চেতসিকসঙ্গহ পরমত্থদীপনী
৬৮. এৰং চিত্তঙ্গহং দস্সেত্ৰা ইদানি অনুপত্তং চেতসিক সঙ্গহং দস্সেন্তো চতূহি সম্পযোগলক্খণেহি সহ ৰচনত্থঞ্চ সরূপত্থঞ্চ তাৰ দস্সেতুং আদি গাথমাহ. তত্থ একুপ্পাদনিরোধাচএকালম্বণৰত্থুকাতি চতুস্সম্পযোগলক্খণদস্সনং. চেতো যুত্তাতি ৰচনত্থদস্সনং. চেতসিযুত্তা চেতসাৰা যুত্তা চেতসিকাতি দস্সনতো. দ্ৰিপঞ্ঞাসধম্মাতি সরূপদস্সনং. চেতসিকাতি পন সিদ্ধপদ দস্সনং. তত্থ ধম্মানং অনাগতভাৰসঙ্খাতা পুব্বন্ততো উদ্ধং পজ্জনং গমনং সরূপতো পাতুভৰনং উপ্পাদো. জাতীতি ৰুত্তং হোতি. সব্বেপিহি সঙ্খত ধম্মা অনাগতভাৰপুব্বা এৰ হোন্তি. ততো পচ্চযসামগ্গিং লভিত্ৰা পচ্চুপ্পন্নভাৰং গচ্ছন্তি. ততো নিরুজ্ঝিত্ৰা অতীতভাৰং গচ্ছন্তীতি. নিরুজ্ঝনং নিরোধো. সরূপৰিনাসো ভঙ্গো অনিচ্চতা মরণন্তি ৰুত্তং হোতি. যা চিত্তস্স জাতি, সাযেৰ ফস্সাদীনং. যা চিত্তস্স জরা, যং চিত্তস্স মরণং, যং চিত্তস্স আরম্মণং ৰত্থু. তদেৰ ফস্সাদীনন্তিআদিনা হেট্ঠা ৰুত্তনযেন একো উপ্পাদো এতেসন্তি একুপ্পাদা. একো নিরোধো এতেসন্তি একনিরোধা. একুপ্পাদাচ তে একনিরোধাচাতি একুপ্পাদনিরোধা. উত্তরপদে একসদ্দস্স লোপো. এৰং পরত্থপি. একং আলম্বণং এতেসন্তি একালম্বণা. একং ৰত্থু এতেসন্তি একৰত্থুকা. একালম্বণাচ তে একৰত্থুকাচাতি একালম্বণৰত্থুকা. আলম্বণং পনেত্থ একচিত্তস্সপি বহুদেৰ হোতি. একত্তংপন উপনেত্ৰা একং আলম্বণন্তি ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.
[৭১] ৰিভাৰনিযং পন
‘‘একতো উপ্পাদোচ নিরোধোচ যেসং, তে একুপ্পাদনিরোধা’’তি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.
ন হি একক্খণে একতো উপ্পাদমত্তেন একুপ্পাদতা ইধ অধিপ্পেতা. অথখো ৰুত্তনযেনেৰ অধিপ্পেতা. ৰুত্তঞ্হেতং মূলটীকাযং –
এককলাপপরিযাপন্নানং রূপানংসহেৰউপ্পাদাদিপ্পৰত্তিতো
একস্সকলাপস্সউপ্পাদাদযো একেকাৰ হোন্তীতি.
তত্রাযং যোজনা. একুপ্পাদনিরোধাচ একালম্বণৰত্থুকা চ হুত্ৰা যেধম্মা চেতোযুত্তা. তে দ্ৰিপঞ্ঞাসধম্মা চেতসিকা মতাতি. ভাৰপধানংপিৰা এত্থ যুত্তং. ৰিসেসনেচ নিস্সক্কৰচনং. একুপ্পাদনিরোধভাৰেন একালম্বণ ৰত্থুক ভাৰেনচ যেধম্মা চেতোযুত্তা. তে দ্ৰিপঞ্ঞাসধম্মা চেতসিকানাম মতা ঞাতাতি. এত্থচ যে চেতোযুত্তা. তে চেতসিকাতি ৰুত্তে চিত্তস্স সহজাতপচ্চযুপ্পন্নরূপানিপি তদাযত্তৰুত্তিতায একন্তেন চিত্তসম্বন্ধীনি হুত্ৰা চেতোযুত্তানি চেতসিকানি নাম সিযুং. তস্মা তেসং নিৰত্তনত্থং একুপ্পাদনিরোধাচ, একা লম্বণৰত্থুকাতি ৰুত্তং. তানিহি চিত্তেন খণতো সহুপ্পন্নানিপি ভিন্নসন্তানত্তা যা চিত্তস্স জাতি, সাএৰ তেসন্তি ইমং লক্খণংপি নানুভোন্তি. অঞ্ঞংহি রূপসন্তানং. অঞ্ঞং অরূপসন্তানন্তি. ফস্সাদীনংপন উপ্পাদমত্তমেৰ চিত্তেন সহ একং নহোতি. অথখো নিরোধোপি আলম্বণংপি ৰত্থুপি সব্বং একমেৰাতি ঞাপনত্থং এক নিরোধাদিগ্গহণং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ন হি এৰং অৰুত্তে সক্কা তথা জানিতুন্তি. যস্মাপন যথা বহুজনসন্তকো একো গোণো তিস্সস্স গোণো দত্তস্স গোণোতি এৰং ৰিসুং ৰিসুংপি ৰত্তব্বোযেৰ হোতি. এৰমেৰং উপ্পাদো নিরোধোচ একস্মিং রূপারূপকলাপে একোৰসমানোপি ফস্সস্স উপ্পাদো ৰেদনায উপ্পাদো পথৰিধাতুযা উপ্পাদো আপোধাতুযা উপ্পাদোতি এৰমাদিনা নযেন ৰিসুং ৰিসুংপি ৰত্তব্বোযেৰ. তস্মা সুত্তন্তেসু –
ৰেদনায উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি. ৰযো পঞ্ঞাযতি. ঠিকায অঞ্ঞত্থং পঞ্ঞাযতি. সঞ্ঞায. সঙ্খারানং. ৰিঞ্ঞাণস্স. ল. পঞ্ঞাযতীতি ৰুত্তং. তথা যো ভিক্খৰে পথৰিধাতুযা উপ্পাদো ঠিতিঅভিনিব্বত্তি পাতুভাৰো. দুক্খস্সেসো উপ্পাদো রোগানং ঠিতি জরা মরণস্স পাতুভাৰো. যো ভিক্খৰে আপোধাতুযা. যো ভিক্খৰে তেজো ধাতুযা. যো ভিক্খৰে ৰাযোধাতুযা. যো ভিক্খৰে চক্খুস্স.ল. মনস্স উপ্পাদো.ল. জরামরণস্স পাতুভাৰোতি.
ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ইতরথা জীৰিতিন্দ্রিযাদীনপি একস্মিং কলাপে বহুভাৰো ৰত্তব্বো সিযা. যো অরূপীনং ধম্মানং আযু ঠিতি অৰট্ঠিতীতি হি ৰুত্তং. তথা ৰিকাররূপানং. সব্বেসংপিৰা চক্খাদীনং উপাদারূপানং. চতুন্নং চহাভূতানং উপাদাযরূপন্তিচ চতুন্নং মহাভূতানং উপাদায পসাদোতিচ ৰুত্তন্তি. কাযলহুতা চিত্তলহুতাদযোপন অত্থৰিসেসদীপনত্থং দ্ৰিধা ভিন্দিত্ৰা ৰুত্তা. সোচ অত্থৰিসেসোউপরি আৰি ভৰিস্সতীতি. অযমেত্থপরমত্থদীপনা.
[৭২] ৰিভাৰনিযং পন
ইমমত্থং অসল্লক্খেত্ৰা যং ৰুত্তং ‘‘যদি একুপ্পাদমত্তেনেৰ চেতোযুত্তাতি অধিপ্পেতা. তদা চিত্তেন সহ উপ্পজ্জমানানং রূপধম্মানম্পি চেতোযুত্ততা আপজ্জেয্যাতি এক নিরোধগ্গহণং. এৰম্পি চিত্তানুপরিৰত্তিনো ৰিঞ্ঞত্তিদ্ৰযস্স পসঙ্গো নসক্কা নীৰারেতুং. তথা একতো উপ্পাদো ৰা নিরোধোৰা এতেসন্তি একুপ্পাদনিরোধাতি পরিকপ্পেন্তস্স পুরেতরমুপ্পজ্জিত্ৰা চিত্তস্স ভঙ্গক্খণে নিরুজ্ঝমানানম্পি রূপধম্মানন্তি একালম্বণগ্গহণং. যে এৰং তিৰিধলক্খণা. তে নিযামতো একৰত্থুকা যেৰাতি দস্সনত্থং. একৰত্থুকগ্গহণন্তি. অলমতিপপঞ্চেনা’’তি. সব্বং তং নিরত্থকমেৰ.
৬৯. কথঞ্চ দ্ৰিপঞ্ঞাস হোন্তীতি পুচ্ছিত্ৰা পথমং দ্ৰিপঞ্ঞাস সরূপং তীহি রাসীহি ৰিভজিত্ৰা দস্সেন্তো কথন্তিআদিমাহ. তত্থ ফুসতীতি ফস্সো. ফুসন্তি সম্পযুত্তকা ধম্মা এতেনাতি ফস্সো. ফুসনমত্তমেৰৰা এতন্তি ফস্সো. ফুসনঞ্চেত্থ আরম্মণস্স ইট্ঠানিট্ঠরসং আহচ্চ উপহচ্চ গহণং দট্ঠব্বং. যতো তদনুভৰন্তি ৰেদনা পাতুভৰতি. ফস্সপচ্চযা ৰেদনাতি হি ৰুত্তং. স্ৰাযং ফুসনলক্খণো. ননুচাযং অরূপধম্মো. নচ অরূপধম্মা অপ্পটিঘসভাৰা কিঞ্চি ফুসন্তীতি. সচ্চং, অযংপন ফুসনা কারেনচ পৰত্ততি. যঞ্চ ফুসন্তেহি সাধেতব্বং. তঞ্চ কিচ্চং সাধেতি. তস্মা অযং ফস্সোতিচ ফুসনলক্খণোতিচ ৰুত্তো. কিংপন সাধেতীতি. আরম্মণরসানুরূপং চিত্তস্স ৰিকারপত্তি. ৰেদনাৰিসেসুপ্পত্তিংৰা. অযঞ্চ অত্থো অম্বিলখাদাদিকে দিস্ৰা অপরস্স খেল়ুপ্পাদাদীসু পাকটোতি.
[৭৩] ৰিভাৰনিযং পন
‘‘খেল়ুপ্পাদাদিৰিয দট্ঠব্বো’’তি ৰুত্তং. এৰঞ্চসতি ইদং উপমা মত্তং সিযা. অতিপাকটাযপন ফস্সপ্পৰত্তিযা দস্সন মিদন্তি দট্ঠব্বং.
৭০. ৰেদযতীতি ৰেদনা. আরম্মণরসং অনুভৰতি. অৰিদিতংৰা আরম্মণরসং সম্পযুত্তানং তংসমঙ্গিপুগ্গলানং ৰা ৰিদিতংপাকটং করোতীতি অত্থো. ৰিন্দন্তিৰ এতায সত্তা সাতংৰা অসাতংৰা লভন্তীতি ৰেদনা. ৰেদযিতমত্তমেৰৰা এতন্তি ৰেদনা. পাল়িযংপন –
ৰেদযতি ৰেদযতীতি খো ভিক্খৰে তস্মা ৰেদনাতি ৰুচ্চতি. কিঞ্চ ৰেদযতি, সুখংপি ৰেদযতি. দুক্খংপি ৰেদযতি. অদুক্খমসুখংপি ৰেদযতীতি ৰুত্তং.
ননু সব্বেপি চিত্তচেতসিকা ধম্মা আরম্মণরসানুভৰনপ্প কতিকাএৰাতি তেপি ৰেদনানাম সিযুন্তি. নসিযুং. তেহি কিচ্চন্তরব্যাৰটা হোন্তি. আরম্মণরসং উজুং অনুভৰিতুং নসক্কোন্তি. অত্তনো অত্তনো কিচ্চং করোন্তাৰ একদেসমত্তেন অনুভৰন্তি. ৰেদনাযেৰপন অনঞ্ঞকিচ্চতায অনুভৰনকিচ্চে আধিপচ্চযোগতাযচ ইস্সরভাৰেন অনুভৰতীতি সাএৰ ৰেদনানাম ভৰিতুং অরহতীতি. এৰঞ্চকত্ৰা রাজগ্গভোজন রসানুভৰনে তেসং সূদসদিসতা ৰেদনাযএৰচ রাজসদিসতা ৰুত্তাতি.
৭১. সঞ্জানাতীতি সঞ্ঞা. পুন জাননত্থং সঞ্ঞাণং করোতীতি অত্থো. অযঞ্হি পুব্বে গহিতসঞ্ঞানেন সঞ্জাননকালেপি পুন জাননত্থং সঞ্ঞাণং করোতিযেৰাতি. সাহি এৰং পুনপ্পুনং সঞ্ঞাণং কত্ৰা উপ্পজ্জমানা থিরসঞ্ঞাভাৰং পত্ৰা যাৰতাযুকংপি ভৰন্তরং পত্ৰাপি সত্তানং অপ্পমুট্ঠভাৰং সাধেতি. মিচ্ছা ভিনিৰেসসঞ্ঞাভাৰং পত্ৰাচ ইমে সত্তে সব্বঞ্ঞু বুদ্ধেহিপি বোধেতুং অসক্কুণেয্যে করোতীতি. তথাহি সা পুন সঞ্জাননত্থং নিমিত্তকরণে দারুতচ্ছকসদিসাতিচ. যথাগহিত নিমিত্তৰসেন অভিনিৰেসকরণে হত্থিদস্সক অন্ধসদিসাতিচ. উপট্ঠিতৰিসযগ্গহণে তিণপুরিসকেসু মিগপোতকসদিসাতিচ ৰুত্তাতি. পাল়িযংপন –
সঞ্জানাতি সঞ্জানাতীতিখো ভিক্খৰে তস্মা সঞ্ঞাতি ৰুচ্চতি. কিঞ্চ সঞ্জানাতি. নীলংপি সঞ্জানাতি. পীতকংপি সঞ্জানাতীতিআদি ৰুত্তন্তি.
৭২. চেতযতীতি চেতনা. সম্পযুত্তধম্মে তস্মিং তস্মিং আরম্মণেৰা কিচ্চেৰা অভিসন্দহতি পুনপ্পুনং ঘটেতি, তত্থ পবন্ধৰসেন নিরন্তরং পৰত্তমানে করোতীতি অত্থো. পকপ্পেতি ৰা তে. সংৰিদহতি আরম্মণপটিলাভাযৰা কম্মসিদ্ধিযা অভিসঙ্খরোতি. আযূহতিৰা তে. আরম্মণে সম্পিণ্ডেতি একতো সমো সরন্তে করোতীতি অত্থো. তথাহি সা আযূহনরসাহিচ সংৰিধানপচ্চুপট্ঠানাতিচ ৰুত্তা. তাযহি তস্মিং নিরন্তরং উস্সুক্কন ব্যাপারৰসেন পৰত্তমানায তং সম্পযুত্তাপি অত্তনো অত্তনো কিচ্চং কুরুমানা তস্মিং তথেৰ পৰত্তন্তীতি. তেনেৰ সা সকিচ্চ পরকিচ্চ সাধক জেট্ঠসিস্স মহাৰড্ঢকি আদিসদিসাতি ৰুত্তাতি.
[৭৪] ৰিভাৰনিযং পন
চেতেতি সঙ্খতাভিসঙ্খরণে ব্যাপারমাপজ্জতীতি ৰত্ৰা তদত্থসাধনত্থং যং ৰুত্তং ‘‘ৰিভঙ্গে সুত্তন্তভাজনিযে সঙ্খা রক্খন্ধং ৰিভজন্তেন সঙ্খতমতিসঙ্খরোন্তীতি সঙ্খারাতি ৰত্ৰা’’তি. তং ন যুজ্জতি.
ন হি ৰিভঙ্গে সুত্তন্তভাজনিযে সঙ্খতম ভিসঙ্খরোন্তীতি সঙ্খারাতি ৰুত্তং অত্থি. খন্ধসংযুত্তকে পনেতং ৰুত্তন্তি.
৭৩. একত্তারম্মণসঙ্খাতো অগ্গো কোট্ঠাসো কোটি ৰা এতস্সাতি একগ্গং. চিত্তং, তস্স ভাৰো একগ্গতা. আরম্মণঞ্হি নাম একংপি নানাসভাৰং হোতি. তস্মা তস্স একস্সপি নানাসভাৰেসু ৰিক্খেপং অপত্ৰা একস্মিং সভাৰে খণমত্তংপি পৰত্তস্স চিত্তস্স যোনিচ্চলাকারো অত্থি অযং তস্মিং একগ্গাভিধানস্স একগ্গবুদ্ধিযাচ পৰত্তিহেতুভাৰেন গয্হতীতি. তে নেৰ হি সা নিৰাতে দীপচ্চীনং ঠিতিৰিয চেতসো ঠিতীতি দট্ঠব্বাতি ৰুত্তা.
[৭৫] ৰিভাৰনিযং পন
‘‘একং আরম্মণং অগ্গং ইমস্সাতি একগ্গ’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থপি অগ্গসদ্দো কোট্ঠাসেৰা কোটিযংৰা পৰত্তোতি যুত্তো. কেচিপন আরম্মণে পৰত্তোতি ৰদন্তি. তং ন সুন্দরং.
ন হি অগ্গসদ্দো আরম্মণপরিযাযো কত্থচি দিট্ঠোতি.
৭৪. জীৰন্তি সম্পযুত্তাধম্মা এতেনাতি জীৰিতং. ইন্দোতি ইস্সরো. ইধ পন ইস্সরভাৰো ৰুচ্চতি. ইন্দং ইস্সরভাৰং কারেতীতি ইন্দ্রিযং. জীৰিতঞ্চ তং ইন্দ্রিযঞ্চাতি জীৰিতিন্দ্রিযং. তঞ্হি মযা ৰিনা তুম্হাকং জীৰিতং নত্থি. তস্মা তুম্হাকং জীৰনকিচ্চে মং ইস্সরং করোথাতি ৰদন্তমিৰ সহজাতধম্মে অভিভৰিত্ৰা পৰত্ততীতি. তথা হি তং পৰত্তসন্ততাধিপতেয্যন্তি চ পদুমুপ্প লানুপালকমুদকং ৰিযাতিচ ৰুত্তং. তত্থ যাৰ খন্ধপরিনিব্বানা অনুপ্পবন্ধৰসেন পৰত্তমানা চিত্তসন্ততি পৰত্তসন্ততিনাম. অধিপতিভাৰো আধিপতেয্যং. পৰত্তসন্ততিযং আধিপতেয্যং অস্সাতি সমাসো. পুনপ্পুনং নিরুদ্ধংপি হি চিত্তসন্তানং তস্স বলেন পুনপ্পুনং জীৰন্তং হুত্ৰা যাৰ খন্ধপরিনিব্বানা পুনপ্পুনং পৰত্ততিযেৰ.
ন হি জীৰিতরহিতেসু অনিন্দ্রিযবদ্ধধম্মেসু তাদিসো পৰত্তসন্ততি ৰিসেসোনাম অত্থীতি.
৭৫. মনস্মিং আরম্মণং অসুঞ্ঞং মনংৰা আরম্মণে নিচ্চনিন্নং করোতীতি মনসিকারো. সো পন তিৰিধো ৰীথিপটিপাদকো জৰনপটিপাদকোআরম্মণপটিপাদকোতি. তত্থ পঞ্চদ্ৰারাৰজ্জনং ৰীথি পটিপাদকো নাম. তঞ্হি পঞ্চদ্ৰারিক চিত্তসন্ততিং আরম্মণে পটিপাদেতি যোজেতীতি. মনোদ্ৰারাৰজ্জনং জৰনপটিপাদকো নাম. তংপি জৰন সন্ততিং আরম্মণে পটিপাদেতি যোজেতীতি. ইদমেৰ দ্ৰযং তত্থ তত্থ যোনিসো মনসিকারোতিচ অযোনিসো মনসিকারো তিচ ৰুত্তং. তঞ্হি পকতিযা সমুদাচিণ্ণনিন্ননিযামিতাদীহি পচ্চযে হি উপত্থম্ভিতং হুত্ৰা চিত্তসন্তানং যোনিসো অযোনিসোৰা আরম্মণে নিন্নং করোতীতি. পটিসন্ধিচিত্ততো পন পট্ঠায পৰত্তমানা চিত্তসন্ততি আরম্মণং মুঞ্চিত্ৰা নিরুজ্ঝিত্ৰাপি পুন উপ্পজ্জমানা যস্স ধম্মস্স ৰসেন তস্মিংযেৰ আরম্মণে উপ্পজ্জতি অসতি কারণৰিসেসে. সো আরম্মণপটিপাদকোনাম. অযমিধা ধিপ্পেতো. অযঞ্হি আরম্মণং চিত্তে চিত্তংৰা আরম্মণে পটিপাদেতি যোজেতীতি. তথা হি অযং সারণ লক্খণোতি চ সম্পযুত্তানং আরম্মণেন সংপযোজনরসোতিচ আরম্মণপটিপাদকট্ঠেন সম্পযুত্তানং সারথীৰিয দট্ঠব্বোতিচ ৰুত্তো. তত্থ সারণলক্খণোতি সারথীৰিয অস্সানং সম্পযুত্তধম্মানং উজুং আরম্মণাভিমুখং পৰত্তযনলক্খণোতি অত্থো. সমং ধারেন্তিতি সাধারণা. সব্বেসং চিত্তানং সাধারণা সব্বচিত্তসাধারণা.
৭৬. ৰিতক্কেতীতি ৰিতক্কো. তথা তথা সঙ্কপ্পেত্ৰা আরম্মণং আরোহতীতি অত্থো. তস্মিং পন তং কথা আরোহন্তে সম্পযুত্তধম্মাপি তং আরোহন্তি. তদা সোযেৰ তে আরম্মণং অভিনিরোপেন্তোনাম হোতীতি কত্ৰা আরম্মণা ভিনিরোপনলক্খণো ৰিতক্কোতি ৰুত্তো. রাজৰল্লভং নিস্সায জনপদগাসিনো রাজগেহারোহনঞ্চেত্থ নিদস্সনং. অৰিতক্কংপি হি চিত্তং সৰিতক্কধম্মসন্তানে ৰিতক্কেন সহ পৰত্তপরিচয বলেন আরোহনতো ৰিতক্কেন অতিনিরোৰিতমেৰনাম হোতীতি. অপিচ, অৰিতক্কংপি পঞ্চৰিঞ্ঞাণং ৰত্থারম্মণ সঙ্ঘট্টনৰসেন আরোহতি. দুতীযজ্ঝানাদীনিচ উপচারভাৰনাৰসেন আরোহন্তি. মজ্ঝিমট্ঠকথাযং পন কিংৰা এতায যুত্তিযাতি ৰত্ৰা ইমমত্থং দস্সেতি. চিত্তংপি হি আরম্মণং আরুহতিযেৰ. তস্স পন নিচ্চং সহাযো মনসিকারো. তস্মিঞ্হি অসতি তং নিযামকরহি তা নাৰাৰিয যংৰাতংৰা আরম্মণং গহেত্ৰা পৰত্তেয্যাতি. ইতি পঞ্চৰিঞ্ঞাণং মনসিকারসহাযং হুত্ৰা অত্তনো আরম্মণৰিজাননসত্তিৰসেনেৰ আরম্মণং আরোহতি. অকুসলং পত্ৰা পন চিত্তংপি লোভাদযোপি আরম্মণারুহনে থামৰতা এৰ হোন্তি. পাপস্মিং রমতে মনোতি হি ৰুত্তং. দুতীযজ্ঝান চিত্তাদীনিচ মনসিকার ৰীরিযস্সতীনংপি ৰসেন আরোহন্তি. ৰিতক্কো পন তথা তথা সঙ্কপ্পেত্ৰা অত্তসহিতে ধম্মে আরম্মণারুহনে সুট্ঠুতরং বলৰন্তে করোতি. ইতি তস্মিং কিচ্চে অঞ্ঞেসং সাভিসযব্যাপারতাযএৰ অযং ৰিতক্কোতি ৰুত্তোতি. এৰং পন ৰত্তব্বং. ননু অঞ্ঞেপি অরূপধম্মা সারম্মণসভাৰা আরম্মণং আরোহন্তি. অথ চ পন কস্মা অযমেৰ ৰিতক্কোতি ৰুত্তোতি. অঞ্ঞেসং পন আরুহনং কিচ্চন্তরযোগৰসেনেৰ সিদ্ধং. ইমস্স পন ইতো অঞ্ঞং কিচ্চং নাম নত্থি. তস্মা অযমেৰ তথা ৰুত্তোতি.
৭৭. ৰিচরতীতি ৰিচারো. ৰিচারেতিৰা সম্পযুত্তকেধম্মে, তে ৰা ধম্মা ৰিচরন্তি এতেনাতি ৰিচারো. ৰিচরণঞ্চেত্থ ৰিতক্কা রুল়্হে তস্মিংযেৰ আরম্মণে সভাৰাকারপাতুভাৰত্থং পুনপ্পুনং অনুমজ্জনৰসেন পৰত্তনং দট্ঠব্বং. এত্থচ ৰিতক্কো ওল়ারিকো পুব্বঙ্গমো আরম্মণে চিত্তস্স পথমাভিনিপাতভূতোচ হোতীতি ঘণ্ডাভিঘাতো ৰিয দট্ঠব্বো. ৰিচারো সুখুমো অনুচরো তস্মিংযেৰ আরম্মণে চিত্তস্স অনুবন্ধনভূতো চ হোতীতি ঘণ্ডানুরৰোৰিয দট্ঠব্বোতি.
৭৮. অধিমুচ্চনং অধিমোক্খো. আরম্মণে এৰং নুখো নো নুখোতি এৰং পৰত্তং সংসপ্পনং অধিভৰিত্ৰা ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা পক্খকো মুচ্চনৰসেন চিত্তস্স পৰত্তীতি ৰুত্তং হোতি. এৰঞ্চ কত্ৰা সো আরম্মণে সন্নিট্ঠানলক্খণোতি চ আরম্মণে নিচ্চলভাৰেন ইন্দখীলসদিসোতিচ ৰুত্তো.
৭৯. ৰীরস্স কম্মসূরস্স ভাৰো কম্মৰা ৰীরিযং. তংসমঙ্গী পুগ্গলো হি কম্মসূরো হোতি. মহন্তংপি কম্মং অপ্পকতো গণ্হাতি. দুক্করংপি সুকরতো, ভারিযংপি অভারিযতো গণ্হাতি. অত্তকিলমথং নগণেতি. কম্মসিদ্ধিযা নিচ্চং পগ্গহিত কায চিত্তোৰ হোতি. তস্মা তং তস্স পুগ্গলস্স তথাপৰত্তিযা হেতুভাৰোচেৰ তথাপৰত্তস্স চ তস্স পুগ্গলস্স কায চিত্তক্রিযাভূতং হোতীতি. ৰিধিনাৰা নযেন উপাযেন ৰীরিযৰতো কিং নামকম্মং ন সিজ্ঝতীতিআদিকেন পুব্বাভিসঙ্খারেন ঈরযিতব্বং পৰত্তযিতব্বন্তি ৰীরিযং. ৰিসেসেনৰা সকপরহিতহেতু ঈরন্তি কম্পন্তি তং সমঙ্গিনো এতেনাতি ৰীরিযং. এত্থচ ৰীরিযু পত্থম্ভিতা সম্পযুত্তধম্মা সদা অনিক্খিত্তধুরা পগ্গহিতসীসাৰিয হুত্ৰা অত্তনো অত্তনো কিচ্চসম্পত্তিযা নিচ্চং উস্সাহজাতাৰ হোন্তি, তেসুচ তথাহোন্তেসু তংসমঙ্গিনো পুগ্গলাপি অত্তনোৰা পরেসংৰা হিতহেতু নিচ্চং ব্যাৰটকাযচিত্তা হোন্তি. তস্মা ঈরন্তি কম্পন্তীতি ৰুচ্চন্তীতি. তথা হি তং উপত্থম্ভনলক্খণন্তি চ পগ্গহলক্খণন্তি চ উস্সাহলক্খণন্তি চ গেহস্স থূণূপত্থম্ভন সদিসন্তি চ সম্মা আরদ্ধং সব্বসম্পত্তীনং মূলন্তি চ ৰুত্তন্তি.
৮০. ৰিনযতি কাযচিত্তং তপ্পেতি, তুট্ঠং সুহিতং জনেতি, সুপুপ্ফিতপদুমংৰিযৰা ৰড্ঢেতীতি পীতি, ৰিনন্তিৰা এতায তং সমঙ্গিনো পুণ্ণচন্দোৰিয ৰিরোচমান কাযচিত্তা হোন্তীতি পীতি. সা পঞ্চৰিধা খুদ্দিকা পীতি, খণিকাপীতি, ওক্কন্তিকা পীতি, উব্বেগা পীতি, ফরণাপীতীতি.
৮১. ছন্দনং ছন্দো. ইচ্ছা পত্থনা অভিসন্ধীতি ৰুত্তং হোতি. সোপন দুৰিধো তণ্হাছন্দো, কত্তুকম্যতা ছন্দোতি. ইধ কত্তুকম্যতা ছন্দো অধিপ্পেতো. এত্থচ কত্তুং কামেতি ইচ্ছতীতি কত্তুকামো. ছন্দসমঙ্গিপুগ্গলো. তস্স ভাৰো কত্তুকম্যং. তদেৰ কত্তুকম্যতা, যথা দেৰোযেৰ দেৰতাতি. এত্থচ কত্তুসদ্দো সব্বেসং ধাতুসদ্দানং অত্থে সঙ্গহেত্ৰা পৰত্তো. তস্মা কত্তুকম্যতাতি এতেন কথেতুকম্যতা চিন্তেতুকম্যতা দট্ঠুকম্যতা সোতুকম্যতাতি এৰমাদীনি সব্ব ক্রিযাপদানি সঙ্গহিতানি হোন্তীতি দট্ঠব্বং. সো পন আরম্মণং ইচ্ছন্তোপি তণ্হা ৰিয অস্সাদন রজ্জন লগ্গন ৰসেন নইচ্ছতি. যেন যেন পন অত্থিকো হোতি. তং তং অত্থং আরাধেতু কামতাৰসেনেৰ ইচ্ছতি. যথা রঞ্ঞো ইস্সাসা ধনেনৰা যসেনৰা অত্থিকা রাজৰেরীনং ৰিজ্ঝনৰসেন ছড্ডিতব্বযুত্তকেপি সরে বহূ ইচ্ছন্তিযেৰ. এৰমেৰং অযংপি পরস্স ৰিস্সজ্জিতব্বযুত্ত কানিপি দানৰত্থূনি অলদ্ধানিপি লদ্ধুং ইচ্ছতি. লদ্ধানিপি রক্খিতুং ইচ্ছতীতি. অযঞ্চ অত্থো ৰিভাৰনিযংপি ৰুত্তোযেৰ.
ৰুত্তঞ্হি তত্থ
দানৰত্থুৰিস্সজ্জনৰসেন পৰত্তকালেপি চেস ৰিস্সজ্জি তব্বেন তেন অত্থিকোযেৰ. খিপিতব্বউসূনং গহণে অত্থিকো ইস্সাসোৰিযাতি.
তত্থ যদগ্গেন দানং দস্সামীতি দানৰত্থুপরিযেসনাদিৰসেন পৰত্তা পুব্বভাগচেতনা দানৰত্থুৰিস্সজ্জন সঙ্কাতে দানে সঙ্গহিতা হোতি. তদগ্গেন তস্সা পুব্বভাগচেতনায পৰত্তিকালো ইধ দানৰত্থু ৰিস্সজ্জনৰসেন পৰত্ত কালোতি ৰেদিতব্বো. ৰিস্সজ্জিতব্বেনাতি ৰিস্সজ্জিতব্ব যুত্তকেন. তেন অত্থিকোযেৰ পরস্স ৰিস্সজ্জনত্থাযাতি অধিপ্পাযো. খিপিতব্বউসূনং গহণেতি তেসং অকতানং করণৰসেন অলদ্ধানং পরিযেসনৰসেন গহণে. এত্থ পন কেচি ইস্সাসো উসূনিখিপিত্ৰাপি লভমানো তেহি উসূহি অত্থিকোযেৰাতি এৰ মত্থং ৰদন্তি. সো নযুজ্জতি. এৰঞ্হি সতি খিপিতউসূনন্তি ৰুত্তং সিযা. যথা কথিতং লপিতং তথাগতেনাতি. তথা ৰিস্সজ্জিতব্বে নাতি এত্থপীতি. কেচি ইস্সাসো উসূহি অনত্থিকো খিপন্তো নহোতি. অত্থিকোযেৰ সমানো অঞ্ঞং আনিসংসং ইচ্ছন্তো খিপতীতি এৰং অত্থং ৰদন্তি. সোপি নযুজ্জতি. এৰঞ্হি সতি উসূহি অত্থিকোযেৰ তানি খিপন্তো ইস্সাসোৰিযাতিৰুত্তং সিযাতি. অত্থতো পন তদুভযংপি অৰহসিতব্বমেৰ হোতীতি. যস্মাচ ছন্দসম্পযুত্তং চিত্তং আরম্মণং গণ্হন্তং ছন্দৰসেন অতি ইচ্ছমানং ৰিয ৰিলুপ্পমানং ৰিয গণ্হাতি. তস্মা অযং আরম্মণগ্গহণে চেতসো হত্থপ্পসারণংৰিযাতি ৰুত্তো. এত্থচ হত্থপ্পসারণংৰিযাতি ইদং অভূতপরিকপ্পৰচনং দট্ঠব্বং. ন হি চিত্তস্স হত্থোনাম অত্থি. অত্থৰিসেসপাকটত্থং পন অভূতংপি ভূতং ৰিয কপ্পেত্ৰা ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অপিচ, অযং ছন্দোনাম থামপত্তো তণ্হায বলৰতরো হোতি. তথা হেস অধিপতিভূতো ইদ্ধিপাদভূতোচ হোতীতি. যদি হি সো তণ্হায সমানবলো সিযা. ইমে সত্তা তণ্হায হত্থে ঠিতা তণ্হা পরিগ্গহিতানি ধনভোগরজ্জসুখানিৰা দিব্বব্রহ্মসম্পত্তিযোৰা ছড্ডেত্ৰা ৰট্টদুক্খতো নিয্যাতুং নসক্খিস্সন্তি যেৰাতি.
৮২. সোভণা সোভণেসু চিত্তেসু পকিরন্তীতি পকিণ্ণা. কেএৰ পকিণ্ণকা. অঞ্ঞেহি অঞ্ঞেসংৰা সমানা অঞ্ঞসমানা. যদা সোভণচিত্তেসু যুত্তা, তদা তেহি অসোভণতো অঞ্ঞেহি সমানা. যদা অসোভণচিত্তেসু যুত্তা, তদা তেহি সোভণতো অঞ্ঞেহি সমানা সদিসাতি ৰুত্তং হোতি.
অঞ্ঞসমানরাসিম্হি পরমত্থদীপনা.
৮৩. ইদানি অকুসলরাসিং দস্সেন্তো মোহোতিআদিমাহ. তত্থ মুয্হতীতি মোহো. মুয্হন্তি সত্তা এতেনাতিৰা মোহো. মুয্হনমত্তংৰা মোহো, চতুরঙ্গতমস্স ৰিয চক্খুস্স সব্বসো কল্যাণপক্খং পটিচ্ছাদেত্ৰা চিত্তস্স অন্ধভাৰকরণন্তি ৰুত্তং হোতি. পাপপক্খং পন পত্ৰা সো ঞাণগতিকো হোতীতি দট্ঠব্বো. তথা হেস পাল়িযং মিচ্ছাঞাণন্তি ৰুত্তো. অট্ঠকথাসুচ মিচ্ছাঞাণন্তি পাপক্রিযাসু উপাযচিন্তাৰসেনপৰত্তো মোহোতি ৰুত্তং. অৰিজ্জাযচ অপ্পটিপত্তি মিচ্ছাপটিপত্তিৰসেন দুৰিধভাৰো ৰুত্তো. এত্থচ অপ্পটিপত্তীতি কল্যাণপক্খে অঞ্ঞাণমেৰ ৰুচ্চতি. মিচ্ছাপটিপত্তীতি পাপপক্খে মিচ্ছাঞাণমেৰ ৰুচ্চতীতি, তথা হি পাপপক্খং পত্ৰা পঞ্চধম্মা ঞাণগতিকা হোন্তি মোহো, লোভো, দিট্ঠি, ৰিতক্কো, ৰিচারোতি. চিত্তেন পন সদ্ধিং ছব্বিধা হোন্তি. তেহি পকতিযা ৰিঞ্ঞুজাতিকেসু সুতপরিযত্তিসম্পন্নেসুচ উপ্পন্না পাপক্রিযাসু তং তং উপাযদস্সনৰসেন তেসং তত্থ ছেকভাৰং পটিবলভাৰঞ্চ সাধেন্তীতি.
৮৪. নহিরিযতি কাযদুচ্চরিতাদীহি নলজ্জতি নজিগুচ্ছতীতি অহিরী. হিরিপ্পটিপক্খাৰা অহিরী, সাএৰ অহিরিকং. তঞ্হি পাপ ক্রিযাসু পচ্চুপট্ঠিতাসু হিরিযা ওকাসং অদত্ৰা তাসু রুচিং উপ্পাদেত্ৰা পৰত্ততীতি. তথা হি তং কাযদুচ্চরিতাদীহি অজিগুচ্ছনলক্খণন্তিচ অলজ্জালক্খণন্তিচ ৰুত্তং.
৮৫. নওত্তপ্পতীতি অনোত্তপ্পং. কাযদুচ্চরিতাদীহি নভাযতি নউত্রসতীতি অত্থো. ওত্তপ্পপ্পটিপক্খংৰা অনোত্তপ্পং. তংপি হি তাসু পচ্চুপট্ঠিতাসু ওত্তপ্পস্স ওকাসং অদত্ৰা চিত্তং তাসু অসারজ্জমানং কত্ৰা পৰত্ততীতি. তথা হেতং কাযদুচ্চরি তাদীহি অসারজ্জলক্খণন্তি চ অনুত্তাসলক্খণন্তি চ ৰুত্তং. ৰুচ্চতি চ –
অজেগুচ্ছী অহিরিকো, পাপাগূথাৰ সূকরো;
অভীরুচ অনোত্তপ্পী, সলভো ৰিয পাৰকাতি.
৮৬. উদ্ধরতীতি উদ্ধটং. পাসাণপিট্ঠে ৰট্টেত্ৰা ৰিস্সট্ঠ গেণ্ডুকো ৰিয নানারম্মণেসু ৰিক্খিত্তং চিত্তং, উদ্ধটস্স পন চিত্তস্স উদ্ধরণাকারপ্পৰত্তিযা পচ্চযভূতো ধম্মো উদ্ধচ্চং. তং পন ৰাতেরিতং জলং ৰিয ধজপটাকা ৰিযচ দট্ঠব্বং.
৮৭. লুব্ভতীতি লোভো, লুব্ভন্তি সম্পযুত্তা ধম্মা এতে নাতি লোভো, লুব্ভনমত্তমেৰৰা এতন্তি লোভো. এত্থচ লুব্ভনংনাম আরম্মণাভিসজ্জনং দট্ঠব্বং. সোপন আরম্মণে লগ্গ নট্ঠেন মক্কটালেপোৰিয অভিকঙ্খট্ঠেন তত্তকপালে খিত্তমংস পেসি ৰিয অপরিচাগট্ঠেন তেলঞ্জন রাগোৰিয তণ্হানদিভাৰেন ৰড্ঢিত্ৰা সত্তানং অপাযাৰহট্ঠেন সব্বানি সুক্খকট্ঠ সাখাপলাস তিণকসটানি মহাসমুদ্দং ৰহন্তী সীঘতোতা নদী ৰিয দট্ঠব্বো.
৮৮. দস্সনং দিট্ঠি. ধম্মানং যাথাৰসভাৰেসু ঞাণদস্সনং ৰিয তেসমেৰ অযাথাৰসভাৰেসু মিচ্ছাদস্সনন্তি ৰুত্তং হোতি. সাহি একচ্চানং পণ্ডিতমানীনং মিচ্ছাৰিতক্কবহুলানং উপ্পন্না থামগতা অযাথাৰপক্খে পটিৰেধঞ্ঞাণগতিকা হোতীতি. সাপন মিচ্ছাভিনিৰেসলক্খণা পরমংৰজ্জন্তি দট্ঠব্বা.
৮৯. মঞ্ঞতীতি মানো. অহং লোকে একো পুগ্গলো অস্মি. ন কট্ঠকলিঙ্গরোৰিয অৰমঞ্ঞনারহোতি এৰং অত্তানং দল়্হং পগ্গহেত্ৰা সমনুপস্সতীতি অত্থো. সোপন জাতি কুলধন ভোগ যস ইস্সরিযাদীহি চেৰ সীল সুত লাভসক্কারা দীহিচ গুণেহি উপত্থম্ভিতো অতিরেকতরং ৰদ্ধিত্ৰা অত্তানং জনমজ্ঝে কেতুংৰিয অচ্চুগ্গতং মঞ্ঞতি. তস্মা সো উন্নতিলক্খণোতিচ উম্মাদোৰিযাতিচ ৰুত্তো.
৯০. দুস্সতীতি দোসো. সোপন চণ্ডিক্কট্ঠেন পহতা সিৰিসোৰিয ৰিসপ্পনট্ঠেন অসনিপাতোৰিয অত্তনো নিস্সয দহনট্ঠেন দাৰগ্গিৰিয দুস্সনট্ঠেন লদ্ধোকাসো সপত্তোৰিয সব্বসো অহিতরাসি ভাৰট্ঠেন ৰিস সংসট্ঠ পূতিমুত্তং ৰিয দট্ঠব্বো.
৯১. ইস্সতীতি ইস্সা. পরসম্পত্তিং উস্সূযতীতি অত্থো. সাহি পরেসং পকতিযা লদ্ধসম্পত্তিং দিস্ৰা ৰা সুত্ৰাৰা নসহতি. তস্সা সম্পত্তিযা ৰিপত্তিং ইচ্ছতি আকঙ্খতি. অসুকো ইদংনাম লভিস্সতীতি সুত্ৰাপি নসহতি. তস্স অলাভং ইচ্ছতি আকঙ্খতি. তস্মা সা পরসম্পত্তীনং উস্সূযনলক্খণাতি ৰুত্তা.
৯২. মম এৰ ইদং গুণজাতংৰা ৰত্থুৰা হোতু. মা অঞ্ঞস্সাতি এৰং অত্তনো সম্পত্তিহেতু অৰিপ্ফারিকতাৰসেন চরতি পৰত্ততীতি মচ্ছরং, তথা পৰত্তং চিত্তং. মচ্ছরস্স ভাৰো মচ্ছরিযং. ইদংচ ইস্সা ৰিয দুৰিধং অত্তনা লদ্ধসম্পত্তি লভিতব্বসম্পত্তি ৰসেন. তত্থ পকতিযা লদ্ধসম্পত্তিযং তাৰ তং পরেহি সা ধারণংৰা যেন কেনচিৰা কারণেন অত্তসন্তকভাৰতো মুচ্চিত্ৰা পরেসং সন্তকভাৰং গমিস্সমানং দিস্ৰা ৰা সুত্ৰাৰা চিন্তেত্ৰা দুক্খী দুম্মনো হোতি, লভিতব্বসম্পত্তিযংপি অসুকস্মিং দেসে ৰাকালেৰা ইদংনাম ভৰিস্সতীতি সুত্ৰাৰা চিন্তেত্ৰাৰা তং অত্তনাৰ লদ্ধুং ইচ্ছতি. অঞ্ঞেসং লাভং নইচ্ছতি. অঞ্ঞে লভিস্সন্তীতি সুত্ৰাৰা চিন্তেত্ৰাৰা দুক্খী দুম্মনো হোতীতি. তথা হেতং লদ্ধানংৰা লভিতব্বানংৰা অত্তনো সম্পত্তীনং নিগ্গুহনলক্খণন্তি ৰুত্তং. এত্থচ লভিতব্বসম্পত্তিযং যস্স লাভং নইচ্ছতি. সোলভতীতিৰা লভিস্সতীতিৰা সুত্ৰাৰা চিন্তেত্ৰাৰা চিত্তৰিঘাতো ইস্সানাম. যং যং অত্তনা লদ্ধুং ইচ্ছতি. তং তং অত্তনা অলব্ভমানকং চিন্তেত্ৰা চিত্তৰিঘাতো মচ্ছরিযংনাম. ন হি এতে দ্ৰে একতো উপ্পজ্জন্তীতি.
৯৩. কুক্কুচ্চন্তি এত্থ কিরিযা কতং. কুচ্ছিতং কতন্তি কুকতং. কুচ্ছিতকিরিযাতি অত্থো. পণ্ডিতেহি একন্তেন নিন্দিতব্বো চিত্তপ্পৰত্তিৰিসেসোতি ৰুত্তং হোতি. অত্থতো পন অকতং ৰত মে কল্যাণং কতং পাপন্তি এৰং অনুসোচনৰসেন পৰত্তো কুক্কুচ্চ সম্পযুত্তচিত্তুপ্পাদোযেৰ, সো হি তথা পৰত্তমানোপি পুব্বে অকতংৰা কল্যাণং পুন কতং কাতুং ন সক্কোতি. পুব্বে কতং ৰা পাপং পুন অকতং কাতুং নসক্কোতি. অথখো কুসলধম্মেসু চিত্তপরিযাদানাযএৰ সংৰত্ততি. তস্মা কুচ্ছিতকিরিযা মত্তত্তা কুকতন্তি ৰুচ্চতীতি. ৰুত্তঞ্হেতং অট্ঠ কথাযং কতাকতস্স সাৰজ্জানৰজ্জস্স অভিমুখগমনং পটিসারোনাম. যস্মা পনেসো কতংৰা পাপং অকতং নকরোতি. অকতংৰা কল্যাণং কতং নকরোতি. তস্মা ৰিরূপো কুচ্ছিতো ৰা পটিসারোতি ৰিপ্পটিসারোতি. এত্থচ ৰিপ্পটিসারোতি কুক্কুচ্চ মেৰ. কুক্কুচ্চেচ কুচ্ছিতে সতি তং সম্পযুত্তচিত্তুপ্পাদোপি কুচ্ছিতোযেৰ. যেনচ কারণেন কুক্কুচ্চং কুচ্ছিতংনাম হোতি. তেনেৰ কারণেন সো চিত্তুপ্পাদোপি কুচ্ছিতোনাম হোতীতি কত্ৰা সো চিত্তুপ্পাদোৰ কুকতপদে গহেতুং যুত্তোতি ৰেদিতব্বো. সুদিন্নকণ্ডট্ঠকথাযং পন অযমত্থো উজুকতোৰ ৰুত্তো. যথাহ-ৰিঞ্ঞূহি অকত্তব্বতায কুচ্ছিতকিরিযাভাৰতো কুক্কুচ্চন্তি.
[৭৬] ৰিভাৰনিযং পন
ইমমত্থং অসল্লক্খেত্ৰা যং ৰুত্তং ‘‘কুচ্ছিতং কতন্তি কুকতং. কতাকত দুচ্চরিতসুচরিত’’ন্তি. তং ন যুজ্জতিযেৰ. এতেন যঞ্চ তত্থ ৰুত্তং ‘‘অকতংপি হি কুকতন্তি ৰোহরন্তি. যং মযা অকথং. তং কুকতন্তিচ. ইধ পন কতা কতং আরব্ভ উপ্পন্নো ৰিপ্পটিসারচিত্তুপ্পাদো কুকত’’ন্তিচ. তংপি সব্বং পটিক্খিত্তমেৰ হোতীতি.
কুকতস্স যথাৰুত্তচিত্তুপ্পাদস্স তথাপৰত্তি হেতুভাৰো কুক্কুচ্চং. অপিচ, ধাতুপাঠেসু কুচসদ্দং সঙ্কোচন মনো ৰিলেখনত্থেসু পঠন্তিযেৰ. তস্মা কুচ্ছিতেন আকারেন কোচতি সঙ্কোচতি ন পাপজিগুচ্ছনাকারেনাতি কুক্কুচো. কুচ্ছিতেনৰা আকারেন কোচতি ৰিলিখতি নকিলেসসল্লীখনা কারেনাতি কুক্কুচো. তথা পৰত্তধম্মসমূহো. সোহি কুচ্ছিতেন অকতং ৰত মে কল্যাণং কতং পাপন্তি এৰং পৰত্তেন অনুত্থুননাকারেন সঙ্কোচতি. কুসলধম্মসমাদানে চিত্তং নমিতুংপি নদেতি. মনংৰা ৰিলেখতি. সদ্ধাদীনং সারধম্মানং তনুকরণেন চিত্তং কুসলধম্মসমাদানে পরিযাদিন্নথামবলং করোতি. তস্মা কুক্কুচোতি ৰুচ্চতি. যেন পন ধম্মেন যুত্তত্তা সো তথা পৰত্তো হোতি. সো কুক্কুচ্চংনাম কুক্কুচস্স ভাৰোতি কত্ৰা. তং পন যস্মা পুব্বে অকতঞ্চ কল্যাণং কতঞ্চ পাপং আরব্ভ পচ্ছা অনুতাপনৰসেন অনুসোচনৰসেনচ পৰত্ততি. তস্মাতং পচ্ছানুতাপলক্খণং কতাকতানুযোচন রসন্তি চ ৰুত্তং. এত্থচ পচ্ছানুতাপলক্খণন্তি পুব্বে কল্যাণঞ্চ অকত্ৰা পাপঞ্চ কত্ৰা আগতত্তা পচ্ছিমে কালে অনুতাপলক্খণন্তি অত্থো. তেন কুক্কুচ্চস্স একন্তেন অতীতারম্মণতা সিদ্ধা হোতি. পচ্চুপ্পন্নানাগতারম্মণতাচ পটিসিদ্ধাতি. কতাকতা নুসোচনরসন্তি এত্থ কতঞ্চ পাপং অকতঞ্চ কল্যাণন্তি যো জেতব্বং. ৰুত্তঞ্হেতং মহানিদ্দেসে –
দ্ৰীহাকারেহি কুক্কুচ্চং উপ্পজ্জতি কতত্তা চ অকতত্তা চ. কথঞ্চ দ্ৰীহা.ল. অকতত্তাচ. অকতং মে কাযসু চরিতং. কতং কাযদুচ্চরিতন্তি উপ্পজ্জতি কুক্কুচ্চং. অকতং মে ৰচীসুচরিতং.ল. কতং মনোদুচ্চরিতন্তি উপ্পজ্জতি কুক্কুচ্চং. অকতামে পাণাতিপাতা ৰেরমণী. কতো পাণাতি পাতোতি উপ্পজ্জতি কুক্কুচ্চং.ল. অকতা মে সম্মাদিট্ঠি. কতা মিচ্ছামিট্ঠীতি উপ্পজ্জতি কুক্কুচ্চন্তি.
এতেন পন অকতসুচরিতা রম্মণতায কতদুচ্চরিতা রম্মণতাযচ ৰসেন কুক্কুচ্চস্স দ্ৰিধাভাৰোযেৰ সিদ্ধো হোতি. দ্ৰীহাকারেহীতি হি ৰুত্তং. সোচ খো পুব্বে পাপং কত্ৰা পচ্ছা অপাযভযতজ্জিতানঞ্চেৰ অপাযেসু পতিত্ৰা পুব্বে অত্তনা কতকম্মং অনুস্সরন্তানঞ্চ হোতি. নঅঞ্ঞেসং, অকতং মে কাযসুচরিতং. কতং কাযদুচ্চরিতন্তি হি ৰুত্তং. যথা পন মানো দুৰিধো হোতি যাথাৰমানো অযাথাৰমানোতি. তথা কুক্কুচ্চংপি, যাথাৰকুক্কুচ্চং, অযাথাৰ কুক্কুচ্চন্তি দুৰিধং হোতি. তত্থ অযাথাৰ কুক্কুচ্চংপি উপ্পজ্জমানং দ্ৰীহাকারেহো উপ্পজ্জতি অকতং ৰত মে কল্যাণং কতং পাপন্তি. কতমং পন তন্তি. যঞ্চ পুব্বে কল্যাণকম্মেপি পাপসঞ্ঞী পাপদিট্ঠি অকত্ৰা পাপকম্মেপি কল্যাণসঞ্ঞী কল্যাণদিট্ঠি কত্ৰা পচ্ছা অনুসোচনৰসেন উপ্পজ্জতি. যঞ্চ পুব্বে কল্যাণে কল্যাণসঞ্ঞী কত্ৰা পচ্ছা পাপসঞ্ঞিনো পাপেচ পাসঞ্ঞী অকত্ৰা পচ্ছা কল্যাণসঞ্ঞিনো উপ্পজ্জতি. ইদং অযাথাৰকুক্কুচ্চংনাম. অনৰজ্জে সাৰজ্জসঞ্ঞী, কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞী, অনাপত্তিযং আপত্তিসঞ্ঞীতিআদিনাপি যোজেতব্বং. ইদঞ্চ সব্বং উপ্পজ্জমানং দ্ৰীহা কারেহেৰ উপ্পজ্জতি. তস্মা দ্ৰীসুএৰ সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. যং পন মহানিদ্দেসেযেৰ হত্থকুক্কুচ্চকংপি কুক্কুচ্চং. পাদকুক্কুচ্চকংপি কুক্কুচ্চং. হত্থপাদকুক্কুচ্চকংপি কুক্কুচ্চন্তি নিদ্দিট্ঠং. তং অসংযত কুক্কুচ্চংনাম. যং পন তং ভিক্খু কুক্কুচ্চাযন্তা নপটিগ্গণ্হিংসূতি ৰিনযে আগতং. যঞ্চ কথং কুক্কুচ্চপ্পকততায আপজ্জতি কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞিতা অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতাতি আগতং. তং ৰিনযকুক্কুচ্চংনাম. তংপন ৰিনযসংসযোএৰ. সোচ খো অত্তনো অৰিসযে কপ্পতি নুখো নোনুখোতি সংসপ্পনাকারেন পৰত্তো কুসল ক্রিয চিত্তুপ্পাদো. সোপন যেসং উপ্পজ্জতি. তেসু যে সিক্খাকামা, তে তংকম্মং নকরোন্তি. তে সন্ধায কুক্কুচ্চাযন্তা নপটিগ্গণ্হিংসূতি ৰুত্তং. যে পন করোন্তিযেৰ. তে কপ্পিযৰত্থুস্মিংপি আপত্তিং আপজ্জন্তি. তে সন্ধায কুক্কুচ্চপ্পকততায আপত্তিং আপজ্জতীতি ৰুত্তং.
৯৪. থিযতিচিত্তং মন্দমন্দং কত্ৰা অজ্ঝোত্থরতীতি থিনং. থিযিযনা থিযিতত্তন্তি হি পাল়িযং নিদ্দিট্ঠং.
৯৫. মেধতি চেতসিকে ধম্মে অকম্মঞ্ঞভূতে কত্ৰা ৰিহিং সতীতি মিদ্ধং. তথা হি আরম্মণে ৰিপ্ফারৰসেন তং তং ইরিযা পথং সন্ধারেত্ৰা পৰত্তমানেসু সম্পযুত্তধম্মেসু মুগ্গরেন পোথেত্ৰা ৰিয তে আরম্মণতো ওলিযাপেত্ৰা ইরিযাপথংপি সন্ধারেতুং অসমত্থে কত্ৰা থিনং চিত্তং অভিভৰতি. মিদ্ধং চেতসিকেতি.
৯৬. ৰিচিকিচ্ছাতি এত্থ. চিকিচ্ছনং চিকিচ্ছা. ঞাণপ্পটিকা রোতি অত্থো. তিকিচ্ছিতুং দুক্করতায ৰিগতা চিকিচ্ছা এতাযাতি ৰিচিকিচ্ছা. সভাৰং ৰিচিনন্তা কিচ্ছন্তি কিলমন্তি এতাযাতিৰা ৰিচিকিচ্ছা. ৰিচিকিচ্ছতিৰা দ্ৰেল়্হকভাৰেন পৰত্ততীতি ৰিচিকিচ্ছা. সা নীৰরণভূতা, পটিরূপকাতি দুৰিধা. তত্থ বুদ্ধাদীসু অট্ঠসু ৰত্থূসু ৰিমতিৰসেন পৰত্তমানা নীৰরণভূতা. ততো অঞ্ঞাপন অসব্বঞ্ঞূনং তেসু তেসু আরম্মণেসু কথং নুখো এৰং নুখো ইদংনুখোতি ৰেমতিকভাৰেন পৰত্তা সব্বা ৰিচিকিচ্ছা পটিরূপকানাম. সা পন কুসলাপি হোতি, অকুসলাপি খীণা সৰানং উপ্পন্ন ক্রিযাব্যাকতাপীতি. ইধ পন একন্তাকুসলভূতা নীৰরণৰিচিকিচ্ছাৰ অধিপ্পেকাতি.
অকুসলরাসিম্হি পরমত্থদীপনা.
৯৭. সদ্দহতীতি সদ্ধা. যথা অচ্ছং পসন্নং নিসিন্নং উদকং চন্দ সূরিযাদীনি রূপনিমিত্তানি সুট্ঠু অত্তনি দহতি. এৰং অযং বুদ্ধগুণা দীনি সুট্ঠু অত্তনি দহতি ধারেতি থপেতিৰাতি অত্থো. সদ্দহন্তিৰা এতাযাতি সদ্ধা. সদ্দহনমত্তমেৰৰা এতন্তি সদ্ধা. সাপি বুদ্ধা দীসু সদ্ধেয্যৰত্থূসু অকালুস্সিযভাৰেন পৰত্তমানাএৰ ইধ অধিপ্পেতা. ততো অঞ্ঞাপন তিত্থিযেসুৰা তিত্থিযধম্মেসু ৰা এৰরূপেসু অসদ্ধেয্যৰত্থূসু সদ্দহনৰসেন পৰত্তা ওকপ্পনা সদ্ধা পটিরূপকানাম হোতি. সা পন অত্থতো মিচ্ছাধিমোক্খো যেৰাতি. যথা পন মনুস্সা হত্থে অসতি রতনানি দিস্ৰা পি-গহেতুং ন সক্কোন্তি. ৰিত্তে অসতি তেসং সব্বভোগা ন সম্পজ্জন্তি. বীজে অসতি সস্সাদীনি নসম্পজ্জন্তি. এৰং সদ্ধায অসতি পুঞ্ঞক্রিযাৰত্থূনি নসম্পজ্জন্তি. তস্মা এসা হত্থৰিত্তবীজ সদিসাতি ৰুত্তা.
৯৮. সরতীতি সতি. অত্তনা কতানি কত্তব্বানি চ কল্যাণকম্মাৰা বুদ্ধগুণাদীনিৰা অপ্পমজ্জনৰসেন উপগচ্ছতীতি অত্থো. সাপি সম্মাসতি মিচ্ছাসতি দুৰিধা হোতি. তত্থ সম্মাসতি ইধ অধিপ্পেতা. ইতরা পন সতিযেৰ ন হোতি. কতস্স কত্তব্বস্সচ পাপকম্মস্স অপ্পমজ্জনৰসেন পৰত্তো সতিপটিরূপকো অকুসলচিত্তুপ্পাদোযেৰ. যস্মা পনেসা চিত্তং সব্বেহি অকুসলধম্মেহিচ রক্খিতুং কুসলধম্মেহিচ যোজেতুং সক্কোতি. তস্মা সা রঞ্ঞো সব্বকম্মিক মহাঅমচ্চো ৰিয দট্ঠব্বাতি. সতিংখ্ৰাহং ভিক্খৰে সব্বত্থিকং ৰদামীতি হি ৰুত্তং.
৯৯. হিরিযতীতি হিরি. কাযদুচ্চরিতাদীহি লজ্জতি জিগুচ্ছতি উক্কণ্ঠতীতি অত্থো.
১০০. তেহিযেৰ ওত্তপ্পতীতি ওত্তপ্পং. উব্বিজ্জতীতি অত্থো. এত্থপি হিরিওত্তপ্পপ্পটিরূপকানাম অত্থি, ৰুত্তঞ্হি –
লজ্জিতব্বে নলজ্জন্তি, অলজ্জিযেসু লজ্জরেতি চ;
ভাযিতব্বে নভাযন্তি, অভযে ভযদস্সিনোতি চ.
যস্মা পন সপ্পুরিসা হিরিযা অত্তনি ওত্তপ্পেনচ পরেসু আরক্খদেৰতাদীসু গারৰং উপ্পাদেত্ৰা পাপতো ৰজ্জেত্ৰা সুদ্ধং অত্তানং পরিহরন্তি. তস্মা ইমে দ্ৰে লোকপালধম্মাতি ৰুত্তা.
১০১. লোভপ্পটিপক্খো অলোভো. সো হি যেসু অত্তনো হিতসঞ্ঞিতেসু আরম্মণেসু লোভো লগ্গনৰসেন পৰত্ততি, তেস্ৰেৰ তং লোভং ৰিধমিত্ৰা লোভৰত্থুভূতা ভৰভোগসম্পত্তিযো গূথরাসিংৰিয হীল়েত্ৰা জিগুচ্ছিত্ৰা একানেক্খম্ম ধাতুনাম হুত্ৰা পৰত্ততীতি.
১০২. দোসপ্পটিপক্খো অদোসো. সোপি হি যেসু অত্তনো অহিতসঞ্ঞিতেসু আরম্মণেসু দোসো দুস্সনৰসেন পৰত্ততি. তেস্ৰেৰ তংদোসং ৰিধমিত্ৰা দিট্ঠদিট্ঠেসু সত্তেসু পুণ্ণচন্দসদিসং সোম্মহদযং উপ্পাদেত্ৰা একা অব্যাপাদধাতু নাম হুত্ৰা পৰত্ততীতি. অযমেৰচ ব্রহ্মৰিহারেসু মেত্তাতি ৰুত্তা. অমোহোপি ইধ ৰত্তব্বো. মোহপ্পটিপক্খো অমোহো. সোপি হি যেসু ধম্মেসুৰা অত্থেসুৰা চতূসু অরিযসচ্চেসুৰা মোহো অন্ধকারং কত্ৰা পৰত্ততি. তেস্ৰেৰ তং মোহং ৰিধমিত্ৰা চন্দসূরিযসহস্সং উট্ঠাপেন্তোৰিয ৰিজ্জানাম হুত্ৰা পৰত্ততীতি.
১০৩. তত্রমজ্ঝত্ততাতি এত্থ অত্তা ৰুচ্চতি সভাৰো. লীনুদ্ধচ্চাদীনং উভিন্নং ৰিসমপক্খানং মজ্ঝে পৰত্তো অত্তা এতস্সাতি মজ্ঝত্তা. সমপ্পৰত্তো সম্পযুত্তধম্মসমূহো. তস্স ভাৰো মজ্ঝক্কতা. তেসু তেসু সম্পযুত্তধম্মেসু দিস্সমানা মজ্ঝত্ততা তত্রমজ্ঝত্ততা তেসু তেসুৰা হিতকম্মেসু চিত্তচেতসিকানং মজ্ঝত্ততা তত্রমজ্ঝত্ততা. তথা হি সা সমপ্পৰত্তানং সম্পযুত্ত ধম্মানং অজ্ঝুপেক্খনৰসেন সমপ্পৰত্তানং আজানেয্যানং অজ্ঝুপেক্খনসারথীৰিয দট্ঠব্বাতি ৰুত্তা. অযমেৰচ ব্রহ্মৰিহারেসু উপেক্খাতি ৰুত্তা.
১০৪. কাযপ্পস্সদ্ধাদীসু কাযোতি ৰেদনাদিক্খন্ধত্তয সঙ্খাতো চেতসিকসমূহো ৰুচ্চতি. চিত্তন্তি সোভণচিত্তং. কাযস্স পস্সদ্ধি কাযপ্পস্সদ্ধি. চিত্তস্স পস্সদ্ধি চিত্তপ্পস্সদ্ধীতিআদিনা সমাসো. পস্সম্ভনং পস্সদ্ধি. সন্তসীতলভাৰোতি অত্থো. যেসং ইদং দ্ৰযং দুব্বলং হোতি. তে পুঞ্ঞকম্মেসু চিত্তসুখং নপিন্দন্তি. বহিদ্ধাএৰ নেসং চিত্তং পক্খন্দতি. সন্তত্তে পাসাণপিট্ঠে থপিতমচ্ছোৰিয হোতি. যেসং পন বলৰং হোতি. তেযেৰ তত্থ তং ৰিন্দন্তি. তেসং চিত্তং সীতলে উদকে পক্খিত্ত মচ্ছো ৰিয হোতি.
১০৫. লহুভাৰো লহুতা. অগরুতা অদন্ধতাতি অত্থো. যেসং ইদং দুব্বলং. তেসং চিত্তং পুঞ্ঞকম্মেসু নপসারেতি সঙ্কোচতি. তত্তপাসাণে পক্খিত্তপদুমপুপ্ফং ৰিয হোতি. যেসং পন বলৰং. তেসং চিত্তং তত্থ পসারেতি. সীতলে উদকে পক্খিত্ত পদুমপুপ্ফং ৰিয হোতি.
১০৬. মুদুভাৰো মুদুতা. যেসং ইদং দুব্বলং. তেসং চিত্তং পুঞ্ঞকম্মেসু থদ্ধং হোতি. ৰেরীনং মজ্ঝে গতমহাযোধোৰিয হোতি. যেসং পন বলৰং. তেসং চিত্তং তত্থ মুদু হোতি. ৰিযঞ্ঞাতীনং মজ্ঝে গতমহাযোধো ৰিয হোতি.
১০৭. কম্মনি সাধু কম্মঞ্ঞং. তদেৰ কম্মঞ্ঞতা. যেসং ইদং দুব্বলং. তেসং চিত্তং পুঞ্ঞকম্মেসু যথিচ্ছিতং থপেতুং নলব্ভতি, ৰিক্কিরতি. পটিৰাতে খিত্তথুসমুট্ঠিৰিয হোতি. যেসং পন বলৰং. তেসংযেৰ তং তত্থ যথিচ্ছিতং থপেতুং লব্ভতি নৰিক্কিরতি. পটিৰাতে খিত্তসুৰণ্ণক্খন্ধোৰিয হোতি.
১০৮. পগুণস্স ভাৰো পাগুঞ্ঞং. তদেৰ পাগুঞ্ঞতা. যেসং ইদং দুব্বলং. তেসং চিত্তং পুঞ্ঞকম্মেসু ৰিকম্পতি ৰিহঞ্ঞতি. গম্ভীরে উদকে খিত্তৰানরোৰিয হোতি. যেসং পন বলৰং, তে সং তং তত্থ নৰিকম্পতি নৰিহঞ্ঞতি. গম্ভীরে উদকে খিত্ত কুম্ভিলো ৰিয হোতি.
১০৯. উজুএৰ উজুকং, উজুকস্স ভাৰো উজুকতা. যেসং ইদং দুব্বলং. তেসং চিত্তং পুঞ্ঞকম্মেসু ৰিসমগহিকং হোতি. কদাচি লীনং. কদাচি উদ্ধটং. কদাচি ওনতং. কদাচি উন্নতং. সুরামদমত্তস্স মগ্গগমনং ৰিয হোতি. যেসং পন বলৰং, তেসং তং ৰুত্তৰিপরিয যেন ৰেদিতব্বন্তি.
১১০. এত্থচ সিদ্ধেসুপি চিত্তপ্পস্সদ্ধাদিকেসু ৰুত্তেসু ৰিসুং কাযপ্পস্সদ্ধাদীনং ৰচনং তেসং ৰসেন রূপকাযস্সপি পস্সদ্ধাদি দীপনত্থন্তি ৰেদিতব্বং. তত্থ তং তং সুত্তন্তং সুত্ৰা গেলঞ্ঞৰুট্ঠা নাদীসু রূপকাযস্স পস্সদ্ধভাৰো পাকটো ইদ্ধিমন্তানং ইদ্ধিযা আকাসগমনাদীসু লহু ভাৰো. কাযং খুদ্দকং ৰা মহন্তং ৰা কত্ৰা নিম্মিননেসু মুদুভাৰো. অন্তোপথৰিযংৰা অন্তোপব্বতে সুৰা অসজ্জমানং কত্ৰা গমনাদীসু কম্মঞ্ঞভাৰো. নাগৰণ্ণংৰা গরুল়ৰণ্ণংৰা কত্ৰা নিম্মিননাদীসু পগুণভাৰো তেস্ৰেৰ সব্বেসু যথানিম্মিতৰসেন চিরপ্পৰত্তিভাৰেসু উজুকভাৰো পাকটো হোতীতি ৰেদিতব্বো. সমং ধারেন্তীতি সাধারণা, সব্বেহি সোভণচিত্তেহি, তেসংৰা সাধারণা সোভণ সাধারণা.
১১১. সম্মাৰাচাতি এত্থ তিৰিধা সম্মাৰাচা কথা, চেতনা, ৰিরতিৰসেন, তত্থ অত্থধম্মপ্পটিসংযুত্তা সুভাসিতা ৰাচা কথা সম্মাৰাচানাম. তংসমুট্ঠাপিকা কুসলক্রিযচেতনা চেতনাসম্মাৰাচানাম. যা পন মুসাৰাদা ৰেরমণাদীনি সিক্খাপদানি সমাদিযন্তস্সৰা অধিট্ঠহন্তস্সৰা সম্পত্তং ৰত্থুং অৰীতিক্কমন্তস্সৰা পাপৰিরমণাকারেন চিত্তস্স পৰত্তি. অযং ৰিরতি সম্মাৰাচানাম. সা ইধ অধিপ্পেতা. সম্মা ৰদন্তি এতা যাতি সম্মাৰাচা. এতাযাতি চেত্থ করণত্থে হেতুঅত্থে ৰা করণৰচনং দট্ঠব্বং. তত্থ ৰাচায সিক্খাপদানি সমাদিযন্তস্স সমাদানৰচনানি সন্ধায করণত্থো হেতুঅত্থো চ যুজ্জতি. ততো যথাসমাদিন্নানিৰা যথাধিট্ঠিতানিৰা সিক্খাপদানি সুট্ঠুরক্খামাতি যানি অনৰজ্জানিএৰ ৰচনানি ৰদন্তা ৰিচরন্তি. তানি সন্ধায করণত্থানুকূলো হেতু অত্থোযেৰ যুজ্জতীতি. অথৰা, তথা ৰদন্তুৰা মাৰা. অযংপন ৰদমানেসু সতি তেসং সম্মা ৰত্তুংএৰ দেতি. নমিচ্ছা ৰত্তুন্তি কত্ৰা সম্মা ৰাচাত্ৰেৰ ৰুচ্চতি. অপিচ, অযং ৰচীদুচ্চরিতানং পজহনৰসেন পৰত্তমানা ৰচীদ্ৰারসুদ্ধিযা এৰ হোতীতি সম্মাৰাচাতি ৰুচ্চতীতি.
১১২. সম্মাকম্মন্তোপি তিৰিধো ক্রিযা, চেতনা, ৰিরতি ৰসেন. তত্থ যংকিঞ্চি অনৰজ্জং কম্মং করোন্তস্স কাযিকক্রিযা ক্রিযাকম্মন্তোনাম. তংসমুট্ঠাপিকা চেতনা চেতনাকম্মন্তো নাম. যা পন পাণাতিপাতা ৰেরমণাদীনি সিক্খাপদানি সমাদি যন্তস্সৰা অধিট্ঠহন্তস্সৰা সম্পত্তং ৰত্থুং অৰীতিক্কমন্তস্সৰা পাপৰিরমণাকারেন চিত্তস্স পৰত্তি. অযং ৰিরতি সম্মাকম্মন্তো নাম. সম্মা করোন্তি এতেনাতি সম্মাকম্মং, তদেৰ সম্মা কম্মন্তো সুত্তন্তো ৰনন্তোৰিয. সেসমেত্থ ৰুত্তনযমেৰ.
১১৩. সম্মাআজীৰোপি ৰীরিয, ৰিরতিৰসেন দুৰিধো. তত্থ পকতিযা অনৰজ্জানি কসিকম্মাদীনিৰা ভিক্খাচরিযাদীনিৰা কত্ৰা জীৰিতং কপ্পেন্তানং উট্ঠানবলসঙ্খাতো ৰাযামো ৰীরিযসম্মাআজীৰোনাম. যা পন আজীৰসুদ্ধিং অপেক্খিত্ৰা অত্তনো আজীৰসীলৰিপত্তিকারণানি কাযৰচীদুচ্চরিতানি পজহন্তানং পাপৰিরমণাকারেন চিত্তস্স পৰত্তি. অযং ৰিরতি আজীৰোনাম. অযমিধাধিপ্পেতো. সম্মা আজীৰন্তি জীৰিতং পৰত্তেন্তি এতেনাতি সম্মাআজীৰো. সেসমেত্থ ৰুত্তনযমেৰাতি.
১১৪. একেকাপি চেত্থ সম্পত্ত ৰিরতি, সমাদান ৰিরতি, সমুচ্ছেদৰিরতিৰসেন তিৰিধা. তত্থ যা সিক্খাপদানি অসমা দিযিত্ৰাৰা সমাদিন্নানিপিৰা তানি অনপেক্খিত্ৰা কেৰলং হিরি ওত্তপ্পবলেনেৰ সম্পত্তং ৰত্থুং অৰীতিক্কমন্তানং উপ্পন্না ৰিরতি. অযং সম্পত্তৰিরতিনাম. সা পচ্চুপ্পন্নারম্মণাযেৰ. পঞ্চসিক্খা পদা পচ্চুপ্পন্নারম্মণাতি হি ৰুত্তং. যা পন সিক্খাপদানি সমাদি যন্তস্সৰা অধিট্ঠহন্তস্সৰা যথাসমাদিন্নানিৰা যথাধিট্ঠিতানি ৰা সুট্ঠুরক্খামীতি সম্পত্ত ৰত্থুং অপীতিক্কমন্তস্সৰা উপ্পন্না. অযং সমাদানৰিরতিনাম. সা পন পচ্চুপ্পন্নারম্মণাৰা হোতি অনাগতারম্মণাৰা. তথা হি পঞ্চসিক্খাপদা পচ্চুপ্পন্নারম্মণাতি ইদং সম্পত্তৰিরতিৰসেন ৰুত্তন্তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তং. মগ্গক্খণে পন সব্বদুচ্চরিতানং পচ্চযসমুচ্ছেদৰসেন উপ্পন্না সমুচ্ছেদৰিরতিনাম. সা পন নিব্বানারম্মণাএৰ. ফলৰিরতিপি এত্থেৰ সঙ্গহিতাতি. তত্থ লোকিযৰিরতিযো জীৰিতিন্দ্রিযাদীনি ৰীতিক্কমিতব্বৰত্থূনি আরম্মণং কত্ৰা পাণাতিপাতাদীনি ৰিরমিতব্বৰত্থূনি পজহন্তি. লোকুত্তরৰিরতিযো পন নিব্বানং আরম্মণং কত্ৰা তানিযেৰ ৰিরমিতব্বৰত্থূনি পজহন্তীতি দট্ঠব্বং.
১১৫. পরদুক্খে সতি কারুণিকানং হদযখেদং করোতীতি করুণা. কিরতিৰা পরদুক্খং ৰিক্খিপতি, কিণাতিৰা পরদুক্খং হিংসতীতি করুণা. কিরীযতি দুক্খিতেসু পসারীযতীতিৰা করুণা. অপিচ কলি উণাতি ছেদো. কলীতি দুক্খং ৰুচ্চতি, যথা-কলি সম্ভৰে ভৰেতি. কলীতিৰা পাপপি পরাজযোপি ৰুচ্চতি. পাপে কলি পরাজযেতি হি ৰুত্তং. সব্বঞ্চেতং কারুণিকা নং কারুঞ্ঞহেতুভূতমেৰ হোতি. ইতি কলিং দুক্খংৰা পাপংৰা সব্বসম্পত্তিতো পরাজযংৰা সত্তেহি অৰন্তি রক্খন্তি, সত্তেৰা ততো ৰিধকলিতো অৰন্তি রক্খন্তি কারুণিকা জনা এতাযাতি করুণা.
১১৬. পরসম্পত্তিং দিস্ৰা মোদন্তি এতাযাতি মুদিতা. নত্থি পমাণং এতেসন্তি অপ্পমাণা, সত্তা. অপ্পমাণেসু ভৰাতি অপ্পমঞ্ঞা. এতাহি এত্তকেসুযেৰ সত্তেসু পৰত্তেতব্বা. ন ইতো অঞ্ঞেসূতি এৰং পরিচ্ছেদপ্পমাণস্স অভাৰা একস্মিং সত্তে পৰত্তাপি অপ্পমঞ্ঞাএৰনাম হোন্তীতি.
[৭৭] টীকাসু পন
অপ্পমাণসত্তা রম্মণত্তা অপ্পমাণা. তাএৰ অপ্পমঞ্ঞাতি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.
১১৭. পঞ্ঞিন্দ্রিযন্তি হেট্ঠা ৰুত্তো অমোহোএৰ. সো হি পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা, অধিপতিযট্ঠেন ইন্দ্রিযঞ্চাতি কত্ৰা পঞ্ঞিন্দ্রিযন্তি ৰুচ্চতীতি.
সোভণরাসিম্হি পরমত্থদীপনা.
১১৮. এত্তাৰতাতিআদি তিণ্ণং রাসীনং সঙ্গহো. এৰং দ্ৰিপঞ্ঞাস সরূপং দস্সেত্ৰা ইদানি চেতোযুত্তপ্পকারং দস্সেন্তো তেসন্তিআদিমাহ. ইতো চেতসিকানং সরূপদস্সনতো পরং তেসং চিত্তাৰিযুত্তানং চিত্তেন অৰিযুত্তানং চেতসিকানং চিত্তুপ্পাদেসু পচ্চেকং সম্পযোগো তথাযোগং ৰুচ্চতেতি যোজনা. চিত্তুপ্পাদেসূতি চিত্তেসু ইচ্চেৰ অত্থো. উপ্পজ্জন্তি চেতসিকা এতেসূতি উপ্পাদা. চিত্তানিএৰ উপ্পাদা চিত্তুপ্পাদাতি কত্ৰা. দ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণানং সব্বদুব্বলত্তা তেসু ছ পকিণ্ণকা নুপ্পজ্জন্তি. ভাৰনাবলেন পহীনত্তা ৰিতক্কো দুতীযজ্ঝানিকাদীসু, ৰিচারো ততীযজ্ঝানিকাদীসু, পীতি চতুত্থজ্ঝানিকাদীসু নুপ্পজ্জতি. সন্নিট্ঠানসভাৰত্তা অধিমোক্খো অসন্নিট্ঠানসভাৰে ৰিচিকিচ্ছা চিত্তে নুপ্পজ্জতি. ৰীরিযং বলনাযকত্তা দুব্বলেসু পঞ্চদ্ৰারাৰজ্জনা দীসু সোল়সচিত্তেসু নুপ্পজ্জতি. পীতি সম্পিযাযনসভাৰত্তা দোমনস্সুপেক্খা সহগতেসু নুপ্পজ্জতি. ছন্দো ইচ্ছাসভাৰত্তা ইচ্ছারহিতেসু অহেতুকেসু মোমূহচিত্তেসুচ নুপ্পজ্জতীতি আহ পকিণ্ণকেসুপন ৰিতক্কো.ল. মোমূহৰজ্জিতচিত্তেসূতি. তে পন চিত্তুপ্পাদা পকিণ্ণকৰিৰজ্জিতা সপকিণ্ণকাতি সম্বন্ধো.
১১৯. অকুসলেসূতি অকুসলচেতসিকেসু. সব্বাকুসল সাধারণানাম. তস্মা সব্বেসুপি দ্ৰাদসাকুসলচিত্তেসু লব্ভন্তীতি যোজনা.
[৭৮] ৰিভাৰনিযং পন
পচ্ছিমং পুরিমস্স সমত্থনৰচনন্তি অধিপ্পেতং. তং ন সুন্দরং.
ইদঞ্হি ঠানং চিত্তেসু লব্ভমানতাদস্সনপধানন্তি. যস্মা পন সব্বানি অকুসলচিত্তানি ইমেহি চতূহি ৰিনা নুপ্পজ্জন্তি. ন হি তানি পাপেসু আদীনৰং পস্সিত্ৰা ঠিতানং উপ্পজ্জন্তি. নচ তেহি লজ্জাযৰা ভযেনৰা উক্কণ্ঠিতানং. নাপি কুসলেসু ধম্মেসু সমাহিতানন্তি. তস্মা তে সব্বেসু তেসু লব্ভন্তীতি. যস্মাচ দিট্ঠিমানা খন্ধেসু অস্সাদং অমুঞ্চিত্ৰাৰ তেসু তথা তথা আমসিত্ৰা পৰত্তন্তি. তস্মা তে লোভমূলচিত্তেস্ৰেৰ উপ্পজ্জন্তি. তত্থ উপ্পজ্জন্তেসু পন তেসু দিট্ঠি খন্ধেসু অত্তগ্গাহং দল়্হং গহেত্ৰা তং অত্তং নিচ্চতাদীহি মিচ্ছাসভাৰেহিএৰ পরামসন্তী পৰত্ততি. মানো পন খন্ধে অহন্তি দল়্হং গহেত্ৰা তং গহিতাকারং সেয্য তাদীহিএৰ আমসন্তো পৰত্ততি. তস্মা তে আমসনাকারতো অসদিসৰুত্তিনোএৰ হোন্তীতি আহ. দিট্ঠিচতূসু.ল. ৰিপ্পযুত্তেসূতি. যে পন দিট্ঠিগতিকা দিট্ঠিযা যথাগহিতং অত্তানমেৰ অহন্তি গণ্হন্তি. তেসংপি দিট্ঠিমানা আমসনাকারং পত্ৰা অসদিসৰুত্তিকাএৰ হোন্তি. ন হি মানস্স ৰিয দিট্ঠিযা অত্ত সংপগ্গহণে ব্যাপারো অত্থি. ন চ দিট্ঠিযা ৰিয মানস্স ধম্মানং অযাথাৰপক্খপরিকপ্পনেতি. তেনেৰ হি অহংগাহো মানো অনাগামীনংপি পৰত্ততি. অত্তগ্গাহভূতা পন দিট্ঠি পুথুজ্জনান মেৰাতি.
[৭৯] ৰিভাৰনিযং পন
‘‘মানোপি অহংমানৰসেন পৰত্তনতো দিট্ঠিসদিসোৰ পৰত্ততীতি দিট্ঠিযা সহ একচিত্তুপ্পাদে নপৰত্ততী’’তি ৰত্ৰা কেসর সীহো পমায তং অত্থং সাধেতি. তং ন সুন্দরং.
সদিসপ্পৰত্তি হি নাম সহপৰত্তিযা এৰ কারণন্তি. মচ্ছরিযং পন অত্তসম্পত্তীসু লগ্গনলোভসমুট্ঠিতংপি তাসং পরেহি সাধারণভাৰং অসহনাকারেন পৰত্তত্তা একন্তেন পটিঘসম্প যুত্তমেৰ হোতীতি ৰুত্তং দোসো.ল. চিত্তেসূতি. অকম্মঞ্ঞ লক্খণং থিনমিদ্ধং কম্মঞ্ঞসভাৰেসু অসঙ্খারিকেসু নসম্ভৰতীতি ৰুত্তং থিনমিদ্ধং পঞ্চসু সসঙ্খারিক চিত্তেসূতি. চত্তারো সব্বা কুসলসাধারণা. তযো লোভ দিট্ঠিমানা. চত্তারো দোসাদযো. দ্ৰযং থিনমিদ্ধং. ৰিচিকিচ্ছা চিত্তেচাতি চসদ্দো অৰধারণে. ৰিচিকিচ্ছাচিত্তেএৰাতি অত্থো. চতুদ্দস অকুসল চেতসিকা.
১২০. সোভণেসূতি সোভণচেতসিকেসু. লোকুত্তরে অট্ঠঙ্গিকমগ্গে তীসু খন্ধেসু পঞ্ঞাক্খন্ধে সম্মাসঙ্কপ্পো নাম সম্মাদিট্ঠিপচ্ছিমকোৰ হোতি. তস্মা পাদকজ্ঝানাদিৰসেন তস্মিং অসতিপি পঞ্ঞাক্খন্ধো নপরিহাযতি. সীলসমাধিক্খন্ধধম্মেসু পন একো একস্স কিচ্চং নসাধেতি. তস্মা লোকুত্তর মগ্গো সত্তঙ্গিকতো হেট্ঠা নপৰত্ততীতি আহ ৰিরতিযো পন তিস্সোপি.ল. লব্ভন্তীতি. নিযতাৰ একতোৰ সব্বথাপি লব্ভন্তীতি যোজনা. তত্থ নিযতাৰাতি ন লোকিযেসুৰিয কদাচিএৰ লব্ভন্তি. অথখো সব্বদাপি নিযতা হুত্ৰাৰ লব্ভন্তি. কস্মা, লোকুত্তরধম্মানং নিচ্চং সীলেসু পরিপূরকারিতাৰসেন পৰত্তত্তা. ন হি তে লোকিযা ৰিয কদাচি দানৰসেন কদাচি সুতপরিযত্তিৰসেন কদাচি কসিণভাৰনাদিৰসেন পৰত্তন্তীতি. একতো ৰাতি নলোকিযেসু ৰিয ৰিসুং ৰিসুং লব্ভন্তি. অথখো তিস্সোপি একতো হুত্ৰাৰ লব্ভন্তি. কস্মা, অভিন্নারম্মণত্তা. ন হি তে লোকিযা ৰিয ৰীতিক্কমিতব্বৰত্থুসঙ্খাতানি জীৰিতিন্দ্রিযাদীনি নানারম্মণানি আরব্ভ পৰত্তন্তি. একংপন নিব্বানমেৰ আরব্ভপৰত্তন্তীতি. সব্বথাপীতি ন লোকিযেসু ৰিয একদে সপ্পহানৰসেন লব্ভন্তি. অথখো তিস্সোপি অনৰসেস দুচ্চরিত দুরাজীৰপ্পহানাকারেন লব্ভন্তি. লোকিযেসুহি সকিং উপ্পন্না সম্মাৰাচা চতুব্বিধানি ৰচীদুচ্চরিতানি সব্বানি একতো পজহিতুং নসক্কোতি. মুসাৰাদৰিরতি মুসাৰাদমেৰ পজহিতুং সক্কোতি. ন ইতরানি. মুসাৰাদংপি সমূলং সানুসযং পজহিতুং নসক্কোতি. তথা পিসুণৰাচা ৰিরতি পিসুণৰাচমেৰ পজহিতুং সক্কোতি. ন ইতরানি. পিসুণৰাচংপি সমূলং সানুসযং পজহিতুং ন সক্কোতি. সব্বং ৰিত্থারেতব্বং. লোকুত্তরেসু পন সকিং উপ্পন্না সম্মাৰাচা সব্বানি ৰচীদুচ্চরিতানি সমূলানি সানুসযানি পজহতি. সকিং উপ্পন্নো সম্মাকম্মন্তো সব্বানি কাযদুচ্চরিতানি সমূলানি সানুসযানি পজহতি. সকিং উপ্পন্নো সম্মাআজীৰো সব্বানি আজীৰহেতুকানি কাযৰচীদুচ্চরিতানি সমূলানি সানুসযানি পজহতি. ইতি তিস্সো লোকুত্তরেসুএৰ সব্বথাপি লব্ভন্তীতি. ৰিসদ্দো অৰযৰসম্পিণ্ডনত্থো. সকিং উপ্পন্না একা সম্মাৰাচা মুসাৰাদপ্পহানৰসেনাপি লব্ভতি. নকেৰলঞ্চ তপ্পহানৰসেনেৰ. অথখো পিসুণৰাচাপহানৰসেনপি লব্ভতীতি সব্বং ৰত্তব্বং. এত্থচ দুচ্চরিতানি সমূলানি সানুসযানীতি এত্থ কাযৰচীচোপন ভাগিযানি কামরাগানুসযাদীনি উপরিমগ্গৰজ্ঝানি কিলেসজাতানি অরূপসেক্খানংপি সন্তিযেৰ. কামরূপসেক্খানং পন ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. তস্মা তেসং পজহনৰসেন উপরিমগ্গ ফলৰিরতীনং দুচ্চরিতপ্পহানং দট্ঠব্বং. কামাৰচরকুসলেস্ৰেৰ, নপন কামাৰচরৰিপাকক্রিযচিত্তেসু, নাপিমহগ্গতচিত্তেসূতি অধিপ্পাযো. কামাৰচরকুসলেসুপি কামভূমিযং উপ্পন্নেসুএৰ, নরূপারূপভূমিযং উপ্পন্নেসু. ন হি ব্রহ্মানং ৰিরমিতব্বৰত্থু সঙ্খাতানি কাযৰচীদুচ্চরিতানিনাম অত্থি. নচ লোকিযৰিরতিযো ৰিরমিতব্ব ৰত্থুরহিতেসু পুগ্গলেসু পৰত্তন্তীতি. উপরি ছকামাৰচরদেৰে সুপি নপৰত্তন্তীতি ৰদন্তি. তং কথাৰত্থুম্হি ৰিচারিতমেৰ. যদি এৰং মনুস্সলোকেপি তীসু হেট্ঠিমফলট্ঠেসু তাসং অপ্পৰত্তি আপজ্জতি. ন হি তেসংপি পাণাতিপাতাদীনি ৰিরমিতব্বৰত্থূনিনাম অত্থীতি. সচ্চং, ইধ পন সত্তৰিধআপত্তিক্খন্ধাপি ৰিরমিতব্বৰত্থুট্ঠানে ঠিতা. তথা তিৰিধকুহনৰত্থূনিচ. তানিচ কানিচি তেসং ফলট্ঠানংপি সাধারণানিএৰ. মনুস্সানঞ্চ যানি কানিচি তস্স তস্স সমাদিন্নস্স সিক্খাপদস্স ৰত্থূনিপি ৰিরমিতব্বৰত্থূনিএৰ. যানিপি কামসেক্খানং কাযৰাচা ৰিপ্ফন্দনকরানি কিলেসজাতানি সমুচ্ছেদৰিরতীনং ৰত্থুভূতানি সন্তি. তানি তেসং তদঙ্গ ৰিরতীনংপি ৰত্থূনিএৰাতি. কদাচি সন্দিস্সন্তীতি সমাদানসম্পত্তৰিরতীনং অঞ্ঞতরৰসেন পৰত্তকালেএৰ সন্দিস্সন্তি. এৰং সন্দিস্স মানাপি ভিন্নারম্মণত্তা নএকতো হুত্ৰা সন্দিস্সন্তীতি ৰুত্তং ৰিসুং ৰিসুন্তি. ৰিসুংৰিসুং সন্দিস্সমানাপি একেকদুচ্চরিতপ্পহানৰসেনেৰ সন্দিস্সন্তি. ন লোকুত্তরেসু ৰিয সব্বথাপীতি দট্ঠব্বং.
১২১. অপ্পনাপত্তানং অপ্পমঞ্ঞানং সোমনস্সসহগতভাৰোৰ ৰিভঙ্গে ৰুত্তোতি ৰুত্তং পঞ্চমজ্ঝানৰজ্জিতমহগ্গতচিত্তেসূতি. এতাহি পরসত্তানং হেতু অধিমত্তব্যাপারা হোন্তি, তস্মা অতিসন্তায নিব্যাপারায পঞ্চমজ্ঝানুপেক্খায সহ নপৰত্তন্তীতি. অপ্পনাপুব্বভাগভূতানং পন তাসং উপেক্খাৰেদনাযপি সম্পযোগো অট্ঠকথাযং অনুঞ্ঞাতোযেৰাতি ৰুত্তং কামাৰচর.ল. চিত্তেসুচাতি. কদাচীতি কারুঞ্ঞপ্পকতিকস্স অনিস্সুকিনোচ পরেসং ৰিপত্তিসম্পত্তিদস্সনকালে. নানাহুত্ৰা জাযন্তীতি তেসং ৰিপত্তিদস্সনকালে অনুকম্পনৰসেন করুণা এৰ জাযতি, নমুদিতা. সম্পত্তিদস্সনকালে পন মোদনৰসেন মুদিতাৰ জাযতি, নকরুণাতি এৰং ৰিসুং ৰিসুং হুত্ৰা জাযন্তীতি অত্থো. যস্মা পনেতা দোসসমুট্ঠিতানং ৰিহিংসা অরতীনং নিস্সরণভূতাতি সুত্তন্তেসু ৰুত্তা. দোমনস্সপটিপক্খঞ্চসো মনস্সমেৰ হোতি. তস্মা তাসং অপ্পনাপুব্বভাগভূতানংপি নিচ্চং সোমনস্সযোগমেৰ কেচি ইচ্ছন্তীতি ৰুত্তং উপেক্খাসহগতেসু.ল. কেচি ৰদন্তীতি. সো পন তেসং ৰাদো অট্ঠকথাযপি সহ ৰিরুদ্ধো. তস্মা তং বহূ ৰিঞ্ঞুনো ন সম্পটিচ্ছন্তীতি কত্ৰা সোৰাদো থেরেন কেচিৰাদোনাম কতো. যস্মাচ সব্বেসংপি লোকিয লোকুত্তরজ্ঝানানং পুব্বভাগ ভাৰনা নাম অপ্পনাসন্নকালেএৰ সোমনস্সজ্ঝানানং পুব্বভাগা সোমনস্সসহগতা হোন্তি. উপেক্খাঝানানং পুব্বভাগা উপেক্খাসহগতা হোন্তি. অনাসন্নকালে পন সব্বেসংপি তেসং পুব্বভাগা কদাচি সোমনস্সসহগতা, কদাচি উপেক্খাসহগতাহোন্তি. তস্মা সো ৰাদো কেচিৰাদোৰ কাতুং যুত্তোতি. এত্থচ সব্বানিপি সমথৰিপস্সনাভাৰনাচিত্তানিনাম আদিম্হি যেভুয্যেন উপেক্খাসহগতানিএৰ ভৰেয্যুং, যদিযি তানি আদিতোযেৰ পট্ঠায সোমনস্সসহজাতানি সিযুং. তদা ইমে সত্তা সো মনস্সজাতেসু কম্মেসু অনভিরতানাম নত্থীতি অঞ্ঞং কম্মং ছড্ডেত্ৰা ভাৰনাকম্মমেৰ অনুযুঞ্জেয্যুন্তি. পচ্ছা পন অত্তনো ভাৰনায পুব্বাপরিযৰিসেসদস্সনকালেএৰ সোমনস্স সহজাতানি ভৰন্তি. পটিকূলা রম্মণেসু পন অসুভভাৰনাচিত্তেসু দুক্খিতসত্তারম্মণেসুচ করুণাভাৰনাচিত্তেসু ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. অপিচ ইমা করুণামুদিতানাম পকতিকালেপি উপ্পজ্জন্তিযেৰ. তাসু পন মুদিতা তাৰ ইট্ঠসম্পত্তিৰিসযাতি সাযেভুয্যেন সোমনস্স সহজাতাতি যুত্তমেতং. করুণা পন অনিট্ঠৰিপত্তিৰিসযাতি সা যেভুয্যেন উপেক্খাসহজাতা এৰ সিযা. নচ এতা পরসত্তহেতু অধিমত্ত ব্যাপারাতি কত্ৰা উপেক্খাৰেদনায সহ ৰিরুদ্ধাএৰাতি সক্কা ৰত্তুং. সা হি অপ্পনং অপত্তা ৰেদনুপেক্খানাম আরম্মণরসানুভৰনেএৰ নিব্যাপারাহোতি. ন অঞ্ঞকিচ্চেসু. তথা হি সত্তা উপেক্খাসহগত চিত্তেহি অদিন্নংপি আদিযন্তি, দানংপি দেন্তি, অঞ্ঞানিপি মহন্তানি পুঞ্ঞাপুঞ্ঞকম্মানি করোন্তিযেৰাতি. তস্মা অপ্পনা পত্তানঞ্ঞেৰ তাসং ৰেদনুপেক্খায সহ ৰিরুদ্ধভাৰো ৰত্তুং যুত্তোতি.
[৮০] এত্তাৰতা যং ৰুত্তং ৰিভাৰনিযং
‘‘করুণামুদিতা ভাৰনাকালে অপ্পনাৰীথিতো পুব্বে পরিচযৰসেন উপেক্খাসহগতচিত্তেহিপি পরিকম্মং হোতি. যথাতং পগুণগন্থং সজ্ঝাযন্তস্স কদাচি অঞ্ঞৰিহি তস্সাপি সজ্ঝাযনং, যথাচ পগুণৰিপস্সনায সঙ্খারে সম্মসন্তস্সকদাচি পরিচযবলেন ঞাণৰিপ্পযুত্তচিত্তেহিপি সম্মসনন্তি উপেক্খা সহগতকামাৰচরেসু করুণা মুদিতানং অসম্ভৰৰাদো কেচিৰাদো কতো’’তি. তং পটিক্খিত্তং হোতীতি দট্ঠব্বং.
কিঞ্চাপি কসিণনিমিত্তাদীনি আরম্মণানি অগম্ভীরানিএৰ হোন্তি. তথাপি যোগকম্মবলেন চিত্তসমাধানবলেন কিলেস দূরীভাৰেনচ তদারম্মণেসু ঝানচিত্তেসু ঞাণং একন্তেন পৰত্ত তিযেৰাতি আহ সব্বেসুপি পঞ্চ.ল. চিত্তেসুচাতি.
১২২. তযো ৰিরতিধম্মা. দ্ৰযং অপ্পমঞ্ঞাযুগল়ং. এৰং সো ভণচেতসিকা সোভণেস্ৰেৰ চিত্তেসু চতুধা চতূহি পকারেহি সম্পযুত্তাতি যোজনা. ইদানি সব্বেসংপি চেতো যুত্তানং নিযতা নিযতযোগিৰিভাগং দস্সেতুং ইস্সাতিআদিমাহ. করুণা আদি যস্সাতি করুণাদি. অপ্পমঞ্ঞা দ্ৰযং. ইস্সামচ্ছেরকুক্কুচ্চানিচ ৰিরতিযোচ করুণাদিচ ইস্সামচ্ছে রকুক্কুচ্চৰিরতিকরুণাদযো. তে নানাচ জাযন্তি, কদাচিচ জাযন্তি. মানোচ কদাচিএৰ জাযতি. থিনমিদ্ধঞ্চ তথা কদাচি এৰ জাযতি. জাযমানং পন অঞ্ঞমঞ্ঞং সহেৰ জাযতি. ননানাতি যোজনা. এত্থচ অপ্পমঞ্ঞাৰিরতীনং নানা কদাচি যোগো হেট্ঠাচ ৰুত্তো. উপরিচ ৰক্খতি. ইস্সাদীনংচ উপরি ৰক্খতি. মানথিনমিদ্ধানং পন ইধ ৰত্তব্বোতি. তত্থ মানো চতূসু দিট্ঠিৰিপ্পযুত্তেসু লব্ভমানোপি কদাচি তেসং সেয্যো হমস্মীতিআদিনা পৰত্তকালেএৰ লব্ভতি, নঅঞ্ঞদা. থিনমিদ্ধং পঞ্চসু সসঙ্খারিকেসু লব্ভমানংপি কদাচি তেসং নিদ্দাতিভূতৰসেন অকম্মঞ্ঞতায পৰত্তিকালেএৰ লব্ভতি. ন অঞ্ঞদা. তদা লব্ভমানংপন দ্ৰযং সহেৰ লব্ভতি. ন নানাতি.
[৮১] ৰিভাৰনিযং পন
‘‘থিনমিদ্ধং কদাচি ইস্সামচ্ছেরকুক্কুচ্চেহিচেৰ মানেনচ সহ জাযতি. কদাচি তেহি তেনচ নানা জাযতী’’তি যোজনা ৰুত্তা. সা সারতো ন পচ্চেতব্বা.
ন হি তেহি তেনচ তস্স সহভাৰো নানাভাৰোচ কিচ্চারম্মণৰিরোধাৰিরোধভাৰেন সিদ্ধোতি.
যাচ টীকাযং
মানোচ থিনমিদ্ধঞ্চ কদাচি নানা জাযতি. কারণং ৰুত্তমেৰ. যোজনা ৰুত্তা. সাপি ন সুন্দরা. কদাচি সহজাযতীতি.
যথাৰুত্তানুসারেনাতি সত্তসব্বত্থযুজ্জন্তীতিআদিনা ৰুত্তপ্পকারং অনুসারেন সেসাতি একাদসহি অনিযত যোগীহি অৰসেসা একচত্তালীসধম্মা. তে যথাৰুত্তানুসারেন অত্তনা লব্ভমান চিত্তুপ্পাদেসু অনিযতযোগিনো ৰেদিতব্বাতি যোজনা.
১২৩. এৰং চেতসিকানং যোগট্ঠানপরিচ্ছিন্দনৰসেন সম্পযোগনযং দস্সেত্ৰা ইদানি যুত্তধম্মরাসিপরিচ্ছিন্দনৰসেন সঙ্গহ নযং দস্সেন্তো সঙ্গহঞ্চাতিআদিমাহ. ইদানি তেসং সঙ্গহঞ্চ যথারহং পৰক্খামীতি যোজনা. ছত্তিংসাতিআদি সঙ্গহনযস্স উদ্দেসগাথা. সত্তপঞ্ঞত্তারম্মণা অপ্পমঞ্ঞা নিব্বানা রম্মণেসু নলব্ভন্তিতি ৰুত্তং অপ্পমঞ্ঞাৰজ্জিতাতি তথা অট্ঠসু দুতীযজ্ঝানিকচিত্তেসু ৰিতক্কৰজ্জা অঞ্ঞসমানা দ্ৰাদসচেত সিকা অপ্পমঞ্ঞাৰজ্জিতা তেৰীসতি সোভণচেতসিকাচেতি পঞ্চত্তিংস ধম্মা সঙ্গহং গচ্ছন্তীতিআদিনযং তথাসদ্দেন নিদ্দিসতি. তেএৰাতি ৰিতক্ক ৰিচার পীতিসুখৰজ্জা উপেক্খাসহগতা তে এৰ তেত্তিংসধম্মা. অট্ঠসূতি এত্থ অট্ঠচ অট্ঠচ অট্ঠাতি একসেসনিদ্দেসো, ৰিচ্ছালোপনিদ্দেসোৰা দট্ঠব্বো. পঞ্চকজ্ঝান ৰসেনাতি পাল়িযং পঞ্চকনযেন ৰুত্তস্স ঝানভেদস্স ৰসেন, চতুক্কনযেন ৰুত্তস্স ঝানভেদস্স ৰসেন পন চতুধাৰ সঙ্গহো হোতীতি অধিপ্পাযো. দ্ৰীসু রূপপথমজ্ঝানলাভীসু দুতীযজ্ঝানং উপ্পাদেন্তেসু মন্দো ৰিতক্কমো অতিক্কমিতুং সক্কোতি. তস্স চতুরঙ্গিকং দুতীযজ্ঝানং উপ্পজ্জতি. তিক্খপঞ্ঞো পন ৰিতক্ক ৰিচারে একতো অতিক্কমিতুং সক্কোতি. তস্স তিযঙ্গিকং দুতীযজ্ঝানং উপ্পজ্জতীতি অযং তেসং নযানং ৰিসেসো.
১২৪. কিচ্চারম্মণৰিরুদ্ধত্তা ৰিরতিযো মহগ্গতেসু নুপ্পজ্জন্তীতি আহ ৰিরতিত্তযৰজ্জিতাতি. ৰিরতিযো হি কাযৰচী ৰিসোধনকিচ্চা হোন্তি. মহগ্গতজ্ঝানানি পন সুৰিসুদ্ধকাযৰচী পযোগস্সেৰ চিত্তৰিসোধনকিচ্চানি. ৰিরতিযোচ ৰীতিক্কমিতব্ব ৰত্থুংৰা নিব্বানংৰা আরব্ভ পৰত্তন্তি. মহগ্গতজ্ঝানানি পন পঞ্ঞত্তি যোৰা মহগ্গতধম্মেৰাতি.
১২৫. কিচ্চারম্মণৰি রুদ্ধত্তাযেৰ ৰিরতিঅপ্পমঞ্ঞাযো একস্মিং চিত্তে দ্ৰে নলব্ভন্তীতি ৰুত্তং. অপ্পমঞ্ঞা ৰিরতিযো পনেত্থ.ল. যোজেতব্বাতি. ৰিরতিযো একন্তেন দুস্সিল্যপ্পহান কিচ্চত্তা তপ্পহান কিচ্চরহিতেসু লোকিযাব্যাকতেসু নলব্ভন্তীতি ৰুত্তং ৰিরতিৰজ্জিতাতি. পঞ্চসিক্খাপদা কুসলাযেৰাতি হি পাল়িযং ৰুত্তং. ইদঞ্চ লোকিযসিক্খাপদানি সন্ধায ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অপ্পমঞ্ঞানং সত্তপঞ্ঞত্তারম্মণত্তা মহাৰিপাকানঞ্চ একন্ত পরিত্তারম্মণত্তা তাসং তেসু সম্ভৰো নত্থীতি ৰুত্তং অপ্পমঞ্ঞা ৰিরতিৰজ্জিতাতি. ননু কামকুসলং সত্তপঞ্ঞত্তাদি আরম্মণংপি হোতীতি তব্বিপাকেনপি তেন সদিসা রম্মণেন ভৰিতব্বন্তি. ন. ৰিকপ্পরহিতত্তা. পঞ্ঞত্তিযো হি অৰিজ্জমানত্তা মহগ্গতানুত্তরধম্মাচ সণ্হসুখুমধম্মত্তা তথা তথা ৰিকপ্পেত্ৰাৰা পটিৰিজ্ঝিত্ৰাৰা গণ্হন্তানং কুসলাদীনং এৰ আরম্মণভূতা হোন্তি. কামৰিপাকানি পন সযং অতিদুব্বলতায আরম্মণং ৰিকপ্পেত্ৰা ৰিগহেতুং নসক্কোন্তি, কুতো পটিৰিজ্ঝিত্ৰা গহেতুং. তস্মা তানি পঞ্ঞত্তিযোৰা মহগ্গতানুত্তরধম্মেৰা আলম্বিতুং ন সক্কোন্তীতি দট্ঠব্বং. মহগ্গতৰিপাকানি পন ৰিকপ্পরহিতানিপি অপ্পনাপত্তকম্মৰিসে সনিব্বত্তত্তা ভাৰনাবলনিম্মিতানি পঞ্ঞত্তিৰিসেসানি আলম্বিতুং সক্কোন্তীতি.
[৮২] ৰিভাৰনিযং পন
কামতণ্হাধিনকম্মজনিতত্তা কামৰিপাকানি কামতণ্হায আরম্মণভূতে কামধম্মেএৰ আলম্বিতুং লভন্তীতি অধিপ্পাযেন ‘‘কামতণ্হাধিনস্স ফলভূতত্তা’’তি ৰত্ৰা দাসিপুত্তোপমায তদত্থং ৰিভাৰেতি. তং ৰিচারেতব্বং.
এৰঞ্হি সতি মহগ্গতৰিপাকানিপি রূপারূপতণ্হাধিন কম্মজনিতানি এৰ হোন্তীতি তানিপি রূপারূপতণ্হানং আরম্মণভূতে মহগ্গত ধম্মেএৰ আলম্বেয্যুন্তি. অপিচ, কামতণ্হাপি কামধম্মেএৰ আরম্মণং করোতি. ন পঞ্ঞত্তিধম্মেতি নত্থি. নচ ইত্থিপুরিসাদি হত্থ পাদাদি পঞ্ঞত্তীসু অস্সাদৰসেন পৰত্তা তণ্হা কামতণ্হা নাম নহোতীতি অত্থি. সুভেতি কুসলে. মনেতি নিদ্ধারণে ভুম্মং. সুভে ক্রিযে পাকেতি নিদ্ধারণীযং দট্ঠব্বং. সহেতু. ল. মনে দ্ৰাদসধাৰ সঙ্গহোতিৰা যোজেতব্বং. নৰিজ্জন্তেত্থাতি ৰজ্জিতানং সঙ্গহো. এত্থাতি সোভণচিত্তেসু. দ্ৰযন্তি ৰিরতিঅপ্পমঞ্ঞাদুকং. অনুত্তরেতি ৰিসেসকানং সঙ্গহো. ঝান ধম্মাতি ৰিতক্কাদযো. মজ্ঝিমে মহগ্গতে অপ্পমঞ্ঞাচ ঝানধম্মা চ. পরিত্তেসু কামসোভণেসু অপ্পমঞ্ঞাচ ৰিরতি ঞাণপীতি যোচ ৰিসেসকা, সঙ্গহনয ভেদকারকাতি অত্থো.
১২৬. সত্তরসধম্মা লোভদিট্ঠীহি সদ্ধিং একূনৰীসতি হুত্ৰা সঙ্গহং গচ্ছন্তীতি যোজনা. পীতিৰজ্জিতা অঞ্ঞসমানা দ্ৰাদস চেতসিকা অকুসলসাধারণা চত্তারোচাতি সোল়সধম্মা লোভদিট্ঠীহি সহ অট্ঠারস হুত্ৰা সঙ্গহং গচ্ছন্তীতি যোজনা. ইস্সামচ্ছরিয কুক্কুচ্চানি কিচ্চতো আরম্মণতো চ ভিন্নানি হোন্তীতি ৰুত্তং ইস্সা.ল. যোজেতব্বানীতি. সব্বেসুপি অকুসলচিত্তুপ্পাদেসু সম্পযুত্তধম্মা ধম্মতো অসদিসাএৰ হোন্তি. গণনতো পন একচ্চে একচ্চেহি সদিসা এৰ হোন্তীতি ৰুত্তং দ্ৰাদস.ল. সঙ্গহিতাভৰন্তীতি. এত্থচ পঞ্চসু অসঙ্খারিকেসু পথমদুতীযেসু একূনৰীসতি. ততীযচতুত্থেসু অট্ঠারস. পঞ্চমে ৰীসতি. পঞ্চসু সসঙ্খারিকেসু পথমদুতীযেসু একৰীসতি. ততীযচতুত্থেসু ৰীসতি. পঞ্চমে দ্ৰাৰীসতি. মোমূহদ্ৰযে পন্নরসাতি এৰং অকুসলেসু সত্ত সঙ্গহা ভৰন্তি. তেনাহ একূনৰীসাতিআদিং. সাধারণাতি সব্বা কুসলসাধারণা. সমানাতি অঞ্ঞসমানা. অপরেতি ছন্দপীতিঅধিমোক্খে থপেত্ৰা একচ্চে.
১২৭. হসনচিত্তেতি হসিতুপ্পাদচিত্তে. ৰোট্ঠব্বনেতি মনোদ্ৰারাৰজ্জনে. সুখসন্তীরণেতি সোমনস্স সন্তীরণে. মনো ধাতুত্তিকা হেতুক পটিসন্ধি যুগল়েতি পঞ্চদ্ৰারাৰজ্জন সম্পটিচ্ছনদ্ৰযসঙ্খাতে মনোধাতুত্তিকেচেৰ উপেক্খা সন্তীরণ দ্ৰযসঙ্খাতে অহেতুক পটিসন্ধিযুগল়েচ. সব্বত্থ সব্বেসু অহেতুকেসু সত্ত, ততো সেসা পকিণ্ণকা পন যথারহং যুজ্জন্তি, ইতি তেত্তিংস ৰিধসঙ্গহো মযা ৰুত্তোতি যোজনা.
১২৮. ইদানি অযং চেতসিকনিদ্দেসোতি কত্ৰা চিত্তস্স ৰিয একস্সপি চেতসিকস্স ভূমিজাতি সম্পযোগাদি ভেদেন ৰিভাগো কথেতব্বোতি তং দস্সেতুং অন্তিমগাথমাহ. ইত্থং ইমিনা যথাৰুত্তপ্পকারেন চিত্তাৰিযুত্তানং চেতসিকানং সোল়সৰিধং সম্পযোগঞ্চ তেত্তিংসৰিধং সঙ্গহঞ্চ ঞত্ৰা তেসং যথা যোগং চিত্তেন সমং ভেদং উদ্দিসেতি যোজনা. ফস্সো তাৰ একূননৰুতিযা একৰীসসতেসুৰা চিত্তেসু যুত্তত্তা একূননৰুতি একৰীসসতৰিধেৰাতি এৰং দ্ৰিপঞ্ঞাসচেতসিকে ৰিসুং ৰিসুং উদ্ধরিত্ৰা যথাযোগং ভূমিজাতিসম্পযোগাদিভেদেহি তেসং ৰিভাগং কথেয্যাতি অত্থো.
ইতি পরমত্থদীপনিযানাম অভিধম্মত্থসঙ্গহস্স
চতুত্থৰণ্ণনায চেতসিক সঙ্গহস্স
পরমত্থদীপনা নিট্ঠিতা.