত্তসমুট্ঠান রূপানিচ চিত্তং কিঞ্চি উপত্থম্ভেতুং নসক্কোন্তি. তথা উপাদারূপানিচ মহাভূতেতি ৰুত্তং চিত্তচেতসিকাধম্মাঅঞ্ঞমঞ্ঞন্তিআদি.

[২৩৫] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘যস্মা পন অঞ্ঞমঞ্ঞুৰত্থম্ভনৰসেনেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযতা. ন সহজাতমত্ততোতি পৰত্তিযং রূপং নামানং অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযো ন হোতি. তস্মা ৰুত্তং চিত্তচেতসিকা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞন্তি’’ ৰুত্তং. তত্থ ন সহজাতমত্ততোতি এতেন যদি সহজাতমত্ততো অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযতাসিযা. এৰংসতি পৰত্তিযং রূপং নামানং অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযো সিযাতি অনুঞ্ঞাতং হোতি. সহজাতপচ্চযেপি পন পৰত্তিযং রূপং নামানং পচ্চযো নহোতিযেৰ. তস্মা ন সুন্দরমেতন্তি.

ছৰত্থূনি সত্তন্নং ৰিঞ্ঞাণধাতূনন্তি এত্থ ৰত্থুসহজাত নিস্সযো ৰত্থুপুরেজাতনিস্সযো ৰত্থারম্মণপুরেজাতনিস্সযোতি তিৰিধো ৰত্থুনিস্সযো. তত্থ পটিসন্ধিক্খণে ৰত্থু ৰিপাকানং খন্ধানং ৰত্থুসহজাতনিস্সযো. যং পন পৰত্তিযং পুরেজাতং, ৰত্থুং নিস্সায চিত্তং উপ্পজ্জতি, তং তস্স চিত্তস্স ৰত্থুপুরেজাতনিস্সযোনাম. যং পন পুরেজাতং ৰত্থু যস্স চিত্তস্স নিস্সযোচেৰ হোতি আরম্মণঞ্চ, তং তস্স ৰত্থারম্মণ পুরেজাতনিস্সযোনাম. ৰুত্তঞ্হেতং পট্ঠানে আরম্মণ নিস্সয পুরেজাতৰিপ্পযুত্ত অত্থিঅৰিগতন্তি তীণীতি. কথঞ্চ তং চিত্তস্স নিস্সযোচ আরম্মণঞ্চ হোতীতি. পচ্চুপ্পন্নং ৰত্থুং আরব্ভ সম্মসনৰসেনৰা অস্সাদনাদিৰসেনৰা ইদ্ধিৰিধকিচ্চাধিট্ঠানৰসেনৰা চিত্তং উপ্পজ্জতি, এৰং তং চিত্তস্স নিস্সযোচ আরম্মণঞ্চ হোতীতি. ৰুত্তঞ্হেতং পট্ঠানে-অজ্ঝত্তং ৰত্থুং অনিচ্চতো দুক্খতো ৰিপস্সতি, অস্সাদেতি. অভিনন্দতি. তং আরব্ভ রাগো উপ্পজ্জতি, দিট্ঠি উপ্পজ্জতি, ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জতি, উদ্ধচ্চং উপ্পজ্জতি. দোমনস্সং উপ্পজ্জতীতি.

এত্থ পন আচরিযা ইমং ৰত্থারম্মণপুরেজাতনিস্সযংনাম মরণাসন্নকালেএৰ ৰাচনামগ্গং আরোপযিংসু. অযংপনেত্থ তেসং অধিপ্পাযো. অট্ঠকথাযং তাৰ অনিট্ঠে ঠানে আৰজ্জনেন ৰিনা ৰীথিচিত্তানং পৰত্তি পটিসিদ্ধা হোতি. তথা একাৰজ্জনৰীথি যঞ্চ চিত্তানং আরম্মণংনাম ধম্মতোচ কালতোচ অভিন্নমেৰ ইচ্ছন্তি অট্ঠকথাচরিযা. পকতিকালেচ চিত্তানিনাম পচ্চেক ৰত্থুনিস্সযানি হোন্তি. তস্মা যদা পচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰত্থুং আরব্ভঅনিচ্চাদিৰসেন সম্মসন্তি, এতং মমাতিৰা অস্সাদেন্তি, তদাযং ৰত্থু আৰজ্জিতং হোতি. জৰনানিপি তদেৰ গণ্হন্তি. ন অত্তনো অত্তনো নিস্সযৰত্থূনি. যদি হি তানিৰা অঞ্ঞংৰা আরম্মণং গণ্হেয্যুং. নিরাৰজ্জনানিনাম জৰনানি হোন্তি. কস্মা, আৰজ্জনেন আৰজ্জিতং অগহেত্ৰা অঞ্ঞং গহেত্ৰা পৰত্তনতোতি. ভিন্না রম্মণানিচনাম হোন্তি. পচ্ছা উপ্পন্নানি পচ্চেকৰত্থূনিৰা অঞ্ঞংৰা গহেত্ৰা পৰত্তনতোতি. নচ তথা সক্কা ভৰিতুং অট্ঠকথা ৰিরোধতো. তস্মা সো ৰত্থারম্মণ পুরেজাতপচ্চযো পকতি কালে ন সক্কা লদ্ধুন্তি. মরণাসন্নকালে পন সব্বানি আৰজ্জনাদীনি চিত্তানি একমেৰ ৰত্থুং নিস্সায পৰত্তন্তীতি তং আরব্ভ পৰত্তানং আৰজ্জনাদীনং তেসং তদেৰ ৰত্থুচ আরম্মণঞ্চ হোতি. এৰঞ্হি সতি তেসং নিরাৰজ্জনতাৰা ভিন্নারম্মণতাৰা নত্থীতি অযং তেসং অধিপ্পাযোতি.

তত্থ পন যদি আৰজ্জনেন আৰজ্জিতং ৰত্থুং অগহেত্ৰা অত্তনো অত্তনো নিস্সযৰত্থূনি গণ্হেয্যুং. নিরাৰজ্জনানিনাম জৰনানি ভৰেয্যুন্তি ইদং তাৰ ন যুজ্জতি. আৰজ্জনেন আৰজ্জি তপ্পকারস্সেৰ গহণতো. যথা হি আৰজ্জনংপি ৰত্থুন্ত্ৰেৰ আৰজ্জতি. তথা জৰনানিচ ৰত্থুন্ত্ৰেৰ জৰন্তি. নো অঞ্ঞথাতি নত্থি জৰনানং নিরাৰজ্জনতাতি. যথা চ নিরাৰজ্জনতা নত্থি, তথা ভিন্নারম্মণতাপি তেসং নত্থিযেৰ. কস্মা, ৰিভাগস্স অসম্ভৰতো. নহি সন্ততিঘনৰসেন একীভূতমিৰ পুব্বাপরং পৰত্ত মানেসু বহূসু ৰত্থুসু একমেকং ৰত্থুং ইদমেৰাতি ৰিসুং কত্ৰা আৰজ্জনংৰাজৰনানিৰা গহেতুং সক্কোন্তি. নচ তথা অসক্কুণেয্যেসু ঠানেসু একন্তেন ধম্মতোৰা কালতোৰা ভিন্না রম্মণতানাম সক্কা লদ্ধুন্তি ইতি ভিন্নারম্মণতাপি তেসং নত্থি যেৰাতি. এত্তাৰতা ইমস্স ৰত্থারম্মণপুরেজাতনিস্সয ৰিধানস্স পকতিকালেপি লব্ভমানতা সাধিতা হোতীতি.

অপিচ, সব্বং পচ্চুপ্পন্নং অত্তনো রূপকাযং আরব্ভ রূপং মে অনিচ্চন্তিৰা এতং মমাতিৰা সমনুপস্সন্তানং অজ্ঝত্তরূপেসু ইদং নামরূপং তস্সচিত্তস্স আরম্মণং নহোতীতি নৰত্তব্বং. আরম্মণ ভূতেসু পন তেসু কিঞ্চি আরম্মণমত্তং কিঞ্চি আরম্মণপুরেজাতং কিঞ্চি ৰত্থারম্মণপুরেজাতং হোতীতি সক্কা ৰত্তুন্তি. কবল়ী কারো আহারোতি কামাৰচরসত্তানং পটিসন্ধিতো পট্ঠায উপ্পন্নো চতুসমুট্ঠানিক রূপাহারোচেৰ বহিদ্ধাহারোচ. গব্ভসেয্যকানঞ্হি যাৰ মাতুযা আহারফরণং নলব্ভতি, তাৰ কললাদিকালেসু তিসমুট্ঠানিকো অজ্ঝত্তাহারোযেৰ উপত্থম্ভনকিচ্চং সাধেতি. ৰুত্তঞ্হেতং পট্ঠানে-পটিসন্ধিক্খণে কবল়ীকারো আহারো ইমস্স কাযস্স আহারপচ্চযেন পচ্চযোতি, ওজট্ঠমকরূপসমুট্ঠাপনং পনস্স বহিদ্ধাহারুপত্থম্ভনং লদ্ধকালেযেৰাতি দট্ঠব্বং. যদিএৰং –

যঞ্চস্স ভুঞ্জতি মাতা, অন্নং পানঞ্চ ভোজনং. তেন সো তত্থ যাপেতি, মাতুকুচ্ছিগতো তিরোতি

কস্মা ৰুত্তন্তি. পাকটাহারেন তস্স যক্খস্স বোধনত্থন্তি. ইমস্সকাযস্সাতি গব্ভসেয্যকানং তাৰ পটিসন্ধিচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে একসমুট্ঠানিকস্স ঠিতিভঙ্গক্খণেসু দ্ৰিসমুট্ঠানি কস্স ততোপরং তিসমুট্ঠানিকস্স ওজাফরণকালে চতুসমুট্ঠানিকস্সচ কাযস্স. ইতরেসংপি যথাসম্ভৰং ৰত্তব্বং. রূপলোকে পন ৰিনাপি দুৰিধেন ওজাহারকিচ্চেন অপ্পনাপত্ত কম্মৰিসেসেন সিদ্ধস্স সুচিরংপি অদ্ধানং ফরিতুং সমত্থস্স রূপ জীৰিতিন্দ্রিযস্স তথারূপানঞ্চ ভৰঙ্গপরিযাপন্নানং অরূপাহারানং ৰসেন অনেককপ্পানিপি অত্তভাৰস্স পৰত্তি ৰেদিতব্বা. এতেনুপাযেন কম্মজকাযবহুতরেসু দেৰেসু পেতনিরযেসুচ সুচিরংপি কালং বহিদ্ধাহারেন ৰিনা অত্তভাৰস্স পৰত্তি ৰত্তব্বা. তেসু পন অজ্ঝত্তাহারোপি লব্ভতিযেৰাতি কিঞ্চাপি ওক্কন্তিক্খণে ৰিপাকক্খন্ধাপি ৰত্থুস্স ৰিপ্পযুত্তপচ্চযা হোন্তি. তে পন চিত্তচেতসিকাধম্মা সহজাতরূপানন্তি এত্থ সঙ্গয্হিস্সন্তীতি কত্ৰা ওক্কন্তিক্খণেৰত্থুৰিপাকানন্তি ৰুত্তং.

সব্বথাতি সব্বপকারং সহজাতন্তিআদিনা যোজেতব্বং. পকারোচ তিৰিধো হোতি সহজাতপচ্চযোতিআদিৰসেন ৰেদিতব্বো. রূপজীৰিতমিচ্চযন্তি এৰং পোরাণেহি ৰুত্তো অযং অত্থিপচ্চযো অৰিগতপচ্চযোচাতি যোজেতব্বং. ননু কবল়ীকারাহারো রূপজীৰিতিন্দ্রিযঞ্চ সহজাতে সঙ্গহেতব্বং. এৰঞ্হি সতি তিৰিধোৰ অত্থিপচ্চযো সিযাতি.ন. সহজননসঙ্খাতস্স সহুপ্পাদনলক্খণস্স অভাৰা. সহুপ্পাদনলক্খণো হি সহজাতপচ্চযো. কবল়ীকারাহারোচ ওজট্ঠমকরূপানি উপ্পাদেন্তোপি অত্তনো ঠিতিক্খণেএৰ উপ্পাদেতি, নো উপ্পাদক্খণে. যথাচ মহাভূতা সহজাতরূপানি উপত্থম্ভন্তা অত্তনা সহ উপ্পাদনপুব্বকাএৰ উপত্থম্ভন্তি, ন তথা সো আহারো. সো পন ৰিনাৰ সহুপ্পাদনকিচ্চেন সহজাতানিপি অসহজাতানিপি উপত্থম্ভতীতি রূপজীৰিতংপি সহ উপ্পাদনকিচ্চেন ৰিনাৰ সহ জাতরূপানি অনুপালেতি. ইতি ইমে দ্ৰেপি ধম্মা সহজাত লক্খণাভাৰাএৰ সহজাতপচ্চযে অসঙ্গহিতা. ইদানি সব্বেপি চতুৰীসতিপচ্চযা সঙ্গয্হমানা চত্তারোপচ্চযা হোন্তীতি দস্সেতুং আরম্মণূপনিস্সয.ল. সমোধানং গচ্ছন্তীতি ৰুত্তং. তত্রাযং সমোধানৰিধি, চতুৰীসতিযা পচ্চযেসু অধিপতি পচ্চযো তাৰ দুৰিধো আরম্মণসহজাতৰসেন. তত্থ আরম্মণাধিপতি তীসু কম্মৰজ্জেসু সমোধানং গচ্ছতি. আরম্মণ মত্তংপি হি কম্মেন সহ সমোধানং নগচ্ছতি. কুতো অধিপতি ভূতন্তি.

এত্থ সিযা, কস্মা আরম্মণমত্তংপি.ল. ন গচ্ছতীতি ৰুত্তং. ননু কম্মারম্মণাপি পটিসন্ধিভৰঙ্গচুতিযো হোন্তীতি. সচ্চং. এত্থ পন মূলটীকাযং কম্মং পন তস্মিং কতে পৰত্তমানানং কতূপচিত ভাৰেন কম্মপচ্চযো হোতি. ন আরম্মণাকারেন. ৰিসয মত্ততাৰসেনচ আরম্মণপচ্চযো হোতি. ন সন্তানৰিসেসনং কত্ৰা ফলুপ্পাদনসঙ্খাতেন কম্মপচ্চযাকারেন. তস্মা তে পচ্চযাকারৰিসভাগত্তা সহ ঘটনং নগচ্ছন্তীতি ৰিসজ্জিতন্তি. সহজাতাধিপতি পন অত্থিপচ্চযে. নিস্সযপচ্চযো তিৰিধো সহজাতো ৰত্থুপুরেজাতো ৰত্থারম্মণপুরেজাতোতি. তত্থ পুরিমা দ্ৰে অত্থিপচ্চযে, পচ্ছিমো পন দ্ৰীসু আরম্মণত্থি পচ্চযেসু. সো চে গরুকতো হোতি উপনিস্সযেপীতি. পুরেজাতপচ্চযো তিৰিধো আরম্মণপুরেজাতো ৰত্থুপুরে জাতো ৰত্থারম্মণপুরেজাতোতি. তত্থ ৰত্থুপুরেজাতো অত্থিপচ্চযে. ইতরে দ্ৰে দ্ৰীসু আরম্মণত্থিপচ্চযেসু. তেচে গরুকতা হোন্তি. উপনিস্সযেপীতি. কম্মপচ্চযো দুৰিধো সহজাতো নানাক্খণিকোতি. তত্থ সহজাতো অত্থিপচ্চযে. নানাক্খণিকো পন দুৰিধো বলৰা দুব্বলোচ. তত্থচ বলৰা দুৰিধো অকালিকো কালিকোচ, তদুভযাপি উপনিস্সযে. দুব্বলো পন ৰিসুং কম্মপচ্চযোযেৰ. সব্বো আহারপচ্চযো সব্বোচ ইন্দ্রিযপচ্চযো অত্থিপচ্চযে.

ৰিপ্পযুত্তপচ্চযো চতুব্বিধো সহজাতো ৰত্থুপুরেজাতো ৰত্থারম্মণপুরেজাতো পচ্ছাজাতোতি. তত্থ পুরিমা দ্ৰে পচ্ছিমোচ অত্থিপচ্চযে. ততীযো পন দ্ৰীসু আরম্মণত্থি পচ্চযেসু. সো চে গরুকতো হোতি, উপনিস্সযেপীতি. সেসেসু পন সত্তরসপচ্চযেসু হেতু, সহজাত, অঞ্ঞমঞ্ঞ, ৰিপাক, ঝান, মগ্গ, সম্পযুত্ত, অৰিগতৰসেন অট্ঠপচ্চযা পচ্ছা জাতোচ অত্থিপচ্চযে. অনন্তর সমনন্তর আসেৰন নত্থি ৰিগত ৰসেন পঞ্চপচ্চযা উপনিস্সযেতি. ইতি সব্বেপি চতুৰীসতিপচ্চযা সভাগসঙ্গহৰসেন সংখিপ্পমানা আরম্মণাদীসু চতূসু পচ্চযেসু সমোধানং গচ্ছন্তীতি.

[২৩৬] ৰিভাৰনিযং পন

তেসু চতূসু একেকস্মিংপি সব্বে চতুৰীসতিপচ্চযা সমোধানং গচ্ছন্তীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন যং ৰুত্তং ‘‘নহি সো কোচিপচ্চযোতি’’আদি. তং সব্বংপি আচরিযস্স মতিমত্তমেৰ.

[২৩৭] যঞ্হি তত্থ

‘‘নহি সো কোচিপচ্চযো অত্থি. যো চিত্তচেতসি কানং আরম্মণভাৰং নগচ্ছেয্যাতি’’ ৰুত্তং, তং তাৰ ন যুজ্জতি. নহি ইধ ধম্মসরূপমত্তেন সমোধানং অধিপ্পেতং. পচ্চযট্ঠেন সহেৰ অধিপ্পেতং. নচ হেতাদিপচ্চযট্ঠো আরম্মণাদিপচ্চযট্ঠো হোতীতি. এসনযো ‘‘সক সকপচ্চযুপ্পন্নস্সচ উপনিস্সযভাৰং নগচ্ছতীতি’’ এত্থাপি.

এত্থ পন যো সকসকপচ্চযুপ্পন্নস্স উপনিস্সযভাৰং নগচ্ছতি. নহি সো কোচি পচ্চযো অত্থীতি যোজনা.

[২৩৮] যঞ্চ তত্থ

‘‘কম্মহেতুকত্তাচ লোকপ্পৰত্তিযা ফলহেতূপচার ৰসেন সব্বেপি কম্মসভাৰং নাতিৰত্তন্তীতি’’ ৰুত্তং.

[২৩৯] যঞ্চ

‘‘তেচ পরমত্থতো লোকসম্মুতিৰসেনচ ৰিজ্জমানা যেৰাতি’’ ৰুত্তং. তদুভযং পন সব্বসো সাসনযুত্তি যাপি ৰিরুদ্ধমেৰাতি.

এত্থাতি এতস্মিং পট্ঠাননযে. সব্বত্থাপীতি সব্বেসু সহ জাতসভাগেসু পচ্চযেসু. যস্মা পন পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণংনাম নামরূপানং অঞ্ঞমঞ্ঞপটিবদ্ধওকাসে চুতিপরিচ্ছিন্নস্স সকলস্স তস্স তস্স ভৰস্স সীসভূতং বীজভূতঞ্চ হোতি. যতো সকলকাযভূতস্স নানারূপারূপসন্তানস্স নিব্বত্তি হোতি. বীজতো ৰিয মহারুক্খস্স. যথাহ –

ৰিঞ্ঞাণঞ্চ হি আনন্দ মাতুকুচ্ছিস্মিং ন ওক্কমিস্সথ. অপিনুখো নামরূপং মাতুকুচ্ছিস্মিং সমুচ্চিস্সথাতি. নো হেতং ভন্তে. ৰিঞ্ঞাণঞ্চ হি আনন্দ মাতুকুচ্ছিস্মিং ওক্কমিত্ৰা ৰোক্কমিস্সথ. অপিনুখো নামরূপং ইত্থত্তায অভিনিব্বত্তিস্সথাতি. নোহেতং ভন্তে. ৰিঞ্ঞাণঞ্চ হি আনন্দ দহরস্সেৰ সতো ৰোচ্ছিজ্জিস্সথ কুমারস্সৰা কুমারিকাযৰা. অপিনুখো নামরূপং ৰুদ্ধিং ৰিরুল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জিস্সথাতি. নোহেতং ভন্তে. তস্মা হি আনন্দ এসেৰ হেতু এস নিদানং এস সমুদযো এস পচ্চযো নামরূপস্স. যদিদং ৰিঞ্ঞাণন্তি.

তত্থ সমুচ্চিস্সথাতি ৰড্ঢিস্সথ. নামরূপঞ্হি ৰিঞ্ঞাণস্স ৰড্ঢিযেৰাতি. ৰোক্কমিস্সথাতি ভিজ্জিস্সথ. ইত্থত্থাযাতি ঈদিসস্স অত্তভাৰস্স অত্থাযাতি অত্থো. ৰুদ্ধিং ৰিরুল়্হিং ৰেপুল্লন্তি পথমৰযৰসেন ৰুদ্ধিং. মজ্ঝিমৰযৰসেন ৰিরুল়্হিং. পচ্ছিমৰযৰসেন ৰেপুল্লন্তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তং. তস্মা পটিসন্ধিক্খণে রূপুপ্পত্তিযা একন্তেন ৰিঞ্ঞাণপচ্চযতা ৰেদিতব্বা. এৰং উপ্পন্নঞ্চ পনেতং পটিসন্ধিরূপং পুন সযং তস্মিং ভৰে যাৰ চুতিযা পৰত্তমানানং সব্বাসং চতুসমুট্ঠানিকরূপসন্ততীনং সিত ভূতং বীজভূতঞ্চ হোতি. অতিবলৰন্তংপি হি চিত্তং পুরিমুপ্পন্নায রূপপৰেণিযা অসতি রূপং জনেতুং নসক্কোতি. এৰং উতু আহারাপীতি. ততোযেৰ হি অরূপভৰে কামাৰচরাদীনি রূপজনকচিত্তানিপি তত্থ রূপং নজনেন্তীতি. অসঞ্ঞসত্তেপি উতু সমুট্ঠানরূপসন্ততিযো পথমুপ্পন্নায কম্মজরূপসন্ততিযা ৰিজ্জ মানত্তাএৰ উপ্পজ্জন্তীতি. ৰুত্তঞ্হি ৰিভঙ্গটীকাযং অরূপং পন রূপস্স ওকাসো ন হোতীতি যস্মিং রূপে সতি চিত্তং অঞ্ঞং রূপং উপ্পাদেয্য. তদেৰ তত্থ নত্থীতি অত্থো. পুরিমরূপস্সাপি হি পচ্চযভাৰো অত্থি পুত্তস্স পিতিসদিসতাদস্সনতোতি. এত্থচ পুত্তস্স পিতিসদিসতাদস্সনতোতি এতেন ইমমত্থং দস্সেতি. যথা তিণরুক্খানং বীজভাৰসঙ্খাতং নিযামরূপংনাম অত্থি. যস্স আনুভাৰেন তন্নিব্বত্তাতিণরুক্খা ৰড্ঢন্তা যথাৰা তথাৰা অৰড্ঢিত্ৰাঅত্তনা সমানবীজেহিএৰ তিণরুক্খেহি সব্বসো সদিসা কারং গহেত্ৰা ৰড্ঢন্তি. এৰমেৰং গব্ভসেয্যকানং সত্তানং যোনি ভাৰসঙ্খাতং নিযাম রূপংনাম অত্থি. যস্সানুভাৰেন তে সমান জাতিকেহিএৰ কুলেহি ৰিসেসতো মাতাপিতূহি এৰ সব্বসো সদিসরূপসণ্ঠানা হোন্তি. ইতি বীজনিযামো ৰিয যোনিনিযামোপি হোতি. সোচ পটিসন্ধিরূপস্সেৰ আনুভাৰোতি ৰেদিতব্বো.

অপিচ, অযং যোনিনিযামোনাম কললকালাদীসু পুত্তানং সরীরেসু মাতাপিতূহি সমুদাগতং উতুজরূপসন্তানংএৰ. যস্স আনুভাৰেন তংসন্তানং সমানজাতিকসত্তসণ্ঠানসদিসং অত্তনো ঞাতিকুলসদিসঞ্চ হোতি. যথাহিইত্থিভাৰাদিরূপং সত্তানং ইত্থিলিঙ্গাদীনি বীজরূপঞ্চ তিণরুক্খানং তংতংৰণ্ণসণ্ঠানা দীনি নিযামেতি. এৰং যোনিরূপং নানাজাতিৰসেন সত্তানং নিযামকং ৰৰত্থাপকং হোতীতি. এত্তাৰতা পৰত্তিযং থপেত্ৰা চিত্তজরূপং সব্বেসং তিসমুট্ঠানিকরূপানং উপ্পত্তিযা চিত্তনিরপেক্খতা পুরিমুপ্পন্ন রূপপৰেণি পটিবদ্ধতাচ সাধিতা হোতি. তেনেৰচ তেসং চিত্তস্স ঠিতিভঙ্গক্খণেসুপি চিত্তরহিতে নিরোধসমাপত্তি কালেপি উপ্পত্তি হোতীতি. তেন ৰুত্তং সহজাতরূপন্তি পনেত্থাতিআদি. ইতীতিআদি নিগমনং. তত্থ সম্ভৰংতি যথা সম্ভৰং. সম্ভৰাতিৰা সম্ভূতা. অজ্ঝত্তঞ্চাতি অজ্ঝত্তভূতাচ. বহিদ্ধাচাতি বহিদ্ধাভূতাচ. সঙ্খতাতি সঙ্খতভূতা. অসঙ্খতাতি অসঙ্খতভূতা. এৰং তেকালিকাচ কালমুত্তাচ অজ্ঝত্তবহিদ্ধা সম্ভূতাচ. তথা সঙ্খতাসঙ্খতভূতাচ পঞ্ঞত্তি নামরূপানং ৰসেন তিৰিধা ঠিতা ধম্মা পট্ঠানে সব্বথা চতুৰীসতি পচ্চযানাম হোন্তীতি যোজনা. এত্থচ তিৰিধা ঠিতানং ধম্মানং তেকালিকাদিভাৰে সতি চতুৰীসতিপচ্চযানংপি যথাসম্ভৰং তেকালিকাদিভেদো সিদ্ধো হোতি. তত্থ আরম্মণঅধিপতি উপনিস্সযপচ্চযা তেকালিকা কালমুত্তাচ হোন্তি.

[২৪০] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘আরম্মণঅধিপতিউপনিস্সযপচ্চযানং তিকালিকানন্তি’’ ৰুত্তং. তং ন যুজ্জতি.

পঞ্ঞত্তিনিব্বানানংপি কালমুত্তানং তেসু পৰিট্ঠত্তাতি. তত্থ ইমস্মিং ভৰে অভিনৰানং ধনধঞ্ঞভোগানংৰা ৰিজ্জাসিপ্পসুতপরি যত্তীনংৰা সীলসমাধিপঞ্ঞানংৰা ভৰন্তরে ভৰসম্পত্তিভোগ সম্পত্তি মগ্গফলসম্পত্তীনংৰা পটিলাভত্থায পুব্বযোগং করোন্তস্স অনাগতানং তাসং উপনিস্সযপচ্চযতা ৰেদিতব্বা. পট্ঠানে পন অনাগতং চক্খুসম্পদং পত্থযমানো সোত, ঘান, জিৰ্হা, কাযসম্পদং, ৰণ্ণসম্পদং, সদ্দ, গন্ধ, রস, ফোট্ঠব্বসম্পদং পত্থযমানো অনাগতে খন্ধে পত্থযমানো দানং দেতি সীলং সমাদিযতীতিআদিনা ভৰন্তরপরিযাপন্নাএৰ সম্পত্তিযো ৰুত্তা. তা পন দানাদীনং কম্মানং অনুরূপৰসেন ৰুত্তাতি দট্ঠব্বা. কম্মপচ্চযো পন পচ্চুপ্পন্নাতীতৰসেন দ্ৰিকালিকো. অনন্তর সমনন্তর আসেৰন নত্থি ৰিগত পচ্চযা অতীতকালিকা. সেসা পন্নরস পচ্চযা পচ্চুপ্পন্নকালিকাতি. অজ্ঝত্তবহিদ্ধাদুকে আরম্মণা ধিপতি সহজাত অঞ্ঞমঞ্ঞ নিস্সয উপনিস্সয পুরেজাত আহার অত্থি অৰিগতা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা হোন্তি. সেসা চুদ্দস পচ্চযা অজ্ঝত্তাৰ. আরম্মণ অধিপতি উপনিস্সযা সঙ্খতা অসঙ্খতাচ হোন্তি. সেসা সঙ্খতাৰাতি. পঞ্চৰিধংপিঅরূপন্তি পৰুচ্চতি. কস্মা, কদাচিপি রূপসঙ্খাতং সণ্ঠানত্থং অনুপগমনতো নামন্তিচ পৰুচ্চতি. কস্মা, অধিৰচনসঙ্খাতনামাভিধানৰসেনেৰ সুণন্তেহি গহেতব্বভাৰুপগমনতোতি.

১৬৯. পঞ্ঞপীযতীতি পঞ্ঞত্তি. অযংপি একো ৰচনত্থোতি লোকিযমহাজনেহি থপীযতি. ৰোহরীযতি চেৰ সম্পটিচ্ছী যতিচাতি অত্থো. যোকোচি সম্মুতিসচ্চভূতো ব্যঞ্জনত্থো. তথা পঞ্ঞাপেতব্বা অত্থা পঞ্ঞপীযন্তি এতাযাতি পঞ্ঞত্তি. ব্যঞ্জনত্থজোতকো পঞ্ঞত্তিসদ্দোতি এৰং দুৰিধা পঞ্ঞত্তীতি ৰুত্তং ততোঅৰসেসা.ল. দুৰিধাহোতীতি. তত্থ পঞ্ঞাপীযত্তা পঞ্ঞত্তীতি অত্থ পঞ্ঞত্তিমাহ. পঞ্ঞাপনতোপঞ্ঞত্তীতি সদ্দপঞ্ঞত্তিং. তংতংভূতৰিপরিণামাকারন্তি পথৰিযাদীনং তেসং তেসং মহাভূতানং অধিমত্তভাৰপ্পকারসঙ্খাতং তথা তথা পরিণা মাকারং. পৰত্তিৰিসেসাকারন্তি অত্থো. উপাদাযাতি পটিচ্চ. নিস্সায. পথমং চিত্তেন গহেত্ৰাতি অত্থো. তথাতথা পঞ্ঞত্তাতি অযং পথৰীনাম অযং পব্বতোনামাতি এৰমাদি নযেন মহাজনেন পঞ্ঞত্তা, কথিতা, ৰোহরিতাতি অত্থো. পথৰিপব্বতাদিকাতিআদিসদ্দেন নদি সমুদ্দাদিকাযো সঙ্গণ্হতি. অযং সমূহপঞ্ঞত্তিনাম.

[২৪১] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘সণ্ঠানপঞ্ঞত্তীতি’’ ৰুত্তা. সা যুত্তা ৰিয নদিস্সতি.

নহি ইধ সণ্ঠানং পধানং হোতীতি. সম্ভারসন্নিৰেসাকারন্তি কট্ঠাদীনং সম্ভারানং তথা তথা সন্নিৰেসাকারং. এত্থাপি আদিসদ্দেন নাৰাদযো সঙ্গণ্হতি. অযং সণ্ঠান পঞ্ঞত্তি. কট্ঠাদযো এৰ হি গেহাকারেন সণ্ঠিতা গেহন্তি রথাকারেন সণ্ঠিতা রথোতি ৰুচ্চন্তীতি.

[২৪২] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘সমূহপঞ্ঞত্তীতি’’ ৰুত্তং. তং ন যুজ্জতি.

নহি ইধ সমূহো পধানন্তি. পুরিসপুগ্গলাদিকা সত্তপঞ্ঞত্তি উপাদাপঞ্ঞত্তীতিপি ৰুচ্চতি. চন্দাৰট্টনাদিকন্তি চন্দসূরিযাদীনং সিনেরুং পদক্খিণং কত্ৰা আৰট্টনাদিকং. যতো চন্দিমসূরিযা উদেন্তি, সা পুব্বদিসানাম. পুব্বতরং লদ্ধপ্পকাসত্তা. যত্থ পন অত্থং গচ্ছন্তি, সা পচ্ছিমদিসানাম. পচ্ছালদ্ধপকাসত্তা. তাসং দক্খিণপস্সা দিসা ৰুড্ঢিঅত্থেন দক্খিণদিসানাম. ইতরা পন উচ্চতরট্ঠেন উত্তরাদিসাতি ৰুচ্চতি. যদা সূরিযো উদেতি, তদা সকলস্স অহস্স পুব্বভাগত্তা পুব্বন্হোতি ৰুচ্চতীতি. এৰমাদিকা দিসা পঞ্ঞত্তি কালপঞ্ঞত্তিযোনাম. আদিসদ্দেন থলনিন্নাদিকা দেসপঞ্ঞত্তি সঙ্গহিতাতি. অসম্ফুট্ঠাকারন্তি মহাভূতানং অঞ্ঞমঞ্ঞং অসম্ফুসনাকারং. অযং আকাসপঞ্ঞত্তিনাম. তং তং ভূতনিমিত্তন্তি পথৰীকসিণাদিকং উদ্ধুমাতকাদিকঞ্চ ভূতনিমিত্তং. নীলকসিণাদিকং ৰণ্ণনিমিত্তঞ্চ এত্থেৰ সঙ্গয্হতি. ভাৰনা ৰিসেসন্তি পরিকম্মাদিকং ভাৰনাৰিসেসংচ. এতেন পরিকম্মনিমিত্ত উগ্গহনিমিত্ত পটিভাগনিমিত্তানং সিদ্ধকারণং ৰদতি. অযং নিমিত্তপঞ্ঞত্তিনাম.

এৰমাদিভেদাতি এত্থ আদিসদ্দেন অট্ঠকথাযং আগতা উপাদাপঞ্ঞত্তি উপনিধাপঞ্ঞত্তিআদযো সঙ্গহিতা. পরমত্থতো অৰিজ্জমানাপীতি এতেন সম্মুতিতো লদ্ধভাৰং দস্সেতি. তেনেৰ হি তাসং ৰিজ্জমানভাৰং গহেত্ৰা তথা তথা ৰোহরন্তানং মুসাৰাদোনাম নহোতীতি. অত্থচ্ছাযাকারেনাতি তং তং ভূতাদীনং পরমত্থানং সমূহসণ্ঠানাদিছাযাকারেন. অত্থচ্ছা যাকারেনাতিৰা সদ্দাভিধেয্যসঙ্খাতেন দব্বপটিবিম্বাকারেন সৰিগ্গহাকারেনাতি অত্থো, তংতংউপাদাযাতি পরমত্থধম্মানং তংতংপৰত্তিৰিসেসং উপাদায. উপনিধাযাতি ওলুম্বিয. পরিকপ্পিযমানাতি পরিকপ্পবুদ্ধিযা পরিকপ্পেত্ৰা গয্হমানা. এত্থ পন এৰমাদিপভেদা আলম্বণভূতা পরিকপ্পিযমানা সব্বা পঞ্ঞত্তি পঞ্ঞাপীযতীতি অত্থেন পঞ্ঞত্তীতি যোজনা. সঙ্খাযতীতি গণীযতি. গণনুপগং কত্ৰা থপীযতীতি অত্থো. সমঞ্ঞাযতীতি সম্মন্নীযতি. নামং, নামকম্মং, নামধেয্যং, নিরুত্তি, ব্যঞ্জনং, অভিলাপোতি ইমে ছ নাম নামকম্মা. তত্থ অত্থে নমতীতি নামং. অত্থৰিসযং এৰ হুত্ৰা পৰত্ততীতি অত্থো. অত্তনিচ অত্থং নামেতীতি নামং. পিটকত্তযসঙ্খাতে হি নামে সতি তদুগ্গণ্হন্তানং সব্বে তদত্থা পদেপদে ৰাক্যেৰাক্যে আগচ্ছন্তি যেৰাতি.

অপিচ সুণন্তানং ঞাণং তংতংঅত্থাভিমুখং নামেতীতি নামং নামগহণৰসেন কত্তব্বত্তা নামমেৰ কম্মন্তি নামকম্মং. ধীযতি ধারীযতীতি ধেয্যং. নামমেৰ ধেয্যন্তি নামধেয্যং. অৰিদিতপক্খে ঠিতো অত্থো এতায ততো নীহরিত্ৰা ৰুচ্চতি কথীযতীতি নিরুত্তি. অত্থস্স ব্যঞ্জনতো পাকটকরণতো ব্যঞ্জনং. অভিব্যত্তং কত্ৰা লপীযতি কথীযতি অত্থো এতেনাতি অভিলাপো. এত্থচ ৰণ্ণপঞ্ঞত্তি, অক্খরপঞ্ঞত্তি, সরপঞ্ঞত্তি, দীঘপঞ্ঞত্তি, রস্স পঞ্ঞত্তি. ব্যঞ্জনৰগ্গঘোসাঘোসপঞ্ঞত্তি, লিঙ্গপঞ্ঞত্তি. পদপঞ্ঞত্তি, ৰাক্যপঞ্ঞত্তিযোপি এতস্সেৰ পভেদাতি দট্ঠব্বা. পরমত্থতো ৰিজ্জমানেসু অত্থেসু পৰত্তা পঞ্ঞত্তি ৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তি নাম. অৰিজ্জ মানেসু ভূমিপব্বতাদীসু পৰত্তা পঞ্ঞত্তি অৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তি নাম. এতা এৰ সমাসট্ঠানং পত্ৰা দ্ৰিপদসংযোগৰসেন ইতরা চতস্সোপি হোন্তীতি দস্সেতুং তত্থাতিআদি ৰুত্তং. এতায পঞ্ঞাপেন্তীতি এতেন ৰিজ্জমানং অত্থং পঞ্ঞপেন্তি এতাযাতি ৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তীতি ইমমত্থং ৰদতি. এসনযো পরত্থপি. ছ অভিঞ্ঞা অস্সাতি ছল়ভিঞ্ঞোতি কত্ৰা ৰিসেসনভূতানং ছন্নং অভিঞ্ঞানং ৰিজ্জমানত্তা ৰিসেসিতব্বভূতস্স পুগ্গলস্স অৰিজ্জমানত্তা ছল় ভিঞ্ঞোতি ৰিজ্জমানেনঅৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তি নাম. ইত্থী অৰিজ্জমানা সদ্দো ৰিজ্জমানোতি ইত্থিযাসদ্দো ইত্থিসদ্দোতি অৰিজ্জমানেন ৰিজ্জমান পঞ্ঞত্তি নাম. চক্খুচ চক্খুৰিঞ্ঞাণঞ্চ উভযংপি ৰিজ্জামানন্তি চক্খুস্মিং ৰিঞ্ঞাণং চক্খুৰিঞ্ঞাণন্তি ৰিজ্জমানেনৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তি নাম. রাজাচ পুত্তোচ দ্ৰেপি অৰিজ্জমানাএৰাতি রঞ্ঞো পুত্তো রাজপুত্তোতি অৰিজ্জমানেনঅৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তিনামাতি ইমমত্থং দস্সেন্তো উভিন্নন্তিআদিমাহ.

এত্থ পন ৰচনতো চ ৰচনত্থতোচ ৰিনিমুত্তা সদ্দসভাৰা নামপঞ্ঞত্তিনাম ৰিসুং নত্থীতি ৰদন্তি. তং ন যুজ্জতি. অত্থজোতক ভাৰেন ৰিসুং সিদ্ধত্তা. সদ্দো হি নাম অক্খরপদব্যঞ্জনভাৰং উপগতোযেৰ অত্থজোতনে সমত্থো হোতি. পরমত্থ সদ্দোচ খণিকো চুণ্ণৰিচুণ্ণভূতো তব্ভাৰং উপগতো নহোতীতি. তস্মা সদ্দসভাৰানাম পঞ্ঞত্তিনাম ৰিসুং অত্থিযেৰ. অত্থিভাৰোচস্সা ৰচনসদ্দং সুত্ৰা অনন্তরে অক্খর পদ ব্যঞ্জনগোচরচিত্তস্স তদনন্তরেচ তদত্থৰিজাননচিত্তস্স পৰত্তিযা পাকটোতি দস্সেন্তো গাথাদ্ৰযং আহ. তত্থ ৰচীঘোসা নুসারেনাতি উচ্চারিযমানসদ্দসঙ্খাতস্স ৰচীঘোসস্স আরম্মণকরণসঙ্খাতেন অনুসারেন উপ্পন্নায সোতৰিঞ্ঞাণ ৰীথিযা পৰত্তিযা অনন্তরে উপ্পন্নস্স মনোদ্ৰারস্স গোচর ভূতা সাযং পঞ্ঞত্তীতি সম্বন্ধো. কীদিসী পন সাযং পঞ্ঞত্তীতি আহ অত্থাযস্সা.ল. ততোপরন্তি. তত্থ ততোপরন্তি ততো নামপঞ্ঞত্তারম্মণস্স মনোদ্ৰারস্স উপ্পত্তিতো পরং অত্থা ৰিঞ্ঞাযন্তীতি সম্বন্ধো. যস্সা নামপঞ্ঞত্তিযা অনুসারেন পরমত্থপঞ্ঞত্তিভূতা অত্থা ৰিঞ্ঞাযন্তি. সা অযং পঞ্ঞত্তি লোকসঙ্কেতনিম্মিতাতি ৰিঞ্ঞেয্যাতি যোজনা.

এত্থচ সোতৰিঞ্ঞাণৰীথিযাতি এত্থ অতীতসদ্দমত্তা রম্মণা তদনুৰত্তিকানাম মনোৰিঞ্ঞাণৰীথিপি সঙ্গহিতাতি দট্ঠব্বা. ৰুত্তঞ্হি সারত্থদীপনিযং-তেন ৰুত্তৰচনে যত্তকানি অক্খরানি হোন্তি. তেসু একমেকং পচ্চুপ্পন্নং অতীতঞ্চ গহেত্ৰা সোত ৰিঞ্ঞাণৰীথিযা মনোৰিঞ্ঞাণৰীথিযাচ উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুদ্ধায অৰসানে তানি অক্খরানি সম্পিণ্ডেত্ৰা অক্খরসমূহং গহেত্ৰা একা মনোৰিঞ্ঞাণৰীথি উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুজ্ঝতি. তদনন্তরং অযং অক্খরসমূহো এতস্স নামন্তি নামপঞ্ঞত্তিগহণৰসেন অপরায মনোৰিঞ্ঞাণ ৰীথিযা উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুদ্ধায তদনন্তরং উপ্পন্নায মনোৰিঞ্ঞাণ ৰীথিযা অযমেতস্স অত্থোতি পকতিযা তদত্থৰিজাননং সম্ভৰতীতি. মণিসারমঞ্জূসাযং পন তদনুৰত্তিকৰীথিতো পরং একং ৰিনিচ্ছযৰীথিং ৰিঞ্ঞত্তিগহণৰীথিঞ্চ ৰদতি. ততো পরং একক্খরে সদ্দে একত্থজোতিকায নামপঞ্ঞত্তিযা গহণং হোতি. যা ৰদন্তস্স পুব্বভাগে মনসা ৰৰত্থাপিতো পঞ্ঞত্তিসদ্দোনাম ৰুচ্চতি. ততোপরং তদত্থগহণন্তি. ঈদিসেসু পন ঠানেসু তত্থ তত্থ জৰনৰীথিৰারানং পটিপাটিকথনংনাম পধানপাকটগহণৰসেনেৰাতি দট্ঠব্বং. একচ্ছরক্খণে অনেক কোটিসতসহস্সানি চিত্তানি উপ্পজ্জন্তীতি হি ৰুত্তং. তথা –

একমত্তো ভৰে রস্সো, দ্ৰিমত্তো দীঘমুচ্চতে;

তিমত্তোতুপ্লুতো ঞেয্যো, ব্যঞ্জনং অদ্ধমত্তিকন্তিচং.

ন চ পরমত্থসদ্দসঙ্ঘাটানং সতসহস্সংপি একক্খরংনাম ভৰিতুং পহোতি. তস্মা ইধ বহুং ৰিচারণা অম্হেহি নকতাতি.

ইতি পরমত্থদীপনিযানাম অভিধম্মত্থসঙ্গহস্স

চতুত্থৰণ্ণনায অট্ঠমস্স পচ্চযসঙ্গহস্স

পরমত্থদীপনা নিট্ঠিতা.