পকিণ্ণক সঙ্গহ পরমত্থদীপনী

১২৯. এৰং ৰিসুং ৰিসুং চিত্তচেতসিকানং নিদ্দেসং দস্সেত্ৰা ইদানি পুন উভিন্নং নিদ্দেসং দস্সেন্তো সম্পযুত্তাযথাযোগন্তিআদিমাহ. যথাযোগং সম্পযুত্তা সভাৰতো তেপঞ্ঞাস চিত্তচেতসিকা যে ধম্মা মযা ৰিসুং ৰিসুং নিদ্দিট্ঠা. ইদানি যথা রহং তেসং উভিন্নং সঙ্গহোনাম নিয্যতেতি যোজনা. তত্থ অত্তনো অত্তনো ভাৰো সভাৰো. ধম্মানং আৰেনিকলক্খণন্তি ৰুত্তং হোতি. চিত্তং তাৰ ভূমিজাতিসম্পযোগাদিভেদেন একূন নৰুতিৰিধংপি অত্তনো আরম্মণ ৰিজাননসঙ্খাতেন আৰেনিকলক্খণেন একমেৰ হোতি. ফস্সোপি ভূমিজাতিসম্পযো গাদিভেদেন একূননৰুতিৰিধোপি ফুসনলক্খণেন একোৰ হোতি তথা ৰেদনাসঞ্ঞাদযোতি এৰং সভাৰতো তেপঞ্ঞাস এৰ হোন্তীতি. ৰেদনাহেতুতো কিচ্চদ্ৰারালম্বণৰত্থুতো পৰত্তো সঙ্গহোতি সম্বন্ধো. তত্থ ৰেদনাহেতুতোতি ৰেদনাভেদ হেতুভেদতো. এৰং কিচ্চদ্ৰারালম্বণ ৰত্থুতোতি এত্থপি. চিত্তুপ্পাদৰসেনেৰাতি চিত্তৰসেনেৰ নিয্যতেতি সম্বন্ধো. এৰসদ্দেন চেতসিকে নিৰত্তেতি. এত্তাৰতা ছন্নং পকিণ্ণকসঙ্গহানং ৰচনত্থো ইধেৰ তাৰ থেরেন দস্সিতো হোতি ৰেদনাভেদেন চিত্তচেতসিকানং সঙ্গহো ৰেদনাসঙ্গহো, হেতুভেদেন চিত্তচেতসিকানং সঙ্গহো হেতুসঙ্গহোতিআদিনা.

[৮৩] ৰিভাৰনিযং পন

চিত্তুপ্পাদসদ্দেন চেতসিকধম্মেপি গহেত্ৰা অঞ্ঞং নিৰত্তে তব্বং অপস্সন্তো ‘‘ন কত্থচি তংৰিরহেনা’’তি ৰদতি. তং নযুজ্জতিযেৰ.

ন হি ইধ এত্তকা চেতসিকা সুখসহগতা, এত্তকা দুক্খ সহগতাতিআদিনা একোপি সঙ্গহো চেতসিকেহি নীতো নাম অত্থি. সুখসহগতং কুসলৰিপাকং কাযৰিঞ্ঞাণমেকমেৰাতিআদিনা পন চিত্তেনএৰ নীহোতি. চিত্তে পন সিদ্ধে চেত সিকাপি সিদ্ধাএৰাতি কত্ৰা চিত্তুপ্পাদৰসেনেৰাতি ইদং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

১৩০. তত্থাতি তেসু ছসু সঙ্গহেসু. ৰেদনাভেদেন তংসম্পযুত্তানং চিত্তচেতসিকানং সঙ্গহো ৰেদনাসঙ্গহো.

[৮৪] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘সুখাদিৰেদনানং তংসহগতচিত্তুপ্পাদানঞ্চ ৰিভাগৰসেন সঙ্গহো ৰেদনাসঙ্গহো’’তি ৰুত্তং. তত্থ চসদ্দেন ৰেদনাসঙ্গহোচ ৰেদনাসহগত চিত্তুপ্পাদ সঙ্গহোচাতি ইমস্মিং অত্থে ৰেদনাসঙ্গহোতি একসেসনিদ্দেসো হোতীতি দস্সেতি. তং ন সুন্দরং.

ইধ হি ৰেদনাভেদো ইমস্স সঙ্গহস্স নিস্সযধম্মপরিগ্গহত্থংএৰ ৰুত্তো. ন ৰেদনানংচ ৰিসুং সঙ্গহদস্সনত্থন্তি. তত্থতিৰিধা ৰেদনাতি কস্মা ৰুত্তং. ননু সংযুত্তকে দ্ৰেপি তিস্সোপি পঞ্চপি ছপি অট্ঠারসপি ছত্তিংসপি অট্ঠসতংপি ৰেদনা ৰুত্তাতি. সচ্চং. অনুভৰনলক্খণেন পন ৰেদনা তিৰিধাএৰ হোতি. যে হি কেচি যংকিঞ্চি আরম্মণং অনুভৰন্তি. তে তং সাততোৰা অনুভৰন্তি অসাততোৰা মজ্ঝত্ততোৰা. ততো অঞ্ঞো পকারো নত্থীতি. অঞ্ঞে পন পভেদা তেন তেন পরিযাযেন ৰুত্তা. তত্থ হি দ্ৰে কাযিকচেতসিকৰসেন ৰুত্তা. যথাহ-কতমাচ ভিক্খৰে দ্ৰে ৰেদনা কাযিকাচ চেতসিকাচাতি. সুখদুক্খ ৰসেনৰা উপেক্খং সুখে সঙ্গহেত্ৰা. যথাহ-দ্ৰে ৰেদনা ৰুত্তা ভগৰতা সুখাৰেদনা দুক্খাৰেদনা. যাযং ভন্তে অদুক্খ মসুখা ৰেদনা. সন্তস্মিং এসাপণীতে সুখে ৰুত্তা ভগৰতাতি.

ৰিভাৰনিযং পন

অনৰজ্জপক্খিকং উপেক্খং সুখে সাৰজ্জপক্খিকঞ্চ দুক্খে সঙ্গহেত্ৰা দ্ৰে ৰুত্তাতি ৰুত্তং. তং পাল়িযং অনাগতংপি যুজ্জতিযেৰ.

ইন্দ্রিযভেদৰসেন পঞ্চ. ফস্সভেদৰসেন ছ. উপৰিচারভেদ ৰসেন অট্ঠারস. ছ গেহস্সিতানি ছ নেক্খম্মস্সিতানীতি এৰং পচ্চেকং দ্ৰাদসন্নং সোমনস্স দোমনস্সউপেক্খানং ৰসেন ছত্তিংস. তাযেৰ কালত্তযৰসেন অট্ঠসতং ৰেদনা ৰুত্তাতি. যঞ্চ কত্থচি সুত্তে যংকিঞ্চি ৰেদযিতং সব্বং তং দুক্খস্মিন্তি ৰুত্তং. তং সঙ্খারদুক্খতাৰসেন ৰুত্তন্তি. হেট্ঠা পন চিত্তনিদ্দেসে চিত্তানি ইন্দ্রিযভেদৰসেন নিদ্দিট্ঠানীতি কত্ৰা ইধপি ইন্দ্রিযভেদৰসেনেৰ চিত্তানি সঙ্গহেতুং পুন সুখং.ল. পঞ্চধা হোতীতি ৰুত্তং. এত্থ চ যেসু ধম্মেসু আধি পচ্চৰসেন সুখদুক্খানি ইন্দ্রিযানি নাম হোন্তি. তেসং কাযিক মানসিকৰসেন দুৰিধত্তা তানিপি সুখিন্দ্রিযং সোমনস্সিন্দ্রিযং দুক্খিন্দ্রিযং দোমনস্সিন্দ্রিযন্তি দ্ৰিধা ৰুত্তানি. উপেক্খায পন আধিপচ্চট্ঠানভূতা ধম্মা মানসিকাএৰ হোন্তীতিসা উপেক্খিন্দ্রিযন্তি একধাৰ ৰুত্তাতি. অপিচ, তেপি পরিযাযেন দুৰিধা হোন্তি. চক্খাদিপসাদকায নিস্সিতানংপি সব্ভাৰতো. ৰেদনাপন একরসত্তা একধাৰ ৰুত্তাতি.

ৰিভাৰনিযং পন

‘‘কাযিক মানসিক সাতভেদতো সুখদুক্খানি দ্ৰিধা ৰুত্তানী’’তি ৰুত্তং.

তত্থ সভাৰতো ইট্ঠানিট্ঠফোট্ঠব্বা নুভৰনলক্খণানি সুখ দুক্খানি. সভাৰতোৰা পরিকপ্পনতোৰা ইট্ঠানিট্ঠমজ্ঝত্তানুভৰন লক্খণানি ইতরানীতি. সেসানীতি যথাৰুত্ত সুখদুক্খতো মনস্স দোমনস্সযুত্তেহি সেসানি বাত্তিংস কামাৰচরচিত্তানি তেৰীসতি পঞ্চমজ্ঝানিকচিত্তানিচাতি সব্বানি পঞ্চপঞ্ঞাসচিত্তানি. একত্থাতি একস্মিং চিত্তে. ইতরা হি উপেক্খাৰেদনা.

১৩১. হেতূনং ভেদেন তংসম্পযুত্তানং চিত্তচেতসিকান সঙ্গহো হেতুসঙ্গহো.

[৮৫] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘লোভাদিহেতূনং ৰিভাগৰসেন তংসম্পযুত্তধম্মৰসেনচ সঙ্গহো হেতুসঙ্গহো’’তি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.

কারণং ৰুত্তমেৰ. হেতূনাম ছব্বিধা ভৰন্তীতি সম্বন্ধো. তত্থ হেতুকিচ্চংনাম আরম্মণে সম্পযুত্তধম্মানং সুপ্পতিট্ঠিতভাৰ সাধনং. যথা হি রুক্খস্স মূলানি সযং অন্তো পথৰিযং ৰদ্ধিত্ৰা পথৰিরসেচ আপোরসেচ গহেত্ৰা রুক্খং যাৰ অগ্গা অভিহরন্তি. ৰাতেৰা মহোঘেৰা আগতে রুক্খং সুট্ঠু আকড্ঢিত্ৰা তিট্ঠন্তি, এৰং রুক্খো ৰুদ্ধো ৰিরুল়্হো ৰিপুলো চিরট্ঠিতিকোচ হোতি. এৰমেৰং ইমেপি ধম্মা সযং আরম্মণেসু থিরপত্তা হুত্ৰা সম্পযুত্তধম্মে তত্থ ৰুদ্ধে ৰিরুল়্হে ৰিপুলে চিরট্ঠিতিকেচ সাধেন্তীতি. অহেতুকচিত্তানিপন জলতলে অমূলকসেৰা লানি ৰিয আরম্মণে সুট্ঠু পতিট্ঠিতানি ন হোন্তীতি দট্ঠব্বং. অপরে পন ধম্মানং কুসলাদিভাৰসাধনং হেতুকিচ্চন্তি ৰদন্তি. এৰংসন্তে যেসং সহজাতহেতু নত্থি. তেসং অকুসলভাৰো অব্যাকতভাৰোচ নসম্পজ্জেয্য. যানিচ লদ্ধহেতুপচ্চযানি রূপানি. তেসঞ্চ কুসলাদিভাৰো আপজ্জেয্যাতি ৰত্ৰা তংৰাদং পটিপক্খিপন্তি. যথা পন লোকে অন্ধকারোনাম কেনচি পচ্চয ৰিসেসেন সাধেতব্বো ন হোতি. যত্থ আলোকো নত্থি. তত্থ সো অত্তনো ধম্মতায সিদ্ধো হোতি. এৰমেৰং ধম্মেসু মুয্হনক্রিযাভূতো মোহন্ধকারোপি অত্তনো ধম্মতায এৰ অকুসলো ভৰিতুং অরহতি. তথা হি ইচ্ছানাম অত্থি. সামুয্হনক্রিযায যুত্তা লগ্গনভাৰং পত্ৰা লোভো অকুসলো নাম হোতি. সদ্ধায যুত্তা পন ধম্মচ্ছন্দভাৰং পত্ৰা কুসলচ্ছন্দোনাম হোতি. তথা অক্খন্তিনাম অত্থি. সাপি মুয্হন ক্রিযায যুত্তা পটিঘভাৰং পত্ৰা দোসো অকুসলোনাম হোতি. সদ্ধায যুত্তা পন উপ্পন্নং কামৰিতক্কং নাধিৰাসেতীতিআদিনা নযেন পাপধম্ম পাপারম্মণ ৰিরোধভাৰং পত্ৰা অলোভো কুসলোনাম হোতি. মুয্হনক্রিযা পন অসুকেন যুত্তা অকুসলোনাম. অসুকেন যুত্তা কুসলোনামাতি নত্থি. অম্বিলত্থায অঞ্ঞেন সংযোগকিচ্চরহিতো জাতিঅম্বিলরসো ৰিয একন্তঅকুসলজাতিকাএৰ হোতীতি. যোচ ধম্মো কুসলো অকুসলোচ ন হোতি. সো অব্যাকতোতি এত্তকমেৰ ধম্মানং অব্যাকতভাৰসিদ্ধিযা কারণং. তস্মা অহেতুকচিত্তানং রূপনিব্বানানঞ্চ অব্যাকতভাৰোপি অত্তনো ধম্ম তাযএৰ সিদ্ধো. তত্থ মোহো সেসমূলানংপি মূলং হোতি. রজ্জনদুস্সনানিপি হি মুয্হননিসন্দানিএৰ হোন্তি. অলোভাদীনঞ্চ কুসলভাৰো অৰিজ্জানুসযেন সহেৰ সিদ্ধোতি. তানি পন লোভাদীনি লোভসহগতাদীনং ৰিসেসমূলানি হোন্তি. রজ্জনাদি নিসন্দানি হি দিট্ঠিমানাদীনি. অরজ্জনাদিনিসন্দানি চ সদ্ধাদীনীতি. যস্মা পন হেতুযোনাম সম্পযুত্তেসু পধানধম্মা হোন্তি. তস্মা সহেতুকৰিপাকক্রিযানং অব্যাকতভাৰো পন হেতু মুখেনপি ৰত্তুং যুত্তো.

[৮৬] এত্তাৰতা যং ৰুত্তং ৰিভাৰনিযং

‘‘অপরে পন কুসলাদীনং কুসলাদিভাৰসাধনং হেতু ভাৰো’’তি ৰদন্তি. এৰং সতি হেতূনং অত্তনো কুসলা দিভাৰসাধনো অঞ্ঞো হেতু মগ্গিতব্বো সিযা. অথ সেসসম্পযুত্তহেতুপটিবদ্ধো তেসং কুসলাদিভাৰো, এৰম্পি মোমূহ চিত্তসম্পযুত্তস্স হেতুনো অকুসল ভাৰো অপ্পটিবদ্ধো সিযা. অথ তস্স সভাৰতো অকুসলভাৰোপি সিযা. এৰংসতি সেসহেতূনম্পি সভাৰতো কুসলাদিভাৰোতি তেসং ৰিয সম্পযুত্ত ধম্মানম্পি সো হেতুপটিবদ্ধো নসিযা, যদিচ হেতুপটিবদ্ধো কুসলাদিভাৰো. তদা অহেতুকানং অব্যাকতভাৰো নসিযাতি অলমতিনিপ্পীল়নেনাতি তং পটিক্খিত্তং হোতি.

যথাচ লদ্ধজ্ঝানপচ্চযেসু রূপারূপধম্মেসু ঝানঙ্গানি অরূপধম্মেসুএৰ উপনিজ্ঝানট্ঠং ফরন্তি, ন রূপধম্মেসু. তে পন ঝানধম্ম সমুট্ঠি তত্তাএৰ ঝানপচ্চযুপ্পন্নেসু ৰুত্তা. এৰমেৰ হেতুযোপি অরূপ ধম্মেসুএৰ কুসলাদিভাৰং ফরন্তি. ন রূপধম্মেসু. তে পন হেতু সমুট্ঠিতত্তাএৰ হেতুপচ্চযুপ্পন্নেসু ৰুত্তাতি ন তেসং রূপধম্মানং কুসলাদিভাৰাপত্তি চোদেতব্বাতি.

[৮৭] যঞ্চ ৰিভাৰনিযং

‘‘কুসলাদিভাৰো পন কুসলাকুসলানং যোনিসো অযোনিসো মনসিকারপটিবদ্ধো’’তি ৰুত্তং. তংপি ৰিচারে তব্বং.

তথা হি সূরিযালোকে আগতে দিৰা বলানং হংসাদীনং ওকাসো হোতি. রত্তন্ধকালে আগতে রত্তিবলানং উলূকাদীনং ওকাসো হোতি. নচ তে আলোকন্ধকারা তেসং ৰণ্ণাদিৰিসেসং সামেন্তি. তং পন তেসং যোনিযোএৰ সাধেন্তি. তত্থ আলোকো ৰিয যোনিসোমনসিকারো দট্ঠব্বো. অন্ধকারো ৰিয ইতরো. তে সত্তা ৰিয কুসলাকুসলা. ৰণ্ণাদিৰিসেসো ৰিয কুসলাদিভাৰো. যোনিযো ৰিয হেতুযো দট্ঠব্বাতি. অব্যাকতানং পনাতি সব্বং যো ধম্মো কুসলো অকুসলোচ ন হোতি. সো অব্যাকতোতি ৰুত্তপক্খে পততিযেৰাতি. তত্থাতি হেতুসঙ্গহে. সহেতুকানং পরিগ্গহসুখত্থং ইধ ৰজ্জেতব্বানিপি অহেতুকানি পথমং উদ্ধটানি. তেনাহ সেসানি পন. ল. সহেতুকা নেৰাতি. তেসংৰা অহেতুকনামংপি হেতূনং ৰসেনেৰ ৰিসুং সিদ্ধন্তি তেসংপি ইধ সঙ্গহণং অৰিরুদ্ধং হোতি. তেনাহ অহেতু কাট্ঠারসেকাতিআদি. সভাৰ ভেদেন ছব্বিধাপি হেতুযো কুসলা কুসলা ব্যাকতজাতিভেদেন নৰধা হোন্তীতি ৰুত্তং লোভো দোসোচাতিআদি.

১৩২. চুদ্দসন্নং কিচ্চানং ভেদেন তংকিচ্চৰন্তানং চিত্তচেতসিকানং সঙ্গহো কিচ্চসঙ্গহো.

[৮৮] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘পটিসন্ধাদীনং কিচ্চানং ৰিভাগৰসেন তংকিচ্চৰন্তানঞ্চ পরিচ্ছেদৰসেন সঙ্গহো কিচ্চসঙ্গহো’’তি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.

যেন এককম্মেন একো উপপত্তিভৰোনিব্বত্ততি. তস্মিং সরসেনৰা লদ্ধৰিবাধনেনৰা পরিক্খীণে সো ভৰো নিরুজ্ঝতি. একস্স কম্মস্স ওকাসো হোতি. তস্মা ততো নিব্বত্ত ভৰতো চুতস্স অন্তরা খণমত্তংপি অট্ঠত্ৰা লদ্ধোকাসেন একেন কম্মেন পুন ভৰন্তরাদি পটিসন্ধান ৰসেন অভিনিব্বত্তি পটিসন্ধিকিচ্চং. তথা নিব্বত্তস্স উপপত্তিভৰসন্তানস্স যাৰ তং কম্মং নখিয্যতি. তাৰ অৰিচ্ছেদ পৰত্তিপচ্চযঙ্গভাৰেন পৰত্তি ভৰঙ্গকিচ্চং. তস্স হি তথা পৰত্তিযা সতি আযুপবন্ধাচ উস্মা পবন্ধাচ পৰত্তন্তিযেৰাতি এতে তযো ধম্মা ইমং কাযং অভিজ্জমানং রক্খন্তীতি. যথাহ –

আযু উস্মাচ ৰিঞ্ঞাণং, যদা কাযং জহন্তি মং;

অপৰিদ্ধো তদা সেতি, নিরত্থংৰ কলিঙ্গরন্তি.

আৰজ্জনং চিত্তসন্তানস্স আৰট্টনং, তংৰা আৰজ্জেতি আৰট্টেতি, আৰট্টতিৰা তং এত্থ এতেনাতিৰা আৰজ্জনং. ভৰঙ্গ ৰীথিতো ওক্কমিত্ৰা আরম্মণন্তরাভিমুখং পৰত্ততীতি অত্থো. আৰজ্জেতিৰা আরম্মণন্তরে আভোগং করোতীতি আৰজ্জনং. দস্সনাদীনি পাকটানি. ৰোট্ঠব্বনন্তি ৰিসুং অৰচ্ছিন্দিত্ৰা থপনং ইদং নীলন্তিৰা পীতকন্তিৰা সুভন্তিৰাঅসুভন্তিৰা অসঙ্করতোথপনং নিযমনন্তি ৰুত্তং হোতি. জৰনন্তিৰা জৰোতিৰা ৰেগোতিৰা অত্থতো একং. অসনিনিপাতো ৰিয ৰেগসহিতস্স একেকস্স পিত্তস্স পৰত্তি জৰনকিচ্চং.

[৮৯] যংপন ৰিভাৰনিযং

‘‘আরম্মণে তংতংকিচ্চসাধনৰসেন অনেকক্খত্তুং একক্খত্তুংৰা জৰমানস্স ৰিয পৰত্তি জৰনকিচ্চ’’ন্তি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.

ন হি জৰমানস্স চিত্তস্স একৰারমত্তেন নিৰত্তিনাম অত্থি. মগ্গাতিঞ্ঞাজৰনানিপি হি একাৰজ্জনপরিকম্মচিত্ততো পট্ঠায একৰেগেন পৰত্তজৰমানচিত্তসন্তানপতিতানি এৰ হোন্তি. ন পন তানি ৰিসুং সিদ্ধেন জৰেন জৰন্তীতি.

[৯০] তত্থ চ

জৰমানস্স ৰিয পৰত্তীতি এতেন ৰিসুং ৰিসুং উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুদ্ধা নং খণিকধম্মানং সীঘগমনসঙ্খাতো জৰোনাম ৰিসুং নত্থি. বহুক্খত্তুং পৰত্তিৰসেন পন সীঘগচ্ছন্তপুরিস সদিসত্তা এৰ জৰনন্তি ৰুচ্চতীতি দস্সিতং হোতি. তংপি ন সুন্দরং.

অসনিনিপাতো ৰিয ৰেগসহিতস্স একেকস্স চিত্তস্স পৰত্তিজৰনকিচ্চন্তি হি হেট্ঠা ৰুত্তং. ভৰঙ্গচিত্তঞ্হি দীঘং অদ্ধানং পূরেত্ৰা পৰত্তংপি নদিসোতে ৰুয্হমানং সুক্খপণ্ণং ৰিয ৰেগরহিতং হোতি. জৰনচিত্তং পন একমেকংপি সমানং ইন্দেন ৰিস্সট্ঠ ৰজিরং ৰিয ৰেগসহিতমেৰ পৰত্ততীতি দট্ঠব্বং. তং আরম্মণং এতস্সাতি তদারম্মণং. যং জৰনেন গহিতং, তদেৰস্স আরম্মণন্তি ৰুত্তং হোতি. যং জৰনেন গহিতারম্মণং, তস্সেৰ গহিতত্তা তদারম্মণং নামাতি হি ৰুত্তং. তস্সৰা জৰনস্স আরম্মণং অস্স আরম্মণন্তি তদারম্মণং. ইধ পন তদারম্মণভাৰো অধিপ্পেতো. নিব্বত্তমানভৰতো ৰচনং মুচ্চনং পরিগল়নং চুতি. ইদানি তানি কিচ্চানি অনিযমতো ন পৰত্তন্তি. ঠাননিযমেনেৰ পৰত্তন্তীতি দস্সেতুং ঠানভেদো ৰুত্তো. তিট্ঠতি পৰত্ততি তংতং কিচ্চৰন্তং চিত্তং এত্থাতি ঠানং. ওকাসো. তংতং অন্তরাকালোতি ৰুত্তং হোতি. কালোপি হি কালৰন্তানং পৰত্তিৰিসযত্তা ঠানন্তি ৰুচ্চতি. পটিসন্ধিযা ঠানং পটিসন্ধিট্ঠানং. পটিসন্ধকালো পটিসন্ধিক্খণোতি ৰুত্তং হোতি. এৰং সেসেসুপি.

[৯১] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘পটিসন্ধিযা ঠানং পটিসন্ধিট্ঠানন্তি ৰত্ৰা কামং পটিসন্ধিৰিনি মুত্তং ঠানংনাম নত্থি. সুখগ্গহণত্থং পন সিলা পুত্তকস্স সরীরন্তিআদীসু ৰিয অভেদেপি ভেদপরিকপ্পনাতি দট্ঠব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. তং ন গহেতব্বং.

কালো হি নাম সভাৰতো অৰিজ্জমানোপি চিত্তস্স ৰিসুং আরম্মণভূতো একো পঞ্ঞত্তিধম্মো. তথা হি অট্ঠকথাযং ইমেসং অট্ঠন্নং মহাৰিপাকচিত্তানং ৰিপচ্চনট্ঠানং ৰেদিতব্বং. এতানি হি চতূসু ঠানেসু ৰিপচ্চন্তি. পটিসন্ধিযং ভৰঙ্গে চুতিযং তদারম্মণেতি ৰত্ৰা তং ৰিত্থারেন্তেন পটিসন্ধিগ্গহণকালে পটিসন্ধিহুত্ৰা ৰিপচ্চন্তি. অসঙ্খ্যেয্যংপি আযু কালং ভৰঙ্গং হুত্ৰা মরণ কালে চুতি হুত্ৰাতি কালোৰ ৰুত্তোতি. ইতরথা কিচ্চানি ৰিয ঠানানিপি চুদ্দসৰিধানিএৰ ৰত্তব্বানি সিযুন্তি. ঠানানং ৰিত্থারভেদো পন উপরি দ্ৰীসু পৰত্তিসঙ্গহেসু চিত্তপৰত্তিৰিধানানুসারেন ৰেদিতব্বোতি. যস্মা ওমকং দ্ৰিহেতুককুসলং সযং সো মনস্সযুত্তংপি সমানং অতিদুব্বলত্তা সোমনস্স পটিসন্ধিং দাতুং নসক্কোতি. তস্মা সোমনস্সসন্তীরণং পটিসন্ধিট্ঠানং নগচ্ছতীতি ৰুত্তং দ্ৰেউপেক্খাসহগতসন্তীরণানিচেৰাতি. তথা হি পট্ঠানে পীতিসহগতত্তিকে পটিচ্চৰারে হেতুপচ্চনিকে তং পটি সন্ধিট্ঠানেন উদ্ধটন্তি. মনোদ্ৰারাৰজ্জনং পরিত্তারম্মণেৰা অৰিভূতা রম্মণেৰা দ্ৰত্তিক্খত্তুং পৰত্তমানংপি ৰিপাক সন্তানতো লদ্ধপচ্চযভাৰেন দুব্বলত্তা জৰনৰেগরহিতমেৰ হোতীতি ৰুত্তং আৰজ্জন দ্ৰয ৰজ্জিতানীতি.

[৯২] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘আরম্মণরসানুভৰনা ভাৰতো’’তি কারণং ৰুত্তং. তং অ কারণং.

ন হি আরম্মণ রসানুভৰনং জৰনকিচ্চ সিদ্ধিযা জৰননাম লাভস্সচ কারণং হোতি. তং পন জৰনকিচ্চসিদ্ধিযা ফলমে ৰহোতীতি. যস্মা পন ফলচিত্তং আসেৰনভাৰরহিতংপি মগ্গ চেতনায মহানুভাৰত্তা পরিকম্মভাৰনাবলেন চ পৰত্তত্তা আরম্মণে ৰেগসহিতমেৰ পততীতি তস্সজৰনেসু গহণংকতং.

[৯৩] ৰিভাৰনিযং পন

মগ্গাভিঞ্ঞাজৰনানং একৰারমেৰ পৰত্তত্তা জৰনকিচ্চং ন সম্পজ্জতীতি অধিপ্পাযেন ‘‘একচিত্তক্খণিকংপি লোকুত্তর মগ্গাদিতং তংসভাৰৰন্ততায জৰনকিচ্চং নামা’’তি ৰত্ৰা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণোপমায তমত্থং ৰিভাৰেতি. তং ন যুজ্জতিযেৰ.

ইদানি সমানকিচ্চগণনানি চিত্তানি সঙ্গহেত্ৰা দস্সেতুং তেসু পনাতিআদিমাহ. পটিসন্ধাদযো নাম চিত্তুপ্পাদাতি সম্বন্ধো.

[৯৪] ৰিভাৰনিযং পন

নামকিচ্চভেদেনাতিপি যোজেতি. তং ন সুন্দরং.

নামভেদস্স ৰিসুং ৰত্তব্বাভাৰতোতি. এককিচ্চট্ঠান দ্ৰিকিচ্চট্ঠান তিকিচ্চট্ঠান চতুকিচ্চট্ঠান পঞ্চকিচ্চট্ঠানানি চিত্তানি যথাক্কমং অট্ঠসট্ঠিচ তথা দ্ৰেচ নৰচ অট্ঠচ দ্ৰেচ নিদ্দিসেতি যোজনা.

১৩৩. চক্খাদীনং দ্ৰারানং ভেদেন চিত্তচেতসিকানং সঙ্গহো দ্ৰারসঙ্গহো.

[৯৫] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘দ্ৰারানঞ্চ দ্ৰারপৰত্তচিত্তানঞ্চ পরিচ্ছেদৰসেন সঙ্গহো দ্ৰারসঙ্গহো’’তি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.

দ্ৰে জনা অরন্তি গচ্ছন্তি এতেনাতি দ্ৰারং. নগরস্স অন্তো জনা বহিজনাচ যেন ছিদ্দমগ্গেন নিক্খমন্তি পৰিসন্তিচ, তস্সেতং নামং. দ্ৰে জনা অরন্তি গচ্ছন্তি এত্থাতি দ্ৰারন্তিপী ৰদন্তি. অপিচ, দুৰিধং দ্ৰারং আকাসদ্ৰারং মণ্ডদ্ৰারন্তি. তত্থ আকাসদ্ৰারংনাম যথাৰুত্তো ছিদ্দমগ্গো. মণ্ডদ্ৰারংনাম আদাস পট্টমযো আলোকমগ্গো. তং পন পুঞ্ঞৰন্তানং গেহেসু যোজীযতি. যথা চ তেসু, তথা সত্তানং সরীরেসুপি দ্ৰেএৰ হোন্তি. নৰদ্ৰারো মহাৰণোতি হি ছিদ্দদ্ৰারং ৰুত্তং. নৰনৰুতিলোমকূপসহস্সা নিপি ছিদ্দদ্ৰারানিএৰ. ইধ পন আদাসপট্টসদিসং মণ্ডদ্ৰারং অধিপ্পেতং. তংপি হি আরম্মণিকধম্মানং আরম্মণধম্মানঞ্চ নিগ্গমন পৰিসন মুখপথভাৰতো দ্ৰারসদিসত্তা দ্ৰারন্তি ৰুচ্চতীতি. তং পন রূপমণ্ড দ্ৰারং অরূপমণ্ডদ্ৰারন্তি দুৰিধং. রূপমণ্ডদ্ৰারংপি কম্মৰিসেসমহাভূত ৰিসেসসিদ্ধেন মণ্ডভাৰৰিসেসেন পঞ্চৰিধন্তি দস্সেতুং চক্খুদ্ৰারন্তিআদিমাহ. তত্থ চক্খুমেৰচক্খুদ্ৰারন্তি যস্মিং চক্খুম্হি চন্দ মণ্ডলাদীনি রূপ নিমিত্তানি পঞ্ঞাযন্তি. আৰজ্জনাদীনিচ যম্হি পঞ্ঞাতানি তানি নিমিত্তানি গণ্হন্তি. তস্মা তদেৰ চক্খু তেসং দ্ৰিন্নং ৰিসযৰিস যিভাৰুপগমনস্স মুখপথভূতত্তা চক্খুদ্ৰারংনামাতি অত্থো. অথৰা, যেন চক্খুমণ্ডেন বহিদ্ধা চন্দমণ্ডলাদীনি রূপানি অন্তো আৰজ্জনাদীনং ৰিসযভাৰং উপগচ্ছন্তি. যেনচ অন্তো আৰজ্জনাদীনি বহিদ্ধা তেসং রূপানং ৰিসযিভাৰং উপগচ্ছন্তি. তমেৰ যথাৰুত্ত কারণেন চক্খুদ্ৰারং নামাতি অত্থো. এৰং সেসেসুপি.

[৯৬] টীকাসু পন

‘‘আৰজ্জনাদীনং অরূপধম্মানং পৰত্তিমুখভাৰতো দ্ৰারসদিসত্তা দ্ৰারানী’’তি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.

রূপাদীনং আরম্মণানংপি পৰত্তিমুখভূতত্তা. ৰক্খতি হি ছব্বিধা ৰিসযপৰত্তিযোতি. এত্থচ ৰিসযানং রূপাদীনং আরম্মণানং দ্ৰারেসু আপাতা গমন সঙ্খাতা পৰত্তিযো ৰিসযপৰত্তিযোতি ৰুচ্চন্তীতি. তত্থ চক্খুমেৰ চক্খুদ্ৰারন্তি এতেন চক্খুস্স দ্ৰারং চক্খুদ্ৰারন্তি অত্থং নিৰত্তেতি. তথা সোতাদযো সোত দ্ৰারাদীনীতি এতেন সোত মেৰ সোতদ্ৰারং.ল. মনোএৰ মনোদ্ৰারং. ন মনানং দ্ৰারং মনোদ্ৰারন্তি ইমমত্থং অতিদিস্সতি. তস্স পন মনস্স বহুৰিধত্তা ইধ অধিপ্পেতং মনং দস্সেন্তো মনোদ্ৰারং পন ভৰঙ্গন্তি পৰুচ্চতীতি ৰুত্তং.

[৯৭] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘আৰজ্জনাদীনং মনানং দ্ৰারন্তি মনোদ্ৰার’’ন্তিপি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.

কারণং ৰুত্তমেৰ. তত্থ সব্বং একূননৰুতিৰিধংপি চিত্তং মনোদ্ৰার মেৰনাম হোতি. ইধ পন উপপত্তিদ্ৰারমেৰ অধিপ্পেতন্তি কত্ৰা ভৰঙ্গন্তি পৰুচ্চতীতি ৰুত্তং. পটিসন্ধিতো পট্ঠায যাৰতাযুকং নদিসোতমিৰ পৰত্তমানং একূনৰীসতিৰিধং ভৰঙ্গচিত্তমেৰ ইধ মনোদ্ৰারন্তি ৰুচ্চতি, কথীযতীতি অত্থো.

[৯৮] ৰিভাৰনিযং পন

যথা গামস্স দ্ৰারংনাম গামানন্তরমেৰ হোতি. এৰং আৰজ্জনাদীনং মনানং পৰত্তিমুখট্ঠেন দ্ৰারংনাম আৰজ্জনানন্তরং ভৰঙ্গমেৰ সিযা. ন ততো পুরিমানি ভৰঙ্গানীতি অধিপ্পাযেন যং ৰুত্তং ‘‘ভৰঙ্গন্তি আৰজ্জানানন্তরং ভৰঙ্গ’’ন্তি. তং ন গহেতব্বং.

এৰঞ্হি সতি যেসু চক্খুপসাদাদীসু রূপাদীনি আপাতং নাগচ্ছন্তি. তানিপি আৰজ্জনাদীনং ৰীথিচিত্তানং পৰত্তিমুখানি এৰ ন হোন্তীতি কত্ৰা দ্ৰারানিনাম নসিযুং. ন চ তথা সক্কা ৰত্তুং. পাল়িযমেৰ তেসং দ্ৰাররূপভাৰস্স ৰুত্তত্তা. ইধচ ৰক্খতি পসাদৰিঞ্ঞত্তিসঙ্খাতং সত্তৰিধংপি দ্ৰাররূপংনামাতি.

[৯৯] যঞ্চ তত্থ

সাৰজ্জনং ভৰঙ্গন্তু, মনোদ্ৰারন্তি ৰুচ্চতীতি –

সাধকৰচনং আহটং; তংপি ইধ নযুজ্জতিযেৰ.

তঞ্হি আৰজ্জনংপি মনোদ্ৰারপক্খিকং কত্ৰা দীপেতীতি. যত্থ পন চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপেচ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং. সোতঞ্চ. ল. মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মেচ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণন্তি ৰুত্তং. তত্থেৰ তং যুত্তং. তত্থ হি চক্খুৰিঞ্ঞাণুপ্পত্তিযা চতূসু পচ্চযেসু চক্খুরূপানি এৰ সরূপতো ৰুত্তানীতি ইতরে আৰজ্জনঞ্চ সম্পযুত্তক্খন্ধা চাতি দ্ৰে পচ্চযা চসদ্দেন গহিতা, এৰং সোতৰিঞ্ঞাণাদীসুপি. মনোৰিঞ্ঞাণে পন মনঞ্চাতি এত্থ ভৰঙ্গচিত্তেন সহ আৰজ্জনং গহেত্ৰা চসদ্দেন সম্পযুত্তক্খন্ধা গহিতা. এৰঞ্হি সতি চত্তা রোপচ্চযা হোন্তীতি. ৰুত্তঞ্হেতং ধাতুৰিভঙ্গট্ঠকথাযং পটিচ্চাতি নাম আগতট্ঠানে আৰজ্জনং ৰিসুং নকাতব্বং. ভৰঙ্গনিস্সিতকমেৰ কাতব্বন্তি. তস্মা ইধ মনোতি সহাৰজ্জনকং ভৰঙ্গং. মনো ৰিঞ্ঞাণন্তি জৰনমনোৰিঞ্ঞাণন্তি. এত্থচ পটিচ্চাতিনাম আগতট্ঠানেতি এতেন অঞ্ঞত্থ পন আৰজ্জনং দ্ৰারপক্খিকং নকাতব্বন্তি সিদ্ধং হোতি. পটিচ্চাতি আগতত্তাযেৰচ ভৰঙ্গংপি আৰজ্জনা নন্তরং ভৰঙ্গদ্ৰযমেৰ ইমিস্সং পাল়িযং গহেতব্বং. সন্নিহিতপচ্চযানং এৰ তত্থ অধিপ্পেতত্তাতি. ইধ পন দ্ৰারভাৰা রহস্স সব্বস্স উপপত্তিধম্মস্স পরিগ্গহিতত্তা সব্বং ভৰঙ্গং অধিপ্পেতং. ন হি কিঞ্চি ভৰঙ্গং নাম অত্থি. যং মনোদ্ৰারভাৰারহং ন সিযাতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বন্তি. তত্থাতি নিদ্ধারণে ভুম্মং, তেসু ছসু দ্ৰারেসু চক্খু দ্ৰারেতি সম্বন্ধো. যথারহন্তি আরম্মণভূমিপুগ্গলমনসিকারা দীনং অনুরূপৰসেন. সব্বথাপীতি ৰিসুং ৰিসুং ছচত্তালীস ভেদসঙ্খাতেন সব্বপকারেনপি অগহিত গহণ ৰসেন, চতুপঞ্ঞা সাতি সম্বন্ধো. সব্বথাপীতিৰা আৰজ্জনাদি তদারম্মণ পরিযো সানৰসেন অনেককিচ্চভেদযুত্তেন সব্বপকারেনপি, কামাৰচরানেৰাতি সম্বন্ধো. যানি আৰজ্জনাদীনি কিচ্চানি দ্ৰারৰিকারং পটিচ্চ পৰত্তন্তি, তং কিচ্চৰন্তানিএৰ দ্ৰারে নিযুত্তানীতি অত্থেন দ্ৰারিকানিনাম হোন্তি. পটিসন্ধি ভৰঙ্গ চুতি কিচ্চানিপন দ্ৰারৰিকারেন ৰিনা কেৰলং কম্মৰসেনেৰ সিজ্ঝন্তি. তস্মা তংকিচ্চৰন্তানি দ্ৰারিকানিনাম নহোন্তীতি ৰুত্তং একূন.ল. দ্ৰারৰিমুত্তানীতি এত্থ চ দ্ৰারৰিকারোনাম অত্তনি আরম্মণানং আপাতাগমনৰসেন ভৰঙ্গস্স চলনং, চক্খাদীনঞ্চ অত্তনি ৰিঞ্ঞাণুপ্পাদন সত্তিৰিসেস যোগো দট্ঠব্বো.

[১০০] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘চক্খাদিদ্ৰারেসু অপৰত্তনতো মনোদ্ৰারসঙ্খাত ভৰঙ্গতো আরম্মণন্তরগহণৰসেন অপৰত্তিতোচ দ্ৰারৰিমুত্তানী’’তি ৰুত্তং, তং অট্ঠকথাযপি সহ নসমেতি.

পটিসন্ধি ভৰঙ্গ চুতি ৰসেনাতি হি ৰুত্তং. এতেন হি কিচ্চসীসেনেৰ চিত্তানং দ্ৰারিক দ্ৰারৰিমুত্তভাগো থেরেন দস্সিতো. তেনেৰ হি হেট্ঠাপি পঞ্চদ্ৰারাৰজ্জন.ল. তদারম্মণৰসেনাতিআদিনা কিচ্চসীসেনেৰ চিত্তানং চক্খুদ্ৰারিকাদিভাৰো ৰুত্তোতি. ননু চক্খাদিদ্ৰারেসু অপৰত্তনতোতি ইমিনা এতদত্থোৰ ৰুত্তোতি চে. ন. অধিপ্পেতত্থৰিরহস্স অপসঙ্গ নিৰত্তকস্সচ সংৰণ্ণনা ৰাক্যস্স পযোজনাভাৰতোতি. ছদ্ৰারিকানিচেৰ সন্তীরণ তদারম্মণকিচ্চানং ৰসেন দ্ৰারৰিমুত্তানিচ পটিসন্ধাদিকিচ্চানং ৰসেনাতি অধিপ্পাযো. পঞ্চদ্ৰারিকানিচ ছদ্ৰারিকানিচ পঞ্চছদ্ৰারিকানি. কদাচি ছদ্ৰারিকানিচেৰ তানি কদাচি দ্ৰারৰিমুত্তানিচাতি ছদ্ৰারিকৰিমুত্তানি. দ্ৰারসদ্দো চেত্থঅধিকারৰসেন যোজীযতি.

[১০১] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘ছদ্ৰারিকানিচ ছদ্ৰারিকৰিমুত্তানিচা’’তিপি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.

হেট্ঠা চুণ্ণিযৰাক্যে তথা অসুতত্তাতি. একদ্ৰারিকচিত্তানি. ল. সব্বথা দ্ৰারৰিমুত্তানিচ যথাক্কমং ছত্তিংসতি.ল. নৰধা চেতি পঞ্চধা পরিদীপযেতি যোজনা.

১৩৪. রূপাদীনং আরম্মণানং ভেদেন চিত্তচেতসিকানং সঙ্গহো আরম্মণসঙ্গহো.

[১০২] টীকাসু পন

‘‘আরম্মণানং সরূপতো ৰিভাগতো তংৰিসযচিত্ততো চ সঙ্গহো আরম্মণসঙ্গহো’’তি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.

অযঞ্হি চিত্তচেতসিকানং এৰ সঙ্গহো. ন আরম্মণানন্তি. রূপাদীনং ৰচনত্থো উপরি আগমিস্সতি. দুব্বলপুরিসেন দণ্ডাদিৰিয চিত্তচেতসিকেহি আলম্বীযতি অমুঞ্চমানেহি গণ্হীযতীতি আলম্বণং. আরম্মণসদ্দে পন সতি চিত্তচেতসিকানি আগন্ত্ৰা এত্থ রমন্তীতি আরম্মণং.

[১০৩] যংপন ৰিভাৰনিযং

‘‘দুব্বলপুরিসেন দণ্ডাদিৰিয চিত্তচেতসিকেহি আলম্বীযতি. তানিৰা আগন্ত্ৰা এত্থ রমন্তীতি আলম্বণ’’ন্তি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.

ৰিসুং সিদ্ধানি হি এতানি পদানীতি. রূপমেৰাতি ৰণ্ণাযতনমেৰ. পঞ্চারম্মণৰিমুত্তং যংকিঞ্চি ধম্মজাতং ৰিজ্জমানংপিঅৰিজ্জমানংপি ভূতংপি অভূতংপি ধম্মারম্মণমেৰ. তং পন সভাগ কোট্ঠাসতো সঙ্গয্হমানং ছব্বিধং হোতীতি ৰুত্তং ধম্মারম্মণং পন.ল. ছধা সঙ্গয্হতীতি. তত্থাতি তেসু রূপাদীসু ছসু. চক্খুদ্ৰারে ঘট্টযমান রূপানুসারেনেৰ উপ্পন্নানি চক্খুদ্ৰারিকচিত্তানি অঞ্ঞানি আরম্মণানি আলম্বিতুং নলভন্তি. রূপানিপি ঘট্টনরহিতানি অতীতানাগতানি আলম্বিতুং নলভন্তীতি ৰুত্তং চক্খুদ্ৰারিকচিত্তানং সব্বেসংপি রূপমেৰ আরম্মণং. তঞ্হ পচ্চুপ্পন্নন্তি. সোতদ্ৰারিকা দীসুপি এসেৰনযো. তত্থ তং তং কারণং পটিচ্চ উপ্পন্নং পচ্চুপ্পন্নং. ৰত্তমানন্তি অত্থো. ছব্বিধংপীতি রূপাদিৰসেন ছব্বিধংপি. অতিক্কন্তভাৰং ইতং গতং পৰত্তন্তি অতীতং. আগচ্ছতি আগচ্ছিত্থাতি আগতং. পচ্চুপ্পন্নং, অতীতঞ্চ. ন আগতন্তি অনাগতং. উপ্পাদজাতিকা সঙ্খতধম্মাএৰ তীসু কালেসু অনুপতন্তি. তস্মা উপ্পাদরহিতা অসঙ্খতভূতা নিব্বানপঞ্ঞত্তিযো কালৰিমুত্তংনামাতি ৰেদিতব্বা.

[১০৪] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘ৰিনাসাভাৰতো অতীতাদিকালৰসেন নৰত্তব্বত্তা নিব্বানং পঞ্ঞত্তিচ কালৰিমুত্তংনামা’’তি ৰুত্তং. তং ৰিচারেতব্বং.

সব্বেপি হি সঙ্খতধম্মা অনাগতভাৰ পুব্বকাএৰ হোন্তি. তস্মা তে যদা পচ্চযসামগ্গিং লভিত্ৰা উপ্পজ্জিস্সন্তীতি ৰত্তব্বপক্খে তিট্ঠন্তি, তদা অনাগতানাম. যদা পচ্চযসামগ্গিং লভিত্ৰা উপ্পন্না, যদা পচ্চুপ্পন্নানাম. যদা নিরুদ্ধা, তদা অতীতানাম. এৰং উপ্পাদজাতিকানঞ্ঞেৰ উপ্পাদমূলিকা তেকালিকতা সিদ্ধা. উপ্পাদরহিতানং পন অনাগতাৰত্থাপি নত্থি. কুতো পচ্চুপ্পন্নাতীতা ৰত্থাতি. তস্মা নিব্বানপঞ্ঞত্তীনং কালত্তয ৰিমুত্ততা হোতীতি. ৰিনাসাভাৰতোতি ইদং পন অতীতকালৰিমুত্তিযাএৰ কারণন্তি ন তেন তাসং ইতরকালৰিমুত্তিং সাধেতীতি দট্ঠব্বং. যথারহৰিভাগো পন ইধেৰ তেসূতিআদিনা পচ্ছা আগমিস্সতি. দ্ৰারৰিমুত্তানঞ্চ ছব্বিধংপি আরম্মণং হোতীতি সম্বন্ধো. যথা পন আৰজ্জনাদীনং ছদ্ৰারিকচিত্তানং আরম্মণং ভৰন্তরেপি ইমস্মিং ভৰেপি পুরিমভাগে কেনচি দ্ৰারেন গহিতংপি অগহিতংপি হোতি. ন তথা ইমেসন্তি দস্সেতুং ভৰন্তরে ছদ্ৰারগহিতন্তি ৰুত্তং. ভৰৰিসেসঞ্হি পত্থেত্ৰা কম্মং কত্ৰা তত্থ নিব্বত্তানং আরম্মণং ভৰন্তরেপি কেনচি দ্ৰারেন গহিতংপি হোতি যেৰাতি.

[১০৫] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘তং পন নেসং আরম্মণং ন আৰজ্জনস্স ৰিয কেনচি অগহিতমেৰ গোচরভাৰং গচ্ছতীতি দস্সেতুং ছদ্ৰার গহিতন্তি ৰুত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. তং ন যুজ্জতি.

পঞ্চদ্ৰারা ৰজ্জনস্সপি হি আরম্মণং পুব্বে কেনচি দ্ৰারন্তরেন গহিতংপি অগহিতংপি হোতিযেৰ. তথা হি ইদং নাম লভিস্সামি ভুঞ্জিস্সামি পস্সিস্সামীতি পুব্বে গহিতং পচ্ছা আৰজ্জনস্স আরম্মণং ন ন হোতীতি. নচ একাৰজ্জনৰীথিযং পুব্বে কেনচি চিত্তেন অগহিতভাৰো ইধ পমাণন্তি. যথা চ পঞ্চদ্ৰারিকচিত্তানং আরম্মণং একন্তপচ্চুপ্পন্নমেৰ হোতি. যথা চ মনোদ্ৰারিকচিত্তানং আরম্মণং তেকালিকংৰা কালৰিমুত্তসা মঞ্ঞংৰা হোতি. ন তথা ইমেসন্তি দস্সেতুং পচ্চুপ্পন্নমতীতং পঞ্ঞত্তিভূতংৰাতি ৰুত্তং. যথা চ ছদ্ৰারিকচিত্তানং আরম্মণং আগমসিদ্ধৰোহারযুত্তংপি তব্বোহারৰিনিমুত্তংপি হোতি. ন তথা ইমেসন্তি দস্সেতুং কম্ম কম্ম নিমিত্ত গতিনিমিত্ত সম্মতন্তি ৰুত্তং.

[১০৬] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘নাপি নেসং আরম্মণং মরণাসন্নতো পুরিমভাগজৰনানং ৰিয কম্মকম্মনিমিত্তাদিৰসেন আগমসিদ্ধৰোহারৰিনিমুত্তন্তি দস্সেতুং কম্ম.ল. সম্মতন্তি আহা’’তি ৰুত্তং. তংপি ন সুন্দরং.

মরণা সন্নতো পুরিমভাগেপি হি সত্তা অত্তনা কতকম্মংৰা চেতিযাদীনি কম্ম, পকরণানিৰা আরম্মণং করোন্তিযেৰ. তদাপি হি কম্মং কম্মমেৰ, কম্মুপকরণানিচ কম্মনিমিত্তানিযেৰ. কম্ম সিদ্ধিযানিমিত্তং কারণং কম্মনিমিত্তন্তি কত্ৰা. কম্মস্স নিমিত্তং আরম্মণং কম্মনিমিত্তন্তিপি ৰদন্তি. অজাতসত্তুরাজা ৰিযচ সুপিনদস্সনাদিৰসেন গতিনিমিত্তানিপি আরম্মণং করোন্তিযেৰ. রাজা হি দ্ৰীসু ভৰেসু পিতরং মারেতি. মারিতকালতোচ পট্ঠায তস্স নিদ্দাযন্তস্স গতিনিমিত্তানি উপট্ঠহন্তীতি. তত্থ যথাসম্ভৰন্তি তং তং পটিসন্ধাদীনং ছদ্ৰারগহিতাদিৰসেন সম্ভৰন্তস্স আরম্মণস্স অনুরূপতো. যথাসম্ভৰৰিভাগো পন উপরি মরণুপ্পত্তিযং আগমিস্সতি. যেভুয্যেনাতি বাহুল্লেন. ভৰন্তরেতি অতীতানন্তরভৰে তত্থচ মরণাসন্নকালে. ছদ্ৰার গহিতন্তি ছহি দ্ৰারেহি মরণাসন্নজৰনেহি গহিতং. এত্থ চ যেভুয্যেনাতি এতেন ভৰন্তরে ছদ্ৰারগহিতন্তি ইমস্স ৰিধানস্স অনেকংসভাৰং ৰিসেসেতি. কস্মা. অগহিতস্সপি সম্ভৰতো. যঞ্হি অসঞ্ঞিভৰতো চুতানং কম্ম কম্মনিমিত্ত গতিনিমিত্ত সম্মতং অরূপভৰতো চুতানঞ্চ গতিনিমিত্তসম্মতং কামপটিসন্ধি ভৰঙ্গচুতীনং আরম্মণং. তং ভৰন্তরে কেনচি দ্ৰারেন অগহিত মেৰ হোতীতি. এত্থচ যস্মা পট্ঠানে অরূপভৰে দুৰিধোপি পুরেজাতপচ্চযো পটিসিদ্ধো. অট্ঠকথাসুচ ততো চুতানং কামপটিসন্ধিযা পচ্চুপ্পন্নগতিনিমিত্তারম্মণতাপি ৰুত্তা. গতিনিমিত্তঞ্চ নাম রূপারম্মণমেৰ দীপেন্তি. তস্মা তেসং কামপটিসন্ধিযাপি গতিনিমিত্তসম্মতং ভৰন্তরে কেনচি দ্ৰারেন অগহিতমেৰ হোতীতি ৰেদিতব্বং. অপিচ, মরণাসন্নকালে কম্মবলেন কম্মাদীনং উপট্ঠানংনাম যেভুয্যেন সংমুল়্হমরণেন মরন্তানমেৰ হোতি. ইতরেসং পন পরেসং পযোগবলেনপি অত্তনা পকতিযা সুট্ঠু আসেৰিতানং অনুস্সরণবলেনপি ধম্মিকউপাসকাদীনং ৰিয দেৰলোকতো আগন্ত্ৰা গণ্হন্তানং দেৰানং আনুভাৰেনপি হোতিযেৰ. নিরযপালাপি নিরযতো আগন্ত্ৰা গণ্হন্তিযেৰ. রেৰতিৰিমানঞ্চেত্থ ৰত্তব্বং. তঞ্হি দ্ৰে নিরযপালা গহেত্ৰা পথমং তাৰতিংসাভৰনং নেত্ৰা পচ্ছা নিরযং নযিংসু. তে হি যক্খ জাতিকত্তা ৰেস্সৰণপরিসাৰিয তাৰতিংসা ভৰনংপি গন্তুং সক্কোন্তিযেৰ. যমস্স দূতা দ্ৰে যক্খাতি হি পাল়িযং ৰুত্তং. ৰেস্সৰণদূতা ইধ যমস্স দূতাতি ৰুত্তাতিপি ৰদন্তি. তস্মা যে কসিণাসুভাদীনি সমথনিমিত্তানি সুট্ঠু আসেৰিত্ৰা উপচারজ্ঝানে ঠত্ৰা তানেৰ নিমিত্তানি গহেত্ৰা মরন্তি. তেসংপি কামপটিসন্ধিযা আরম্মণং ভৰন্তরে কেনচি দ্ৰারেন অগহিতমেৰ সিযা. উপচারজ্ঝানবলেনেৰ ব্রহ্মলোকতো ইধউপ্পজ্জন্তানংপি এসেৰনযোতি.

যংপন ৰিভাৰনিযং

‘‘কেৰলং কম্মবলেনেৰ তেসং অসঞ্ঞিভৰতো চুতানং পটিসন্ধিযা কম্মনিমিত্তাদিকং আরম্মণং উপট্ঠাতী’’তি ৰুত্তং.

তত্থ কম্মনিমিত্তাদিকন্তি এত্থ আদিসদ্দেন কম্মংপি গহেতব্ব মেৰ. ন হি তস্স অগহণে কারণং অত্থীতি. তানি পন সব্বানিপি কেৰলং পটিসন্ধিজনকস্স কম্মস্স আনুভাৰেনেৰ পটিসন্ধিযং উপট্ঠহন্তীতি ৰেদিতব্বং. অনাগতং পন নিমিত্তং উপট্ঠহমানং গতিনিমিত্তমেৰ সিযা. নচ তস্স ৰিসুং উপট্ঠাতব্বকিচ্চং অত্থি. পচ্চুপ্পন্ন গতিনিমিত্তে সিদ্ধে সিদ্ধমেৰ হোতীতি ৰুত্তং পচ্চুপ্পন্নমতীতং পঞ্ঞত্তি ভূতংৰাতি.

[১০৭] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘অনাগতংনাম অতীতং ৰিয অনুভূতঞ্চ ন হোতি. নচ পচ্চুপ্পন্নগতিনিমিত্তং ৰিয আপাতমাগত’’ন্তি কারণং ৰুত্তং. তং অকারণং.

পসঙ্গস্স অনিৰত্তিতত্তা. গতিনিমিত্তঞ্হি নাম পচ্চুপ্পন্নংপি অনুভূতং ন হোতি. তংপি কম্মবলেনেৰ আপাতমাগতং. এৰংসন্তে অনাগতংপি কম্মবলেন আপাতমাগতমেৰ সিযাতি অযং পসঙ্গো পাকতিকোএৰ হোতীতি. তেসূতি যথাৰুত্তেসু আরম্মণিকচিত্তেসু. রূপাদীসু পঞ্চসু একেকং আরম্মণং এতেসন্তি সমাসো. রূপাদীনি পঞ্চ আরম্মণানি এতস্সাতি ৰিগ্গহো. সেসানীতি পঞ্চৰিঞ্ঞাণসম্পটিচ্ছন দ্ৰযতো সেসানি সন্তীরণ মহাৰিপাকানি. সব্বথাপি কামাৰচরা লম্বণানেৰাতি পটিসন্ধাদীহি নানাকিচ্চেহি রূপাদীসু নানারম্মণেসু পৰত্তেন সব্ব পকারেনপি কামাৰচরালম্বণিকানিযেৰ. তানি হি সব্বঞ্ঞুবুদ্ধানং উপ্পন্নানিপি ৰিকপ্পসত্তিরহিতত্তা অৰিজ্জমানে পঞ্ঞত্তিধম্মেচ সুখুমে মহগ্গতধম্মেচ গম্ভীরে লোকুত্তরধম্মেচ আলম্বিতুং ন সক্কোন্তীতি. তত্থ সন্তীরণত্তযং তাৰ সন্তীরণকিচ্চৰসেন রূপাদিপঞ্চালম্বণে পৰত্ততি. তদারম্মণাদিৰসেন পন সব্বানিপি একাদসৰিপাকানি ছসু পরিত্তারম্মণেসু পৰত্তন্তীতি.

[১০৮] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘ৰিপাকানি তাৰ সন্তীরণাদিৰসেন রূপাদিপঞ্চালম্বণে’’তি ৰুত্তং. তত্থ সন্তীরণাদিৰসেনাতি নৰত্তব্বং. সন্তীরণৰসেন ইচ্চেৰ ৰত্তব্বন্তি.

যো পনেত্থ চিত্তানং আরম্মণেসু পৰত্তিৰিভাগো ৰত্তব্বো. সো অট্ঠকথাকণ্ডে গহেতব্বো. লোকুত্তরধম্মা অতিগম্ভীরত্তা ঞাণস্সেৰ ৰিসযভূতাতি ৰুত্তং. অকুসল.ল. লোকুত্তর ৰজ্জিত সব্বা রম্মণানীতি. তত্থ তানি লদ্ধসমাপত্তীনং উপ্পন্নকালেএৰ মহগ্গতারম্মণানি. তেসুচ দ্ৰে দোসমূলচিত্তানি পরিহীনজ্ঝানানি আরব্ভ উপ্পন্নকালেতি দট্ঠব্বং. ঞাণংপি অনধিগতানি লোকুত্তরানি আলম্বিতুং ন সক্কোতীতি ৰুত্তং ঞাণসম্পযুত্ত.ল. ৰজ্জিতসব্বা রম্মণানীতি. তত্থ ঞাণসম্পযুত্তকামকুসলানি পুথুজ্জনানং অজ্ঝানলাভীনং উপ্পন্নকালে পঞ্ঞত্তিযা সহ কামাৰচরারম্মণানি. তানেৰ সোতাপত্তিমগ্গতো পুরে গোত্রভুক্খণে পুথুজ্জনানং নিব্বানারম্মণানি. ঝানলাভীনং তানেৰ অভিঞ্ঞাকুসলঞ্চ মহগ্গতারম্মণানিপি. হেট্ঠিমফলট্ঠানং অত্তনা অধিগত মগ্গফলনিব্বানা রম্মণানিপীতি ৰেদিতব্বানি. যথা চেত্থ অরিযা অত্তনা অধিগত মগ্গফলানিযেৰ আলম্বিতুং সক্কোন্তি. তথা ঝানলাভিনোপি অত্তনা অধিগতজ্ঝানানিএৰ আলম্বিতুং সক্কোন্তীতি ৰেদিতব্বং. এত্থ সিযা-যে চ ঝানানি পত্থেন্তি. ঝানপরিকম্মংপি করোন্তি. যেচ ঝানসুত্তানি সংৰণ্ণেন্তি. তে অলাভিনো মহগ্গতজ্ঝানানি আলম্বিতুং সক্কোন্তি, নসক্কোন্তীতি. ন সক্কোন্তি. তে হি ঝানানিনাম এৰং মহানুভাৰানি এৰং মহানিসংসানীতি সুত্ৰাৰা সুতপরিযত্তিবলেন সিদ্ধে আকার সল্লক্খণঞ্ঞাণে ঠত্ৰা ৰা অনুমানৰসেনেৰ তানি পত্থেন্তি. পরিকম্মংপি করোন্তি. সুত্তানিপি সংৰণ্ণেন্তীতি. ইতরথা পুথুজ্জনাপি লোকুত্তরধম্মে পত্থেন্তি, মগ্গপরিকম্মংপি করোন্তি. মগ্গফল নিব্বানৰচনানিৰিকথেন্তি সংৰণ্ণেন্তীতি তেসংপি তে আরম্মণভূতা এৰ সিযুন্তি. তেসং পন চিত্তানি ঝানাদীনং পঞ্ঞত্তিগুণে এৰ অনুভোন্তীতি ৰেদিতব্বানি. পণীতধম্মানঞ্হি পঞ্ঞত্তিযোপি পণিতরূপাএৰ হোন্তীতি. মহিদ্ধিকো হি পরচিত্তৰিদূ. মারো দেৰ পুত্তোপি রূপজ্ঝানচিত্তং ৰট্টনিস্সিতমেৰ পস্সতি. ৰিৰট্টনিস্সিতং ন পস্সতি. অরূপজ্ঝানচিত্তং পন ৰট্টনিস্সিতংপি নপস্সতীতি অঙ্গুত্তরে নৰনিপাতে অট্ঠকথাযং ৰুত্তং. যে পন অগ্গমগ্গফলানি পটিৰিজ্ঝন্তি. তেসং উপ্পন্নানিঞ্ঞণসম্পযুত্তকামক্রিযজৰনানি ক্রিযাভিঞ্ঞাজৰনঞ্চ পুগ্গলানুরূপং পঞ্ঞত্তিযা সহ চতুব্ভূমকধম্মেসু কিঞ্চি আরম্মণং কাতুং নসক্কোন্তীতি নত্থি. তথা তেসং পুরেচারি কমনোদ্ৰারাৰজ্জনঞ্চাতি ৰুত্তং ঠাণসম্পযুত্ত.ল. সব্বথাপিসব্বা রম্মণানীতি. তত্থ সব্বথাপীতি সব্বকামাৰচর সব্বমহগ্গত সব্বলোকুত্তর সব্বপঞ্ঞত্তি সব্বপচ্চুপ্পন্নাদি পকারেনপীতিঅত্থো. ইদঞ্চ সব্বঞ্ঞুবুদ্ধানং উপ্পন্নানি সন্ধায ৰুত্তং. ইতরানি পন পচ্চেক বুদ্ধানং উপ্পন্নানিপি পদেসসব্বারম্মণানিএৰ হোন্তি. তানি হি একং পথৰিধাতুংপি সব্বেহি অনৰসেসপকারেহি জানিতুং নসক্কোন্তীতি. আরুপ্পেসু দুতীযচতুত্থানি পথমততীযারুপ্প ৰিঞ্ঞাণা রম্মণত্তা মহগ্গতা রম্মণানি. সেসানীতি অভিঞ্ঞা দ্ৰয দুতীযচতুত্থারুপ্পেহি অৰসেসানি সব্বানিপি একৰীসতিৰিধানি মহগ্গতচিত্তানি কসিণাদি পঞ্ঞত্তারম্মণানীতি অত্থো. পঞ্চৰীসাতি পঞ্চদ্ৰারাৰজ্জন তেৰীসতি কামৰিপাক হসনচিত্তানি সন্ধায ৰুত্তং. পরিত্তম্হীতি কামাৰচরা লম্বণে এৰাতি অত্থো. তঞ্হি অপ্পানুভাৰতো পটিবন্ধকধম্মেহি পরিসমন্ততো দীযতি অৰখণ্ডীযতি নিত্তেজভাৰং পাপীযতীতি পরিত্তন্তি ৰুচ্চতি.

১৩৫. চক্খাদীনং ৰত্থূনং ভেদেন তব্বত্থুকানং চিত্তচেতসি কানং সঙ্গহো ৰত্থুসঙ্গহো.

[১০৯] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘ৰত্থুৰিভাগতো তব্বত্থুকচিত্তপরিচ্ছেদৰসেনচ সঙ্গহো ৰত্থুসঙ্গহো’’তি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.

ৰসন্তিপতিট্ঠহন্তি চিত্তচেতসিকাএতেসূতিৰত্থূনি, চক্খুৰত্থুচ. ল. কাযৰত্থুচহদযৰত্থুচাতিযোজনা. চক্খুমেৰ চক্খুৰত্থু তথা সোতাদীনিযেৰ সোতৰত্থাদীনি. ৰাক্যসঙ্খেপো হেস পাঠো. পেয্যালনযোতিপি অন্তদীপকনযোতিপি ৰত্তুং যুজ্জতি. কেচি পন দ্ৰন্দসমাসং মঞ্ঞন্তি. তেসং চসদ্দো নযুজ্জতি. পরতো ৰত্থুসদ্দো চসদ্দোচ পুব্বপদেসু আনেতব্বোতিপি ৰদন্তি. তেসং হদযৰত্থূতি সমাসপদং নযুজ্জতি. অৰিভত্তিকনিদ্দেসোতিপি অপরে. তানি কামলোকে সব্বানিপি লব্ভন্তীতি কামতণ্হা ধিন কম্মনিব্বত্তানং অত্তভাৰানংএৰ পরিপুণ্ণিন্দ্রিযতা সম্ভৰতো সব্বানিপি তানি ছ ৰত্থূনি কামলোকেএৰ লব্ভন্তি. তথা হি চক্খাদীসু ৰত্থূসু সন্তেসু এৰরূপাদীনং পরিভোগো সম্পজ্জতি. তস্মা রূপাদীসু কামৰত্থূসু অভিরতা কামতণ্হা সদা চক্খাদীনং পঞ্চন্নং ৰত্থূনংপি সম্পত্তিং পত্থেতিযেৰ. যথাচ সব্বকম্মিকো অমচ্চো সদা রঞ্ঞো ইচ্ছমেৰ পূরযমানো সব্বানি রাজকম্মানি সম্পাদেতি. এৰমেৰ কামাৰচরকম্মংপি সদা কামতণ্হায ইচ্ছমেৰ পূরযমানং পরিপুণ্ণিন্দ্রিযং অত্তভাৰং নিব্বত্তেতি. তস্মা কামতণ্হাধিনকম্মনিব্বত্তা কামসত্তাএৰ পরিপুণ্ণিন্দ্রিযা হোন্তীতি. যথা চ দস্সনসৰনানুত্তরিয ধম্মভূতানি চক্খুসোতানি বুদ্ধদস্সন ধম্মস্সৰনা দিৰসেন সত্তানং ৰিসুদ্ধিযাপি হোন্তি, ন তথা ঘানাদিত্তযং. তং পন কেৰলং কামপরিভোগত্থাযএৰ হোতি. তস্মা তং কামৰিরাগভাৰনা কম্মনিব্বত্তেসু ব্রহ্মত্তভাৰেসু নউপলব্ভতীতি ৰুত্তং রূপলোকে পন ঘানাদিত্তযং নত্থীতি. ইদঞ্চ পসাদরূপত্তযং সন্ধায ৰুত্তং. সসম্ভারঘান জিৰ্হা কায সণ্ঠানানিপন সুট্ঠুপরিপুণ্ণানিএৰ হোন্তীতি. অরূপলোকেপন সব্বানিপি নসংৰিজ্জন্তীতি রূপৰিরাগ ভাৰনা কম্মনিব্বত্তে তস্মিং লোকে অজ্ঝত্তবহিদ্ধাসন্তানেসুপি সব্বেন সব্বং রূপপৰত্তিযাএৰ অভাৰতো. তত্থ নিব্বত্তা হি সত্তা সুদ্ধে আকাসতলেএৰ চিত্তপবন্ধমত্তা হুত্ৰা তিট্ঠন্তীতি. ইমস্মিং সঙ্গহে পন চিত্তানি সত্তৰিঞ্ঞাণ ধাতুৰসেন গহেতুং তত্থ পঞ্চৰিঞ্ঞাণধাতুযোতিআদি ৰুত্তং. তত্থাতি তেসু ছসু ৰত্থূসু. পঞ্চৰিঞ্ঞাণানি এৰ নিসত্তনিজীৰট্ঠেন ধাতুযোতি ৰিগ্গহো. এৰং সেসেসুপি. ৰিজাননকিচ্চাভাৰতো মননমত্তা ধাতূতি মনোধাতু. পঞ্চদ্ৰারে আৰজ্জনমত্ত সম্পটিচ্ছনমত্ত কিচ্চানি হি ৰিসেসজানন কিচ্চানি নহোন্তীতি. পঞ্চৰিঞ্ঞাণানি পন পচ্চক্খতো দস্সনাদিৰসেন থোকং ৰিসেসজাননকিচ্চানি হোন্তি. অৰসেসা পন সন্তীরণাদযো আরম্মণসভাৰ ৰিচারণা দিৰসেন অতিরেক ৰিসিট্ঠজাননকিচ্চযুত্তত্তা ন মনোধাতুযো ৰিয মননমত্তা হোন্তি. নাপি পঞ্চৰিঞ্ঞাণধাতুযোৰিয ৰিজানন মত্তা. অথখো মননট্ঠেন মনোচ তং ৰিজাননট্ঠেন ৰিঞ্ঞাণঞ্চাতি কত্ৰা মনোৰিঞ্ঞাণধাতুযোনাম. অতিসয ৰিসেসজানন ধাতুযোতি অত্থো. পরিযাযপদানঞ্হি ৰিসেসন সমাসে অতিসযত্থো ৰিঞ্ঞাযতি. যথা পদট্ঠানন্তি.

[১১০] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘মনোযেৰ ৰিঞ্ঞাণং মনোৰিঞ্ঞাণন্তি ৰা. মনসো ৰিঞ্ঞাণং মনোৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি ৰা ৰুত্তং. তত্থ মনোযেৰ ৰিঞ্ঞাণন্তি ইদং তাৰ ন যুজ্জতি.

ন হি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিসেসেত্ৰা অভিরেকট্ঠদীপকে পদট্ঠানন্তিআদিকে ৰিসেসনসমাসে অৰধারণ ৰিগ্গহো কত্থচি দিস্সতি যুজ্জতিচাতি.

[১১১] মনসো ৰিঞ্ঞাণন্তি ইদংপি নযুজ্জতিযেৰ.

মনসোতি হি মনোধাতুত্তিকসঙ্খাতস্স মনস্স. তত্থ সম্পটিচ্ছনদ্ৰযং সন্তীরণাদিকস্স মনোৰিঞ্ঞাণপবন্ধস্স পচ্চযভূতং হোতি. পঞ্চদ্ৰারাৰজ্জনং পন পরতো দ্ৰারন্তরে পৰত্তমানং তস্সেৰ মনোৰিঞ্ঞাণপবন্ধস্স পচ্চযুপ্পন্নভূতং হোতীতিকত্ৰা আদিম্হি পচ্চযভূতস্স চেৰ অন্তে দ্ৰারন্তরে পচ্চযুপ্পন্নভূতস্স চ মনস্স সম্বন্ধিৰিঞ্ঞাণন্তি অত্থো. অথৰা, পঞ্চৰিঞ্ঞাণৰজ্জিতানি সব্বানি ৰিঞ্ঞাণানি মননকিচ্চত্তা মনোনাম. আরম্মণে পন অভিনিপাত মত্তানি পঞ্চৰিঞ্ঞাণানি মননকিচ্চানি নহোন্তীতি দস্সনাদীনি এৰ নাম. পঞ্চদ্ৰারাৰজ্জনঞ্চ মনতো জাতংপি মনস্স পচ্চযো নহোতি. দস্সনাদীনং এৰ পচ্চযো. সম্পটিচ্ছনদ্ৰযঞ্চ মনস্স পচ্চযো হোন্তংপি মনতো জাতং নহোতি. দস্সনাদিতো এৰ জাতং. সন্তীরণাদীনি পন অত্তনো পুরে পচ্ছাপৰত্তানং দ্ৰিন্নং দ্ৰিন্নং মনানং এৰ মজ্ঝে জাতানীতি অত্তনো পচ্চয পচ্চযুপ্পন্নভূতস্স মনস্স সম্বন্ধিৰিঞ্ঞাণন্তি অত্থো. এৰঞ্চ সতি পঞ্চৰিঞ্ঞাণংপি দ্ৰিন্নং মনোধাতূনং অন্তরে পৰত্তত্তা মনসো পচ্চয পচ্চযুপ্পন্নভূতস্স সম্বন্ধিৰিঞ্ঞাণং মনোৰিঞ্ঞাণন্তি ৰত্তব্বমেৰ সিযাতি.

[১১২] টীকাযং পন

মনতো জাতং ৰিঞ্ঞাণন্তিপি ৰুত্তং. তংপি ৰুত্তনযেন নযুজ্জতিযেৰ.

অৰসেসা পন মনোৰিঞ্ঞাণধাতুসঙ্খাতাচ সন্তীরণ.ল. পন্নরসরূপাৰচরৰসেন তিংসধম্মা হদযং নিস্সাযেৰ পৰত্তন্তীতি যোজনা. চসদ্দো পনেত্থ অৰসেসানং ছসত্ততি ধম্মানং মনোৰিঞ্ঞাণধাতুভাৰং সম্ভাৰেতি.

[১১৩] ৰিভাৰনিযং পন

সম্পিণ্ডনত্থং গহেত্ৰা ‘‘ন কেৰলং মনোধাতুযেৰা’’তি ৰুত্তং. তং ন যুজ্জতি.

এৰঞ্হি সতি অৰসেসাচ মনোৰিঞ্ঞাণধাতুসঙ্খাতাতি ৰুত্তং সিযাতি.

[১১৪] যাচ টীকাসু

সন্তীরণ.ল. রূপাৰচরৰসেন পৰত্তা, অৰসেসা মনোৰিঞ্ঞাণ ধাতুসঙ্খাতাচ তিংস ধম্মাতি যোজনা. সাপি ন সুন্দরা.

অত্থগতিযা অৰিসদত্তাতি. তত্থ কস্মা তে নিস্সাযেৰ পৰত্তন্তীতি. আরুপ্পেসু অনুপ্পজ্জনতো, কস্মাচ তত্থ নুপ্পজ্জন্তীতি ৰুচ্চতে. সন্তীরণমহাৰিপাকানি তাৰ তত্থ নুপ্পজ্জন্তি পঞ্চন্নং দ্ৰারানং অত্তনো কিচ্চানঞ্চ তত্থ অভাৰতো. পটিঘচিত্তদ্ৰযংপি নুপ্পজ্জতি. অনীৰরণাৰত্থস্স পটিঘস্স অভাৰতো. একন্ত নীৰরণানঞ্চ ঝানভূমীসু অসম্ভৰতো. এত্থ পন যদি অনীৰরণাৰত্থো পটিঘো নত্থি. পাল়িযং দুতীযজ্ঝানেএৰ দোমস্সিন্দ্রিযস্স অপরিসেসনিরোধৰচনং অট্ঠকথাসুচ দুতীযজ্ঝানূপচারে তস্স উপ্পত্তিসম্ভৰৰচনং ৰিরুদ্ধং সিযা. তস্মা অত্তনো সহাযপচ্চয ভূতস্স ওল়ারিকস্স কামরাগস্স ঝানভূমীসু অভাৰতো পটিঘচিত্তদ্ৰযং তত্থ নুপ্পজ্জতীতি যুত্তন্তিপি ৰদন্তি. টীকাকারাপন দুতীযজ্ঝানূপচারে তস্স উপ্পত্তিসম্ভৰ ৰচনং পরিকপ্পৰচনমত্তন্তি কত্ৰা পুরিমকারণমেৰ ইচ্ছন্তি. যদি পনেতং পরিকপ্পৰচনমত্তং সিযা পাল়িৰচনংপি পরিকপ্পৰচনমত্তমেৰ সিযা. তস্মা পচ্ছিমকা রণমেৰ যুত্তরূপন্তি অম্হাকং খন্তি. হসনচিত্তংপি নুপ্পজ্জতি অরূপীনং হসনকিচ্চস্স অভাৰতো. কাযাভাৰতোতিপি যুজ্জতি. সোতাপত্তিমগ্গচিত্তংপি নুপ্পজ্জতি. পরতোঘোসাভাৰেন তত্থুপ্পন্নস্স পুথুজ্জনস্স ধম্মাভিসমযাভাৰতো বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধানঞ্চ তত্থ অনুপ্পজ্জনতো. তেনেৰ হি তত্থুপ্পন্নো পুথুজ্জনো অট্ঠসু অক্খণযুত্তেসু ৰুত্তোতি. রূপাৰচরচিত্তানিপি তত্থ নুপ্পজ্জন্তি রূপৰিরাগভাৰনায রূপনিমিত্তারম্মণানং তেসং সমতিক্কন্তত্তাতি.

অৰসেসা মনোৰিঞ্ঞাণধাতুসঙ্খাতা কুসলাকুসলক্রিযানুত্তরৰসেন দ্ৰে চত্তালীসধম্মা হদযং নিস্সাযৰা অনিস্সাযৰা পৰত্তন্তীতি যোজনা. নিস্সাযৰা পঞ্চৰোকারে অনিস্সাযৰা চতুৰোকারেতি অধিপ্পাযো. কুসলানিচ অকুসলানিচ ক্রিযানিচ অনুত্তরানিচাতি ৰিগ্গহো. তত্থ কুসলানীতি পঞ্চরূপ কুসলতো অৰসেসানি দ্ৰাদসলোকিযকুসলানি. অকুসলানীতি পটিঘদ্ৰযতো অৰসেসানি দসঅকুসলানি. ক্রিযানীতি পঞ্চদ্ৰারাৰজ্জন হসন পঞ্চরূপক্রিতো অৰসেসানি তেরসক্রিযচিত্তানি. অনুত্তরানীতি পথমমগ্গতো অৰসেসানি সত্তঅনুত্তরচিত্তানি. কামে ছৰত্থুং নিস্সিতা সত্তধাতুযো মতা. রূপে তিৰত্থুং নিস্সিতা চতুব্বিধা ধাতুযো মতা. আরুপ্পে কিঞ্চিৰত্থুং অনিস্সিতা একা ধাতু মতাতি যোজনা. তেচত্তালীসাতি পঞ্চৰিঞ্ঞাণ মনোধাতুত্তিকেহি সদ্ধিং সন্তীরণাদিকে তিংসধম্মে সন্ধায ৰুত্তন্তি.

ইতি পরমত্থদীপনিযানাম অভিধম্মত্থসঙ্গহস্স

চতুত্থৰণ্ণনায পকিণ্ণকসঙ্গহস্স

পরমত্থদীপনা নিট্ঠিতা.